Bài viết khái quát tình hình hoạt động của hợp tác xã ở tỉnh Hưng Yên, từ đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã trong thúc đẩy sản xuất, chế biên và
Trang 1★ TS VŨ THÉ TÙNG
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chi Minh
• Tóm tắt: Phát triển hợp tác xã là nhu cẩu, đòi hỏi từ thực tiễn để đưa sản xuất nhỏ lẻ lên sản xuất lớn, tập trung, nâng cao giá trị, hiệu quả và góp phần thay đổi diện mạo của nông thôn theo hướng văn minh, hiện đại Bài viết khái quát tình hình hoạt động của hợp tác xã ở tỉnh Hưng Yên, từ đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã trong thúc đẩy sản xuất, chế biên và tiêu thụ sản phẩm cho nông dân Bài viết là kết quả của để tài “Nghiên cứu, đê xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã trong thúc đẩy sản xuất, chế biên và tiêu thụ sản phẩm cho nông dân tỉnh Hưng Yên”, do TS Vũ Thê Tùng làm Chủ nhiệm.
• Từ khóa: hợp tác xã; sản xuất, chê biến và tiêu thụ sản phẩm; nông nghiệp; Hưng Yên.
và họptác xã, ủyban nhân dân tỉnhHưng Yên
đã ban hànhnhiềuchínhsáchkhuyến khích,hỗ trợ chocác họp tác xã và nông dân: Quyết định
số2486/QĐ-UBNDngày 24-12-2015 vềviệc hỗ trợsản xuất nôngnghiệp giai đoạn 2016-2020;
Quyết định số142/QĐ-UBND ngày22-01-2018
về việc phêduyệt Đề án khuyến khích tích tụ,
tậptrung ruộng đất để sảnxuất nông nghiệp
hànghóatheo quy mô lớn giai đoạn 2017-2020; Quyếtđịnh số635/QĐ-UBND ngày 05-3-2018
về việc phê duyệtkế hoạchchuyển đổi cơ cấu
cây trồngtừtrồng lúasang trồng cây hàng năm,
cây lâu nămhoặctrổng lúa kếthọpnuôi trồng
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ -Số 8/2021
1 Tình hình hợp tác xã ở tỉnh Hưng Yên
TỉnhHưngYên nàmở trungtâmđồng bàng
BácBộ, địa hình hoàn toàn là đồng bàng, được
bao quanhbởi hệ thống sông Hồng, sông Luộc,
sông Cửu An Diệntích đất nôngnghiệp của
tỉnh là60.116,17ha (trong đó đất sảnxuấtnông
nghiệp 53.562,35 ha, đất nuôi trồngthủy sản
5.051,75 ha, đất nông nghiệp khác 1.502,75)(1),
phần lớnđấtđai phì nhiêu màu mỡ, giàutiềm
năng pháttriển nông nghiệp
Trong những năm qua, thực hiệnchủ trưong,
chính sách của Đảng về pháttriển nông nghiệp,
nông dân,nôngthôn, pháttriển kinh tế tập thể
Trang 2thủy sản trên đất lúa từ năm 2018 đến năm
2020; Quyết định số 1188/QĐ-UBND ngày21-
5-2019về việc Quyđịnhmột số chính sách phát
triển họp tác, liên kết sản xuất và tiêu thụsản
phẩmnông nghiệptrên địabàn tỉnhHung Yên;
Quyết địnhso 726/QĐ-UBND ngày 08-3-2019
về việc ban hành cácngành hàng, sản phẩm
khuyếnkhích và ưutiênhổ trợthực hiệnliên kết
gán sảnxuất vớitiêu thụ sảnphẩm trên địa bàn
tỉnh Hưng Yên
Cácchínhsáchtrên đã tạo độnglực thúc đẩy
các họp tác xã không ngừng vưon lên, khảng
định, vịtrí, vai trò của mình Số lượng, chất lượng,
hiệu quảhoạt động của các HTX trên địa bàn
tỉnh Hưng Yên cónhiều chuyển biến tíchcực
Tính đếnngày31-12-2020, toàn tỉnh có 318
HTXnông nghiệp (149họp tác xã dịch vụ nông
nghiệp tổ chức lạihoạt độngvà 169 họp tác xã
thành lập mới), trong đó, lĩnhvực trồng trọt có
235 HTX, lĩnh vực chănnuôi có 29HTX, lĩnh
vực thủysản có 15 HTX, lĩnh vực tổng họp có
39 HTX(2)
Tổngsố thành viên là 8.690 thành viên, bình
quân27 thànhviên/HTX Tổng số cán bộ của
HTX là 1.636 người, bình quân mỗi họptác xã
có 5 cán bộ quản lý Trình độ củađội ngũ cán
bộ quản lýcó sự cải thiện đángkể trong thời
gian qua: trình độ đại học, trên đạihọccó 223
người, chiếm 13,6%; cao đắng220người, chiếm
13,4%; trung cấp 372 người, chiếm 22,7%;sơ cấp
277ngưòi, chiếm 16,9%;trình độphổ thông 544
người, chiếm 33,4%(3)
Tổng số vốn góp của các HTX là 265,3 tỷ
đồng, bình quân vốn điều lệ của 1 HTX là 830
triệu đồng(4) Năm 2020, tổng doanh thu các
HTXnông nghiệp đạt 445,2 tỷ đồng(tăng sovới
năm 2019 là 69 tỷ đồng), bình quân 1,4 tỷ
đồng/HTX.Lọinhuận thuđược là 80,1 tỷ đồng,
bình quân 251,8 triệuđổng/HTX(5)
Nhiều HTX trên địa bàntỉnhđã khác phục
được tìnhtrạng hoạtđộng kém hiệu quả, vươn lên trong sản xuất, kinh doanh,đồng thời xuất hiện nhiều mô hìnhHTX kiểu mới, hoạtđộng
hiệu quả, pháthuy vai trò trongthúc đẩy sản xuất, chế biến và tiêuthụ sản phấm cho nông
dân, đónggóp vào phát triểnkinh tế - xã hội
địa phương
2 Họp tác xã hỗ trợ sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm cho nông dân tỉnh Hưng Yên
* Những kết quả đạt được
Mộtià,các HTXđã tích cực hỗ trợcácthành
viên trong quátrình sản xuất,từ việccung ứng cácvật tư đầu vàonhư: giống, phân bón đến các dịch vụ phục vụ sản xuất nông nghiệp như:
làm đất, thủy lợi, bảovệ thựcvật, thú y Hưng Yên hiện có 31/318 HTX (chiếm 10%) tổ chức được trên4 dịch vụ; 82/318 HTX ( 25,8%) tổ
chức được4 dịch vụ; 129/318 HTX(40,5%) tổ
chức 3 dịch vụ; 76/318 HTX (23,7%) tổ chức từ
1 đến 2 dịch vụ, chủ yếu làdịchvụ thủy nông
và bảo vệ thực vậtl6)
Các HTX đã tham gia hỗ trợ thành viên trong tiếp cận vốn phục vụ sản xuất, hỗ trợ
tiếp cận và ứng dụng khoa học công nghệ;
cung cấp thông tin phục vụ sản xuất, hỗ trợ đàotạo nhân lực, phát triểnkết cấu hạtầng,
kết nối các thành viên để thực hiện các quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn, bảo đảm vệ
sinh an toàn thực phẩm Khảo sát 300HTX
trên địa bàn tỉnh cho thấy, có 20,6% thành
viên cho ràng, sự hỗ trợcủa HTXtrong thúc
đẩy sản xuất đã mang lại hiệu quảcao, 73,4%
thành viên cho ràng sự hỗ trợ của HTX đã mang lạihiệu quảtrong sản xuất(7)
Hai là, HTX đãhỗ trợ các thànhviên trong chế biến sản phẩm Có 46,9% các HTX được khảo sát đã hỗ trợvề bảo quản, chếbiến sản phẩm Đólà sự hỗ trựvề kinhphí, máy móc,
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ -Sô 8/2021
Trang 3trang thiếtbị, côngnghệ chế biến, bảo quản,
kho bãi Một số HTX đã đầu tư hệ thống dây
chuyền máy móc, thiết bị sử dụng các công
nghệ chếbiến khá hiện đại,mang lại hiệuquả,
giúp nâng cao giá trị kinh tế, tính cạnhtranh,
qua đó xây dựng thương hiệu, tạo lập vị thế cho
nông sản địa phương trên thị trường Điển
hình như các HTX nghệChí Tân, huyện Khoái
Châu; HTX hoa Thiên Phú, huyện Văn Lâm;
HTX SiêuViệthuyện Vãn Lâm; HTXgà Đông
Tảo, huyện Khoái Châu Một sô' HTX bước
đầuphát huy vai trò kết nối với doanh nghiệp,
tổ chức và cácHTX khác đểtìm kiếm sự hỗ trợ,
họp tác, tăng cường nguồn lực, công nghệ,
trang thiết bị phục vụ bảo quản,chế biếnsản
phẩmsauthuhoạch
Ba là, nhiềuHTX đã tham gia tích cực vào
quá trình tiêu thụsản phẩm nông nghiệp, trở
thành cầu nốigiữa nôngdânvói doanhnghiệp
và ngườitiêu dùng Các HTXđã tíchcực quảng
bá, giớithiệu sản phẩm nông nghiệpthếmạnh
của Hưng Yên như nhân lồng, mật ong hoa
nhãn,vải laichínsớm PhùCừ,gàĐông Tảo,
nghệ vàng, cam, chuối tiêu Hồng, thịt bò cao
sản ra thị trường Bên cạnh các hoạt động
như: tham giahội chợ, triển lãm, các chương
trình kết nối cung cầu, nhiều HTX cùng đã
tranhthủcác kênhthông tin truyền thôngcủa
các địa phương, mạng internet, các trang
thương mại điện tử, cổngthông tin điệntử của
tỉnh, quốc gia để quảng bá sản phẩm của
mình Một sốHTX đầu tư mở các kênh phân
phối, hệ thống đại lý, cửa hàngtiêu thụ sản
phẩmởtrong và ngoài tỉnh vàbước đầu mang
lại hiệu quả
Ngày càng nhiều HTX tích cực phối họp
với các cơ quan chức năng để xây dựng
thương hiệu, chỉ dẫn địa lý, chứng nhận
nguồngốc xuất xứ, chứng nhận về antoàn,vệ
sinh thực phẩm cho sản phẩm nông nghiệp
của địa phương
Các mô hình liên kếtsản xuất và tiêu thụsản phẩm cũng đã hình thành, tính đến giữa năm
2020, toàn tỉnh Hưng Yên đã có 150 môhình
liênkếtsản xuất và tiêu thụ Với sự giúp đỡhiệu
quả của Nhà nướcvà chính quyền địaphương, một số HTX đã thựchiệnđầy đủ các quy trình sản xuất, bảo quản, chếbiến theotiêuchuẩn
và đã xuấtkhẩuđược một số mậthàng ra thị trường thế giới, trongđó có những thị trường
khó tínhnhư Mỹ, Nhật Bẳn,EU
Sự tham gia của các HTX trong thúc đẩy sản
xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩmcho nông dân đã góp phần cơ cấu lại nông nghiệp của
tỉnh HưngYêntheo hướngnâng cao giátrịvà phát triểnbềnvững Các HTXđãđónggóp tích cực vào xâydựng nông thôn mới, giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập vàđời sống cho
người nông dân Hoạt độnghiệu quả của các
HTX đã tạo độnglực đểngười nông dân tăng cường đầu tư cho pháttriểnsản xuất, thêm gắn
bó với nông nghiệp, nông thôn, thi đua làm giàu trênquê hương, góp phần làm thay đổi
diện mạo nông thôn theo hướng văn minh, hiện đại
* Những hạn chế, bất cập
Một là, việc cung ứngvậttư đầu vàocho sản
xuấtmới chỉđáp ứng được mộtphần nhỏ so vói nhucầu thực tế của các thànhviên họptác
xã; khả năng hỗ trợ và cung ứng vốn cho sản xuấtcòn thấpdo tiềmlực tài chính của nhiều
HTX yếu;việc hỗ trợthànhviênvayvốn từ các
tổ chức tíndụng gặp khó khăn do không có tài sản thếchấp, tàisảnbảo đảm; việc dồnđiền đổi thửa, tích tụ ruộng đất cho sản xuất tập
trung quy mô lớn gặp nhiều khó khăn, tình
trạng sản xuất manhmún khiếncho việc cơ
giới hóa, ứng dụng công nghệcao vào sản xuất
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ -Sô 8/2021
Trang 4gặpnhiềurào cản, do vậy năngsuấtcònthấp,
chấtlượng sản phẩmkhông đồng đều Kếtcấu
hạ tầng phục vụ sản xuất nhưgiao thông,thủy
lợi, điện chưa đáp ứngyêucầu về sản xuất
tập trung; việc cơgiói hóa trong nông nghiệp
còn hạnchế; côngtác thông tin, tuyên truyền
về nhu cầu thịtrường, sảnphẩm, hàng hóa,giá
cả từ phía các HTX chưakịp thòi vàchưa đáp
ứng được nhucầu củangườinông dân
Hai là, nhu cầu chế biến các sản phẩmcủa
nông dân tỉnh HưngYên trước khi đưa ra thị
trường là rấtlớn Tuy nhiên, có đến53,1% HTX
chưahỗtrợđượccác thành viên trong chế biến
sản phẩm, 64% HTX chưa chế biến các sản
phẩm củamình trước khi đưara thị trường®.Vì
vậy,đa số sảnphẩm đều đượcxuấtthô nêngiá
trị,hiệu quảkinh tếchưa cao, một sốnông dân
bị thương lái ép giá, mộtsố sản phẩm vốn là
thế mạnh của Hưng Yên như nhãn lồng, vải
trứng sau khi thuhoạch nếu không được bảo
quản, tiêu thụ ngay sẽ hỏng rất nhanh, gây
thiệt hại cho ngườinông dân Một sốHTX có
chế biến sảnphẩm nhưng công nghệ, cơ sởvật
chất còn nhỏlẻ, lạc hậu, chưa đáp ứng được
cáctiêuchuẩn vềvệ sinh an toàn thực phẩm,
ảnhhưởngđến tiếp cận thị trường, nhất là hệ
thống các siêu thị phân phối lớn Cácchính
sách thu hút cácdoanh nghiệp đầutư chế biến
sảnphẩm nông nghiệp cho nông dân chưa tạo
được sự hấp dẫn, nênhiệu quả thu hút đầu tư
chưacao
Ba là, hệ thống kênh phânphốicủacácHTX
cònít vàgiản đơn, cơ sở vật chất phục vụ tiêu
thụ sản phẩm như cửa hàng, cáckênh phân
phối ít đượcđầu tư, không bảo đảm các điều
kiện tiêu chuẩnnênviệc tiêuthụ sản phẩm cho
nôngdân còn hạnchế Chất lượng sảnphẩm
nông sảncủa một số HTX chưa cao, chưabảo
đảm tiêu chuẩn an toàn nên chưa tạo dựng
được niềm tin củangười tiêu dùng; chưatạo
được sự khác biệt để phân biệt giữa các sản
phẩm sạch, an toàn, sản xuất theo các tiêu
chuẩn VietGap, GlobalGap vớicácsản phẩm cùngloại trên thị trường Việc sửdụng công
nghệthông tin trong việc quảnbá, giói thiệu và
bán sản phẩm trên cáckênh thương mại điện
tử còn hạn chế Cơ sở hạ tầng, phương tiện vận tải, hệ thống các khobãi chưa thuận tiệncho
việc tiêu thụ sản phẩm
3 Một số giải pháp nâng cao vai trò, hiệu quả hoạt động của hợp tác xã trong thúc đẩy
sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm
Một là, nâng cao nhận thức của cấp ủy,
chính quyền, lãnh đạo,thành viên họp tác xã
vànôngdân về vai trò và hiệu quả hoạt động
của họp tác xã trong thúc đẩy sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm; đẩy mạnh tuyên truyền về chủ trương, chính sách của Đảng,
Nhà nước và của tỉnh HưngYên liên quan đến định hướng phát triển nông nghiệp, nông thôn; chiếnlược phát triển kinh tế tập thể, họp tác xã, nhấtlànhữngchính sách trực tiếp hỗ trợthúc đẩy sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm cho nông dân; những thành tựu khoa
học và công nghệ mới trong nông nghiệp, thông tin về thị trường; những kinhnghiệm
trong sản xuất, quản lý điều hành, tham gia chuỗi liên kết; các mô hình họp tác xã đạthiệu
quả cao; tấmgương điển hình tiêntiến trong
hoạt động của các HTX Công tác tuyên truyền cần được thực hiện một cách bài bản, thường xuyên trên Báo Hưng Yên, Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh Hưng Yên, trang
thông tin điện tử sở Nôngnghiệp và Phát triển
nông thôn, hệ thống đài truyền thanh cấp
huyện, xã
Hai là, cụ thểhóa và triểnkhaicác cơ chế,
chính sáchphát triểnkinh tếhọp tác, nâng cao
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ -Số8/2021
Trang 5hiệu quả hoạt động củaHTX trong thúc đấy
sản xuất,chế biến và tiêu thụ sản phẩm Tăng
cường sự hỗ trợcủa Nhà nước đối vóiHTX
Hoàn thiện quy hoạch phát triển của tỉnh
Hưng Yên,nhất là quy hoạchphát triểnnông
nghiệp; quan tâm hoàn thiện cơ chế, chính
sách về quản lý, nâng cao hiệu quả sửdụng
quỹ đất, tiếp tục thực hiện quyết liệt công tác
dồnđiền,đổi thửa,tạo điều kiện cho các HTX
mở rộng quy mô sản xuất Có chính sách hỗ
trợ hộ nông dânvà các thànhviên HTX trong
việc chuyển đổi cây trồng, vật nuôi; hỗ trợ
chuyểnđổi mục đích sử dụng đất sangphát
triểnchăn nuôi tập trung, câytrồng có giá trị,
hiệuquảkinh tếcaohơn;hỗ trợđào tạo nghề
về sản xuất nông nghiệp; hỗ trợ xây dựng
mạnglưới dịch vụ bảo vệthựcvật; hỗ trợvùng
sản xuất hàng hóa tập trung theo mô hình
cánh đồnglớn, môhình liên kết chuỗi Có cơ
chế khuyến khích hỗ trợ, thành lập mới và
phát triển các HTX chuyên ngành (trồngtrọt,
chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, dịchvụ, chế
biến, tiêu thụ nôngsản); đào tạo, bồi dưỡng
nguồn nhân lực, nhất lànhân lực HTX; tăng
cườngchuyểngiao các thành tựukhoa học
-công nghệ cho HTX và các chủ thể tham gia
liên kết sản xuất; hoàn thiện cơ chế, chính
sách tạo điều kiện cho các HTXvà các thành
viên tiếp cậnđược nguồnvốn để đầu tư cho
hoạt độngsảnxuất, chếbiếnvà tiêu thụ sản
phẩm; cócơ chế, chínhsách tạo động lực, thu
hút, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư
vàonông nghiệp, nhấtlà các doanh nghiệp có
tiềm lực, ưuthếvề khoa học- công nghệ, bảo
vệ môi trường, có khảnăng thích ứngvói biến
đổikhí hậu; tăng cường hỗ trợ pháp lý chocác
HTX; kịp thời phát hiện và xử lý các tranh
chấp, xung đột giữa các thành viên, xử lý
nghiêm các hànhvivi phạm; tăng cường đầu
tư cơ sở vật chất, hạ tầngkỹ thuật đểhỗ trợ cho
hoạt động sảnxuất, chếbiếnvà tiêu thụsản phẩm của các HTX
Ba ỉà, khơi dậy, phát huyvai trò chủ thể của người nông dântrong phát triển nông nghiệp,
nông thôn; khuyến khích tinh thần tự học tập,
nghiên cứu, nângcao trìnhđộ chuyên môn,
nghiệp vụ,khoa học kỹ thuật, năng lực quảnlý
sản xuất; tăngcường hỗ trợnông dân tiếpcận,
ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất,
chế biếnvà tiêu thụ sản phẩm; tham giatích
cực vào quá trình chuyển đổi số trong nông nghiệp; thường xuyên tổ chức chia sẻ kinh
nghiệm, tập huấn kỹ năng nhầm nâng cao năng lực quảnlý; đẩy mạnh thực hiện quychế dân chủở cơsở, thựchiện tốt phương châm
“Dân biết, dân bàn, dân làm, dânkiểmtra, dân
giám sát, dân thụ hưởng” nhâm tạo ranhững động lựcmới, đưa HTX phát triển, góp phần xây dựng nông nghiệp sinh thái, nông thôn
hiện đại, nông dân văn minh theo tinh thần Đạihội XIII của Đảng□
(1) Cục Thống kêtỉnhHưng Yên, Niêngiámthống
kê tỉnhHưng Yên 2019, tr 29-32
(2), (3), (4), (5), (6) Chi Cụcpháttriểnnông thôn
tỉnhHưngYên, Báo cáo SỐ203/BC-PTNTngày 31-
12-2020về Tình hình phát triển kinh tế họp tác xã,
tổ họp tác nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Hưng
Yên năm 2020.
(7), (8) Số liệu được trích dãn từ kết quả nghiên
cứucủa đềtài "nghiên cứu, đề xuất giải pháp nàng cao hiệu quả hoạt động của hợ tác xã trong thúc
đấy sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm cho nông dân tỉnh Hưng Yên",do TS.Vũ Thế Tùng
làm Chủ nhiệm
LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ -Số 8/2021