Kết quả nghiên cứu cho thấy có 9 nhân tố ảnh hưởng đến sự tham gia của cộng đồng trong du lịch kỹ năng làm du lịch, sự tự tin để làm du lịch, mong muốn tham gia làm du lịch, sở thích là
Trang 1DOI:10.22144/ctu.jvn.2021.160
CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG
TRONG DU LỊCH: TRƯỜNG HỢP THÀNH PHỐ HÀ TIÊN, TỈNH KIÊN GIANG
Nguyễn Trọng Nhân1* và Trương Trí Thông2
1 Khoa Khoa học xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Cần Thơ
2 Khoa Du lịch, Trường Cao đẳng Kiên Giang
*Người chịu trách nhiệm về bài viết: Nguyễn Trọng Nhân (email: trongnhan@ctu.edu.vn)
Thông tin chung:
Ngày nhận bài: 27/11/2020
Ngày nhận bài sửa: 23/12/2020
Ngày duyệt đăng: 29/10/2021
Title:
Factors influencing community
participation in tourism: The
case of Ha Tien city, Kien
Giang province
Từ khóa:
Du lịch cộng đồng, sự tham
gia trong du lịch, thành phố
Hà Tiên, tỉnh Kiên Giang
Keywords:
Community-based tourism, Ha
Tien city, Kien Giang
province, tourism participation
ABSTRACT
Community is one of the subjects to ensure the sustainable development of a destination Ha Tien city, Kien Giang province has identified community-based tourism development as a suitable direction in the future This research was done to clarify the factors affecting the participation in tourism of the community, then provide local evidence in implementing solutions to attract community participation in tourism Study data were collected from 100 respondents via questionnaire interview Descriptive statistics and χ 2 test were used to analyze the data The research results show that there are 9 factors affecting the participation of the community in tourism (tourism skills, confidence to do tourism, desire to participate in tourism, tourism interests, family encouragement, opportunities to participate in tourism, traditional occupation ownership, perception towards the advantages of the tourism industry, local attraction policies) In order to attract more community participation in tourism, the locality should promote education and tourism development, widely provide coverage on the importance of the tourism industry, at the same time create favorable conditions for people to participate
in tourism
TÓM TẮT
Cộng đồng là một trong những chủ thể đảm bảo sự phát triển bền vững của điểm đến Thành phố Hà Tiên (tỉnh Kiên Giang) đã xác định phát triển du lịch dựa vào cộng đồng là hướng đi phù hợp ở tương lai Nghiên cứu này được thực hiện nhằm làm sáng tỏ các nhân tố ảnh hưởng đến sự tham gia trong du lịch của cộng đồng, đồng thời, cung cấp luận cứ cho địa phương trong việc thực thi các giải pháp thu hút sự tham gia của cộng đồng trong du lịch Dữ liệu của nghiên cứu được thu thập từ phỏng vấn 100 đáp viên bằng bảng hỏi Thống kê mô tả và kiểm định χ 2 được sử dụng để phân tích dữ liệu Kết quả nghiên cứu cho thấy có 9 nhân tố ảnh hưởng đến sự tham gia của cộng đồng trong du lịch (kỹ năng làm du lịch, sự tự tin để làm du lịch, mong muốn tham gia làm du lịch, sở thích làm du lịch, sự cổ vũ của gia đình, cơ hội tham gia
du lịch, sở hữu nghề truyền thống, cảm nhận lợi thế của ngành du lịch, chính sách thu hút của địa phương) Để thu hút sự tham gia hơn nữa của cộng đồng trong du lịch, địa phương nên đẩy mạnh phát triển giáo dục và du lịch, thông tin rộng rãi về tầm quan trọng của ngành du lịch, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để người dân tham gia làm du lịch
Trang 21 GIỚI THIỆU
Du lịch là lĩnh vực lớn nhất và phát triển nhanh
nhất của nền kinh tế toàn cầu Sự phát triển của
ngành du lịch tạo ra doanh thu và việc làm lớn hơn
so với nhiều ngành kinh tế khác của thế giới (Eagles
et al., 2001) Vì lẽ đó, du lịch đã trở thành một trong
những ngành kinh tế quan trọng của nhiều nước
công nghiệp phát triển và được coi là cứu cánh để
vực dậy nền kinh tế ốm yếu của các quốc gia đang
phát triển (Trần Đức Thanh, 2003) Nhận thức được
tầm quan trọng của du lịch, năm 2017, Bộ Chính trị
đưa ra Nghị quyết 08-NQ/TW về phát triển du lịch
trở thành ngành kinh tế mũi nhọn Từ đó, nhiều địa
phương trên cả nước cũng xác định du lịch là ngành
kinh tế mũi nhọn và tích cực xây dựng kế hoạch
hành động để đưa Nghị quyết 08-NQ/TW của Bộ
Chính trị vào cuộc sống, trong đó có thành phố Hà
Tiên (Hoàng Giám, 2019)
Sự tham gia của cộng đồng trong du lịch là rất
cần thiết bởi những nhu cầu của du khách có thể
được đáp ứng nhờ vào cộng đồng, hơn nữa, gặp gỡ
và được phục vụ bởi cộng đồng là động cơ du lịch
của nhiều du khách Ngoài ra, ngành du lịch sử dụng
nhiều nguồn lực và có thể gây ra những tác động tiêu
cực đối với cộng đồng Sự tham gia của cộng đồng
trong du lịch mang lại lợi ích to lớn cho nhiều bên
liên quan (cộng đồng có việc làm, thu nhập ổn định
và nâng cao năng lực kinh doanh; điểm đến duy trì
được sức hấp dẫn và đa dạng hóa dịch vụ; doanh
nghiệp bán được tour du lịch và cải thiện sức mua
của khách hàng; du khách có được những trải
nghiệm thú vị và có thể mua được hàng hóa, dịch vụ
với mức giá hợp lý hơn) Vì lẽ đó, sự thành công của
du lịch phụ thuộc vào sự hỗ trợ tích cực của cộng
đồng, nếu không có sự tham gia của cộng đồng, sự
bền vững của ngành du lịch bị đe dọa (Joobi &
Satheesh, 2017)
Thành phố Hà Tiên nằm ở phía tây bắc của tỉnh
Kiên Giang với diện tích 100,49 km2, dân số 48.495
người (2019) Thành phố Hà Tiên giàu có về thắng
cảnh (quần đảo Hải Tặc, đầm Đông Hồ, núi Bình
San, Thạch Động, núi Đá Dựng, mũi Nai), di tích
lịch sử - văn hóa (nhà tù Hà Tiên, Bình San, chùa
Phù Dung, chùa Tam Bảo, chùa Xà Xía, đình thần
Thành Hoàng,…), lễ hội (Tao đàn Chiêu Anh Các,
Kỳ Yên, lễ giỗ Đức khai trấn Mạc Cửu,…); là đầu
mối giao thông, giao thương đường bộ với
Campuchia, Thái Lan và nhiều nước Đông Nam Á
khác (cửa khẩu quốc tế Hà Tiên, cửa khẩu quốc gia
Giang Thành, đường xuyên Á,…); có hệ thống cơ
sở hạ tầng tương đối đồng bộ;…nên rất thuận lợi để
phát triển du lịch Trong các đơn vị hành chính của
tỉnh Kiên Giang, thành phố Hà Tiên có số lượt khách
và doanh thu dịch vụ du lịch chỉ đứng sau huyện Phú Quốc (Hoàng Giám, 2019) Năm 2018, Hà Tiên đón trên 2,5 triệu lượt khách, doanh thu dịch vụ du lịch đạt hơn 1.400 tỷ đồng (Thiện Kỳ, 2019) Đặc biệt, trong năm 2020, chính quyền đô thị Hà Tiên khẩn trương đẩy nhanh tiến độ đầu tư, xây dựng nâng cấp nhiều điểm du lịch, chỉnh trang nhiều khu đô thị, nâng cấp hệ thống giao thông, thiết lập hệ thống điện chiếu sáng công cộng, trồng thêm cây xanh,…để tạo
đà cho sự phát triển du lịch mạnh hơn trong những năm tới (Huy Thịnh, 2020) Theo Huy Thịnh (2020),
để tạo đột phá cho sự phát triển du lịch của Hà Tiên, địa phương cần giữ được sự hoang sơ thuần khiết của cảnh quan biển đảo; kết hợp với nhà đầu tư chuyên nghiệp tạo ra những điểm du lịch nghỉ dưỡng, khám phá và giải trí biển phù hợp; phát triển nguồn nhân lực du lịch chuyên sâu; phát triển du lịch cộng đồng
Thành phố Hà Tiên sẽ bảo tồn cảnh quan và tài nguyên du lịch, phát triển loại hình và dịch vụ du lịch tốt hơn khi có sự tham gia sâu rộng và hưởng lợi của cộng đồng trong quá trình phát triển du lịch Một số học giả trên thế giới cho rằng khi cộng đồng được tham gia và hưởng lợi từ du lịch, họ thường cố gắng hết sức để bảo vệ tài nguyên, môi trường du
lịch (Lacy et al., 2002, trích dẫn bởi Aref, 2011), tích
cực cung cấp các yếu tố vật chất và dịch vụ cho sự phát triển du lịch (Godfrey & Clarke, 2000, trích dẫn bởi Mustapha et al., 2013) Hơn nữa, chỉ có thể phát triển du lịch cộng đồng khi có sự tham gia của họ Đào Ngọc Cảnh và Nguyễn Kim Hồng (2017) cũng cho rằng thành phố Hà Tiên cần có chính sách khuyến khích người dân và doanh nghiệp tham gia làm du lịch
Nghiên cứu này được thực hiện nhằm phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến sự tham gia của cộng đồng trong du lịch, qua đó, cung cấp bằng chứng cho thành phố Hà Tiên nói riêng, nhiều điểm đến khác ở Việt Nam nói chung trong việc thực thi các giải pháp nhằm thu hút sự tham gia sâu rộng của cộng đồng trong du lịch - đảm bảo sự phát triển du lịch nhanh
và bền vững
2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu
Đến nay, vẫn chưa có sự thống nhất nhận thức
về cộng đồng giữa các học giả Từ việc tổng quan
94 định nghĩa về cộng đồng, Hillery (1995, trích dẫn bởi Alshboul, 2016) đưa ra 3 khía cạnh chính liên quan đến cộng đồng: (i) khu vực, (2) mối quan tâm chung, (3) tương tác xã hội Dưới góc độ khu vực, Jamal and Getz (1995, trích dẫn bởi Alshboul, 2016)
Trang 3cho rằng, cộng đồng là một nhóm người sinh sống
trong cùng vị trí Tiếp cận cộng đồng ở góc độ khu
vực và mối quan tâm chung, Aref et al (2010) chỉ
rõ cộng đồng là một nhóm người đang sinh sống và
làm việc trong cùng khu vực địa lí với cùng nền văn
hóa hoặc mối quan tâm chung Xem xét cộng đồng
ở phương diện tương tác xã hội và khu vực, Johnston
(2000) khẳng định, cộng đồng là một mạng lưới xã
hội tương tác cá nhân, tập trung ở một lãnh thổ xác
định Như vậy, có thể hiểu cộng đồng là một nhóm
người đang sinh sống, làm việc và tương tác với
nhau trong cùng khu vực địa lý (ấp, xã, huyện,…)
Thật khó để thiết lập một định nghĩa vững chắc
mang tính toàn cầu về sự tham gia của cộng đồng
trong du lịch, vì vậy, mỗi nhà nghiên cứu nên xác
định và giải thích thuật ngữ sự tham gia của cộng
đồng trong du lịch thích hợp với nghiên cứu của
mình và thỏa mãn mục tiêu cụ thể đã xác định (Mak,
2011) Đối với nghiên cứu này, sự tham gia của cộng
đồng trong du lịch được hiểu là cộng đồng ở các đơn
vị hành chính khác nhau với mức độ phát triển du
lịch khác nhau tham gia vào quá trình phát triển du
lịch như xác định loại hình và dịch vụ du lịch, quy
mô phát triển du lịch, cơ chế chia sẻ lợi ích từ du
lịch và cung ứng các dịch vụ du lịch, quản lý và vận
hành sự phát triển du lịch ở địa phương của họ
Có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến sự tham gia của
cộng đồng trong du lịch, chẳng hạn, lợi ích so sánh
của ngành công nghiệp du lịch, mong muốn chủ
quan của người tham gia, nhận thức đạt được cơ hội
tham gia trong kinh doanh du lịch, kỹ năng của
người tham gia (Shui et al., 2012) Nguyễn Quốc Nghi và ctv (2012) lại cho rằng sự tham gia của cộng đồng trong du lịch chịu tác động bởi trình độ học vấn của chủ hộ, quy mô gia đình, thu nhập của gia đình, vốn xã hội, nghề truyền thống Nghiên cứu của Salleh et al (2016) cho thấy 5 nhân tố ảnh hưởng đến sự tham gia của cộng đồng trong du lịch
là sự cổ vũ của gia đình, sở thích cá nhân, sự tự tin vào bản thân, cơ hội việc làm, thu nhập Trong khi
đó, Đỗ Thiện Toàn và ctv (2016) khẳng định chính sách của địa phương, môi trường tự nhiên và vốn xã hội, văn hóa xã hội, nguồn lực địa phương, lợi ích kinh tế ảnh hưởng đến sự tham gia của cộng đồng trong du lịch Kết quả nghiên cứu của Mugizi et al (2017) chỉ rõ trình độ giáo dục, sự tham gia lao động trong nông nghiệp, sự cung cấp dịch vụ cho du khách, thu nhập, sở hữu đất đai ảnh hưởng đến sự tham gia của cộng đồng trong du lịch Những nhân
tố khác ảnh hưởng đến sự tham gia của cộng đồng trong du lịch là lãnh đạo của địa phương, cảm nhận lợi ích có được từ du lịch của cộng đồng, khả năng tiếp cận/vị trí, cơ hội việc làm trong lĩnh vực công
và tư (Ekwale, 2014), sự biểu biết cụ thể của cộng đồng về dự án phát triển du lịch (Briedenhan & Wickens, 2004, trích dẫn bởi Ekwale, 2014), giới tính, tuổi của người dân (Dolisca et al., 2006, trích dẫn bởi Ekwale, 2014)
Trên cơ sở tổng quan các nhân tố ảnh hưởng đến
sự tham gia của cộng đồng trong du lịch đã được đề cập, nhóm nghiên cứu đề xuất mô hình nghiên cứu của đề tài như sau:
Hình 1 Mô hình nghiên cứu
(Nguồn: Nhóm nghiên cứu, 2020)
Giới tính
Có hay không
sự tham gia của cộng đồng trong du lịch
Số người trong gia đình
Sự tự tin Mong muốn tham gia du lịch
Sở thích làm du lịch Trình độ học vấn/chuyên môn
Chính sách thu hút (địa phương)
Sở hữu nghề truyền thống
Kỹ năng làm du lịch
Quan hệ xã hội
Cơ hội tham gia du lịch Nắm bắt thông tin dự án du lịch
Trang 4Kết quả mong đợi của nghiên cứu như sau:
Có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về thực trạng
tham gia của cộng đồng trong du lịch theo giới tính,
số người trong gia đình, trình độ học vấn/chuyên
môn, thu nhập trung bình/tháng, sở hữu đất đai, sở
hữu nghề truyền thống, kỹ năng làm du lịch, quan
hệ xã hội, sự tự tin, mong muốn tham gia làm du
lịch, sở thích tham gia làm du lịch, sự cổ vũ của gia
đình, lợi thế so sánh của ngành du lịch, chính sách
thu hút của địa phương, cơ hội tham gia làm du lịch,
nắm bắt thông tin về dự án phát triển du lịch
2.2 Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu này nhằm làm rõ các nhân tố ảnh
hưởng đến sự tham gia và chưa tham gia trong du
lịch của cộng đồng ở thành phố Hà Tiên Vì lẽ đó,
dữ liệu chính của nghiên cứu được thu thập từ phỏng vấn 100 người dân địa phương (49 người tham gia
và 51 người chưa tham gia du lịch) bằng bảng hỏi Cấu trúc của bảng hỏi gồm 4 phần: phần 1 có 5 câu hỏi về thông tin cá nhân của đáp viên; phần 2 có 6 câu hỏi về các rào cản đối với sự tham gia của cộng đồng trong du lịch; 16 câu hỏi về các nhân tố ảnh hưởng đến sự tham gia của cộng đồng trong du lịch được thiết kế ở phần 3; 8 câu hỏi về thực trạng tham gia trong du lịch của cộng đồng được thiết kế ở phần
4 Các câu hỏi thuộc dạng đóng, mở và được đo lường bởi thang định danh, thứ bậc, tỉ lệ Đối với phần nội dung chính của nghiên cứu này, các biến độc lập được đo lường như sau:
Bảng 1 Diễn giải biến độc lập
Ekwale, 2014)
Số người trong gia đình 1-3 người 4-8 người Nguyễn Quốc Nghi và ctv (2012)
Trình độ học vấn, chuyên môn ≤ THPT Trên THPT Nguyễn Quốc Nghi và ctv (2012)
Thu nhập trung bình/tháng 0-12 triệu 13-150 triệu Nguyễn Quốc Nghi và ctv (2012)
Sở hữu đất đai 0-110m2 120-50.000m2 Mugizi et al (2017)
Lợi thế so sánh của ngành du lịch Kém hơn Tốt hơn Shui et al (2012)
Chính sách thu hút của địa phương Không Có Đỗ Thiện Toàn và ctv (2016)
Nắm bắt thông tin về dự án du lịch Không Có Briedenhan and Wickens (2004, trích dẫn bởi Ekwale, 2014)
Ghi chú: Biến có 2 lựa chọn dạng định danh và thứ bậc phù hợp với phân tích Chi-bình phương (χ 2 ) đồng thời đảm bảo
sự rõ ràng của các phương án trả lời
(Nguồn: Nhóm nghiên cứu, 2020)
Đáp viên của nghiên cứu được chọn bằng kỹ
thuật lấy mẫu kiểu thuận tiện Địa điểm phỏng vấn
gồm núi Bình San, Thạch Động và Mũi Nai Thời
gian phỏng vấn từ 17/10/2019-14/3/2020 Dữ liệu
phỏng vấn được phân tích dưới dạng thống kê mô tả
(%, giá trị trung bình) và kiểm định Chi-bình
phương
3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
3.1 Khái quát mẫu nghiên cứu
Để làm sáng tỏ các nhân tố ảnh hưởng đến sự
tham gia của cộng đồng trong du lịch ở thành phố
Hà Tiên, 100 người dân địa phương được phỏng vấn
ở 3 địa điểm núi Bình San (17 người), Thạch Động (30 người) và Mũi Nai (53 người) Trong đó, 49 người đang tham gia và 51 người chưa tham gia trong ngành du lịch, đại diện cho nhóm thực nghiệm
và nhóm đối chứng Về giới tính, có 51 người nữ, và
49 người nam tham gia cuộc phỏng vấn, chiếm 51%
và 49%, lần lượt Độ tuổi của mẫu nghiên cứu thấp nhất là 20, cao nhất là 62, trung bình là 33,3 tuổi Mẫu nghiên cứu chủ yếu là người Kinh (90 người); người Khmer (6) và người Hoa (4) ít được chọn để phỏng vấn
Trang 5Bảng 2 Đặc điểm mẫu nghiên cứu (n = 100)
Địa điểm
Dân tộc
Thực trạng tham gia du lịch Đang tham gia Chưa tham gia 49 Giới tính Nam 49
(Nguồn: Kết quả phân tích dữ liệu phỏng vấn của nhóm nghiên cứu, 2020)
3.2 Thực trạng tham gia trong du lịch của
cộng đồng (trường hợp mẫu nghiên cứu)
ở thành phố Hà Tiên
Mẫu khảo sát có thời gian tham gia trong du lịch
thấp nhất là 1 năm, cao nhất là 15 năm và trung bình
là 5,3 năm Họ tham gia trong du lịch vì muốn có
việc làm và thu nhập ổn định Một số người tham
gia trong du lịch còn vì sở thích, niềm đam mê kinh
doanh/hoạt động trong lĩnh vực du lịch Bên cạnh
đó, làm việc đúng chuyên ngành đào tạo cũng là một
trong những nguyên nhân dẫn đến sự tham gia trong
du lịch của cộng đồng Để có thể tham gia trong du
lịch, nhiều người cho rằng họ phải kiến thức, kỹ
năng và kinh nghiệm làm du lịch Bên cạnh đó,
không ít người trả lời vốn và chứng chỉ/bằng cấp
chuyên môn là điều kiện cần thiết để họ tham gia
trong du lịch Ngoài ra, sở thích/niềm đam mê kinh
doanh/làm việc trong lĩnh vực du lịch, khả năng
quan hệ xã hội và ăn nói, năng lực ngoại ngữ, sức
khỏe cũng là những điều kiện quan trọng để đáp viên
có thể đến với ngành/nghề du lịch Cộng đồng ở
thành phố Hà Tiên tham gia trong nhiều hoạt động
liên quan đến ngành du lịch nhưng điển hình là phục
vụ/tổ chức ăn uống, lưu trú, mua sắm, tham quan, đi
lại và giải trí của du khách Tham gia trong du lịch,
người dân có được việc làm và thu nhập ổn định;
chất lượng cuộc sống của họ cũng được nâng cao
Hơn nữa, kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm về du
lịch được tích lũy trong quá trình tham gia của họ
trong du lịch Một số người còn cho rằng, nhờ vào
du lịch, họ có thể thiết lập, mở rộng mối quan hệ xã
hội và cải thiện năng lực giao tiếp của bản thân
Sự tham gia của cộng đồng trong du lịch chủ yếu
diễn ra ở thắng cảnh Núi Đá Dựng, Mũi Nai, Thạch
Động, Đầm Đông Hồ, Núi Bình San, Chùa Phù
Dung và phụ cận Đặc biệt, trung tâm của thành phố
Hà Tiên là nơi quy tụ rất nhiều người dân, doanh
nghiệp, hướng dẫn viên, nhân viên phục vụ trong
lĩnh vực du lịch Trong những năm gần đây, chính
quyền thành phố Hà Tiên quan tâm phát triển du lịch
cộng đồng xã đảo Tiên Hải, nhờ đó, mở rộng không
gian du lịch cộng đồng và tạo cơ hội cho sự tham gia
của cộng đồng trong du lịch Để tạo điều kiện thuận
lợi cho sự phát triển du lịch cộng đồng ở địa phương, chính quyền đô thị Hà Tiên đã mở lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng liên quan đến hoạt động quản lý, kinh doanh, phục vụ, giao tiếp, thuyết minh trong du lịch cho nhiều người dân; trang bị kiến thức
về bảo vệ môi trường và đảm bảo an toàn trong du lịch cho người dân (Lê Huy Hải, 2017); kêu gọi các thành phần kinh tế đầu tư các khu vui chơi giải trí, xây dựng cở hạ tầng kỹ thuật, xây dựng sản phẩm
du lịch đặc trưng, Sự tham gia của cộng đồng trong
du lịch đã và đang tạo động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân nói riêng và địa phương nói chung, đặc biệt góp phần bảo vệ vững chắc biên giới
và hải đảo vùng Tây Nam của đất nước (Việt Tiến, 2018)
3.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự tham gia của cộng đồng trong du lịch ở thành phố
Hà Tiên
Có thể có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa nhóm tham gia và chưa tham gia trong du lịch theo các khía cạnh được thể hiện ở mô hình nghiên cứu (Hình 1) Thực tế này đã được chứng minh bởi nhiều học giả được thể hiện ở Bảng 1 Tuy nhiên, cỡ mẫu,
kỹ thuật chọn mẫu, tỷ lệ giữa hai nhóm, thang đo,
kỹ thuật phân tích dữ liệu, địa phương, quốc gia khác nhau,… có thể cho ra kết quả khác nhau Vì vậy, những cố gắng đối với nghiên cứu này nhằm kiểm định lại kết quả của nhiều nghiên cứu liên quan đồng thời tạo ra bức tranh tương đối đầy đủ về những trở ngại đối với sự tham gia trong du lịch của cộng đồng ở thành phố Hà Tiên
Kết quả phân tích dữ liệu cho thấy không có sự khác biệt về việc tham gia hay chưa tham gia trong
du lịch của cộng đồng ở thành phố Hà Tiên theo giới tính, số người trong gia đình, trình độ học vấn/chuyên môn, thu nhập trung bình/tháng, diện tích đất sở hữu, quan hệ xã hội, sự nắm bắt thông tin
về dự án phát triển du lịch Phát hiện này khác với kết quả nghiên cứu của Dolisca et al (2006, trích dẫn bởi Ekwale, 2014), Nguyễn Quốc Nghi và ctv (2012), Mugizi et al (2017), Briedenhan and Wickens (2004, trích dẫn bởi Ekwale, 2014)
Trang 6Ở độ tin cậy 99%, sự tham gia hay chưa tham gia
của cộng đồng trong du lịch ở thành phố Hà Tiên có
khác biệt theo kỹ năng du lịch, sự tự tin trong việc
kinh doanh/phục vụ du lịch, mong muốn tham gia
vào du lịch, sở thích làm du lịch, sự cổ vũ của gia
đình, cơ hội tham gia trong du lịch Kết quả này phù
hợp với nghiên cứu của Shui et al (2012), Salleh et
al (2016) Hầu hết những người tham gia trong du
lịch ở thành phố Hà Tiên là những người có kỹ năng
du lịch, có đủ tự tin để kinh doanh và làm việc trong lĩnh vực du lịch, mong muốn tham gia vào ngành du lịch, thích làm du lịch, nhận được sự cổ vũ của gia đình và có cơ hội để tham gia vào lĩnh vực du lịch (Bảng 3) Trong khi đó, những người chưa tham gia vào du lịch ở thành phố Hà Tiên là những người có những biểu hiện hoàn toàn trái ngược với những người tham gia du lịch, tỷ lệ trả lời “không” của họ đối với các khía cạnh trên được thể hiện ở Bảng 3
Bảng 3 Sự khác biệt về thực trạng tham gia của cộng đồng trong du lịch ở thành phố Hà Tiên (độ tin
cậy 99%) (n = 100)
Biến Thực trạng tham gia du lịch Có (%) Biểu hiện của đối tượng Không (%) Sig
0,000
(Nguồn: Kết quả phân tích dữ liệu phỏng vấn của nhóm nghiên cứu, 2020)
Ở 95% độ tin cậy, sự tham gia và chưa tham gia
của cộng đồng trong du lịch ở thành phố Hà Tiên có
sự khác biệt theo sở hữu nghề truyền thống, cảm
nhận lợi thế của ngành du lịch so với các ngành kinh
tế khác trên phương diện việc làm, thu nhập, trách
nhiệm đối với môi trường và văn hóa, chính sách thu
hút tham gia kinh doanh du lịch của địa phương Kết
quả này tương đồng với nghiên cứu của Nguyễn
Quốc Nghi và ctv (2012), Shui et al (2012), Đỗ
Thiện Toàn và ctv (2016) Những người tham gia
trong du lịch ở thành phố Hà Tiên là những người ít
nhiều có sở hữu nghề truyền thống; cảm nhận ngành
du lịch có khả năng tạo việc làm, thu nhập, trách
nhiệm đối với môi trường và văn hóa tốt hơn những ngành kinh tế khác Bên cạnh đó, nhận được sự khuyến khích tham gia trong lĩnh vực du lịch của chính quyền địa phương cũng là tiền đề quan trọng
để người dân tham gia trong du lịch (Bảng 4) Những người chưa tham gia trong du lịch ở thành phố Hà Tiên là những người (hầu hết) không có nghề truyền thống; cảm nhận chưa đúng vai trò của ngành du lịch trong khả năng tạo việc làm, thu nhập, trách nhiệm đối với môi trường và văn hóa; chưa nhận được sự khuyến khích tham gia du lịch của chính quyền địa phương (Bảng 4)
Bảng 4 Sự khác biệt về thực trạng tham gia của cộng đồng trong du lịch ở thành phố Hà Tiên (độ tin
cậy 95%)
Biến Thực trạng tham gia du lịch Có (%) Biểu hiện của đối tượng Không (%) Sig
< 0,05
Cảm nhận lợi thế của ngành du lịch Tham gia Chưa tham gia 47 2
Chính sách thu hút của địa phương Tham gia Chưa tham gia 39 10
(Nguồn: Kết quả phân tích dữ liệu phỏng vấn của nhóm nghiên cứu, 2020)
Trang 7Kết quả nghiên cứu cho thấy 9/16 biến có ảnh
hưởng đến sự tham gia của cộng đồng trong du lịch
ở thành phố Hà Tiên, đạt 56,3% mô hình kỳ vọng
Bảy biến không ảnh hưởng đến sự tham gia trong du
lịch của cộng đồng ở thành phố Hà Tiên (43,7%)
liên quan đến giới tính, quy mô gia đình, trình độ,
thu nhập, sở hữu đất đai, quan hệ xã hội, khả năng
nắm bắt thông tin phát triển du lịch của cộng đồng
Trong 9 biến ảnh hưởng đến sự tham gia của cộng
đồng trong du lịch, có 7 biến chủ yếu thuộc về bản
thân của cộng đồng (kỹ năng, sự tự tin, nhu cầu, sở
thích liên quan đến du lịch, sở hữu nghề truyền
thống, cảm nhận vai trò của ngành du lịch và sự cổ
vũ của gia đình), 2 biến chủ yếu liên quan đến chính
quyền địa phương (khuyến khích làm du lịch, tạo cơ
hội để người dân tham gia làm du lịch)
Sự tham gia trong du lịch của cộng đồng ở thành
phố Hà Tiên có mối quan hệ đồng dấu (+) với kỹ
năng du lịch, sự tự tin để làm du lịch, mong muốn
tham gia trong du lịch, sở thích làm du lịch, sự cổ vũ
của gia đình, cơ hội tham gia du lịch, sở hữu nghề
truyền thống, cảm nhận lợi thế của ngành du lịch,
chính sách thu hút của địa phương Điều này có
nghĩa, 9 phương diện trên càng tốt/càng cao/càng
thuận lợi/càng đúng đắn,… thì mức độ tham gia của
cộng đồng trong du lịch càng cao và ngược lại
4 KẾT LUẬN
Sự tham gia của cộng đồng trong du lịch có ý
nghĩa quyết định đối với sự phát triển du lịch bền
vững của địa phương Thành phố Hà Tiên là một
trong những địa phương phát triển du lịch mạnh nhất
ở tỉnh Kiên Giang, nhờ đó, thu hút đáng kể sự tham
gia của cộng đồng trong du lịch Sự tham gia của
cộng đồng trong du lịch mang lại cho họ nhiều lợi
ích trên phương diện kinh tế và xã hội Tham gia
trên cơ sở nguồn lực, thế mạnh của của gia đình/bản
thân kết hợp với sự hỗ trợ của địa phương là đặc
trưng cho loại hình tham gia trong du lịch của cộng
động ở thành phố Hà Tiên Kết quả nghiên cứu cho
thấy có 9 nhân tố ảnh hưởng đến sự tham gia của
cộng đồng trong du lịch ở địa bàn nghiên cứu Để
thu hút sự tham gia của cộng đồng trong du lịch,
ngoài phát triển giáo dục, địa phương cần đẩy mạnh
phát triển du lịch, thông tin rộng rãi về tầm quan
trọng của ngành du lịch, đồng thời tạo điều kiện
thuận lợi để người dân tham gia làm du lịch
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Alshboul, K (2016) Assessing community
involvement in tourism development around a
proposed World Heritage Site in Jerash, Jordan
(doctoral dissertation) The University of Waterloo
Aref, F., Gill, S.S., & Aref, F (2010) Tourism development in local communities: As a
community development approach Journal of American Science, 6(2), 155-161
Aref, F (2011) Sense of community and
participation for tourism development Life Science Journal, 8(1), 20-25
Bộ Chính trị (2017) Nghị quyết về “phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn” (Số
08-NQ/TW)
https://vietnamtourism.gov.vn/index.php/docs/841 Đào Ngọc Cảnh & Nguyễn Kim Hồng (2017) Thực trạng và giải pháp phát triển du lịch biển - đảo thị
xã Hà Tiên, tỉnh Kiên Giang Tạp chí Khoa học Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, 14(2), 128-139.
Đỗ Thiện Toàn, Bùi Văn Trịnh & Nguyễn Quốc Nghi (2016) Các nhân tố ảnh hưởng đến sự tham gia vào hoạt động du lịch vườn sinh thái của hộ gia đình tại huyện Phong Điền, thành phố
Cần Thơ Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ, 46d, 12-19
Eagles, P.F.J., Bowman, M E., & Tao, T C.-H
(2001) Guidelines for tourism in parks and protected areas of East Asia IUCN, Gland,
Switzerland and Cambridge
Ekwale, A.E (2014) An assessment of local community involvement in community based ecotoursm planning and development: The case
of Takamanda National Park, South West
Region, Cameroon (master’s thesis) Eastern Mediterranean University
Hoàng Giám (13/08/2019) Thành phố Hà Tiên: Đầu tư nâng cao dịch vụ, sản phẩm du lịch
https://hatien.kiengiang.gov.vn/trang/TinTuc/151 /1011/TP.-HA-TIEN dau-tu-nang-cao-dich-vu san-pham-du-lich.html
Huy Thịnh (01/11/2020) Kiên Giang làm mới cho
du lịch Hà Tiên
https://baodautu.vn/kien-giang-lam-moi-cho-du-lich-ha-tien-d132331.html Joobi, V.P., & Satheesh, E.K (2017) Local community participation in responsible tourism -
A case of Kumarakam Panchayath in Kerala
International Journal of Current Research in Multidisciplinary, 2(11), 5-11
Johnston, R (2000) Community In R Johnston, D Gregory, G Pratt & M Watts (Eds.), The dictionary of human geography (pp 101-102) Oxford: Blackwell
Lê Huy Hải (21/12/2017) Phát huy tiềm năng du
lịch Hà Tiên - Bài 2: Nghe đờn ca và ngắm trăng lên trên đầm Đông Hồ
https://baotintuc.vn/du-
Trang 8nghe-don-ca-va-ngam-trang-len-tren-dam-dong-ho-20171220100546365.htm
Mak, B.K.L (2011) Community participation in
tourism: A case study from Tai O, Hong Kong
(master’s thesis) The University of Hong Kong
Mugizi, F., Ayorekire, J & Obua, J (2017) Factors
that influence local community participation in
tourism in Murchison Falls Conservation Area
Journal of Environtment Science and
Engineering, A6, 209-223
Mustapha, N A., Azman, I & Ibrahim, Y (2013)
Barriers to community participation in toursim
development in Island Destination Journal of
Tourism, Hospitality & Culinary Arts, 5(1),
103-124
Nguyễn Quốc Nghi, Nguyễn Thị Bảo Châu & Trần
Ngọc Lành (2012) Các nhân tố ảnh hưởng đến
quyết định tham gia tổ chức du lịch cộng đồng
của người dân ở tỉnh An Giang Tạp chí Khoa
học Trường Đại học Cần Thơ, 23b, 194-202
Salleh, N.H.M., Shukor, M.S., Othman, R.,
Samdudin, M., & Idris, S.H.M (2016) Factors
of local community participation in tourism-related business: Case of Langkawi Island
International Journal of Social Science and Humanity, 6(8), 565-571
Shui, W., Xu, X., Wei, Y & Wang, X (2012) Influencing factors of community participation in tourism development: A case study of Xingwen
World Geopark Journal of Geography and Regional Planning, 5(7), 207-211
Thiện Kỳ (20/02/2019) Nét đẹp du lịch thành phố
Hà Tiên
https://dulich.laodong.vn/diem-den/net-dep-thanh-pho-du-lich-ha-tien 658263.html#:~:text=V%E1%BB%9Bi%20vi% E1%BB%87c%20%C4%91%C3%B3n%20tr%C 3%AAn%202,(ch%E1%BB%89%20sau%20Ph
%C3%BA%20Qu%E1%BB%91c
Trần Đức Thanh (2003) Nhập môn khoa học du lịch Hà Nội: Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội Việt Tiến (19/08/2018) Hà Tiên trước cơ hội lớn
https://nhandan.com.vn/tin-tuc-kinh-te/ha-tien-truoc-co-hoi-lon-332878/