ĐỀ tài quan hệ mỹ trung quốc dưới thời kỳ tổng thống donald trump tiếp cận dưới góc độ lợi ích quốc gia

Nhưng điều mà dư luận quan tâm hơn cả là chính sách của ông với Trung Quốc sẽ như thế nào, sau những tuyên bố cứng rắn mà ông đưa ra khi tranh cử, như tố cáo Bắc Kinh đã lợi dụng tư cách

TIỂU LUẬN

Môn: Quan hệ quốc tế

ĐỀ TÀI:

Quan hệ Mỹ - Trung Quốc dưới thời kỳ tổng thống Donald

Trump tiếp cận dưới góc độ lợi ích quốc gia.

Họ và tên: Bùi Việt Hà

Mã sv: 1955380022

Lớp tín chỉ: QT02001

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Mỹ và Trung Quốc là hai nền kinh tế lớn nhất thế giới (chiếm hơn 35% GDP toàn cầu), kim ngạch thương mại song phương đạt trên 663 tỷ USD (năm 2016) Có thể nói, bất kỳ vấn đề lớn nào trên thế giới, nếu không có sự hợp tác của hai quốc gia này thì đều khó có thể được giải quyết Trong hai nhiệm kỳ tổng thống của Barack Obama, hai nước vẫn xác định duy trì một mối quan hệ “hợp tác ổn định và không xung đột”, mặc dù quan hệ giữa hai nước cũng luôn phản ánh sự hợp tác và cạnh tranh ở nhiều cấp độ khác nhau

Ngày 20-1-2017, ông Donand Trump đã tuyên thệ nhậm chức, trở thành Tổng thống thứ 45 của Mỹ Ngay sau khi đắc cử, ông D Trump đã có nhiều quyết định làm náo động thế giới Với chủ trương “America First” (nước Mỹ trước hết), Tổng thống D Trump đã cho thấy những nét cơ bản về chính sách đối ngoại của mình là chống tự do mậu dịch trong xu thế toàn cầu hóa, cắt giảm các chương trình hợp tác

và giúp đỡ quốc tế để gia tăng sức mạnh kinh tế và quân sự của Mỹ Nhưng điều

mà dư luận quan tâm hơn cả là chính sách của ông với Trung Quốc sẽ như thế nào, sau những tuyên bố cứng rắn mà ông đưa ra khi tranh cử, như tố cáo Bắc Kinh đã lợi dụng tư cách thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) để thi hành chính sách phá hoại kinh tế Mỹ; đe dọa an ninh khu vực châu Á - Thái Bình

Dương, qua việc kiến tạo một hệ thống quân sự khổng lồ ngay giữa Biển Đông, đồng thời chỉ trích Trung Quốc chưa làm đủ mạnh để ngăn chặn CHDCND Triều Tiên phát triển chương trình hạt nhân…

Từ những cơ sở lý luận và thực tiễn trên, em chọn vấn đề “Quan hệ Mỹ - Trung Quốc dưới thời kỳ tổng thống Donald Trump tiếp cận dưới góc độ lợi ích quốc gia”làm đề tài tiểu luận của mình

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục tiêu nghiên cứu

Làm rõ nội dung chủ yếu của quan hệ Mỹ - Trung Quốc thời kỳ tổng thống DonaldTrump; phân tích thực trạng ảnh hưởng nguyên nhân, ảnh hưởng tích cực, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của vấn đề

- Nhiệm vụ nghiên cứu:

Tiểu luận làm rõ quan hệ Mỹ - Trung Quốc thời kỳ tổng thống Donald TrumpTrên cơ sở chỉ ra những hạn chế của quan hệ Mỹ - Trung Quốc, tiểu luận xây dựngnhững giải pháp cơ bản nhằm nâng cao những ảnh hưởng tích cực, hạn chế những tác động tiêu cực của

3 Đối tượng nghiên cứu

Quan hệ Mỹ - Trung Quốc dưới thời tổng thống Donald Trump tiếp cận dưới góc

độ lợi ích quốc gia

4 Kết cấu đề tài

Chương 1: Khái quát tình hình quốc tế và quan hệ Mỹ - Trung Quốc

Chương 2: Nguyên nhân và thực trạng quan hệ Mỹ - Trung Quốc dưới thời tổng thống Donald Trump

Kết luận và Tài liệu tham khảo

Tình hình trong nước Mỹ và Trung Quốc đang có những diễn biến khó lường, tiềm

ẩm nguy cơ bất ổn Kinh tế Mỹ tăng trưởng chậm, không ổn định và những vụ khủng bố khiến dân chung bất mãn Từ khi Tổng thống Donald Trump lên cầm quyền, mâu thuẫn và bất đồng giữa Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa đã gây nên chia rẽ sâu sắc trong nội bộ nước Mỹ, tiềm ẩn nguy cơ bất ổn Trong khi đó, nền kinh tế Trung Quốc đang phát triển chậm lại, ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và nạn tham nũng tràn lan gây ra bất mãn trong dân chúng Nguồn vốn không ngừng tháo chạy ra nước ngoài và đồng Nhân dân tệ mất giá khiến giới kinh doanh bi quan Chiến dịch chống tham nhũng “Đả hổ diệt ruồi” vẫn đang gây chia rẽ và gặp nhiều khó khăn

Trong những năm gần đây, quan hệ Mỹ-Trung luôn là tâm điểm của thế giới Các nghiên cứu chỉ ra rằng “chính sách xoay trục” sang khu vực châu Á-Thái Bình Dương của Mỹ từ cuối năm 2011 là nhằm kiềm chế Trung Quốc, từ đó duy trì vị thế dẫn dắ́t của Mỹ tại khu vực này Để trợ giúp cho chiến lược xoay trục, Mỹ tăngcường can dự vào tranh chấp biển đảo tại Biển Đông và Biển Hoa Đông, bố trí hệ

thống phòng thủ tại Hàn Quốc, áp đặt các biện pháp thuế quan mới đối với Trung Quốc… Đáp lại chiến lược của Mỹ, sau khi lên nắ́m quyền vào năm 2012, Tập CậnBình đã từ bỏ chiến lược “giấu mình chờ thời” của Đặng Tiểu Bình, đề xướng

“Giấc mơ Trung Hoa” để đưa Trung Quốc trở thành cường quốc toàn cầu Với những bước đi quyết đoán được hậu thuẫn bởi nguồn lực kinh tế dồi dào, tận dụng bối cảnh quốc tế có lợi và sự sa lầy của Mỹ, Trung Quốc đã gia tăng đáng kể quyềnlực trên phạm vi toàn cầu bằng cách tăng cường vai trò trong một số định chế quốc

tế (Quỹ Tiền tệ Quốc tế, Hội nghị Thượng đỉnh nhóm các nền kinh tế lớn G20) thậm chí là dẫn dắ́t (Khối những nền kinh tế mới nổi BRICS hay Ngân hàng Đầu

tư Cơ sở hạ tầng châu Á-AIIB), bên cạnh đó là những dự án đầu tư, tài trợ trên phạm vi toàn cầu với số vốn rất lớn B R Deepak (2014) nhận định “Ngân hàng Đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB), Quỹ con đường Tơ lụa (MSR) và Khu vực thương mại tự do châu Á-Thái Bình Dương (FTAAP) đã đặt Trung Quốc vào vị trí trung tâm địa chính trị-kinh tế toàn cầu và điều này đã buộc Mỹ phải tranh giành vai trò lãnh đạo ít nhất là trong khu vực, thậm chí là toàn cầu.”

Trong khi đó, dù vẫn đóng vai trò dẫn dắ́t thế giới, nhưng quyền lực của Mỹ đã bị giảm sút do trì trệ kinh tế và sự thiếu quyết đoán cùng tham vọng quá sức của Chính quyền Obama Sức mạnh Mỹ bị phân tán cùng lúc cho nhiều mặt trận để giải quyết các vấn đề và chống chọi với các thế lực chống đối trên phạm vi toàn cầu, từ đó tạo nên bối cảnh quốc tế bất lợi cho Mỹ Trong nước thì chính quyền củaTổng thống Obama để mất niềm tin của người dân dẫn đến việc Đảng Dân chủ đánh mất quyền kiểm soát lưỡng viện quốc hội vào tay Đảng Cộng hòa, vì vậy chính sách xoay trục của Mỹ chưa đạt được kết quả như mong muốn

Quan hệ Mỹ-Trung trong giai đoạn này luôn trong trạng thái giằng co, đan xen hợptác và đấu tranh với lợi ích nghiêng về Trung Quốc Tuy nhiên, kể từ khi Tổng thống Donald Trump lên nắm quyền đã phá vỡ trạng thái này, khiến quan hệ giữa

hai nước trở nên căng thẳng và khó dự đoán Mỹ đã áp dụng tư tưởng của Chủ nghĩa Trọng thương để bảo hộ sản xuất trong nước, những rào cản thuế đối với hàng hóa Trung Quốc sẽ được dựng lên; tiếp tục thực hiện chính sách kiềm chế Trung Quốc, cứng rắ́n và quyết liệt hơn nhằm ngăn chặn những hành động gây hấncủa Trung Quốc trên Biển Đông và Biển Hoa Đông; đặc biệt là Mỹ có những điều chỉnh trong quan hệ với Đài Loan mà đỉnh điểm là từ bỏ chính sách “Một Trung Quốc”; tăng cường hơn các hoạt động quân sự tại các nơi gần Trung Quốc như Nhật Bản và Hàn Quốc Ngoài ra, Mỹ tiến hành trừng phạt Trung Quốc về an ninh mạng và sở hữu trí tuệ.

1.1 Những vẫn đề tồn đọng về quan hệ Mỹ - Trung

Xét theo góc độ chính trị, Trung Quốc và Mỹ có hệ thống, truyền thống văn hóa vàcác giá trị khác nhau Do đó, những khác biệt này có thể gây ra hiểu lầm và nghi ngờ lẫn nhau về nhiều vấn đề Các chính phủ Mỹ kế tiếp nhau vẫn nghi ngờ sự trỗi dậy của Trung Quốc và dẫn đến việc chính quyền Obama khởi xướng chiến lược

“xoay trục sang Châu Á”

Hơn nữa, quan hệ song phương Mỹ-Trung vẫn còn thiếu sự hỗ trợ vững chắc của các hiệp ước ràng buộc lẫn nhau Tổng thống Mỹ mới đắc cử Donald Trump đã tuyên bố công khai rằng chính quyền của ông sẽ xem xét lại chính sách "một nước Trung Hoa" vốn là cả “vạch đỏ” đối với Trung Quốc Trong bối cảnh này, quan hệ Mỹ-Trung có thể bị trục trặc, sau khi ông Trump tại vị ở Nhà Trắng

Từ góc độ kinh tế, Mỹ và Trung Quốc là hai nền kinh tế lớn nhất thế giới và cả hai đều là động lực thúc đẩy kinh tế toàn cầu Tuy nhiên, hai nền kinh tế này có sự chênh lệch về mức đô phát triển và ở hai đầu khác nhau của dây chuyền sản xuất

và chuỗi giá trị toàn cầu Kết quả là sự phối hợp chính sách vẫn còn vấp phải nhiềukhó khăn

Quan trọng hơn, quan hệ kinh tế và thương mại Mỹ-Trung vẫn còn thiếu sự hỗ trợ thể chế Hai nước là đối tác thương mại lớn của nhau, nhưng vẫn chưa đàm phán

và ký kết được một thỏa thuận thương mại tự do

Từ góc độ an ninh, cả Trung Quốc lẫn Mỹ đều không đủ khả năng để xây dựng một mối quan hệ hài hòa Hai nước có chiến lược toàn cầu khác nhau và Mỹ vẫn chưa quen với một Trung Quốc đang trỗi dậy mạnh mẽ Các chính phủ Mỹ gần đâyđều coi Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh tiềm tàng và do đó, đã và đang thực hiện chính sách "bao vây" Trung Quốc, theo logic Chiến tranh Lạnh

Trong lĩnh vực chính trị và quân sự, Mỹ đã và đang xây dựng một số hệ liên minh dựa trên các giá trị chung với các nước xung quanh Trung Quốc Trong lĩnh vực kinh tế, chính phủ Mỹ đã cố gắng xây dựng các tổ chức thương mại và đầu tư "thế

hệ tiếp theo", loại trừ sự tham gia của Trung Quốc

Trung Quốc và Mỹ đang đứng trước “ngã ba đường” của phát triển kinh tế bền vững và đổi mới quốc gia Cả hai nước đều đang chịu áp lực từ một nền kinh tế thếgiới phát triển chậm chạp và thương mại toàn cầu bị bó buộc Cả hai nước đều phảiđối mặt với các mối đe dọa an ninh truyền thống và phi truyền thống Cả hai nước

có nghĩa vụ thúc đẩy một thế giới hòa bình, phát triển và hợp tác Vì vậy, "tinh thần cùng hội cùng thuyền" vẫn cần được áp dụng đối với quan hệ Mỹ-Trung dưới thời tân Tổng thống Mỹ Donald Trump

Chương 2:

Nguyên nhân và thực trạng quan hệ Mỹ - Trung Quốc dưới thời tổng thống Donald

Trump

2 Động thái trong quan hệ Mỹ - Trung Quốc dưới thời tổng thống Donald Trump

2.1 Về chính trị và anh ninh – quân sự

2.1.1 Vấn đề Đài Loan:

Khi đắc cử Tổng thống, ông D Trump đã nhiều lần viết trên trang cá nhân Twitter

về việc sẵn sàng xem xét lại chính sách “một Trung Quốc” và ngày 3-12-2016, ông

đã tạo một sự cố ngoại giao khi nhận điện đàm với bà Thái Anh Văn, lãnh đạo Đài Loan Hành động này mặc nhiên nhìn nhận bà Thái Anh Văn là Tổng thống Trung Hoa Dân quốc, trái với nguyên tắc “một Trung Quốc” vẫn được các Tổng thống

Mỹ tôn trọng từ năm 1979

Đài Loan luôn là mộtvấn đề nhạy cảm trong quan hệ Mỹ - Trung, do vậy, hành động của ông D Trump đã bị Trung Quốc phản ứng gay gắt Thực chất ý đồ của ông Trump trong chính sách đối với Đài Loan là duy trì hiện trạng do Mỹ định ra, bảo đảm chắc chắn lợi ích của Mỹ ở khu vực này, đồng thời duy trì sự tồn tại lâu dài của Đài Loan với tư cách là quân cờ chiến lược kiềm chế Trung Quốc Ngày 20-1-2017,tổng thống Donand Trump đã có cuộc điện đàm đầu tiên với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, khẳng định sự ủng hộ lâu dài của Mỹ đối với chính sách "một Trung Quốc" Nhờ đó, đã giúp xoa dịu sự căng thẳng giữa hai nước Đúng như nhận định của ông John M Huntsman, cựu Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc:

“Là một doanh nhân, D Trump thường sẽ tìm kiếm đòn bẩy trong bất kỳ mối quan

hệ nào Nên nhiều khả năng Tổng thống D.Trump nhìn nhận Đài Loan là một đòn bẩy hữu ích”

2.1.2 Cuộc gặp cấp cao đầu tiên:

Cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung giữa Tổng thống D Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tháng 4-2017 tại Florida (Mỹ) được đánh giá “đã diễn ra theo

cách tốt nhất có thể” Theo đó, hai nước sẽ tăng cường kết nối, phối hợp trong các vấn đề quốc tế, khu vực, giải quyết tốt các điểm nóng có liên quan, mở rộng hợp tác để đối phó với các thách thức mang tính toàn cầu, như chống phổ biến vũ khí hạt nhân, chống hoạt động tội phạm xuyên quốc gia…; tăng cường hợp tác trong các cơ chế đa phương, như Liên Hợp quốc, Nhóm các nền kinh tế phát triển và mớinổi hàng đầu (G20)… để cùng duy trì hòa bình, ổn định, thịnh vượng trên thế giới Mặc dù kết quả chưa thật sự rõ ràng, nhưng cuộc gặp này được coi là dấu mốc trong việc định hình quan hệ Mỹ - Trung thông qua việc thiết lập các kênh ngoại giao mới Kết quả quan trọng nhất về mối quan hệ kinh tế, đó là việc tái cấu trúc vòng đối thoại song phương và thông báo về kế hoạch 100 ngày để giải quyết vấn

đề nổi trội thương mại và đầu tư Theo các nhà nghiên cứu, kế hoạch này có thể bao gồm những nhượng bộ của Trung Quốc trên nhiều lĩnh vực, từ nông sản đến đầu tư nước ngoài Nếu những đàm phán này thật sự đem lại những nhượng bộ đáng kể từ Trung Quốc, thì đây sẽ là một chiến thắng quan trọng của Tổng thống

D Trump

Dù quan hệ Mỹ - Trung còn tồn tại khác biệt, song cả Tổng thống D Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình đều bày tỏ sự tôn trọng lẫn nhau trong cuộc gặp này Việc cuộc gặp diễn ra khá sớm (chỉ hơn 2 tháng sau khi ông D Trump nhậm chức) cho thấy mong muốn của cả hai bên trong thúc đẩy đối thoại để cải thiện lòng tin lẫn nhau

2.1.3 Vấn đề hạt nhân của Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên

Khi lên nắm quyền, Tổng thống Mỹ D Trump hối thúc Trung Quốc kiềm chế Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên, Ông D Trump đã đưa ra những phát biểu cứng rắn rằng, nếu Trung Quốc không giải quyết vấn đề hạt nhân của Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên thì Mỹ sẽ làm Đầu tháng 3-2017, Bộ trưởng Ngoại

giao Trung Quốc Vương Nghị kêu gọi Mỹ và Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên nhượng bộ để hạ nhiệt căng thẳng Trung Quốc đề nghị Mỹ, Hàn Quốc chấm dứt tập trận thường niên, đổi lại việc Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên ngừngchương trình hạt nhân Tuy nhiên, đề xuất này đã bị Mỹ - Hàn bác bỏ.

Vào ngày 6-4-2017, Tổng thống D Trump đã ra lệnh không kích vào Syria, sau khi Mỹ cáo buộc chính phủ của Tổng thống Syria Bashar al-Assad đứng sau vụ tấncông bằng vũ khí hóa học ở miền bắc Syria khiến hơn 80 người thiệt mạng Cuộc tấn công diễn ra ngay trong chuyến thăm Mỹ của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình Sau đó, ngày 7-4, Ông D Trump đã ra lệnh tấn công căn cứ quân sự Syria vì

“lợi ích an ninh quốc gia thiết yếu của Mỹ nhằm ngăn chặn phổ biến và sử dụng vũkhí hóa học”(4) Các nhà nghiên cứu nhận định, ông D Trump muốn Trung Quốc cần phải làm nhiều hơn để ngăn chặn tham vọng phát triển vũ khí hạt nhân của Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên - đồng minh thân cận của Bắc Kinh và động thái tấn công Syria như một lời nhắc nhở đối với Trung Quốc rằng, Mỹ cũng

có thể làm điều tương tự với Triều Tiên Và ngay sau đó, Trung Quốc đã công khaicảnh báo chính quyền Kim Jong Un không nên gây phiền toái với Mỹ bằng chươngtrình vũ khí hạt nhân ở khu vực

2.1.4 Về cơ chế hợp tác song phương

Trong nhiệm kỳ của Barack Obama, hai nước vẫn duy trì cơ chế Vòng đối thoại

Mỹ - Trung hàng năm, bao gồm Đối thoại chiến lược và kinh tế thường niên

(S&ED); Tham vấn về giao lưu nhân dân (CPE) và Đối thoại an ninh chiến lược (SDD) được khởi xướng vào năm 2009 nhằm giúp hai nền kinh tế lớn nhất thế giới

xử lý những vấn đề phức tạp trong quan hệ song phương Nội dung của Đối thoại chiến lược và kinh tế thường niên Mỹ - Trung (S&ED) và Đối thoại an ninh chiến lược (SDD) bao gồm các vấn đề như chính trị, an ninh, kinh tế, đầu tư, an ninh

mạng, sở hữu trí tuệ, tình hình Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên và Syria, tranh chấp biển, đảo tại châu Á - Thái Bình Dương, quan hệ quân sự song phương,

và biến đổi khí hậu Trong khi đó, cuộc Tham vấn về giao lưu nhân dân (CPE) hàng năm sẽ thảo luận về các biện pháp thúc đẩy mối quan hệ và giao lưu giữa nhân dân hai nước trong các lĩnh vực giáo dục, văn hóa, khoa học - kỹ thuật, các vấn đề liên quan tới thể thao, phụ nữ và y tế…

Khi Tổng thống D Trump lên nắm quyền, hai nước đã nhất trí cơ cấu lại Cuộc đối thoại Chiến lược và Kinh tế (S&ED) trở thành Đối thoại Chiến lược Mỹ - Trung, dựa trên 4 cơ chế đối thoại mới: Đối thoại Ngoại giao và An ninh; Đối thoại kinh

tế toàn diện; Đối thoại thực thi Pháp luật và An ninh mạng; Đối thoại Xã hội và Giao lưu nhân dân Sự khác nhau giữa Đối thoại Chiến lược và Đối thoại Chiến lược và Kinh tế là Đối thoại Chiến lược tạo cơ chế vĩnh viễn về vấn đề an ninh mạng song phương

2.1.5 Về tranh chấp trên biển

Biển Đông là một trong những vấn đề được đề cập nhiều nhất trong quan hệ Mỹ - Trung mấy năm gần đây và cũng là một trong những vấn đề “dậy sóng” nhất trong quan hệ hai nước Mỹ nhiều lần công khai chỉ trích hoạt động xây dựng và tôn tạo trái phép đảo nhân tạo của Trung Quốc làm ảnh hưởng đến tự do, an toàn hàng hải trên Biển Đông, cũng như “đang gây mất an ninh, ổn định” trong khu vực châu Á -Thái Bình Dương Trước các hành động của Bắc Kinh, Washington đã tăng cường

sự hiện diện quân sự ở khu vực này Theo kế hoạch đến năm 2020, Mỹ sẽ triểnkhai 60% lực lượng hải quân và không quân tại Thái Bình Dương(5) Những động thái trên của Mỹ khiến “vết nứt” trong quan hệ song phương ngày càng rộng Gần đây, bàn về vấn đề Biển Đông, êkíp của Donald Trump đề xuất gia tăng số tàu chiến của hải quân Mỹ từ 280 tàu lên 350 để đối phó tốt hơn với các “cuộc tấn

công của Trung Quốc” tại Biển Đông Thượng nghị sỹ John McCain và Nghị sỹ Paul Ryan đã nhiều lần bày tỏ mong muốn Mỹ tăng cường hệ thống đồng minh tại châu Á để đối phó với Trung Quốc

Mặc dù D.Trump tuyên bố Mỹ rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), song với thực tế đang diễn ra ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, khi mà lợi ích của Mỹ còn gắn chặt với khu vực này thì Mỹ sẽ không rời bỏ sự hiện diện ởđây Tuy nhiên, vì lợi ích nước Mỹ, D Trump có thể vẫn tiếp tục thực thi chính sách “xoay trục”, nhưng với cách làm mới và phương pháp mới Vấn đề Biển Đông vẫn sẽ là một trong những trọng tâm trong chính sách “xoay trục” của Mỹ

Sự cạnh tranh chiến lược của Mỹ với Trung Quốc ở Biển Đông sẽ diễn ra trong tình trạng “vừa hợp tác vừa đấu tranh”, nhưng mặt cạnh tranh, đấu tranh sẽ gay gắt hơn

2.1.6 Về thương mại - tài chính

Quan hệ thương mại Mỹ - Trung phát triển nhanh chóng nhưng không cân bằng và trải qua nhiều sóng gió Từ năm 2012, Trung Quốc trở thành đối tác thương mại lớn thứ hai của Mỹ (sau Canada), là thị trường xuất khẩu lớn thứ ba của Mỹ (sau Canada và Mexico) và là thị trường nhập khẩu lớn nhất của Mỹ(7) Đến năm 2016,giá trị thương mại hàng hóa hai bên đạt khoảng 578,6 tỷ USD(8) Bước vào quý I của năm 2017, thặng dư thương mại hàng hóa của Mỹ với Trung Quốc tăng 1,2 %

so với cùng kỳ năm 2016, đạt 78,8 tỷ USD, xuất khẩu của Mỹ trong quý I tăng mạnh, tăng 17 % so với cùng kỳ năm 2016 Tuy nhiên, quan hệ thương mại giữa hai nước cũng nảy sinh nhiều mâu thuẫn Tổng thống D Trump đã cáo buộc TrungQuốc cố tình giảm giá để làm cho xuất khẩu của Mỹ sang Trung Quốc đắt hơn, và làm cho hàng nhập khẩu của Trung Quốc sang Mỹ rẻ hơn Ông cáo buộc Trung Quốc bán phá giá tại Mỹ, làm hại cho ngành công nghiệp Mỹ

Từ khi Trung Quốc gia nhập WTO (2001), Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) thường xuyên cáo buộc Chính phủ Trung Quốc không tuân thủ nghĩa vụ của thành viên WTO về báo cáo các khoản trợ cấp cho WTO Tháng 4-2017, Mỹ cùng với

EU tiếp tục đối đầu với trợ cấp thép của Trung Quốc, phát hiện khoản trợ cấp hơn

1 tỷ USD cho Công ty sắt và thép Hà Bắc, Công ty thép Shougang, Công ty thép Trùng Khánh và Công ty sắt và thép Bảo Sơn trong giai đoạn 2011-2014

Tổng thống D Trump cũng đã chỉ đạo thực hiện cuộc điều tra để xem xét liệu thép nhập khẩu có phải là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia hay không Nếu Bộ Côngthương Mỹ xác định điều này, Tổng thống D Trump có thể “điều chỉnh nhập khẩu” bằng cách áp các biện pháp thương mại như thuế nhập khẩu và hạn ngạch

Mỹ cáo buộc Chính phủ Trung Quốc cung cấp viện trợ tài chính và đầu vào giá rẻ cho các nhà sản xuất thép chủ lực, do đó thay thế, cản trở nhập khẩu thép của Mỹ vào thị trường Trung Quốc và toàn cầu, ngăn cản giá cả toàn cầu và tăng thị phần của Trung Quốc trên thị trường toàn cầu

Kế hoạch về lịch trình 100 ngày cho việc giải quyết các vấn đề về thương mại và đầu tư giữa hai nước được đề xuất bởi Chủ tịch Tập Cận Bình trong cuộc gặp với Tổng thống D Trump tại Florida (Mỹ) tháng 4-2017 Tuy nhiên, cho đến nay, cả hai bên vẫn chưa có tiến triển gì

Mỹ cũng cáo buộc Trung Quốc thao túng tiền tệ, “đùa giỡn” với thương mại quốc

tế Trong thông báo tháng 4-2017, Bộ Ngân khố Mỹ kết luận rằng Trung Quốc mớichỉ thỏa mãn 1 trong 3 điều kiện đối với hành vi thao túng tiền tệ là thâm hụt thương mại song phương đạt mức 20 tỷ USD hoặc hơn Trong khi đồng Nhân dân

tệ của Trung Quốc suy yếu hơn đồng USD và các đồng tiền khác, Bộ Ngân khố

Mỹ cho rằng, Trung Quốc đã có các bước đáng kể để can thiệp vào thị trường tiền

tệ để tăng giá trị của đồng tiền nước này, đã chi một khoản ước tính là 435 tỷ USD

trong năm 2016 để hạn chế tình trạng mất giá đồng tiền của mình Trước khi bản báo cáo được đưa ra, Tổng thống D Trump cũng nói với tờ Wall Street Journal, ông quyết định không coi Trung Quốc là quốc gia thao túng tiền tệ do thực tế Trung Quốc không thao túng và bởi ông không muốn gây hấn với Bắc Kinh trong cuộc thảo luận giữa hai nước nhằm giải quyết vấn đề CHDCND Triều Tiên Tuy nhiên, Bộ Ngân khố Mỹ vẫn giữ nguyên quan điểm của mình và cho rằng, trong quá khứ Trung Quốc thường xuyên can thiệp để làm suy yếu đồng tiền của mình, tạo ra sự chuyển hướng thương mại khiến cho công nhân và các công ty Mỹ gặp

“khó khăn lớn lâu dài” Bộ Ngân khố Mỹ khẳng định sẽ tiếp tục giám sát các chínhsách của Trung Quốc gây hạn chế khả năng tiếp cận thị trường đối với các nhà xuấtkhẩu Mỹ và tiến trình chậm trong việc giảm thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc

Nhiều chuyên gia quốc tế đã nhận định, quan hệ Mỹ - Trung dưới thời Donald Trump sẽ có xu hướng căng thẳng hơn và cuộc chiến thương mại giữa hai quốc gia

có tiềm lực kinh tế đứng đầu thế giới có thể xảy ra với mức độ khó lường Nhà phân tích G Rachman viết trên tờ Financial Times (Anh) số đầu năm 2017: "Khả năng xung khắc giữa chủ nghĩa dân tộc Mỹ và Trung Quốc tại vùng Thái Bình Dương có vẻ tăng lên kể từ khi ông Donald Trump thắng cử"

Hợp tác và cạnh tranh sẽ luôn luôn là hai mặt song song tồn tại trong quan hệ giữa các quốc gia, đặc biệt là giữa hai siêu cường Mỹ - Trung Có thể thấy, với chủ trương “Nước Mỹ trước hết” (America First), Tổng thốngDonald Trump chắc chắn

sẽ lấy lý do “an ninh quốc gia” làm “vũ khí” để tiến hành xem xét nghiêm khắc hơn đối với Trung Quốc Tuy nhiên, với tư duy kinh tế hoá chính trị đã được xem

là nền tảng trong quan hệ Mỹ - Trung, thì kể cả an ninh, quốc phòng đều có thể được Tổng thống D Trump đặt lên bàn thương lượng vì lợi ích “nước Mỹ là số một” Mọi xung đột vốn có trong quan hệ giữa Washington và Bắc Kinh đều có thể

được hóa giải dựa vào nguyên tắc nêu trên Đây chính là sự khác biệt trong quan hệ

Mỹ - Trung dưới thời Tổng thống Trump so với các chính quyền tiền nhiệm

2.2 Nguyên nhân quan hệ Mỹ - Trung Quốc căng thẳng

2.2.1 Hệ thống quốc tế

Bước sang thế kỷ 21, cả thế giới đã chứng kiến sự tăng tốc của toàn cầu hóa Sự tăng tốc này một mặt làm gia tăng nhanh chóng nhu cầu hội nhập và tương tác, mặtkhác lại làm nảy sinh và sâu sắ́c thêm các mẫu thuẫn giữa các chủ thể trên phạm vi rộng hơn Tuy nhiên các chủ thể trong hệ thống quốc tế, bên cạnh quốc gia còn có các chủ thể phi quốc gia (Non-state Actor) như tổ chức quốc tế, công ty xuyên quốc gia, từ đó tạo nên sự đan xen lợi ích giữa nhiều chủ thể khác nhau khiến cho các chủ thể không thể chỉ làm theo ý mình hoặc chỉ nghĩ đến xung đột mà phải điều chỉnh bản thân cho phù hợp hoặc phải hợp tác với nhau Từ đó, vai trò của cácthể chế toàn cầu như (Liên Hợp Quốc, Tổ chức Thương mại Thế giới) hay khu vực(Liên minh châu Âu, Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á) được tăng cường để bảođảm ổn định và thúc đẩy sự tương tác giữa các chủ thể “Các nhà lý thuyết hệ thống cho rằng hệ thống quốc tế có tác động quan trọng lên các quốc gia; môi trường quốc tế ràng buộc và quy định các quốc gia một cách mạnh mẽ” Như vậy

hệ thống quốc tế tuy theo quan điểm của Chủ nghĩa Hiện thực là vô chính phủ (cấutrúc quyền lực giữa các quốc gia được sắ́p xếp theo chiều ngang) nhưng theo quan điểm của Chủ nghĩa Tự do thì lại không vô tổ chức, ví dụ: Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) buộc siêu cường số 1 thế giới là Mỹ phải hạ thuế đối với mặt hàngthép của Ấn Độ vào năm 2000; Nghị quyết 1701 của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã ngăn chặn thành công xung đột Liban - Israel năm 2006……

Hệ thống quốc tế là hệ thống phụ thuộc lẫn nhau, các chủ thể khác nhau trong hệ thống vừa có thể bị ảnh hưởng vừa có thể bị tổn thương bởi hành động của các chủ

thể khác, ví dụ, hành động Trung Quốc tăng cường quân sự hóa ở Biển Đông năm

2016 đã đe dọa chủ quyền lãnh thổ, tự do và an ninh hàng hải đối với một số quốc gia khác; thông tin thị trường lao động Mỹ khởi sắ́c trong tháng 6 năm 2016 đã khiến cho thị trường chứng khoán chủ chốt toàn cầu tăng điểm ngay tức thì Từ phân tích này có thể thấy, dự đoán thứ nhất hợp lý hơn dự đoán thứ hai

Bước sang thế kỷ 21, quan hệ Mỹ - Trung đã trở thành tâm điểm của thế giới, cựu Ngoại trưởng Mỹ John Kerry (2014) đã thừa nhận quan hệ Mỹ - Trung có tính nhân-quả nhất trên thế giới ngày nay, vì vậy cần được quản lý hết sức cẩn thận và quan hệ này là nhân tố quan trọng nhất định hình thế kỷ 21 Sự hợp tác Mỹ-Trung cần thiết cho sự ổn định và phát triển toàn cầu như chống khủng bố, ngăn ngừa phổbiến vũ khí hạt nhân, ứng phó với biến đổi khí hậu và khủng hoảng tài chính và tăng cường vai trò của các thể chế quốc tế Hơn nữa, xét từ góc độ quyền lực, cán cân quyền lực Mỹ-Trung cũng không còn quá nghiêng về Mỹ Xét từ góc độ kinh

tế, Mỹ và Trung Quốc là hai nền kinh tế lớn nhất thế giới Trung Quốc là chủ nợ hàng đầu của Mỹ, Mỹ là nhà nhập khẩu lớn nhất của Trung Quốc Hai nền kinh tế lớn này có sự phụ thuộc vào nhau rất chặt chẽ, nhất cử̉ nhất động của hai nền kinh

tế này đều ảnh hưởng đến kinh tế toàn cầu Xét từ góc độ quân sự, Mỹ là cường quốc quân sự số 1 thế giới với hệ hống các liên minh quân sự rộng khắ́p toàn cầu

và được xem là “cảnh sát” toàn cầu Dù tiềm lực quân sự của Trung Quốc không bằng Mỹ, Trung Quốc cũng không có hệ thống các liên minh quân sự như Mỹ, nhưng với tiềm lực quân sự hiện có, Trung Quốc vẫn có đủ sức để tạo ra mối răn

đe sống còn đối với Mỹ nếu xảy ra xung đột Một cuộc chiến Mỹ-Trung sẽ là thảm họa không chỉ đối với hai nước mà là toàn cầu

Xét theo yếu tố hệ thống, Mỹ hoặc Trung Quốc nếu đơn phương gây căng thẳng một cách phi lý thì sẽ không chỉ bị bên còn lại đáp trả, mà còn bị các thể chế quốc

tế và những quốc gia bị ảnh hưởng phản đối Từ đó dẫn đến chính bản thân mình