Giáo dục kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh.Giáo dục kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh.Giáo dục kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh.Giáo dục kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh.Giáo dục kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh.Giáo dục kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh.Giáo dục kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh.Giáo dục kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh.Giáo dục kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh.Giáo dục kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ mẫu giáo 5–6 tuổi qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
NGUYỄN THỊ XUÂN YẾN
GIÁO DỤC KĨ NĂNG LÀM VIỆC NHÓM
CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI QUA HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH
Chuyên ngành: Lí luận và lịch sử giáo dục
Mã số: 9140102
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
HÀ NỘI - 2022
Trang 2Công trình được hoàn thành tại: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Người hướng dẫn khoa học:
1 PGS TS Nguyễn Dục Quang – Trường ĐHSP Hà Nội 2
2 PGS.TS Nguyễn Thị Thanh Hồng – Trường ĐHSP Hà Nội
Phản biện 1: GS.TS Nguyễn Thị Hoàng Yến - Học viện Quản lí giáo dục
Phản biện 2: PGS.TS Phó Đức Hoà - Trường ĐHSP Hà Nội
Phản biện 3: PGS TS Nguyễn Thị Hường - Trường Đại học Vinh
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường họp tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội vào hồi … giờ … ngày … tháng… năm…
Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện: Thư viện Quốc Gia, Hà Nội
hoặc Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Trang 3TÓM TẮT LUẬN ÁN
1 Lý do chọn đề tài
1.1 Ủy Ban GD UNESCO đã xác định: “Học để biết, học để làm, học để chung sống,
học để khẳng định mình” Xã hội ngày nay với sự phát triển như vũ bão của khoa học kĩthuật cùng với cơ chế thị trường đòi hỏi con người lao động mới phải có những phẩm chất,những năng lực chung, những KN xã hội nhất định Trong đó, KNLVN là vô cùng quantrọng không thể thiếu
1.2 Bậc học MN là mắt xích đầu tiên trong hệ thống GD quốc dân và cũng là bậc học
khởi sự đặt nền tảng cho sự phát triển toàn diện nhân cách của một con người Bộ chuẩnphát triển trẻ 5 tuổi cũng xác định rõ việc hình thành cho trẻ những năng lực xã hội là rấtcần thiết Vì thế, để góp phần vào sự thành công của trẻ, cùng với sự nghiệp đổi mới GD thìviệc hình thành và phát triển những năng lực xã hội, trong đó có KNLVN là cần thiết
1.3 Trẻ 5 – 6 tuổi thích hòa mình vào cộng đồng, nhóm bạn bè, nhu cầu hoạt động
cùng nhau tăng mạnh Môi trường xung quanh tạo ra sự ngạc nhiên, tò mò, sự phấn khíchchung cho trẻ Bản thân mỗi đứa trẻ là tò mò muốn khám phá, tìm tòi mọi thứ xung quanhmình Có thể nói, môi trường xung quanh chứa nhiều cơ hội giúp trẻ phát triển KNLVN và
là động cơ, nhu cầu, là điều kiện thúc đẩy trẻ làm việc nhóm Vì thế, chúng ta không thểtách trẻ ra khỏi môi trường và việc hướng dẫn KNLVN cho trẻ là rất cần thiết
1.4 Thực tiễn ở nước ta, chương trình GDMN đổi mới đã quan tâm tới việc GD, hình
thành kĩ năng xã hội cho trẻ trong đó có KNLVN Tuy nhiên, việc dạy KNLVN cho trẻ chỉđược lồng ghép vào các hoạt động GD khác mà chưa dành đủ thời gian cho trẻ luyện tập(KNLVN được xây dựng một phần trong lĩnh vực phát triển tình cảm xã hội) Hơn nữa, việchình thành KNLVN qua HĐ KPMTXQ cho trẻ ở các trường MN còn chưa rõ nét Xuất phát
từ những lý do trên, chúng tôi thấy rằng cần phải “GD KNLVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi qua
HĐ KPMTXQ”.
2 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng giáo dục kỹ năng làm việc nhóm cho trẻmẫu giáo 5- 6 tuổi qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh, đề tài đề xuất các biệnpháp giáo dục KNLVN cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi qua hoạt động khám phá môi trườngxung quanh nhằm phát triển kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ một cách tốt nhất, qua đó gópphần nâng cao chất lượng giáo dục trẻ ở trường mầm non
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1 Khách thể nghiên cứu: Quá trình giáo dục KN LVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi qua
HĐ KPMTXQ
3.2 Đối tượng nghiên cứu: Mối quan hệ giữa giáo dục KNLVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi
với HĐ KPMTXQ
4 Giả thuyết khoa học
Chương trình GDMN hiện nay ở nước ta đã quan tâm tới việc giáo dục kĩ năng xã hộicho trẻ trong đó có KNLVN Tuy nhiên, việc giáo dục KNLVN qua hoạt động khám phámôi trường xung quanh cho trẻ ở các trường MN còn những hạn chế, do đó chưa phát triểnđược kỹ năng này một cách toàn diện cho trẻ Nếu trong hoạt động khám phá môi trườngxung quanh, GV biết sử dụng các biện pháp giáo dục như xây dựng môi trường hoạt độngthuận lợi, hình thành cho trẻ tâm thế sẵn sàng làm việc nhóm; thiết kế hoạt động khám phámôi trường xung quanh kích thích nhu cầu làm việc nhóm của trẻ; tổ chức hoạt động khámphá môi trường xung quanh theo hướng tăng cường thực hành, trải nghiệm kỹ năng làm việcnhóm cho trẻ; kích thích các hành vi tích cực thể hiện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ; đánhgiá kỹ năng làm việc nhóm của trẻ và hướng dẫn trẻ tự đánh giá thì KNLVN của trẻ mẫugiáo 5 – 6 tuổi sẽ được hình thành và phát triển một cách toàn diện
Trang 45 Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc giáo dục KNLVN cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh
5.2 Đánh giá thực trạng giáo dục KNLVN cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi qua hoạt động
khám phá môi trường xung quanh
5.3 Đề xuất và thực nghiệm biện pháp giáo dục KNLVN cho trẻ 5 – 6 tuổi qua hoạt
động khám phá môi trường xung quanh
6 Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung nghiên cứu: Biện pháp GD KNLVN cho trẻ 5 – 6 tuổi được nghiên cứu
qua HĐ KPMTXQ trong trường MN
- Về địa bàn nghiên cứu: 10 trường Mầm non thuộc các tỉnh thành: Đồng Nai, Hà Nội,
TP Hồ Chí Minh
7 Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
7.1 Cách tiếp cận: Tiếp cận hệ thống; Tiếp cận phát triển; Tiếp cận tích hợp; Tiếp cận
thực tiễn; Tiếp cận hoạt động
7.2 Phương pháp nghiên cứu
7.2.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Các phương pháp phân tích, tổng hợp
lý thuyết; Phương pháp phân loại và hệ thống lý thuyết
7.2.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp quan sát; Phương pháp
điều tra; Phương pháp phỏng vấn; Phương pháp thực nghiệm sư phạm; Phương pháp bổ trợ
8 Những luận điểm bảo vệ
- KN LVN là một trong những KN quan trọng cần giáo dục cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
ở trường mầm non KNLVN có thể được giáo dục thông qua nhiều con đường, nhiềuhình thức hoạt động khác nhau ở trường mầm non, trong đó có hoạt động KP MTXQ
- Hoạt động khám phá môi trường xung quanh có nhiều cơ hội cho trẻ làm việc cùngnhau, vì thế cần khai thác các hoạt động khám phá môi trường xung quanh ở trường MNnhư là phương tiện để giáo dục KNLVN
- Giáo dục KN LVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi qua HĐ KP MTXQ cần có qui trình tổchức, hướng dẫn tạo cơ hội, điều kiện để giáo dục và phát triển KN LVN cho trẻ ở trườngmầm non
9 Đóng góp mới của đề tài
9.1 Về mặt lý luận
Góp phần làm phong phú lý luận về giáo dục KNLVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi, trong đó
là các khái niệm về giáo dục KNLVN cho trẻ MN, tầm ảnh hưởng của hoạt động KPMTXQđối với việc giáo dục KNLVN, đặc điểm LVN của trẻ MG 5 – 6 tuổi, các biểu hiện KNLVNcủa trẻ MG 5 - 6 tuổi qua hoạt động KPMTXQ, biện pháp giáo dục KNLVN cho trẻ MG 5 –
6 tuổi qua hoạt động KPMTXQ
9.2 Về mặt thực tiễn
- Làm rõ hơn thực trạng giáo dục KNLVN qua hoạt động KPMTXQ cho trẻ MG 5 – 6
tuổi ở một số trường MN TP.HCM, Hà Nội, Đồng Nai và chỉ ra những nguyên nhân cơ bảncủa thực trạng
- Các biện pháp giáo dục KNKNLVN cho trẻ MG 5 - 6 tuổi qua HĐKPMTXQ ở trườngmầm non được đề xuất là một tài liệu tham khảo có giá trị cho công tác nghiên cứu, đào tạo,bồi dưỡng GVMN Ngoài ra có thể vận dụng sáng tạo các biện pháp này ở các trường mầmnon có điều kiện giáo dục tương đương để góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục trẻ
10 Cấu trúc luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, luận án gồm 3 chương, kiến nghị và danh mục tài liệu tham
Trang 5CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC KĨ NĂNG LÀM VIỆC NHÓM CHO
TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI QUA HĐ KPMTXQ 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1 Những nghiên cứu về kĩ năng LVN và GD KN LVN cho trẻ mẫu giáo
J Lancaster và A Bell, Packer, J Dewey, R Johnson và D Johnson, Causinet Roger,Kate Exley and Reg Dennick, Hayes Andrew, Floyd Allport, Murray F đã chỉ ra các lợi íchcủa làm việc nhóm, các điều kiện, yếu tố ảnh hưởng đến quá trình LVN: Sự phụ thuộc tíchcực lẫn nhau, Sự tương tác mặt đối mặt, Trách nhiệm cá nhân cao, Kĩ năng hợp tác nhómnhỏ, Nhận xét nhóm Bên cạnh đó, các tác giả còn chỉ ra một số thuyết làm cơ sở cho quátrình làm việc nhóm: Thuyết học tập xã hội, Thuyết Piagiet về giải quyết mâu thuẫn, Thuyếthợp tác nhóm của Vưgotxky, Thuyết khoa học nhận thức mới – dạy lẫn nhau Dick McCann
và Charles Margerison đã chỉ ra chín yếu tố cấu thành sự thành công của quá trình làm việcnhóm Hirokawa, cũng đưa ra những lưu ý về các điều kiện để làm việc nhóm có hiệu quả:
Sự hợp tác, Quy tắc nhóm, Sự căng thẳng, Mâu thuẫn và tranh luận
Nguyễn Thị Phương Hoa, Nguyễn Thị Oanh, Vũ Lệ Hoa cũng chỉ ra những ưu điểmcủa KN LVN: Nhóm sẽ tạo ra động lực thúc đẩy tính tích cực của người học Sự thỏa thuậnlàm cho việc nắm tri thức của người học được sâu rộng hơn, biết cách hợp tác với bạn; tạođiều kiện cho các cá nhân hòa nhập cộng đồng nhóm, thúc đẩy cá nhân phải vươn lên; rènluyện cho người học cách diễn đạt vấn đề mạch lạc, giao tiếp, ứng xử và khả năng độc lập tựchủ của bản thân
Nguyễn Thị Oanh đã nêu những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình làm việc nhóm: mụcđích chung, sự tương tác giữa các thành viên, các quy tắc chung, vai trò của các thành viên.Nguyễn Thị Kim Dung cũng đã đặt ra những yêu cầu khi cho trẻ làm việc nhóm Tổ chức,sắp xếp nhóm làm việc; giao nhiệm vụ và thời gian cho làm việc nhóm; hướng dẫn trẻKNLVN; quan sát, giám sát hoạt động nhóm; đánh giá kết quả làm việc nhóm
1.1.2 Những nghiên cứu về HĐ KPMTXQ
Môi trường xung quanh như một phương tiện GD trẻ em và từ lâu nó được các nhà GDtrên thế giới quan tâm Các nhà GD học đã biết tận dụng môi trường xung quanh làmphương tiện GD trẻ em Iohan Henrich Pextaloti (1746 – 1827) ông đã nhấn mạnh vai trò củamôi trường xung quanh đối với sự phát triển năng lực trí tuệ và sự tồn tại của con người.Nhà GD hoc Nga K D Usinxki, E I.Tikheeva và E N Vodova đã nhấn mạnh vai tròcủa sự tương tác với môi trường, đứa trẻ chỉ thực sự phát triển khi và chỉ khi tích cực hoạtđộng trong môi trường Theo J Piaget, quá trình hình thành và phát triển trí tuệ là sự liên tụchình thành các cấu trúc mới trên cơ sở các cấu trúc đã có Để đạt được sự phát triển đó, chủthể phải tiến hành các hoạt động tương tác với môi trường xung quanh Thuyết hành vi(behaviorism theory) học tập được hình thành bởi tác động và phản ứng của môi trường bênngoài Theo đó, đứa trẻ khi sinh ra như tờ giấy trắng, mọi hành vi của trẻ được hình thànhthông qua kinh nghiệm mà trẻ có được trong quá trình khám phá môi trường xung quanh J.Dewey - nhà triết học đồng thời là nhà tâm lí học người Mĩ - cho rằng GD là quá trình tăngtrưởng thông qua quá trình tái kiến tạo kinh nghiệm Vì quá trình tái kiến tạo kinh nghiệmđược diễn ra thông qua việc tương tác không ngừng giữa trẻ và môi trường
Trang 6L X Vưgotxki cho rằng, quá trình phát triển trí tuệ của trẻ chính là kết quả của việcchiếm lĩnh, lĩnh hội tri thức, kinh nghiệm lịch sử xã hội của loài người trong hoạt động với
đồ vật Sự phát triển của trẻ được hình thành thông qua quá trình tương tác với môi trườngxung quanh Thuyết kiến tạo kiến thức thông qua tương tác xã hội của L X Vưgotsky đềcao yếu tố văn hóa, xã hội đối với sự phát triển của trẻ Theo đó, người lớn phải hiểu bốicảnh văn hóa, xã hội, tập tục nơi trẻ đang sống, cung cấp kinh nghiệm, hướng dẫn, hỗ trợ trẻhọc tập phù hợp với vùng phát triển gần Nghiên cứu của Dr Miriam Stopard khẳng định trẻ
từ 4 – 6 tuổi cần được rèn luyện các kĩ năng với các bạn cùng trang lứa trong các hoạt độngcộng đồng, kết bạn Ông khuyên người lớn cần mở rộng quan hệ cho trẻ, giúp trẻ làm quen,khám phá môi trường xung quanh
Trong chương trình GD mầm non mới (2021), “làm quen với MTXQ” được thay thành
“khám phá MTXQ” để phù hợp với mục tiêu GD mầm non hiện nay Hoạt động khám pháMTXQ gồm: “Khám phá khoa học” và “Khám phá xã hội” là hoạt động đặc thù của trẻ ởtrường MN Việc cho trẻ khám phá môi trường xung quanh là quá trình tổ chức cho trẻ thamgia vào hoạt động tương tác với môi trường để nhận biết, tác động qua lại, làm biến đổi nhucầu và nhờ đó bản thân trẻ được phát triển Do đó, việc tổ chức hoạt động KP MTXQ cầnđược thiết kế theo cấu trúc của hoạt động Hiệu quả của hoạt động KP MTXQ chính là sựphát triển của trẻ cả về nhận thức lẫn kĩ năng
Hoàng Thị Phương, Nguyễn Thị Xuân, Lê Thị Ninh, Hoàng Thị Oanh cũng có nhữngnghiên cứu sâu về HĐ KPMTXQ ở mầm non mục đích, nội dung, hình thức, phương pháp
và cách tổ chức HĐ KPMTXQ cho trẻ mầm non Các nghiên cứu cũng chỉ rõ ý nghĩa của
HĐ KPMTXQ với sự phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ Đồng thời cũng chỉ ra nhữngyêu cầu cơ bản khi tổ chức HĐ KPMTXQ ở trường mầm non
1.1.3 Những nghiên cứu về GD KN LVN qua HĐ KPMTXQ
Theo Vugotxky, James Coleman việc giáo viên khuyến khích trẻ hỗ trợ nhau tronghoạt động và nâng cao nhận thức cho trẻ trong quá trình khám phá là điều vô cùng quantrọng Nhờ đó trẻ sẽ có cơ hội để hoạt động những kĩ năng chưa phát triển được sẽ đượcthúc đẩy khi trẻ làm việc cùng nhau
Phạm Minh Hạc cho rằng hoạt động cùng nhau, hoạt động hợp tác giữa thầy và trò,hoạt động hợp tác giữa trò và trò, hoạt động cá nhân kết hợp với hoạt động nhóm có tácdụng to lớn trong sự hình thành và phát triển nhân cách Muốn có sự hợp tác, hoạt độngcùng nhau ấy thì nhà GD cần tổ chức các hoạt động GD tương ứng tạo điều kiện để cácthành viên có thể tương tác với nhau Hoàng Thị Phương đã đưa ra một số phương phápđem lại hiệu quả học tập, trong đó có phương pháp hoạt động nhóm Chính sự hợp tác, phốihợp hành động với nhau đã mang lại hiệu quả cao trong học tập
Lê Thị Thu Hiền cũng lấy việc rèn KNLVN làm biện pháp để giúp trẻ phát triển khảnăng thỏa thuận Trong hoạt động khám phá chứa đựng những nội dung mà đòi hỏi nhómbạn bè trẻ thường xuyên trao đổi với nhau để giải quyết các tình huống xảy ra khi hoạt động.Cùng nhau khám phá trẻ có dịp thông cảm với niềm vui nỗi buồn của nhau, an ủi nhau, nhờ
đó năng lực đồng cảm, đạo đức…được nhân lên
Nguyễn Thị Như Mai đã khẳng định việc làm việc nhóm giúp cho người học học tập
Trang 7quan điểm khác biệt của bạn bè, biết chấp nhận quan điểm trái ngược với mình, rèn luyệnkhả năng chịu đựng những ý kiến phản bác, đối nghịch, thậm chí phủ nhận mình, góp phầnhình thành ở người học khả năng giải quyết các vấn đề trong cuộc sống, phát triển tinh thầnhợp tác, tính tự tin Tạo điều kiện cho người học thân thiện, gần gũi nhau hơn Và đây cũng
là cơ hội để tình bạn nảy nở
Hoàng Thị Mai cho rằng hình thức làm việc nhóm và mọi thành viên phụ thuộc lẫnnhau để cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ, đạt mục đích chung mà trong mỗi hoạt động tìmhiểu môi trường đặt ra Tác giả cũng đề cao vai trò của giáo viên khi hướng dẫn trẻ, xácđịnh các kĩ năng cần thiết của trẻ khi tham gia vào nhóm hoạt động và việc rèn luyện kĩnăng cần đưa vào hoạt động trải nghiệm cụ thể
Nguyễn Thị Hiền khẳng định việc giáo dục KN LVN cho trẻ cần được tổ chức qua HĐ
KP MTXQ Vì theo tác giả, dạy trẻ khám phá là giáo viên tổ chức cho trẻ làm việc nhómnhằm phát huy năng lực giải quyết vấn đề, tự học và tạo điều kiện cho trẻ trao đổi theonhóm Giáo viên là người tổ chức về cơ sở vật chất, phương tiện, gợi ý hướng dẫn cho trẻphát huy hết tiềm năng của trẻ Đặc trưng của hoạt động khám phá là giải quyết các vấn đềhọc tập nhỏ và tích cực làm việc nhóm để giải quyết vấn đề hợp tác với bạn, tự đánh giá, tựđiểu chỉnh bản thân là động lực thúc đẩy sự phát triển của cá nhân trong cuộc sống
Nhìn chung, từ những nghiên cứu cho thấy: đã có các công trình nghiên cứu về
KNLVN, hoạt động khám phá MTXQ Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu sâu vềbiện pháp GD KNLVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi qua hoạt động khám phá MTXQ Điều nàycho thấy tính cấp thiêt của đề tài đã chọn
1.2 Một số khái niệm cơ bản
1.2.1 Kĩ năng làm việc nhóm
Kĩ năng
Từ những quan niệm trên, trong đề tài này chúng tôi lựa chọn khái niệm “kĩ năng” như
sau: Kĩ năng là sự vận dụng có hiệu quả những kiến thức đã được tích lũy để thực hiện một hành động nào đó tương ứng với mục đích, điều kiện của hành động Như vậy, kĩ năng vừa
là kĩ thuật hành động vừa là năng lực của cá nhân.
Làm việc nhóm
Làm việc nhóm là một quá trình cộng tác với một nhóm người để đạt được một mục tiêu nhất định Làm việc nhóm có nghĩa là các cá nhân cố gắng hợp tác, sử dụng những kĩ năng cá nhân và đưa ra những thông tin phản hồi mặc dù giữa các cá nhân có những mâu thuẫn.
Kỹ năng làm việc nhóm
KNLVN là kĩ năng tương tác giữa các thành viên trong nhóm nhằm đạt hiệu quả công việc nhất định và phát triển tiềm năng của tất cả các thành viên.
1.2.2 Hoạt động khám phá môi trường xung quanh
Hoạt động khám phá môi trường xung quanh là hoạt động tìm tòi, phát hiện ra bản chất, thuộc tính của sự vật, hiện tượng, các mối quan hệ qua lại, sự thay đổi và phát triển của các sự vật, hiện tượng trong môi trường xung quanh.
1.2.3 Giáo dục KNLVN cho trẻ mẫu giáo
GD KNLVN qua hoạt động KPMTXQ cho trẻ mẫu giáo là một quá trình tác động sư phạm có mục đích, có kế hoạch của nhà GD đến trẻ nhằm hình thành và phát triển sự tương
Trang 8tác giữa các thành viên trong nhóm để cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ KPMTXQ có hiệu quả và phát triển tiềm năng của tất cả thành viên.
1.2.4 Giáo dục kỹ năng làm việc nhóm qua hoạt động KP MTXQ
Kĩ năng làm việc nhóm qua hoạt động KPMTXQ cho trẻ mẫu giáo là sự tương tác giữa các thành viên trong nhóm để cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ KPMTXQ có hiệu quả
và phát triển tiềm năng của tất cả thành viên.
Giáo dục kĩ năng làm việc nhóm qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh cho trẻ mẫu giáo
Giáo dục KNLVN qua hoạt động KPMTXQ cho trẻ mẫu giáo là một quá trình tác động sư phạm có mục đích, có kế hoạch của nhà giáo dục đến trẻ nhằm hình thành và phát triển sự tương tác giữa các thành viên trong nhóm để cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ KPMTXQ có hiệu quả và phát triển tiềm năng của tất cả thành viên.
1.3 Các giai đoạn phát triển KNLVN của trẻ MG 5 – 6 tuổi
Giai đoạn phát triển KNLVN của trẻ MG 5 – 6 tuổi chia thành ba giai đoạn chủ yếu:Giai đoạn thứ nhất: Xác định nội dung nhiệm vụ trải nghiệm; Giai đoạn thứ hai: Rèn luyệncác KN thành phần; Giai đoạn thứ ba: Hình thành và phát triển KNLVN
1.4 HĐ KPMTXQ ở trường mầm non
GD trẻ có thái độ sống tích cực đối với môi trường xung quanh Góp phần phát triển ởtrẻ tình cảm thẫm mỹ và đạo đức Giúp trẻ có lối sống văn minh trong giao tiếp và sinh hoạt,
có tình yêu đối với cái đẹp và biết tạo ra cái đẹp Hình thành ở trẻ những cảm xúc tích cực
và tích lũy những kinh nghiệm của cuộc sống
Rèn luyện và phát triển các quá trình tâm lí nhận thức; Củng cố tri thức, mở rộng sựhiểu biết của trẻ về môi trường xung quanh; Kích thích hứng thú và phát triển tính ham hiểubiết của trẻ về môi trường xung quanh
1.4.2 Nội dung HĐ KPMTXQ ở trường mầm non
Môi trường xung quanh bao gồm tất cả các yếu tố của tự nhiên và xã hội bao quanh trẻ
em, có quan hệ mật thiết với nhau và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sự tồn tại và pháttriển của trẻ em Có thể phân chia môi trường xung quanh thành môi trường tự nhiên và môitrường xã hội
1.4.3.Các hình thức tổ chức HĐ KPMTXQ ở trường mầm non: Giờ học “khám phá
MTXQ”; hoạt động vui chơi; hoạt động ngoài trời; hoạt động tham quan; hoạt động lao động
1.4.4 Quy trình khám phá môi trường xung quanh ở trường mầm non: xác định
nội dung; trải nghiệm; nhận xét; kết luận
1.4.5 HĐ KPMTXQ với việc GD KNLVN cho trẻ MG 5 - 6 tuổi
Hoạt động KPMTXQ là hoạt động có rất nhiều cơ hội để hình thành KNLVN cho trẻ.Làm việc nhóm, cùng nhau được coi là chất kết dính để tạo sự thành công cho hoạt độngkhám phá Song, để hình thành KNLVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi qua hoạt động KPMTXQcần phải được thực hiện thường xuyên, liên tục và có qui trình hình thành phù hợp
1.5 KNLVN qua hoạt động KPMTXQ của trẻ MG 5 – 6 tuổi ở trường mầm non
1.5.1 Biểu hiện KNLVN của trẻ MG 5 – 6 tuổi trong hoạt động KPMTXQ
Trang 91.5.1.1 Tiếp nhận nhiệm vụ của nhóm: Lắng nghe, hiểu lời người khác nói; Trao đổi, phân công; Chấp nhận sự phân công của nhóm
1.5.1.2 Thực hiện nhiệm vụ: Thực hiện đến cùng công việc của mình; Tìm sự giúp đỡ khi cần thiết; Giúp đỡ, chia sẻ thông tin; Giúp đỡ, chia sẻ những kinh nghiệm
1.5.1.3 Giải quyết mâu thuẫn: Nói mạch lạc ý kiến của mình; Thỏa thuận, nhân nhượng; Tìm kiếm sự giúp đỡ của người khác
1.5.1.4 Kết thúc công việc
1.5.2 Sự phát triển KNLVN qua HĐ KPMTXQ của trẻ MG 5 – 6 tuổi
Trẻ 3 - 4 tuổi đã chú ý tới xung quanh nhiều hơn, trẻ giàu xúc cảm, mối quan hệ giữacác trẻ khác bắt đầu hình thành Ở giai đoạn này “xã hội trẻ em” bắt đầu xuất hiện đặc biệttrong trò chơi đóng vai theo chủ đề Trẻ bắt đầu có nhu cầu cùng chơi với bạn, có nhu cầuchơi cạnh nhau trong các trò chơi Tuy nhiên, nhóm trẻ ở giai đoạn này mới chỉ là hình thức
bề ngoài chứ chưa thật sự là hình thức làm việc nhóm
Trẻ 4 - 5 tuổi sự tương tác giữa trẻ với trẻ đã xuất hiện Bước đầu trẻ đã biết trao đổi,thỏa thuận với nhau để thực hiện hoạt động chung Tuy nhiên, nhóm trẻ ở giai đoạn nàycũng rất mong manh, chưa bền vững
Trẻ 5 - 6 tuổi: Giai đoạn này trẻ thiết lập các mối quan hệ với nhau dễ dàng hơn đặcbiệt trong hoạt động KPMTXQ chứa đựng những động cơ, hứng thú chung nên trẻ có nhucầu làm việc cùng nhau cao Trẻ đã có khả năng phối hợp hành động với bạn và hợp tác vớicác thành viên trong nhóm, biết cách phân công công việc, biết lắng nghe và bảo vệ ý kiếncủa mình, có thể tự tổ chức nhóm cùng nhau hoạt động
1.6 GD KNLVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi qua HĐ KPMTXQ
1.6.1 Mục tiêu GD KNLVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi qua HĐ KPMTXQ
GD KNLVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi qua hoạt động KPMTXQ nhằm cung cấp kiến thức
về giá trị của KNLVN, các kĩ năng thành phần, nắm được cách tổ chức, biết cách thức rènluyện, thao tác rèn luyện, và biết các yêu cầu trong quá trình làm việc nhóm
Hình thành thái độ, cảm xúc tích cực cho trẻ trong quá trình làm việc cùng nhau đểhoàn thành nhiệm vụ Có trách nhiệm cao đối với công việc được giao, biết đối chiếu vàđiều chỉnh lời nói, hành vi sao cho tương ứng với những chuẩn mực nhất định
1.6.2 Nội dung GD KNLVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi qua hoạt động KPMTXQ
- Phát triển nhận thức của trẻ về KNLVN qua hoạt động KPMTXQ
- Hình thành và phát triển ở trẻ các KN thành phần qua hoạt động KPMTXQ
- GD thái độ và tình cảm của trẻ đối với KNLVN qua hoạt động KPMTXQ
1.6.3 Hình thức GD KNLVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi qua hoạt động KPMTXQ:
GD KNLVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi qua hoạt động KPMTXQ chủ yếu được thực hiệndưới hình thức hoạt động nhóm Ngoài ra, Sử dụng tác phẩm văn học, hoạt động trảinghiệm, tình huống giáo dục, trò chơi đóng vai theo chủ đề
1.6.4 Phương pháp GD KNLVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi qua hoạt động KPMTXQ:
Phương pháp trực quan; Nhóm phương pháp dùng lời; Nhóm phương pháp thực hành
1.6.5 Quy trình GD KNLVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi qua hoạt động KPMTXQ
1.6.6 Quy trình GD KNLVN cho trẻ qua hoạt động KPMTXQ: nhiệm vụ, nội dung;
học cách làm việc nhóm; đánh giá kết quả
Trang 101.7 Những yếu tố ảnh hưởng đến KNLVN của trẻ MG 5 – 6 tuổi qua hoạt động KPMTXQ
- Về phía trẻ: Số lượng trẻ trong nhóm; Kinh nghiệm xã hội của trẻ; Sự phát triển ngôn
ngữ của trẻ; Hứng thú với nhiệm vụ nhận thức chung của nhóm
- Về phía GV: Tác động của GV
- Cơ sở vật chất: Không gian, thời gian; Phương tiện.
1.8 Đánh giá mức độ kĩ năng làm việc nhóm của trẻ MG 5 - 6 tuổi qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh
3 Hoạt động khám phá môi trường xung quanh được coi là phương tiện thuận lợitrong việc giáo dục KNLVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi Đặc trưng của hoạt động khám phá làtích cực hợp tác theo nhóm, hình thành năng lực giải quyết vấn đề Hoạt động KPMTXQluôn chứa đựng những nội dung cần được khám phá, những ý tưởng, mâu thuẫn bất đồngcủa các thành viên…mỗi thành viên đòi hỏi phải có những kĩ năng cơ bản vượt qua nhữngkhó khăn để hoàn thành nhiệm vụ nhận thức chung Làm việc nhóm đã hình thành cho trẻmối quan hệ thân mật giúp trẻ hiểu nhau hơn, dễ dàng cảm thông chia sẻ với nhau hơn Hoạtđộng KPMTXQ tạo ra cho trẻ một xúc cảm, đó là sự đồng cảm Như thế, hoạt độngKPMTXQ là môi trường thuận lợi để rèn luyện và hình thành những kĩ năng cần thiết đểlàm việc nhóm
4 KNLVN của trẻ MG 5 – 6 tuổi qua hoạt động KPMTXQ được biểu hiện ở các mặtsau: Lắng nghe, hiểu lời người khác nói, trao đổi, phân công, chấp nhận sự phân công củanhóm, thực hiện đến cùng công việc của mình, tìm sự giúp đỡ khi cần thiết, giúp đỡ, chia sẻthông tin, nói mạch lạc ý kiến của mình, thỏa thuận, nhân nhượng, tìm kiếm sự giúp đỡ củangười khác, kết thúc công việc Qua những đặc điểm biểu hiện trên cho thấy giáo dụcKNLVN cho trẻ MG 5 - 6 qua hoạt động KPMTXQ ở trường mầm non sẽ giúp trẻ hìnhthành phát triển KNLVN đạt kết quả
Trang 11CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG GD KNLVN CHO TRẺ MG 5 – 6 TUỔI QUA HĐ
KPMTXQ 2.1 Vài nét về địa bàn khảo sát
Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai và Hà Nội có vị trí địa lý, tự nhiên quan trọng.Trong đó, Hồ Chí Minh và Đồng Nai là hai trong những vùng kinh tế năng động trong nềnkinh tế nước ta Bên cạnh đó, còn có những giá trị về văn hóa mang nặng nét truyền thống,đậm bản chất dân tộc, ghi dấu lịch sử phát triển của nước ta
Giáo dục mầm non ở cả 3 địa bàn trên đều có những thành tựu đáng kể, thực hiện tốtchương trình GDMN hiện hành góp phần phát triển toàn diện cho trẻ Tuy nhiên, do một sốyếu tố khách quan và chủ quan nên GDMN hiện nay vẫn còn gặp một số khó khăn nhấtđịnh
2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng
2.2.1 Mục đích khảo sát
– Tìm hiểu và đánh giá thực trạng GD KNLVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi qua hoạt độngKPMTXQ ở trường MN, trên 2 phương diện: nhận thức của GV trực tiếp giảng dạy và thựctiễn GD KNLVN cho trẻ thông qua hoạt động KPMTXQ hiện nay
– Xác định những thuận lợi và khó khăn của GV trong quá trình thực hiện GDKNLVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi ở trường MN
– Đánh giá thực trạng KNLVN của trẻ MG 5 – 6 tuổi qua hoạt động KPMTXQ ở trườngMN
2.2.2 Nội dung khảo sát
– Nhận thức của GV về GD KNLVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi qua hoạt động KPMTXQ ởtrường MN với các phương diện liên quan trực tiếp đến định hướng nghiên cứu của đề tài,bao gồm: Nhận thức về KNLVN và vai trò của KNLVN đối với sự phát triển của trẻ; Nhậnthức về mức độ sử dụng và ảnh hưởng của hoạt động KPMTXQ đến quá trình GD KNLVNcho trẻ; Nhận thức về những biểu hiện đặc trưng của KNLVN qua hoạt động KPMTXQ;Nhận thức về mức độ ảnh hưởng của các yếu tố khác nhau đối với việc GD KNLVN quahoạt động KPMTXQ của trẻ MG 5 – 6 tuổi ở trường MN
– Thực trạng GD KNLVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi qua hoạt động KPMTXQ hiện naytrên các phương diện: tần suất, thời điểm, nội dung, hình thức, biện pháp và mức độ hiệuquả
– Những thuận lợi và khó khăn của GV trong GD KNLVN qua hoạt động KPMTXQcho trẻ MG 5 – 6 tuổi ở trường MN
– Mức độ KNLVN qua hoạt động KPMTXQ của trẻ MG 5 – 6 tuổi ở trường MN
2.2.3 Thời gian khảo sát: 3/2017 đến 7/2017
2.2.4 Mẫu khách thể khảo sát
- Mẫu khảo sát là GV: 150 GV MN đang dạy các lớp mẫu giáo lớn ở một số trường
MN trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, tỉnh Đồng Nai và thành phố Hà Nội
- Mẫu khảo sát là trẻ MG 5 – 6 tuổi: Luận án lựa chọn 120 trẻ MG 5 – 6 tuổi thuộc các
trường trên, có sự phát triển tâm sinh lý bình thường và đều được dạy theo chương trình GD
MN trong bối cảnh tác động như nhau
2.2.4 Phương pháp và công cụ khảo sát: Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi,
Trang 12Phương pháp phỏng vấn, Phương pháp quan sát
2.3 Kết quả khảo sát thực trạng GD KNLVN cho trẻ MG 5 – 6 tuổi qua HĐ
KPMTXQ
Trang 132.3.1 Thực trạng kĩ năng làm việc nhóm của trẻ mẫu giáo mẫu giáo 5 - 6 tuổi qua hoạt
động khám phá môi trường xung quanh
2.3.1.1 Đánh giá chung về các mức độ biểu hiện kĩ năng làm việc nhóm của trẻ mẫu giáo mẫu giáo 5 - 6 tuổi qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh
Điểm trung bình của các biểu hiện của KNLVN ở trẻ MG 5 – 6 tuổi mà chúng tôi đưa
ra rơi vào khoảng điểm từ 3.2 đến 3.43 Điều này chứng tỏ kĩ năng làm việc nhóm tronghoạt động khám phá môi trường xung quanh của trẻ MG 5 – 6 tuổi ở trường mầm non thamgia khảo sát ở mức độ trung bình
2.3.1.2 Các biểu hiện cụ thể của kĩ năng làm việc nhóm của trẻ MG 5 - 6 tuổi qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh
* Các biểu hiện kĩ năng tiếp nhận nhiệm vụ nhóm của trẻ MG 5 - 6 tuổi qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh
Phân tích các biểu hiện của tiêu chí Tiếp nhận nhiệm vụ, chúng tôi nhận thấy, chỉ có từ 30% trẻ thường xuyên hoặc luôn luôn biết lắng nghe, hiểu lời người khác nói; 26,6% trẻ có thể thực hiện trao đổi, phân công trong nhóm và 30.8% trẻ sẵn sàng chấp nhận sự phân công của nhóm Đa số trẻ đã biết lắng nghe, hiểu người khác nói và biết trao đổi phân công
trong nhóm nhưng không thường xuyên (chiếm tỉ lệ cao nhất, lần lượt là 60% và 61.7 %)
Có tới 69.2% số trẻ không thường xuyên hoặc không bao giờ chấp nhận sự phân công của
nhóm mà làm theo ý mình Điểm trung bình của các biểu hiện KNLVN trong tiêu chí Tiếp nhận nhiệm vụ nhỏ hơn 3.41 cho thấy kĩ năng tiếp nhận nhiệm vụ nhóm của số lớn trẻ chỉ ở
Hiếm khi
Thỉnh thoảng
Thường xuyên
Luôn luôn
Ở tiêu chí Thực hiện nhiệm vụ của nhóm, số trẻ có thể thực hiện nhiệm vụ, tìm kiếm sự
giúp đỡ khi cần và trao đổi với bạn nằm ở mức trung bình - cao
* Các biểu hiện kĩ năng giải quyết mâu thuẫn qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh của trẻ MG 5 - 6 tuổi
Phần lớn trẻ chưa biết cách giải quyết mâu thuẫn trong quá trình làm việc nhóm Cóđến gần 80% số trẻ không hoặc rất hiếm khi nói ra các mong muốn, nguyện vọng của mình,đưa ra các phương án thoả thuận, nhân nhượng hoặc nhờ người lớn giải quyết sau khi đã nỗlực giải quyết mà không thành công
Trang 14Hoàn toàn không cần thiếtKhông cần thiết lắmBình thườngKhá cần thiếtRất cần thiết
* Các biểu hiện kĩ năng kết thúc nhiệm vụ của trẻ MG 5 - 6 tuổi qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh
Bảng 2.5 Kết thúc công việc của nhóm Biểu hiện
Mức độ thực hiện
Không bao giờ
Hiếm khi
Thỉnh thoảng
Thường xuyên
Luôn luôn
2.3.2 Thực trạng giáo dục kĩ năng làm việc nhóm cho trẻ MG 5 - 6 tuổi qua hoạt động
khám phá môi trường xung quanh
2.3.2.1 Nhận thức của giáo viên về tính cần thiết của giáo dục kĩ năng làm việc nhóm cho trẻ MG 5 - 6 tuổi qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh.
Biểu đồ 2.1: Tính cần thiết của giáo dục KN LVN cho trẻ MG 5 - 6 tuổi qua hoạt động
KPMTXQ theo ý kiến đánh giá của GVMN
Hầu hết những GV được khảo sát đều thống nhất việc giáo dục KNLVN cho trẻ MG
5 - 6 tuổi thông qua hoạt động KPMTXQ là cần thiết ở mức độ cao (ĐTB = 4.38) Tuynhiên, điều đáng quan tâm là độ lệch chuẩn của các câu trả lời là khá cao (ĐLC = 0.864),điều này chứng tỏ có sự phân tán, chưa tập trung trong các ý kiến của GV
2.3.2.2 Nhận thức của giáo viên về giáo dục kĩ năng làm việc nhóm cho trẻ MG 5 - 6 tuổi qua hoạt động khám phá môi trường xung quanh.
Trang 15Bảng 2.7: Nhận thức của GV về kĩ năng làm việc nhóm
Các cá nhân lập thành các nhóm riêng, cùng nhau thảo luận, bàn
bạc, phân công cho từng thành viên trong nhóm để hoàn thành
công việc
Kĩ năng tương tác giữa các thành viên trong nhóm nhằm thúc đẩy
hiệu quả công việc và phát triển tiềm năng của tất cả các thành
viên
Các cá nhân tập hợp thành nhóm, cùng nhau thực hiện một nhiệm
vụ chung, hướng đến mục tiêu chung và giải quyết các vấn đề nảy
Số liệu từ bảng 2.7 cho thấy: 38.7% GV cho rằng kĩ năng làm việc nhóm là việc các cánhân tập hợp thành nhóm, cùng nhau thực hiện một nhiệm vụ chung, hướng đến mục tiêuchung và giải quyết các vấn đề nảy sinh trong quá trình làm việc Từ đó, có thể kết luận rằngnhận thức của GV về kĩ năng LVN của trẻ chưa thực sự toàn diện, sâu sắc và phản ánh đúngbản chất của nó
2.3.2.3 Thực trạng các hoạt động giáo viên mầm non tiến hành để giáo dục kĩ năng làm việc nhóm cho trẻ MG 5-6 tuổi.
Bảng 2.8 Các hoạt động chủ yếu được sử dụng để thực hiện giáo dục kĩ năng làm
việc nhóm cho trẻ MG 5 – 6 tuổi
động khám phá MTXQ ở mức độ trung bình (ĐTB = 3.05), hay nói khác đi, thỉnh thoảng
GV mới thực hiện giáo dục KNLVN qua hoạt động khám phá MTXQ và sự phân tán vềđiểm trong việc đưa ra ý kiến này (ĐLC = 1,070) Điều này chứng tỏ chưa có sự tương đồngtrong nhận định của GV về việc thường xuyên thực hiện giáo dục KNLVN qua hoạt
động khám phá