TẠP CHÍ CÚNC TMIÍ0MG ẢNH HƯỞNG CỦA THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ TỚI VẬN TẢI HÃNG HÓA TẠI VIỆT NAM • • • • vũ LÊ HUY NGUYỄN THỊ NHA TRANG TÓM TẮT Nghiên cửu này hướng tới việc xây dựng mô hình đánh giá mối quan[.]
Trang 1TẠP CHÍ CÚNC TMIÍ0MG
• vũ LÊ HUY - NGUYỄN THỊ NHA TRANG
TÓM TẮT:
Nghiên cửunàyhướng tớiviệc xâydựng mô hình đánh giámốiquanhệ giữa sự phát triển của thương mạiđiệntử tới vậntải hàng hóa tại các địaphương của Việt Nam trên cơsở tổng hợplý thuyếtcóliênquan Trong những năm gầnđây,quátrìnhchuyểnđổi sốđã diễn ra sâu rộng trong cả các tổ chứckinhtế và cơ quan quản lý nhà nước, góp phần thúcđẩysự pháttriển nhanh chóng của thươngmại điện tử ữênnhiều phương diện Sự phát triểnnày đã đem lại động lực phát triểnchovậntảihànghóa ở các địa phương
Từ khóa: thương mạiđiện tử, vận tảihànghóa,e-logistics
1 Đặt vấn đề
Việt Nam luôn nằm trong danh sách những thị
trườngthươngmạiđiện tử giàutiềmnăngvàcótốc
độ phát triển nhanh nhất trong khu vực ASEAN
Trong báo cáo Chi số thương mại điện tử Việt
Nam2020,Hiệp hội Thương mại điện tửViệtNam
(VECOM) đã dự báotốcđộtăng trưởng củathương
mạiđiệntử Việt Nam cóthểđạt mức trên30% cùng
vớiquy mô cóthểlêntới trên15 tỷUSD Tương tự
với nhận định của VECOM, Google, Temasek và
Brain & Company cũng đưa ra mức 29% cho tốc
độ tăng trưởng trung bình củathương mại điện tử
ViệtNam tronggiai đoạn 2015 - 2025 trên báo cáo
Thương mại điện từ các nước Đông Nam Á năm
2019
Kết quả trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân,
trong đó có thể kể đến đầu tiên là nỗ lực của Chính
phủ sđã ớm có các biệnpháp khuyển khích quá trình
chuyển đổi sốtrong nền kinh tếvà hoạt động quản
lý nhànước Gần đây nhất, Chính phủ đãbanhành
Quyết định số749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020vềviệc
phê duyệt “Ch,ương trình Chuyểnđồi số quốc gia
đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” Trong
đó, chuyển đổi số diễn ra cả ở cấp độquốc gia và cấp độ địaphương Với cấp độ địaphương,chuyển
đổi số được hiểulà phát triểnchínhquyềnso,kinh
tế số và xã hội số trên địabàn của địaphương đó
Đó chính là nỗlực của các doanh nghiệp trongviệc kết nối với chuồi cungứng toàncầu và theo kịp cách mạng công nghiệp lần thứ tư Tiếp đó, nhờlợi thế
với cấu trúcdânsố trẻ, có tỷ lệ sử dụngInternet và
thiết bịdi động thông minh cao hơn mức trung bình của thế giới mà thương mại điện tử liên quan tới người tiêudùng cuối có nhiều thuận lợi pháttriển
Cuối cùng, do tác động của đạidịch viêm đườnghô
hấp cấp do chủngvi-rút Covid-19, ngườitiêu dùng
và doanh nghiệp,cũng như các cơquan quản lý nhà
nước các cấp đã phải nhanh chóng chuyển đổi sang
các hoạt động tương tác thông qua con đường số hóa
Sự phát triển của thương mại điện tử đã dẫn tới sựgia tăng nhanhchóng củakhối lượng và giá
trị hàng hóa giao dịch Ngoài những mặt hàng vô hình ở dạng số hóa, chophép chuyển giao trực tiếp thông qua nềntảng Internet (ví dụ như các sản phẩm
82 SỐ 14-Tháng 6/2021
Trang 2KINH TÊ
nhạc số, ứng dụng, trò chơi, phần mềm, ), những
mặt hànghữu hìnhkhông thể hoàn thànhgiao dịch
nếu không có các hoạt động logistics Bảnthân các
doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ logistics cũng
đang áp dụngchuyển đổi số và ứng dụng thương
mại điệntửvào quản lý và khai thác các hoạtđộng
logistics hay còn gọi là e-logistics “E-logistics là
thuật ngữ để chỉviệcứngdụng công nghệ thôngtin
vào hoạt độnglogistics, từ việc sử dụngcác phần
mềm quản trị kho hàng, theo dõi hành trình cho
đến việc áp dụngcác thiết bị thôngminh, thiếtbị
diđộng, tự động hóa từng phầnhoặc hoàntoànquá
trình hoạt động logistics”(Trần,2018) Và trong các
hoạt động logistics,vậntải là hoạt động cơ bản nhất,
vì nó quyết định tới việcdịch chuyển của dòng hàng
hóa
2 Mối quan hệ chặt chẽ giữa thương mại điện
tử và vận tải hàng hóa
Giữa thươngmại điện tửvà logisticsnóichung,
vận tải nói riêng có mối quan hệ chặt chẽ và trợ giúp
đắc lực cho nhau Trong hoạtđộnggiao dịch thương
mại hàng hóa, logistics vàvận tải đóng vai trò quyết
định để thựchiện dòngdịch chuyển củađối tượng
giaodịch Mối quan hệgiữa các bên trong giaodịch
thương mại điện tử với vai trò kết nối của vận tải
đượctrìnhbàytrong Hình 1
Hình 1: Các bên tham giao thương mại
điện tử và dòng hàng hóa
Businesses
Nguồn: Yoshimoto & Nemoto (2005)
Thương mại điện tử có thể ảnh hưởng tới hoạt động vận tải hàng hóa ở 2 khía cạnh chính: (1)
Thương mại điện tử làm gia tăng nhu cầu vận tải
hàng hóa, và (2) Thương mại điện tử giúp nâng
cao hiệu quả khai thác vận tải hànghóa Tác giả Yoshimoto và Nemoto (2005) đã đưara diễn giải
cơbản cho 2khía cạnh trên ởgóc độ tác động của
Internet và ứng dụng hệthống quản lý vậntải thông
minh (Hình 2)
Hình 2: ICT và hệ thống logistics
Nguồn: Yoshimoto & Nemoto (2005)
Đối vớithực tế của ViệtNam, sự phát triển về
thương mại điện tử đã diễn ra trên tất cả các loại
giaodịch Thương mạiđiện tử đã giúptiết kiệmcả thời gian và chi phí giao dịch Điều nàydẫn tới sự gia tăngvề nhu cầu giaodịch hàng hóa đối với tất cả các loại hình giao dịch như B2B, B2C, B2G, C2C,
Tiến hànhgiao dịch thông qua cácnền tảngthương mạiđiện tử giúpcác bên tham gia không phải mất nhiều thời gianđể tổ chức tiếp xúc trực tiếp, cũng như tiết kiệm được nhiều thời gian từ các thủ tục
trong quá trình giao dịch (Đỗ, 2020) Thươngmại
điệntử cũng tạo điều kiện quan trọngđểcóthểứng dụng các công nghệ thanh toán phi tiền mặt như
InternetBanking,MobileMoney, QRcode, Neu
như trướcđây những phương thức thanh toán không
sử dụng tiền mặt,chủ yếulà thông quadịch vụ ngân
hàng số chỉ mới phổ biển trong giao dịch B2B, B2G, thì hiện nay,đặcbiệtlà các giaodịchliên quan
tới ngườidùng cuối đã có thể triển khai và đem lại
nhiều tiện lợi Đối với đối tượng người tiêu dùng cuối, sự tiệnlợivàchi phí thấpcủa các phương thức thanh toán hiệnđạiđãcóảnh hưởng đáng kểtới nhu
cầu muasắm hàng hóacủa họ Cácvấn đềvềthủ tục
hànhchính vốn gâytrở ngại và tiêu tốn nhiều thời
SỐ 14-Tháng 6/2021 83
Trang 3TẠP CHÍ CÔNG THƯƠNG
giancho doanh nghiệp, người tiêu dùng đã được cải
thiện đáng kểnhờ việc áp dụng chuyển đổi số trong
hệ thốngquản lýhành chính quốc gia và hoạt động
của các cơ quan,chính quyền địaphương Nhờ đó,
các hoạt động giao dịch, lưu thông hàng hóa của
doanhnghiệp và người dân diễn ra thuận lợi hơn,
giúp kích thíchnhu cầu vận chuyển hàng hóa khi
gỡ bỏđược nút thắtnày Nhờ thương mại điện tử,
kết nốicủa nền kinh tế quốc dân và các địaphương
với các chuỗi cung ứng toàn cầuđãtrởnênsâurộng
hơn, đã tạo động lựccho sựtăngtrưởngnhucầuvề
vận tải hàng hóa giữa các địa phương trong nước
với nhau, và giữa các địaphương ở Việt Namvới
các chuồi hànghóa quốc tế
Mặt khác, việc ứng dụng những thành tựu về
thương mại điện tử cũng giúp cải thiện hiệu quả
khai tháccủa các doanh nghiệp vậntải hàng hóa nói
riêngvà dịch vụ logistics nói chung Thương mại
điệntửtạo điềukiện chocác doanh nghiệp logistics
tích hợpsâu hơn với kháchhàng của mình, giúp cải
thiệnhiệu quảvà chophép triểnkhai các giải pháp
có giátrị gia tăng cao về logisticsvà vận tải hàng
hóa.Việckết nối giữa các doanhnghiệp, giữadoanh
nghiệp với người tiêu dùng, và với cơ quan quảnlý
nhà nước, chính quyền địa phương cho phép thực
hiện nhiềugiải pháp về công nghệ thông tin quan
trọng Có thể kểđến như việc ứngdụng công nghệ
blockchain, e-DO, hayviệc tham giadựán e-B/L
của Hiệp hội Giao nhận vận tải quốc tế FIATA
ứng dụng được những thành tựutrênđã giúp cho
các doanh nghiệp cókhả năng tối ưuhóa luồnglưu
chuyển hàng hóa trong các giaodịch Và ngược lại,
khi hoạt động vận tảihànghóa được tốiưu,chi phí
vận tảigiảm xuống lại sẽ là yếu tố khuyến khích nhu
cầu giao dịch hàng hóa, khiến cho các giao dịch hấp
dẫnhơn vớicác bên tham gia
3 Đe xuất mô hình đánh giá
Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam
(VECOM) là một tổ chức của các doanh nghiệp
đã có vai trò quan trọng đối với sự phát triển
của thương mại điện tử ở Việt Nam trong nhiều
năm qua Chỉ số thương mại điện tử (Vietnam
eBusiness Index) được xây dựng bởiVECOM và
BộCôngThương,cũngnhư nhiềucơquan, tổ chức
khác là một nguồnđánh giá quan trọngvà hữuích
về tình hình phát triển thương mại điện tửở Việt Nam nói chung vàgiữa các địa phươngnóiriêng
Thông qua chỉsốnày, cácbên liên quan có thểdễ
dàngđánh giámức độứng dụng thương mại điện
tử, nhìn nhận được sự thayđổi quatừng năm theo
từng địa phương, so sánh được tương quan giữa các địa phương với nhau một cách có hệ thống Chỉ số thương mạiđiện tử được đánh giá dựa trên các trụ cột về hạ tầng và nguồn nhân lực, giao dịch giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp, giao dịch giữa các cơquan quảnlý nhà nước với doanh
nghiệpvàgiữa doanh nghiệp với người tiêu dùng
Cơ cấu đánh giánày hoàn toàn phùhọp vớinhững
phân tích về cơsởtácđộng của thương mại điện
tử tới logisticsở trên Do đó, cóthể sửdụngchỉ số thương mại điệntử để đánh giá mức độ phát triển
thươngmại điện tử củamỗiđịa phương
Đối với hoạtđộng vận tải hàng hóa, hàng năm,
Tổng cục Thống kê, Bộ CôngThương vàBộ Giao
thông Vậntải đều có các hoạt động thống kê, cho phép đánhgiá được về kếtquả thực hiệnhoạtđộng
vận tải thông qua các chỉsố như tổng sốlượnghàng
vận chuyển, tổng số tấn km hàng hóa được vận
chuyển ở mỗiđịaphương Trên cơ sở của 2 nguồn
dữ liệu trên,cóthể xây dựng được mô hìnhđánhgiá
ảnh hưởng của thương mạiđiện tử tớihoạtđộngvận
tải hàng hóa ởmỗi địa phương.Cóthể cân nhắcviệc
đưa vào các đặcđiểmcó tác động tới hoạt động vận
tải hànghóa để đánh giá chi tiết hơn mối quanhệ
này như vềvị trí địalý, về việc có cáchạ tầng vận
tải hàng hóaquan trọng như cảng biển, hay những
cơ sở có tácđộnglớn đến nhu cầuvận tải hàng hóa
như khu chế xuất,khu công nghiệp
4 Kết luận
Thương mạiđiệntử và vậntảihànghóacó quan
hệ chặt chẽ với nhau Đối với các địaphương của
Việt Nam, việc phát triểnhệ thống thươngmạiđiện
từ phù hợp sẽgóp phần quan trọng trongviệc thúc
đẩy vận tảihàng hóa pháttriển, kết nối kinh tếđịa
phương với cả nước và các chuỗi cung ứng quốctế
Nghiêncứu cũng đãđề xuấtđược cáchtiếpcận và
nguồn dữ liệu phù hợp đểcó thểtiến hànhkiểmđịnh mốiquan hệgiữathươngmạiđiệntửtới hoạt động vậntải hàng hóa ở các địa phương của Việt Nam có the triển khai trong các nghiêncứu tiếp theoB
84 Số 14-Tháng 6/2021
Trang 4KINH TẾ
LỜI CẢM ƠN:
Nghiên cửu này được tài trợ bởi Trường Đại học Hàng hải Việt Nam trong để tài mã số: DT20-21.78
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1 Yoshimoto, R., Nemoto, T (2005) The impact of information and communication technology on road freight transportation IATSS RESEARCH, 29(1), 16-21.
2 Đỗ Thị Thúy (2020) Logistics với Thương mại điện tử trong thời đại số Truy cập tại ỉ'
logistics-voi-thuong-mai-dien-tu-trong-thoi-dai-so.htm''
http://consosukien.vn/
3 Trần Thanh Hải (2018) Hòi đáp về logistics Hà Nội: NXB Công thưrnig.
4 Google, Temasek, Brain&Company (2019) E-Conomy SEA 2020 -At full velocity: Resilient and racing ahead
Truy cập 20/1/2021, từ:
SEA_2020_Report.pdf
https://storage.googleapis.com/gweb-economy-sea.appspot.com/assets/pdf/e-Conomy_
Ngày nhận bài: 10/4/2021
Ngày phản biện đánh giá và sửa chữa: 10/5/2021
Ngày chấp nhận đăng bài: 30/5/2021
Thông tin tác giả:
VŨ LÊ HUY - NGUYỄN THỊ NHA TRANG
Trường Đại học Hàng hải Việt Nam
IMPACTS OF THE E-COMMERCE DEVELOPMENT
ON THE FREIGHT TRANSPORT IN VIETNAM
• VU LE HUY1
• NGUYEN THI NHA TRANG 1
'Vietnam Maritime University
ABSTRACT:
This research evaluates the relation between development of e-commerce and freight
transport at provincesof Vietnam by reviewing relevant theories Inthe recent years, the digital
transformationhas undergonebroadly and deeply in the economicorganizations and governmental bodies, contributing to the rapid developmentof e-commerce inVietnam Asa result, the volume
of freight transport hasincreased in many provinces
Keywords: e-commerce, freight transport, e-logistics
So 14 -Tháng 6/2021 85