KINH TÊ xu HƯỚNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ TRONG LOGISTICS HÀNG KHÔNG TRÊN THÊ GIỚI VÀ THựC TRẠNG ỨNG DỤNG TẠI VIỆT NAM • LÊ THÙ Y LINH TÓM TẮT Công nghệ 4 0 là từ khóa được tìm kiếm và sử dụng rộng rãi tron[.]
Trang 1KINH TÊ
xu HƯỚNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ
TRONG LOGISTICS HÀNG KHÔNG
TRÊN THÊ GIỚI VÀ THựC TRẠNG
ỨNG DỤNG TẠI VIỆT NAM
• LÊ THÙ Y LINH
TÓM TẮT:
Công nghệ 4.0là từkhóa được tìmkiếm vàsử dụng rộng rãi trong những nămttởlại đây Trong
xu thế đó, logistics và logistics hàngkhông cũng đang ứng dụng những công nghệ mới như dữ liệu
sốlớn, internet vạn vật,côngnghệ AI, Bài viếtnghiên cứu xu hướngứng dụng công nghệtrong lĩnh vựclogistics hàngkhônghiệnnay, từ đó xem xétthựctrạng khảnăng ứng dụng cho Việt Nam
Từ khóa: logistics,vận tải hàng hóahàng không, côngnghệ
1 Tổng quan về logistisc - logistics hàng
thông
• Khái niệm logistics
Logistics là một thuật ngữ có nguồn gốc từ Hi
Lạp - logistikos - phản ảnh môn khoa học nghiên
Ỉứutínhquy luậtcủa các hoạt động cung ứng và
ảm bảo các yếu tốtổ chức, vật chất và kỹ thuật
ể cho quá trình chínhyếu được tiếnhành đúng
mục tiêu Đếnnay, logistics đã đượcmởrộngsang
linhvực kinhtế, ứng dụng trong cácdoanh nghiệp
và trở thành một ngành dịch vụ phát triển trên
toàn thế giới
Trên phạm vi rộng, định nghĩavề logisticsđược
đe cậptừ giai đoạn tiền sản xuất chotới khihàng
hóa tới tay người tiêu dùng cuối cùng Theo đó,
logistics làquá trình lập kế hoạch, chọn phương án
tối ưu để thực hiện việc quản lý, kiểm soát di
cnuyển và bảo quản có hiệu quả về chi phí và ngắn
nqất về thờigian đối với nguyên vật liệu, bán thành
phẩm và thành phẩm, cũng như các thông tintương
ứnịgtừ giaiđoạntiềnsảnxuất cho đến khi hàng hóa
đếln tay người tiêudùng cuối cùng đểđáp ứng yêu
call của khách hàng
• Dịch vụ logistics
Theo Luật Thương mại Việt Nam năm 2005:
“Dịch vụ logistics là hoạtđộng thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công đoạn baogồm nhận hàng, vận chuyển, lưukho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấytờ khác,
tưvấn khách hàng,đóng gói bao bì, ghi ký mãhiệu, giao hàng hoặc các dịch vụkhác có liênquan tới hàng hóa theo thỏa thuận với khách hàng để hưởng thù lao” Theo khái niệm này, dịch vụ logistics tương tự nhưdịch vụ giao nhận hàng hóa, tuy nhiên
đã được mở rộng cho “các dịchvụkhácliên quan tới hàng hóa”
• Logistics hàng không
Logistics hàng khônglà dịchvụ logistics, trong
đó có sự tham gia của vậntảihàng không, hoặc/và vậntảihàng không đóng vaitrò chủ đạovềvậntải trong chuỗicung ứng đó Với quan điểm như vậy, bài viết xem xét hoạt động logistics hàng không bao gồmtấtcả những dịch vụ phục vụhàng hóa có liênquan tới vận tảihàng không Đối tượngtham gia vào dịchvụ logistics hàng khôngnày bao gồm các hãng hàng không,cácnhà vậnchuyểntíchhợp,
SỐ27-Tháng 12/2021 137
Trang 2các công ty giao nhận, cácdoanhnghiệp cảng hàng
không, các công ty phục vụ hàng hóa hàng không,
cơquan quản lý hàng không quốc gia,quốc tế,
• Đặc điểm của logistics hàng không
Vận tải hàng không là một phương thứcvận tải
tham gia vàochuỗi cung ứngdịch vụlogistics.Do
đặc thù riêng nên thời gian để chuẩn bị cho quá
trình vận tải thường phức tạp, kéo dàivàcó sựtham
giacủanhiều đối tượng hơn so với các phương thức
vận tải khác.Logisticshàng không có mộtsố đặc
điểm như sau:
- Tốc độ vận chuyểncao, thời gian vận chuyển
ngắn Đây là ưu điểm rất lớn của ngành Hàng
không, đặc biệt phùhợpvới điều kiện thương mại
điện tửbùng nổ trên toàn cầu, khi mà mọi người
đềumuốnmua hàng vànhận được nhanh chóng
- Giá cước vận chuyển cao, hàng hóa vận
chuyển đặc thù (hàng giá trị cao, hàng tươi sống,
hàng thời trang, thuốc, vật phẩm y tế, )
- Tính an toànvà mức độtin cậycao sovớicác
phươngthức khác
- Khả năng chuyênchở bị giới hạn cả về trọng
tải và kích thước hàng hóa, đồng thời kích cỡ
container chứa hàng cũng khác nhau tùy theo các
dòng máybay sử dụng
- Quá trình tổ chức vận tải phức tạp do nhữngqui
địnhvề đảm bảo an toàn, an ninh và qui định riêng
của mỗi quốcgia Logisticshàngkhông đòi hỏi thủ
tụcvềgiấytờ phức tạphơnnhiềuso với các phương
thức khác
- Thiếu sự liên hệ với khách hàng cuối cùng:
vận tải hàng không là phương thức vận tải có tính
triệtđể thấp,phải kết hợp vớiphươngthứcvận tải
khác để hoànthiện quá trình vận chuyển
• Quá trình thực hiện logistics hàng không
Quá trình thực hiệnlogistisc hàng không có thể
mô tảtheo qui trìnhnhư sau:
- Bước 1: Hàng hóa được các chủ hàng gửicho
các công ty (nhà) giao nhận hàng (freight
forwarder)
- Bước 2: Các công ty giao nhận sau khi gom
hàng sẽ vậnchuyển tới cảng hàng khôngsân bay
- Bước3: Tạicảnghàngkhông sân bayđi, hàng
hóa được làm các dịch vụ hàng hóa hàng không,
chuẩnbị cho việc xuất khẩuhànghoặcvận chuyển
nội địa
- Bước 4: Hànghóa được hãng hàng không/tổng
đại lý khaithác hàng hóa vận chuyển tới sân bay
đích
- Bước 5: Tại cảng hàng không sân bay đến, hàng hóa được làm các dịch vụ hàng hóa hàng không, cho phép hàng nhập khẩu hoặc tiếp nhận hàngvận chuyển nội địa
- Bước6: Hàng được vận chuyểnvề cáccôngty giao nhận
- Bước7: Hàng hóa được giao cho các chủ hàng
2 Xu hướng ứng dụng công nghệ trong logistics hàng không trên thế giới
Trong 2 năm trở lại đây, do ảnh hưởng của Covid-19 nên lĩnh vực logistics chịu tác động rất lớn, khi mà nhu cầu vận chuyển tăng cao nhưng lại
có rất nhiều rào cản đã làm giới hạn về năng lực vận chuyển Đặc biệt, đốì với vận tải hàng không mứccung ứngtải vận tảihànghóabị giảm mạnh,
docác quốc gia đóng cửađườngbay,các hãng hàng không hủy chuyến Mặc dù vậy, xu hướng ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực logistics đã có từ trước khi có dịchbệnh Covid đến nay vẫn tiếp tục được triển khai mạnh mẽ nhằm tăng cường hiệu quả hoạt động, thíchứng vớicác lĩnh vực khác và giảm chi phícho chuỗi cung ứng Trong lĩnh vực logistics hàng không, xu hướng ứng dụng công nghệ được ghi nhận thông qua các báo cáo như Sáchtrắng về cơ sở vậntải hàng hóatrong tương lai của IATA hoặc Giải thưởng cho đổimới trong lĩnh vực vận tải hàng hóa hàng không, có thể tóm tắt một sốứng dụng cụ thể như sau:
• Chuyển đổi số trong lĩnh vực logistics hàng không
Chuyểnđổisố làviệctriểnkhai một loạt những thay đổi về công nghệ và con người, để tái cấu trúc cách thức hoạt động, từđó tạo ra những cơhội và giá trị mới cho doanh nghiệp Quá trình thựchiện chuyển đổi sốcó nềntảng từ sốhóa cơ sởdữ liệu,
số hóa qui trình.Đồng thời trêncơ sởvậndụng điện toán đám mây, dữ liệu lớn, Internet vạnvật vàtrí tuệ nhântạođể tiến hànhxây dựngnền tảng chia
sẻ dữ liệu đã được sốhóa, từ đó cho phép người dùng truy cập, trải nghiệm sản phẩm, quy trình, nhằm hướng tới tối ưuhóa hoạt động Việcsốhóa
dữ liệu và qui trình là cơ sở ban đầu của việc chuyển đổi số, phần lớn doanh nghiệp đã triển khai, hoànthànhcông việc này Tuy nhiên, ứng dụng để thực hiện chuyển đổi số trong lĩnh vực logistics hàng không đang từng bước được triểnkhai và ghi nhậnnhững hiệuquảđem lại
-TạiĐức, nơi vậntải hàng hóahàng không có
sự phát triểnvượt trội donhu cầu và khả năng đáp
138 SỐ27-Tháng 12/2021
Trang 3KINH TÊ
ứng, cácdoanhnghiệpđã thiết lậpmộtnền tảng số
hóa Với sựtham gia của 7 hãng vận tải gồm Etihad
Cargo,NipponCargo, El Al Cargo, Finnair Cargo,
Lufthansa Cargo, AirBridge Cargo và
CargoLogicAir, nền tảng này cho phép các hãng
hàngkhông và các nhà vận tải, doanh nghiệp giao
nhận được chủđộng lựa chọn, booking trên cáctàu
bay chở hàng, tiến tới trải nghiệm thực tế, tối Ưu
quá trình, tối ưư sảnphẩm logistics hàng không
- Tại Anh, hệ thống quản lý vận tải hàng hóa
hàng không Hermesđã pháttriển phiên bản thứ 5,
trên nền tảng công nghệ đám mây, cho phépcải
thiện quy trình quản lý dịch vụ, thực hiện nghiệp vụ
kế toándoanh thu, tựđộng hóa quy trình,tránh lỗi
dịch vụtrong các hoạt động tạisân bay, giúpcông
ty xửlý các tình huống phát sinhtại các sânbay có
thamgia trênhệ thống
• Tự động hóa trong vận hành, khai thác, quản lý
dịch vụ logistics hàng không
Bên cạnh việc ứng dụng chuyển đổi số trong
quảnlýhoạt động, mộtxuhướngkhácvề ứng dụng
công nghệ trong logistics nói chung và logistics
hàng khôngnói riêng, đó là tựđộng hóa, sử dụng
robottrong các hoạt động vận hành, khai thác
- Trong công tácsoi chiếu an ninh tại các cảng
hàngkhông sân bay, người ta sử dụng những máy
soi chiếucôngsuất lớn,cho phép soi chiếu toàn bộ
Eô hàng, đồng thời kết nốihệ thống màn hình kiểm
oát an ninh và hệ thống thông tin hàng hóa, cho
íhépkiểm tra đốichiếu mà không cần thực hiện
rựctiếp bởi con người Việcnàyđã hỗ trợ rất nhiều
1rong việc nâng hiệu suất hoạt động vàgiảm bớt tác
động củacon người trong quitrình
- Các robot được sử dụng trong công tác làm
1 àng đối với hàng nguy hiểm, hàng dễ vỡ, hàng quá
khổ quá tải hoặcxử lý hàng hóachất nguy hiểm khi
gặp sự cố, Đây là những ứng dụng mớinhát về
cong nghệ robot trong logistics hàng không Bên
cành đó, ý tưởngsử dụng xe tự hành trong khu bay,
thiết bịbay không người lái (drone) trong quản lý
kho hàng,robottự động trong di chuyển hàng trong
kpo, cũng đangđượcmộtsố sân bay triển khai
- Côngnghệ tự động cònđược sử dụng trong hệ
thong phân loại hàng hóa cótích hợp vớihệ thống
gia kệ trong kho hàng không, việc này cho phép
phân khu hàng hóa, quản lý vị trílô hàng
Vớinhững ứng dụng về tự động hóa và robot
trổng vận hành, các doanh nghiệp logistics đang
ngay càng tối ưu hóaquá trình hoạt động, đáp ứng
yêu cầu về mức độ chính xác cao, thời gian thực hiệnđược rút ngắn, antoàncho hànghóa
• ứng dụng công nghệ thông minh, sử dụng năng
lượng mặt trời trong xây dựng hệ thống logistics xanh
Một trong những giải thưởng về đổi mớitrong logistics hàng không đó là sử dụng ULD thông minh (ULD -Unit LoadDevices - thiết bị chất tải sử dụng trong hàng không) Hàng hóa vận chuyển bằngđườnghàng không thường làhàng giá trị cao, nhạy cảm với điều kiện vận chuyểnnhư nhiệt độ,
độ ẩm Việc ứng dụng ULDthông minh, là ULD thông thường được trang bị thêmthiết bị cảm ứng
có kết nối với hệ thống quảnlý, cho phép ghi nhận thông tin về điều kiện của hàng hóa vận chuyển Hàng hóa từ khi được đóngvàoULD, chuyển tới sân bay, thực hiện vận chuyển trên đường bộ hay đường không,ở trong kho hay trênsân đỗ tàu bay,
sẽluôn được theo dõi về tình ưạng lô hàng, gồm cả nhiệt độ và độ ẩm ƯLD thôngminhkhôngchỉ cho phép kiểm ưa vị trílô hàng, mà còn cho biết tình trạng hàng, từ đó người dùng có thể đưa ra giải pháp xửlý thích hợp nếucóvấn đề phátsinh ULD thôngminh được coilà một đổi mới quan trọng trong logistics hàng không, khinhu cầu vận chuyển đôivớihàng hóa nhạy cảm như vaccin, đồ tươi sống, hoa, ngày càng tăng lên.Tuy nhiên, bên cạnh đó, việcứng dụng ULDthôngminh đòi hỏi chi phí tăng thêm Vì vậy, ý tưởngđể khắc phục hạn chế này là sửdụng tấm năng lượng mặt trờigắnvào ULD Giảipháp này sẽ sử dụng năng lượng của mặt ười trong quá trình theodõi hoạt động của ULD Đây cũng được coi là một ứng dụng hướng thân thiện môi ưường, hướng đến xây dựng chuỗi logistics xanh theo xuhướnghiệnnay
Trên đây là một số ứng dụng công nghệ mới được ghi nhận trong logistics và logistics hàng không.Đứng trước yêu cầu đổimới để phù hợp với nền kính tế toàncầu, mỗi lĩnh vực đềucần có sự thay đổi để thích ứng và phát triển Những ứng dụng này đã phần nào hỗ ượ ngành Hàng không trong điều kiện ảnh hưởng của Covid, khi mà nhu cầu vận tải hàng hóa tăng cao, đặc biệt với chuỗi cung ứng vaccin ưên toàn cầu
3 Thực trạng ứng dụng công nghệ trong logistics hàng không tại Việt Nam
Trước sự chuyển đổi mạnh mẽ của thế giới về công nghệ logistics và logistics hàng không, tại Việt Namđãcónhững bước triển khai từChính phủ
SỐ27-Tháng 12/2021 139
Trang 4tới cácdoanh nghiệp Ngày 03/06/2020 Thủ tướng
đã banhànhQuyếtđịnhsô' 749/QĐ-TTg phê duyệt
“Chương trình chuyển đổi số quốc gia đến năm
2025, định hướng đến năm 2030” với mục tiêu cơ
bản đến năm 2025, định hương Việt Nam thuộc
nhóm 50nước dẫn đầu về công nghệ thông tin (IDI)
và thuộc nhóm 35 nước dẫnđầuvề đổi mới sáng
tạo(GII).Bộ Giao thôngVậntảicũng đã ban hành
Quyết đinhsố 2269/QĐ-BGTVT ngay 08/12/2020
phê duyệt “Chương trình Chuyển đổi số Bộ Giao
thông Vận tải đến năm 2025, định hướng đếnnăm
2030” Theo đó, mục tiêu cụ thể đến năm 2025sẽ
hình thành cơ sở hạ tầng dữ liệu của ngành Giao
thông Vậntải Như vậy, Chính phủ và các Bộ, ban,
ngành của Việt Nam đã nhận thức rõ tầm quan
trọngcủa việc đổi mới, ứng dụng công nghệ trong
các lĩnh vực, trongđó có logistics Để cụ thể hóa
các giải pháp, hiện nay, Chính phủ đã đưa vào sử
dụng Cổng Thôngtin mộtcửa quốc gia, cho phép
người khaihải quan gửithông tin, chứngtừđiện tử
để thựchiện thủ tụchải quan và thủ tục của cơ quan
quảnlý nhà nước liênquan đến hànghóaxuất nhập
khẩu thông qua một hệ thống tích hợp
TạiCảng Hàng không quốc tế Nội Bàivà cảng
Hàngkhông quốc tế Tân Sơn Nhất, nơi có 2 trung
tâm xửlýhànghóa xuất nhập khẩu củaViệtNam,
cơ quan hải quan đã áp dụng Hệ thống quản lý,
giám sát hải quan tự động đối với hàng hóa xuất
nhập khẩu Kếtquả là hệthống đạt được tỷlệ xử lý
tựđộng ổn định trên 99,5%;thời gian thông quan
cho mỗi lô hàngtrungbìnhdưới 10 phút
Đôi với cácdoanhnghiệp, hiện nay, việcsố hóa
cơ sở dữ liệu đã được thực hiệnmột phần, tuy nhiên
những bước tiếptheo như số hóa qui trình, ứng dụng
trí tuệ nhân tạo,dữ liệu lớn, internet vạnvật, còn
đang được thựchiện vớimức độkhác nhau
Tại ga phục vụ hànghóa của Côngty CP Dịch
vụ hàng hóa Sài Gòn và Công ty TNHH Nhà ga
hànghóaALS tại Nội Bài đang áp dụng phần mềm
quản lýhàng hóa hàng không Hermes Cargo Với
thiếtbị cầm tay đa chức năng, hệ thống giám sát
kho hàng thông minh và giám sáttheo thời gian thựccủa Hermes, công tácphục vụ hàng hóa hàng không được kiểmsoát tốt hơn, tiết kiệm thời gian hơnvà từng bước tiến tớimô hình theo tiêu chuẩn quốc tế Sửdụng hệ thống Hermes đảmbảo giảm thiểu rủiro,đảm bảo thời gian xử lý đơnhàng,tăng tốcquá trình thu thậpthông tin,nâng cao khả năng giám sátdịch vụ, hỗ trợđồng bộ dữliệu giữa các hệ thốngcủa hănghàng không và hải quan, cũngnhư tạo ra môi trường kết nối hiệu quả giữa các bên tham gia
Như vậy, ngành Hàng không Việt Nam cũng đang dần bắt kịpxu hướngứng dụng công nghệtrên thế giới Tuy nhiên do đặc thù chưa có doanh nghiệpvậntải hàng hóa chuyênbiệt cũng như chưa
có trung tâm xử lý hànghóa qui mô lớn, các doanh nghiệp logistics hàng không còn nhỏ lẻ, qui mô nhỏ, nên các ứng dụng trong lĩnh vực logistics hàng không bị hạn chế Trongtương lai, để thích ứng với sự thay đổi củalogisticstoàn cầu, việc đổi mới, ứng dụng công nghệ mới là nhu cầu tất yếu, Chính phủ cũng như các doanh nghiệp cần có sự chuẩn bị và đầu tưđể đáp ứng được yêu cầu
4 Kết luận
Trong xu thế phát triển của nền kinh tế nói chung và dịchvụlogistics nói riêng, Việt Namcũng đang từng bước nỗ lực để hoàn thiện chuỗi cung ứng dịch vụ logistics của mình.Là một phần trong chuỗi cung ứng, logistics hàng không nắm giữ vai trò quan trọng nhờvào đặc điểm tốc độ cao, thời gian vậnchuyểnngắn, đáp ứngđược yêucầu vận chuyển của cácloạihànghóa đặc biệt,hàngnhạy cảm, thuốc và chế phẩm sinh học, Vận tải hàng hóahàng không Việt Nam được đánh giálàcótiềm năng phát triển mạnh mẽ, một phần do chúng ta nằm trong khu vực tăng trưởng mạnh về hàng không trên thế giới Để có thể đáp ứng được nhu cầu trong tương lai, đồng thời thích ứng với sự thay đổi của chuỗi logistics toàn cầu,việc nghiên cứu và lựa chọn các ứng dụng công nghệ phù hợp là hết sức cầnthiết ■
Lời cảm ơn:
Nghiên cứu này được tài trợ bởi Trường Đại học Giao thông vận tải (ĐH GTVT) trong đề tài mã số
T2021-KT-013.
140 Số27-Tháng 12/2021
Trang 5KINH TÊ
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1 IATA (2019) White Paper: The Cargo Facility of the Future Retrieved from:
contentassets/95ea6854c763444d9a6f46004e46c374/stb-cargo-white-paper-cargo-facility-future.pdf? _cf_chl_
https://www.iata.org/ managedjk—=kQIJKRHNU0KG_B2Vs96SRdQBxX3srbmfYjlxyUoGGRY-I640061960-0-gaNycGzNCJE
2 Michael Sales (2016) Aviation Logistics - The dynamic partnership of air freight and supply chain US: Kogan Page.
3 Bộ Công Thương (2019,2020) Báo cáo logistics Việt Nam.
4 Peter s.Morrell (2011) Moving Boxes by Air - The Economics of International Air Cargo UK: Ashgate Publishing.
Ngày nhận bài: 7/10/2021
Ngày phản biện đánh giá và sửa chữa: 7/11/2021
Ngày chấp nhận đăng bài: 17/11/2021
Thông tin tác giả:
ThS LÊ THÙY LINH
Trường Đại học Giao thông Vận tải
TECHNOLOGY INNOVATION TRENDS
IN THE GLOBAL AIR FREIGH INDUSTRY AND THE POSSIBILITY
OF IMPLEMENTING THESE TREND IN VIETNAM
• Master LE THUY LINH
University of Transport and Communication
ABSTRACT:
“4.0technology” has been one of themost-searchd words in recent years Logistics in general and aừ freigh services in particularhave applied newtechnologieslike Big Data, Internet of Things (loT)and artificial intelligence (Al) This paper presentstechnologyinnovationWends in the airfreighfield and analyzes the possibility of implementing these trend in Vietnam
Keywords: logistics, aữ freight.
SỐ 27 - Tháng 12/2021 141