BÀI tập lớn môn KINH tế CHÍNH TRỊ mác lê NIN đề tài hội nhập kinh tế quốc tế và tác động tích cực, tiêu cực của hội nhập kinh tế quốc tế của việt nam

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN *** BÀI TẬP LỚN MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC LÊ NIN ĐỀ TÀI Hội nhập kinh tế quốc tế và tác động tích cực, tiêu cực của hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam? Họ và tên SV[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

-*** -BÀI TẬP LỚN MÔN:

KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC LÊ NIN

ĐỀ TÀI:

Hội nhập kinh tế quốc tế và tác động tích cực, tiêu cực của

hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam?

Họ và tên SV: HÀ PHƯƠNG ANH

Lớp tín chỉ: CLC_15

Mã SV: 11216709

GVHD: TS NGUYỄN VĂN HẬU

HÀ NỘI, NĂM 2022

MỤC LỤC

A TÍNH CẤP THIẾT CỦA HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 3

B HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 4

I Lý luận về hội nhập kinh tế quốc tế 4

1 Quan niệm về hội nhập kinh tế quốc tế 4

2 Sự hình thành của hội nhập kinh tế quốc tế 4

C VIỆT NAM VÀ HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 5

I Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam 5

II Tác động tích cực của Hội nhập kinh tế quốc tế lên Việt Nam 6

1 Các hoạt động kinh tế 6

2 Cạnh tranh thị trường 7

3 Tác động lên xã hội 8

III Tác động tiêu cực của Hội nhập kinh tế quốc tế lên Việt Nam 8

1 Các nhân tố bị tác động tiêu cực 8

2 Biện pháp khắc phục 9

3 Tổng kết 11

D KẾT LUẬN 12

TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

A TÍNH CẤP THIẾT CỦA HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

Muốn phát triển nền kinh tế của cả một đất nước thì bắt buộc nền kinh tế của nước đó phải được hội nhập Không một quốc gia, vùng lãnh thổ nào có thể tự phát triển đơn độc

Đầu tiên, mỗi quốc gia đều có điểm mạnh và điểm yếu riêng biệt, điểm yếu của quốc gia này lại là điểm mạnh của một quốc gia khác Ví dụ, Singapore là một nước phát triển, là một cường quốc công nghiệp phát triển với kỹ thuật tiên tiến bậc nhất thế giới, tuy nhiên, đất nước này hầu như không có tài nguyên, nguyên liệu đề phải nhập từ bên ngoài Singapore chỉ có ít than, chì, nham thạch, đất sét; không có nước ngọt; đất canh tác hẹp, chủ yếu để trồng cao su, dừa, rau và cây ăn quả, do vậy nông nghiệp không phát triển, hàng năm phải nhập lương thực, thực phẩm để đáp ứng nhu cầu trong nước Đồng thời, Singapore cũng sẽ xuất khẩu những sản phẩm kỹ thuật, công nghiệp của mình ra thị trường thế giới Sự trao đổi, xuất nhập khẩu đó cũng chính là Hội nhập kinh tế quốc tế, nếu không hội nhập, không giao lưu với các quốc gia khác, Singapore

sẽ không thể tồn tại được với nguồn lương thực, thực phẩm ít ỏi của mình

B HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ.

I Lý luận về hội nhập kinh tế quốc tế

1 Quan niệm về hội nhập kinh tế quốc tế

Hội nhập kinh tế quốc tế là quá trình gắn kết, giao lưu, hợp tác giữa nền kinh tế quốc gia vào nền kinh tế quốc gia khác hay tổ chức kinh tế khu vực và toàn cầu Hội nhập kinh tế quốc tế là một trong những xu thế lớn và tất yếu trong quá trình phát triển của mỗi quốc gia cũng như toàn thế giới

Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế được hình thành và phát triển cùng với sự phát triển của quá trình tự do hóa thương mại và xu hướng mở cửa nền kinh tế của các quốc gia Hội nhập kinh tế quốc tế nhằm giải quyết các vấn đề chủ yếu như: Đàm phán cắt giảm các hàng rào thuế quan; đàm phán cắt giảm các hàng rào phi thuế quan; giảm thiểu các hạn chế đối với hoạt động dịch vụ; giảm thiểu các trở ngại đối với hoạt động đầu tư quốc tế; giảm thiểu các trở ngại đối với hoạt động dĩ chuyển sức lao động quốc tế; điều chỉnh các công cụ, quy định của chính sách thương mại quốc tế khác

2 Sự hình thành của hội nhập kinh tế quốc tế

Lịch sử của hội nhập kinh tế quốc tế đã bắt đầu ngay từ khi các quốc gia, các ngành nghề ra đời và phát triển Có thể nói, hội nhập kinh tế là một mối quan hệ tương tự như mối quan hệ giữa người với người nhưng ở phạm vi quốc tế Con người là loài sống theo bầy đàn, để có thể phát triển, mỗi cá thể phải được liên kết chặt chẽ với những cá thể khác, các quốc gia cũng vậy, không đất nước nào có thể phát triển mạnh mẽ một cách đơn độc mà phải có sự kết nối với các quốc gia khác

Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam đã diễn ra từ rất sớm, tuy nhiên không phải ngay từ đầu Việt Nam đã có thể nhận ra được tầm quan trọng của việc hội nhập Vậy nên, phải khá lâu kể từ khi bắt đầu quá trình hội nhập, Việt Nam mới thực

sự chú trọng và quan tâm tới vấn đề này

C VIỆT NAM VÀ HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ.

I Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam

Hội nhập kinh tế quốc tế không chỉ diễn ra trong một khoảnh khắc, đó là cả một quá trình lao động không ngừng nghỉ của cả thế giới Việt Nam đã bắt đầu “hội nhập” ngay từ khi ý thức về Hội nhập kinh tế quốc tế chỉ là “trao đổi hàng hoá” Hàng ngàn năm về trước, khi chưa có khái niệm về “Hội nhập kinh tế quốc tế”, người ta có một định nghĩa không quá rõ ràng cho quá trình này gọi là “long distance trading” – Hay

“trao đổi hàng hoá xa” (Ví dụ cho việc trao đổi hàng hoá xa chính là: Con đường tơ lụa rất nổi tiếng) lúc đó người ta cũng mua bán xuyên biên giới, cũng tìm hiểu về văn hoá các vùng lãnh thổ khác nhau, cũng ngoại giao nhưng chưa thực sự có một ai gọi tên tất cả những hoạt động ấy là Hội nhập kinh tế quốc tế

Việt Nam cũng vậy, trải qua biến động hàng ngàn năm, dù là ngàn năm Bắc thuộc hay

61 năm Pháp thuộc thì trong xương máu chúng ta vẫn là một quốc gia độc lập, vẫn tham gia vào quá trình Hội nhập kinh tế quốc tế kể từ khi khái niệm này được ra đời Tuy đã tiến hành hội nhập kinh tế quốc tế từ rất sớm, Việt Nam chưa thực sự nhận ra được ý nghĩa và tầm quan trọng của quá trình này Bước ngoặt đầu tiên trong tiến trình Hội nhập kinh tế quốc tế của Việt nam là sự kiện gia nhập ASEAN vào tháng 7/1995, bắt đầu hành trình thực sự tiến tới Hội nhập kinh tế quốc tế Sáu năm sau, trong kỳ Đại hội IX (năm 2001), “toàn cầu hoá” và “Hội nhập kinh tế quốc tế” mới bắt đầu được nhắc đến nhiều hơn trong các chủ trương cho tương lai của Việt Nam

Đại hội IX của Đảng đã đề ra chủ trương: “Chủ động hội nhập kinh tế quốc tế và khu

vực theo tinh thần phát huy tối đa nội lực, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế, bảo đảm

độc lập tự chủ và định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích dân tộc, an ninh quốc gia, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, bảo vệ môi trường” Tiếp theo, trong kỳ Đại hội

X của Đảng diễn ra vào năm 2006, Việt Nam đã tiến thêm một bước trong nhận thức

và hành động hội nhập quốc tế; đề ra chủ trương: “Chủ động và tích cực hội nhập kinh

tế quốc tế, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế trên các lĩnh vực khác Việt Nam là bạn, đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, tham gia tích cực vào tiến trình hợp tác quốc tế và khu vực” Và đến Đại hội XI, Việt Nam nhấn mạnh đến hội nhập quốc tế: “Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác

và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế; là bạn, đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế;

vì lợi ích quốc gia, dân tộc, vì một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa giàu mạnh” Việt Nam đang từng bước một Hội nhập kinh tế quốc tế Có thể nhận thấy Đảng và nhà nước ta hiện tại đang thực hiện rất tốt công cuộc hội nhập này thông qua rất nhiều thông tin cụ thể, điển hình như sự kiện Việt Nam gia nhập WTO (7/11/2006) được tổ chức tại trụ sở WTO ở Geneva, Thuỵ Sĩ, và sau ngày 11/1/2007, Việt Nam đã chính thức trở thành thành viên thứ 150 của tổ chức thương mại lớn nhất thế giới này Ngoài

ra, còn có rất nhiều con số cụ thể và ấn tượng: Năm 2020, Việt Nam có 30 đối tác chiến lạc và đối tác chiện lược toàn diện; xây dựng được quan hệ ngoại giao với 189 quốc gia và vùng lãnh thổ; có quan hệ kinh tế với 160 nước, 70 vùng lãnh thổ Giai đoạn vừa qua, Việt Nam đã tích cực, chủ động trong đàm phán và ký kết các Hiệp định thương mại tự do mới với các đối tác Tính đến tháng 4/2016, Việt Nam đã tham gia thiết lập 12 Hiệp định thương mại tự do (FTA) với 56 quốc gia và nền kinh tế trên thế giới, trong đó có 6 FTA thế hệ mới là Hiệp định Việt Nam - EU và Hiệp định TPP

II Tác động tích cực của Hội nhập kinh tế quốc tế lên Việt Nam

1 Các hoạt động kinh tế

a Xuất nhập khẩu

Hiện nay, mức độ tự do thuế hoá quan của Việt Nam đối với các đối tác FTA ở mức cao Điều này đã mang lại một ảnh hưởng rất tích cực lên hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam do sử dụng hệ thống quản lý hải quan theo tiêu chuẩn quốc tế cũng như cắt giảm hàng rào thuế quan Từ đó mở ra cơ hội rất lớn cho việc mở rộng thị trường

ra quốc tế và dỡ bỏ rào cản thương mại để tham gia nhiều hơn vào chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu

Mức độ tự do hóa thuế quan của Việt Nam trong Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA) đạt khoảng 91% Trong FTA ASEAN - Trung Quốc, 82,7% số dòng thuế về 0%; trong FTA ASEAN - Hàn Quốc, con số này là 81,2% và trong FTA ASEAN - Nhật Bản 30%.

Thị trường nhập khẩu hiện nay đa dạng hơn rất nhiều so với trước đây, từ đó làm giảm bớt sự phụ thuộc của thị trường vào các nguyên vật liệu truyền thống Và những gánh nặng đó sẽ tiếp tục được giảm bớt trong tương lai nhờ vào những

FTA mà Việt Nam sẽ tham gia trong tương lai gần, các Hiệp định này mở ra những cánh cửa đưa Việt Nam trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới kinh tế toàn cầu

b Chuyển dịch cơ cấu xuất hàng xuất khẩu

Cơ cấu hàng hoá xuất khẩu chuyển dịch theo hướng tích cực, phù hợp với chủ trường và kế hoạch cơ cấu lại các ngành công nghiệp, theo đó tập trung nhiều hơn vào các mặt hàng chế biến, chế tạo có giá trị hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn

c Thu hút FDI

Cùng với việc cải thiện môi trường đầu tư, hội nhập kinh tế quốc tế đã và sẽ mở ra các

cơ hội lớn đối với lĩnh vực đầu tư của Việt Nam Đầu tư tại Việt Nam, các nhà đầu tư

có thể tiếp cận và hưởng ưu đãi thuế quan từ các thị trường lớn mà Việt Nam đã ký kết FTA như khu vực ASEAN, Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ

Bên cạnh đó, việc thực hiện các cam kết trong các Hiệp định thế hệ mới như TPP, EVFTA (dỡ bỏ các biện pháp hạn chế đầu tư và dịch vụ, bảo hộ đầu tư công bằng, không phân biệt đối xử, mở cửa thị trường mua sắm Chính phủ, dịch vụ tài chính…) sẽ khiến cho môi trường đầu tư của Việt Nam trở nên thông thoáng hơn, minh bạch hơn, thuận lợi hơn từ đó sẽ thu hút được nhiều vốn đầu tư hơn nữa

d Thu hút ngân sách nhà nước

Lộ trình cắt giảm thuế trong các FTA sẽ dẫn tới giảm nguồn thu NSNN đối với hàng hóa nhập khẩu Tuy nhiên, tác động của việc giảm thuế đối với tổng thu NSNN về cơ bản là không lớn

2 Cạnh tranh thị trường

Một điểm tốt của hội nhập kinh tế chính là việc làm gia tăng khả năng cạnh tranh lẫn nhau của các doanh nghiệp trong và ngoài nước Cạnh tranh kéo nền kinh tế

đi lên một cách ổn định, tránh tình trạng trì trệ, lạc hậu so với thế giới Không một doanh nghiệp nào có thể độc quyền một loại hàng hoá nào và sự lạc hậu sẽ dẫn đến đào thải Tạo ra cạnh tranh trong thị trường luôn là một cách tối ưu để duy trì và phát triển nền kinh tế

Đồng thời, cạnh tranh cũng sẽ kích thích ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ cũng như đổi mới cơ cấu kinh tế, cơ chế quản lý kinh tế Do sự cạnh tranh gây ra phát triển và thay đổi liên tục nên các doanh nghiệp có truyền thống lâu đời không thể tiếp tục giữ những quan điểm sản xuất mà buộc phải thay đổi và thích nghi với thị trường mới và vẫn phải đảm bảo giữ được những nét truyền thống riêng biệt

3 Tác động lên xã hội

Hội nhập kinh tế quốc tế kéo nền kinh tế của cả quốc gia đi lên Sự phát triển của nền kinh tế sẽ hình thành:

 Sự phát triển của nguồn lực nội tại

 Mở rộng thị trường, đa dạng hoá các loại mặt hàng, hàng nghìn doanh nghiệp tư nhân mọc lên và hàng trăm doanh nghiệp nước ngoài đặt thêm

cơ sở tại Việt Nam Từ đó, tạo ra việc làm và cải thiện thu nhập cho dân cư

 Gia tăng các phúc lợi xã hội

Ngoài ra, các hoạt động kinh tế trong nước cũng sẽ được thúc đẩy phát triển rất mạnh mẽ thông qua sự cạnh tranh với các yếu tố nước ngoài:

 Nhiều loại hình kinh doanh mới lạ, độc đáo, kết hợp từ nhiều nền văn hoá thế giới ra đời

 Học hỏi các kỹ thuật công nghệ mới trên phạm vi toàn cầu để áp dụng vào sản xuất hàng hoá cho thị trường trong nước

 Thúc đẩy, phát triển sự sáng tạo của nền khoa học kỹ thuật

 Khi thị trường mở rộng, trở nên đa dạng hơn sẽ thu hút được nguồn vốn đầu tư nước ngoài

III Tác động tiêu cực của Hội nhập kinh tế quốc tế lên Việt Nam

1 Các nhân tố bị tác động tiêu cực

a Xuất, nhập khẩu

Dù hàng rào thuế quan được dỡ bỏ, song việc có tận dụng được các ưu đãi về thuế quan để mở rộng thị trường hay không lại phụ thuộc vào việc đáp ứng các yêu cầu về quy tắc xuất xứ cũng như các yêu cầu khác (an toàn thực phẩm, vệ sinh dịch tễ ) Với năng lực tự sản xuất và cung ứng nguyên phụ liệu còn hạn chế, thì những yêu cầu về

quy tắc xuất xứ hàng hóa lại đang đặt ra thách thức và mối lo ngại cho các doanh nghiệp Việt Nam

b Sản xuất trong nước

Việc tự do hóa thuế nhập khẩu sẽ dẫn đến sự gia tăng nhanh chóng nguồn hàng nhập khẩu từ các nước, đặc biệt là từ các nước TPP, EU vào Việt Nam do giá thành rẻ hơn, chất lượng và mẫu mã đa dạng, phong phú hơn sẽ tác động đến lĩnh vực sản xuất trong nước

Ngoài ra, khi hàng rào thuế quan được gỡ bỏ nhưng các hàng rào kỹ thuật không hiệu quả, Việt Nam sẽ trở thành thị trường tiêu thụ các sản phẩm chất lượng kém, ảnh hưởng tới sức khỏe người tiêu dùng trong khi lại không bảo vệ được sản xuất trong nước

Đặc biệt, sản phẩm nông nghiệp và các doanh nghiệp, nông dân Việt Nam đứng trước

sự cạnh tranh gay gắt, trong khi đó hàng hóa nông sản và nông dân là những đối tượng

dễ bị tổn thương nhất trong hội nhập

c Lĩnh vực đầu tư

Việc gia tăng dòng vốn nước ngoài vào Việt Nam cũng đặt ra yêu cầu về tăng cường năng lực của cơ quan quản lý trong việc giám sát dòng vốn ra vào, tránh nguy cơ bong bóng hoặc rút vốn ồ ạt, để nền kinh tế có thể hấp thụ lượng vốn một cách có hiệu quả

2 Biện pháp khắc phục

a Đối với cơ quan quản lý nhà nước

Tăng cường tuyên truyền cho các doanh nghiệp các thông tin về lộ trình và các cam kết hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam

Nâng cao năng lực giám sát thị trường tài chính nhằm kịp thời đối phó với những biến động của dòng vốn, những ảnh hưởng lây lan từ khủng hoảng tài chính của một nước trong khu vực

b Đối với hiệp hội ngành nghề

Tiếp tục đẩy mạnh vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp và các cơ quan quản lý, tạo điều kiện kết nối giao lưu giữa các doanh nghiệp hội viên; tăng cường phổ biến thông tin hội nhập về pháp luật của các nước, sở hữu trí tuệ, sở hữu công nghiệp, quản lý chất

lượng, các quy tắc xuất xứ cho doanh nghiệp hội viên; hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng thương hiệu

Tổ chức các chương trình xúc tiến thương mại - đầu tư theo thị trường, ngành hàng, lĩnh vực kinh doanh cụ thể để nâng cao khả năng tiếp cận thị trường trong và ngoài nước cũng như hỗ trợ doanh nghiệp tiếp thị thương hiệu của sản phẩm, doanh nghiệp tới các thị trường xuất khẩu trọng điểm

Triển khai các hoạt động cung cấp và tư vấn cho các doanh nghiệp về pháp luật kinh doanh, các kiến thức về hội nhập kinh tế quốc tế cũng như kinh nghiệm đối phó với các vụ kiện quốc tế, các rào cản thương mại của các thị trường xuất khẩu

c Đối với doanh nghiệp

Chủ động tìm hiểu và nghiên cứu về thông tin, kiến thức về hội nhập kinh tế quốc tế, pháp luật quốc tế Mặc dù Việt Nam đã ký kết không ít các hiệp định thương mại tự do với các nước và khu vực, song sự hiểu biết của doanh nghiệp trong nước về các FTAs

là khá hạn chế, trong khi đó các doanh nghiệp FDI lại rất chủ động và chuẩn bị khá kỹ

để đón đầu và tận dụng ưu đãi từ các FTAs

Do vậy, việc nghiên cứu tìm hiểu về TPP cũng như các FTAs là việc cần thiết các doanh nghiệp nếu muốn đứng vững trong cạnh tra-nh Bên cạnh đó cũng cần có sự hỗ trợ từ phía Chính phủ và các hiệp hội để doanh nghiệp có thể tiếp cận các thông tin từ TPP, FTAs một cách nhanh nhất và đầy đủ nhất

Chủ động đầu tư và đổi mới trạng thiết bị công nghệ theo chiều sâu nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, bởi nếu không đáp ứng được các tiêu chuẩn quốc tế thì sản phẩm của doanh nghiệp không thể cạnh tranh với các nước khác Như vậy, dù hiệp định có

mở ra cơ hội, doanh nghiệp cũng không thể tiếp cận thị trường và tham gia vào chuỗi cung ứng

Chủ động lựa chọn và thay đổi nguồn nguyên liệu đầu vào Việc loại bỏ thuế quan cho các đối tác trong TPP chỉ áp dụng đối với các sản phẩm hàng hóa có nguồn gốc xuất

xứ nội khối Trên thực tế, với các FTA đã ký kết, cũng chỉ có khoảng 30% doanh nghiệp đã tận dụng được các ưu đãi thuế quan