tóm tắt lý thuyết cẳng chân giải phẫu 1

CẲNG CHÂN GIỚI HẠN Phía trên bởi đường vòng qua dưới lồi củ chày Phía dưới bởi đường vòng qua hai mắt cá Trên thiết đồ ngang, cẳng chân được chia làm ba khu cơ + Khu cơ trước + Khu cơ ngoài + Khu cơ s.

CẲNG CHÂN

GIỚI HẠN:

- Phía trên: bởi đường vòng qua dưới lồi củ chày

- Phía dưới: bởi đường vòng qua hai mắt cá

Trên thiết đồ ngang, cẳng chân được chia làm ba khu cơ:

+ Khu cơ trước

+ Khu cơ ngoài

+ Khu cơ sau

Khu cơ trước và ngoài tạo thành vùng cẳng chân trước, khu cơ sau tạo thành vùng cẳngchân sau

Màng gian cốt cẳng chân nối hai bờ gian cốt của xương chày và xương mác.

Vách gian cơ trước cẳng chân đi từ bờ trước xương mác đến mạc nông vùng cẳng chân.Vách gian cơ sau cẳng chân đi từ bờ sau xương mác đến mạc nông vùng cẳng chân

VÙNG CẲNG CHÂN TRƯỚC:

1 Lớp Nông

1.1 Da và tổ chức dưới da: Da và mỡ dưới da vùng cẳng chân trước mỏng và ít di động, ởquanh mắt cá da ít được mạch máu cung cấp

"Những vết thương nhiễm trùng hoặc lỡ loét thường chậm lành, nhất là người lớn tuổi

1.2 Thần kinh nông: Vùng cẳng chân trước được chi phối cảm giác bởi thần kinh hiển vàthần kinh mác nông

1.2.1 Thần kinh hiển: Là nhánh của thần kinh đùi

1.2.2 Thần kinh mác nông: Là nhánh của thần kinh mác chung, chi phối cảm giác cho phầndưới vùng cẳng chân trước, sau đó chia làm hai nhánh: thần kinh bì mu chân trong và thầnkinh bì mu chân giữa.

1.3 Tĩnh mạch nông:

Tĩnh mạch hiển lớn đi từ bờ trong bàn chân đến trước mắt cá trong và cùng thần kinh hiển lênđùi Ở vùng cẳng chân, tĩnh mạch hiển nhận nhiều nhánh tĩnh mạch nông ở vùng cẳng chân vàcho nhánh nối với tĩnh mạch hiển bé " Khi cần có thể bộc lộ tĩnh mạch hiển lớn ở trước mắt cátrong để tim truyền tĩnh mạch

1.4 Mạc nông: mạc nông vùng cẳng chân liên tiếp với mạc đùi

+Ở phía trong: bám sát mặt trong xương chày

+Ở phía ngoài: mạc nông dính với vách gian cơ trước và vách gian cơ sau

2 Lớp sâu :

2.1 Cơ khu cơ trước

2.1.1 Cơ chày trước : ở phần trong khu trước

+ nguyên ủy : bám vào xương chày ở lồi cầu ngoài và 2/3 trên mặt ngoài , màng gian cốt ,mạc nông cẳng chân

+ Bám tận : cơ đi chéo từ ngoài vào trong và tận cùng bằng một gân cơ ở xương chêm trong ,nền xương đốt bàn chân I

+ Động tác : duỗi bàn chân và nghiêng trong bàn chân

2.1.2 Cơ duỗi ngón cái dài : nằm giữa cơ chày trước và cơ duỗi các ngón chân dài

+ Nguyên ủy : bám vào xương mác ở 1/3 giữa mặt trong , màng gian cốt

+ Bám tận : chạy dọc theo cạnh ngoài cơ chày trước đến nền đốt xa ngón cái

+ Động tác : duỗi bàn chân , duỗi ngón cái

2.1.3 Cơ duỗi ngón chân dài

+ Nguyên ủy : Bám vào xương chày ở lồi cầu ngoài , xương mác ở mặt trong ¾ trên , màng gian cốt , vách gian cơ trước và mạc nông

+ Bám tận : cơ cho 4 gân đến bám vào 4 ngón chân ngoài Khi tới khớp gian đốt gần ngón chân , mỗi gân cơ chia làm 3 trẽ : trẽ giữa bám vào nền xương đốt ngón giữa , hai trẽ bên bám vào nền xương đốt ngón xa

+ Động tác : duỗi bàn chân , duỗi ngón chân II , III , IV , V , nghiêng ngoài bàn chân

2.1.4 Cơ mác bơ : có khi có , có khi không và được xem như phần ngoài cùng của cơ duỗi các ngón chân dài

+ nguyên ủy : bám vào xương mác mặt trong 1/3 dưới , màng gian cốt , vách gian cơ trước

+ bám tận : gân cơ đi dọc theo cạnh ngoài cơ duỗi ngón chân dài đến bám ở nền xương đốt bàn chân V

+ Động tác : duỗi bàn chân , nghiêng bàn chân ngoài

Tất cả các cơ khu trước cẳng chân khi đi qua cổ chân đều được giữ bởi mạc giữ bởi mạc giữ gân duỗi trên và dưới và được vận động bởi thần kinh mác sâu

2.2 Cơ khu ngoài : gồm 2 cơ là cơ mác dài và cơ mác ngắn , do thần kinh mác nông chi phối và được cấp máu bởi các nhánh cơ của động mạch chày trước

CẲNG CHÂN

GIỚI HẠN:

- Phía trên: bởi đường vòng qua dưới lồi củ chày

- Phía dưới: bởi đường vòng qua hai mắt cá

Trên thiết đồ ngang, cẳng chân được chia làm ba khu cơ:

+ Khu cơ trước

+ Khu cơ ngoài

+ Khu cơ sau

Khu cơ trước và ngoài tạo thành vùng cẳng chân trước, khu cơ sau tạo thành vùng cẳngchân sau

Màng gian cốt cẳng chân nối hai bờ gian cốt của xương chày và xương mác.

Vách gian cơ trước cẳng chân đi từ bờ trước xương mác đến mạc nông vùng cẳng chân.Vách gian cơ sau cẳng chân đi từ bờ sau xương mác đến mạc nông vùng cẳng chân

VÙNG CẲNG CHÂN TRƯỚC:

1 Lớp Nông

1.1 Da và tổ chức dưới da: Da và mỡ dưới da vùng cẳng chân trước mỏng và ít di động, ởquanh mắt cá da ít được mạch máu cung cấp

"Những vết thương nhiễm trùng hoặc lỡ loét thường chậm lành, nhất là người lớn tuổi

1.2 Thần kinh nông: Vùng cẳng chân trước được chi phối cảm giác bởi thần kinh hiển vàthần kinh mác nông

1.2.1 Thần kinh hiển: Là nhánh của thần kinh đùi

1.2.2 Thần kinh mác nông: Là nhánh của thần kinh mác chung, chi phối cảm giác cho phầndưới vùng cẳng chân trước, sau đó chia làm hai nhánh: thần kinh bì mu chân trong và thầnkinh bì mu chân giữa.

1.3 Tĩnh mạch nông:

Tĩnh mạch hiển lớn đi từ bờ trong bàn chân đến trước mắt cá trong và cùng thần kinh hiển lênđùi Ở vùng cẳng chân, tĩnh mạch hiển nhận nhiều nhánh tĩnh mạch nông ở vùng cẳng chân vàcho nhánh nối với tĩnh mạch hiển bé " Khi cần có thể bộc lộ tĩnh mạch hiển lớn ở trước mắt cátrong để tim truyền tĩnh mạch

1.4 Mạc nông: mạc nông vùng cẳng chân liên tiếp với mạc đùi

+Ở phía trong: bám sát mặt trong xương chày

+Ở phía ngoài: mạc nông dính với vách gian cơ trước và vách gian cơ sau

2 Lớp sâu :

2.1 Cơ khu cơ trước

2.1.1 Cơ chày trước : ở phần trong khu trước

+ nguyên ủy : bám vào xương chày ở lồi cầu ngoài và 2/3 trên mặt ngoài , màng gian cốt ,mạc nông cẳng chân

+ Bám tận : cơ đi chéo từ ngoài vào trong và tận cùng bằng một gân cơ ở xương chêm trong ,nền xương đốt bàn chân I

+ Động tác : duỗi bàn chân và nghiêng trong bàn chân

2.1.2 Cơ duỗi ngón cái dài : nằm giữa cơ chày trước và cơ duỗi các ngón chân dài

+ Nguyên ủy : bám vào xương mác ở 1/3 giữa mặt trong , màng gian cốt

+ Bám tận : chạy dọc theo cạnh ngoài cơ chày trước đến nền đốt xa ngón cái

+ Động tác : duỗi bàn chân , duỗi ngón cái

2.1.3 Cơ duỗi ngón chân dài

+ Nguyên ủy : Bám vào xương chày ở lồi cầu ngoài , xương mác ở mặt trong ¾ trên , màng

gian cốt , vách gian cơ trước và mạc nông

+ Bám tận : cơ cho 4 gân đến bám vào 4 ngón chân ngoài Khi tới khớp gian đốt gần ngón

chân , mỗi gân cơ chia làm 3 trẽ : trẽ giữa bám vào nền xương đốt ngón giữa , hai trẽ bên bám

vào nền xương đốt ngón xa

+ Động tác : duỗi bàn chân , duỗi ngón chân II , III , IV , V , nghiêng ngoài bàn chân

2.1.4 Cơ mác bơ : có khi có , có khi không và được xem như phần ngoài cùng của cơ duỗi các

ngón chân dài

+ nguyên ủy : bám vào xương mác mặt trong 1/3 dưới , màng gian cốt , vách gian cơ trước + bám tận : gân cơ đi dọc theo cạnh ngoài cơ duỗi ngón chân dài đến bám ở nền xương đốt

bàn chân V

+ Động tác : duỗi bàn chân , nghiêng bàn chân ngoài

Tất cả các cơ khu trước cẳng chân khi đi qua cổ chân đều được giữ bởi mạc giữ bởi mạc giữ gân duỗi trên và dưới và được vận động bởi thần kinh mác sâu

2.2 Cơ khu ngoài : gồm 2 cơ là cơ mác dài và cơ mác ngắn , do thần kinh mác nông chi phối

và được cấp máu bởi các nhánh cơ của động mạch chày trước

2.2.1 Cơ mác dài :

+ Nguyên ủy : cơ có hai đầu , đầu trước bám vào chỏm xương mác và vách gian cơ trước ,

đầu còn lại bám vào mặt ngoài xương mác và vách gian cơ sau

+ Đường đi và bám tận : gân cơ mác dài đi sau mắt cá ngoài , dưới mạc giữ các cơ mác trên

và dưới đến rãnh gân cơ mác dài của xương gót và xương hộp Sau đó gân đến bám tận vào xương chêm trong và nền xương đốt bàn I

+ Động tác : gấp và nghiêng ngoài bàn chân , giữ vững vòm gan chân

2.2.2 Cơ mác ngắn : ngắn , nhỏ hơn và nằm dưới cơ mác dài

+ Nguyên ủy : bám vào mặt ngoài xương mác 2/3 dưới , vách gian cơ trước và sau

+ Đường đi và bám tận : gân cơ mác ngắn đi dưới mạc giữ cơ mác trên và dưới , sau mắt cá

ngoài , trước gân cơ mác dài , đến bám tận ở nền xương cốt bàn V

+ Động tác : gấp bàn chân

2.3 Mạch máu :

2.3.1 Động mạch chày trước :

- Nguyên ủy : là một trong hai nhánh tận của động mạch khoeo , bắt đầu từ bờ dưới cơ khoeo ,

đến khớp cổ chân thì đổi tên thành động mạch cơ chân

- Đường đi và liên quan :

+ Ở vùng cẳng chân sau : từ bờ dưới cơ khoeo , động mạch chạy ra trước giữa hai đầu cơ chày

sau đến bờ trên màng gian cốt để ra khu trước

+ Ở 2/3 trên vùng cẳng chân trước : động mạch nằm trên màng gian cốt , trong động mạch là cơ chày trước , ngoài và hơi trước động mạch là cơ duỗi các ngón chân dài và duỗi ngón cái dài + Ở 1/3 dưới vùng cẳng chân trước : động mạch nằm trên xương chày và khớp cổ chân Cơ duỗi ngón cái dài ban đầu nằm ngoài sau đó bắt chéo động mạch đi vào trong Thần kinh mác sâu sau khi chạy vòng quanh chỏm mác và xuyên qua cơ duỗi các ngón chân dài đến khu trước , lúc đầu thần kinh nằm ngoài động mạch , sau đó bắt chéo phía trước và vào trong động mạch + Trên da , đường đi của động mạch chày trước là một đường vạch từ điểm giữa lồi củ chày đến giữa hai mắt cá

- Phân nhánh :

+ động mạch quặt ngược chày sau

+ động mạch quặt ngược chày trước

+ động mạch mắt cá trước ngoài

+ động mạch mắt cá trước trong

2.3.2 Tĩnh mạch chày trước : hai tĩnh mạch chày trước nhận máu từ mạng mạch mu chân đi

cùng với động mạch chày trước đổ vào tĩnh mạch khoeo

2.4 Thần Kinh

2.4.1 Thần kinh mác sâu :

- Nguyên ủy , đường đi : ở vùng khoeo , thần kinh mác chung đi dọc bờ trong cơ nhị đầu đùi ,

trên đầu ngoài cơ bụng chân , cơ gan chân và cơ khoeo

Sau đó vòng quanh chỏm xương mác rồi cho hai nhánh tận :

+ Thần kinh mác sâu đi ở khu trước

+ Thần kinh mác nông đi ở khu ngoài

- Phân nhánh :

+ các nhánh cơ vận động tất cả các cơ khu trước

+ các thần kinh mu ngón chân cái ngoài và thần kinh mu ngón chân nhì trong để chi phối cảm giác cho kẽ giữa ngón chân I và II

2.4.2 Thần kinh mác nông :

- Nguyên ủy , đường đi : sau khi tách ra từ thần kinh mác chung , thần kinh mác nông đi giữa cơ duỗi các ngón chân dài và các cơ mác hoặc đi dọc giữa hai đầu của cơ mác dài rồi đi dần ra nông để chi phối cảm giác cho phần dưới khu cẳng chân trước và mu chân

- Phân nhánh : thần kinh mác nông cho các nhánh cơ đến vận động hai cơ mác và hai nhánh tận là nhánh

bì mu chân trong và nhánh bì mu chân giữa đến cảm giác da ở mu chân

*Thần kinh đùi sau thường tận hết ở khoeo, một số trường hợp khác tới 1/3 trên cẳng chân sau.

*Thần kinh bắp chân là một nhánh rất thay đổi, thường do sự hợp thành của thần kinh bì bắp chân ngoài và thần kinh bì bắp chân trong

-Thần kinh bì bắp chân ngoài: là một nhánh tách ra từ thần kinh mác chung ở hố khoeo, sau đó đixuống cẳng chân và cho nhánh nối mác để nối thần kinh bì bắp chân trong

-Thần kinh bì chân trong tách ra từ thần kinh chày, đi giữa hai đù cơ bụng chân và dần dần đi xuyên ra nông để nối với thần kinh bắp chân ngoài

-Thần kinh bắp chân đi dọc theo bờ ngoài gân gót rồi chia hai:

+ Các nhánh gót ngoài đến gót

+ Thần kinh bì mu chân ngoài đến cạnh ngoài bàn chân

*.Các mạch máu và thần kinh này nằm trong lớp mạc nông cẳng chân.

LỚP SÂU

Lớp nông: cơ tam đầu cẳng chân và cơ gan chân

*Cơ tam đầu cẳng chân

1 Cơ bụng chân:

*Nguyên ủy: Đầu ngoài : Lồi cầu ngoài xương đùi

Đầu trong: Lồi cầu trong xương đùi

*Bám tận: Thớ cơ của hai đầu chụm lại dính với gân cơ dép thành gân gót

2 Cơ dép:

* Nguyên ủy: xương mác,xương chày,cung gân cơ dép

* Bám tận: sau xương gót

* Động tác : Gấp cẳng chân, gấp bàn chân

*Cơ gan chân:

* Nguyên ủy: mép dưới ngoài đường ráp

*Bám tận: Tận cùng bằng một gân đi dọc theo cạnh trong gân gót để bám vào xương gót

Lớp sâu :

1 Cơ khoe

2 Cơ gấp ngón cái dài

3 Cơ chày sau

4 Cơ gấp ngón chân dài

*Cơ kheo

* Nguyên ủy: Bám vào lồi cầu ngoài xương đùi

*Bám tận :Cơ toả thành hình tam giác bám ở trên đường dép xương chày

*Động tác: Gấp và xoay trong cẳng chân

*Cơ gấp ngón cái dài:

*Nguyên ủy: Bám vào xương mác 2/3 dưới mặt sau, màng gian cốt và vách gian cơ sau

*Bám tận:Đến sau mắt cá trong trở thành 4 gần bám vào nền đốt xa các ngón chân( trừ ngón cái)

*Động tác : Gấp ngón cái, gấp bàn chân và nghiêng trong bàn chân

*Cơ gấp các ngón chân dài:

* Nguyên ủy: xương chày, màng gian cốt,vách gian cơ sau

*Bám tận: Đốt xa ngón cái

*Động tác : Gấp các ngón chân,trừ ngón chân cái,gấp và xoay bàn chân vào trong Còn có tác dụng giữ vòm gan chân

*Cơ chày sau:

*Nguyên ủy:Bám vào xương chày 1/3 giữa mặt sau, xương mác ở mặt sau và màng gian cốt

*Bám tận: Ở củ xương ghe, các xương chêm trong,giữa ,ngoài và nền xương đốt bàn các ngón 2,3,4

*Động tác: Gấp và nghiêng trong bàn chân

Tất cả các cơ ở vùng cẳng chân sau đều do dây thần kinh chày chi phối

Mạch máu

1 Động mạch chày sau

 Nguyên ủy và tận cùng : là nhánh của động mạch khoeo, từ cung cơ dép -> phía sau mắt cá trong, chia thành hai nhánh tận: động mạch gan chân ngoài & động mạch gan chân trong

 Đường đi : động mạch đi giữa hai lớp cơ vùng cẳng chân sau (dưới mạc sâu cẳng chân ) Lúc đầu – đi giữa hai xương chày và mác, lúc sau – đi vào trong và ra nông.

Ở 1/3 dưới động mạch đi ngay ở cạnh trong gân gót Cùng đi có hai tĩnh mạch chày sau và thần kinh chày Trên da, động mạch chày sau đi theo một đường vạch

từ góc dưới trám khoeo -> điểm giữa mắt cá trong và gân gót *Có thể bắt mạch tại điểm này

 Phân nhánh : ngoài các nhánh cơ, động mạch chảy sau cho

+ Động mạch gan chân ngoài

*Đường kính trung bình của động mạch chày sau ở người Việt Nam là 2,5 – 3 mm

 Phân nhánh : ngoài các nhánh nuôi cơ và xương, động mạch mác cho các nhánh

- Nhánh xuyên xuyên qua vách gian cơ đến khu trước

- Nhánh nối nối với động mạch chày sau

 Thần kinh chày là thần kinh của vùng cẳng chân sau

 Đường đi : thần kinh từ hố khoeo xuống, nằm trên cơ khoeo Sau đó, chui dưới cung gân cơ dép và nằm giữa hai lớp cơ vùng cẳng chân sau Lúc đầu thần kinh nằm ở động mạch chày sau, sau đó đi sau và đi ra ngoài, dọc theo trục giữa vùng cẳng chân sau Đến dưới mạc giữa gân gấp, thần kinh chia làm hai nhánh tận, thần kinh gan chân trong & thần kinh gan chân ngoài

 Phân nhánh : thần kinh chày cho các nhánh sau

- Các nhánh cơ cho các cơ vùng cẳng chân sau

- Thần kinh gian cốt cẳng chân đi trên màng gian cốt

- Thần kinh bì bắp chân chi phối cảm giác vùng cẳng chân sau

- Các nhánh gót trong đến cảm giác mặt trong và mặt dưới gót chân

 Cẳng chân được chia làm hai vùng:

- Vùng cẳng chân trước gồm khu cơ trước và khu cơ ngoài

+ Khu cơ trước gồm các cơ duỗi bàn chân và duỗi ngón chân, do thần kinh mác sâu chi phối

+ Khu cơ ngoài gồm các cơ gấp và cơ nghiêng ngoài bàn chân, do thần kinh mác nông chi phối

*Vùng này được động mạch chày trước & các nhánh xuyên của động mạch mác nuôi dưỡng

- Vùng cẳng chân sau gồm các cơ gấp bàn chân, gấp ngón chân, nghiêng trong bàn chân do thần kinh chày chi phối vận động và được động mạch chày & động mạch mác cấp máu