Giáo trình xã hội học đại cương

Học phần này cung cấp cho người học những kiến thức cơ bản và có hệ thống về tri thức xã hội học, bao gồm: khái quát về khoa học xã hội học; phương pháp nghiên cứu xã hội học; một số ch

%œex4(051 4Œ LLCÌTO J2

AI CƯƠNG

Giáo trình

XAHOIHOC

DAI CUONG

TS TRUONG THI HIEN

Giáo trình

XAHOIHOC ĐẠI CƯƠNG

* Danh muc Dang 9

* Danh muc Op esssessessseesesneeesesseneeeeeeasenees 11

* Chit Viet tate 12

* Lời giới thiệu -c-eccrrrrrcce ¬- 13

Chương 1

ĐỐI TƯỢNG, NHIỆM VỤ,

CHỨC NĂNG NGHIÊN CỨU CỦA XÃ HỘI HỌC

* Mục tiêu học tẬp - - HH HH0 ưu 17 1.1 Khái niệm xã hội học -. -scsscsceesceeczeexee 18 1.2 Đối tượng nghiên cứu của xã hội học 22

1.3 Đặc trưng trong tiếp cận xã hội học .- 24

1.4 Mối quan hệ giữa xã hội học

và một số khoa học khác .-.- << <c<s<s=z<==« 32

1.5 Chức năng nghiên cứu của xã hội học 36

1.6 Nhiệm vụ nghiên cứu của xã hội học 37 1.7 Lợi ích của việc học xã hội học -s- s=-s«+ 38

l9 0009 41

Chuong 2

SU RA DOI CUA XA HOI HOC

VA MOT SO MO HINH LY THUYET XA HOI HOC

* Mục tiêu học tẬP «c1 ri 42 2.1 Sự ra đời của xã hội học ccc«cesxerrerecee 43 2.2 Những nhà sáng lập xã hội học -. ‹ 49 2.3 Một số mô hình lý thuyết xã hội học - 55

* Câu hỏi Chương 2 5cscsrereversrkerrssreereeree 72

4.2 Tương tác xã hội -«cscseeereerrcee 121

Chuong 5

CA NHAN VA XA HOI

* Mur ti€t hc tap eeeeccessssesesescssssesssnsseessesesssssesseetsenees 126

5.1 Con người xã hội .ee.eeseesreiiree 127 5.2 Nhân cách và văn hóa -« «scsscserseesree 129

5.3 Quá trình xã hội hóa cá nhân «- 133

5.4, Các môi trường xã hội hóa cá nhân cơ bản 137

6.4 Nghi thức và biểu tượng . -esees 153

6.5 Kiểm soát xã hội cccccecereeeeeeseese.ke 153

6.6 Loạn chuẩn mựỰC -<-<-c+eseevesesereseeeee 161

* Câu hỏi Chương 6 - se cssxtetieiirirreesrrrsree 165

Chương 7

BẤT BÌNH ĐẲNG VÀ PHÂN TẦNG XÃ HỘI

* Mục tiêu học tẬP -c«ssssonnH 4 rke 166

7.1 Bất bình đẳng xã hội .- -e- 167

8.2 Một số lưu ý khi nghiên cứu chuyển biến xã hội 191 8.3 Một số quan điểm xã hội học

về sự chuyển biến xã hội - -scsececccee 194

8.4 Các yếu tố gây ra chuyển biến xã hội 196

90090 17 205

Chương 9

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU XÃ HỘI HỌC

* Mục tiêu học tẬP -scvssxkisrverterereeeerrrereekree 206

9.1 Phương pháp luận xã hội học ., 207

9.2 Logic tiến hành một cuộc điều tra

xã hội học thực nghiệm t eerre 210

9.3 Phương pháp nghiên cứu - 218

* Câu hỏi Chương 9 s.siiiriiiirrie 245

* Tài liệu tham khảo thiet 247

của các thiết chế cơ bản -.c.cc.ee 107

Ví dụ về phân biệt giữa giá trị,

chuẩn mực và tiêu chuẩn - -5 << << 145

Tình hình chiếm hữu ruộng đất

ở nông thôn Việt Nam

Bang 8.1 So sánh giữa xã hội truyền thống

và xã hội hiện đại

Bang 9.1 Giả thuyết và các biến số

“ÓC ĐC he 0n 60245000094002040004990 46

Danh mục hộp

Hộp 4.1 Hành động xã hội

và hành động vật lý bản năng - 112 Hộp 5.1 5o sánh giữa các nền văn hóa 130 Hộp 5.2 Câu chuyện về “người rừng” _ 132

Hộp 6.1 Kiểm soát xã hội đối với các chuẩn mực

trong hoạt động khoa học -. . - 157 Hộp 9.1 Vấn để xã hội và vấn để xã hội học 211

Hộp 9.2 Middletown: Một nghiên cứu

về văn hóa Mỹ hiện đại -«.-.e 237 Hộp 9.3 Thí nghiệm trong hành động 241 Hộp 9.4 Những khía cạnh thực tế và đạo đức

của nghiên cứu xã hội .- -+e 243

-11-—

rong chương trình đào tạo các ngành có trình độ

đại học, học phần Xã hội học đại cương là học

phần của khối kiến thức khoa học xã hội thuộc nội dung kiến thức giáo dục đại cương Học phần này cung cấp cho người học những kiến thức cơ bản và có hệ thống về tri

thức xã hội học, bao gồm: khái quát về khoa học xã hội

học; phương pháp nghiên cứu xã hội học; một số chủ đề

nghiên cứu của xã hội học như là: cơ cấu xã hội; hành

động xã hội và tương tác xã hội; cá nhân và xã hội; bất bình

đẳng và phân tầng xã hội; sự điều tiết của xã hội; chuyển

biến xã hội, Việc tiếp cận xã hội học có thể hướng dẫn

người học cách tổ chức suy nghĩ để đặt câu hỏi tốt hơn và hình thành câu trả lời tốt hơn khi quan tâm tới các hiện

tượng xã hội Đồng thời, việc học xã hội học cũng có thể

giúp người học nhận thức rõ hơn rằng, sự sẵn lòng và khả năng nhìn thế giới từ quan điểm của người khác là điều quan trọng cho việc chung sống trong một thế giới ngày càng đa dạng và hội nhập

~18~

Nam 2011, cuốn bài giảng Xã hội học đại cương do

chúng tôi biên soạn đã được Hội đồng nghiệm thu bài

giảng của Trường Đại học Tây Nguyên thẩm định, phê duyệt và đưa vào sử dụng như tài liệu học tập chính cho

học phần Xã hội học đại cương gồm 2 tín chỉ Những

năm qua, trong quá trình sử dụng bài giảng Xã hội học đại cương, cả giảng viên và sinh viên đã có những buổi thảo luận về các ý tưởng cho việc thay đổi cấu trúc của

các chương, bổ sung mục tiêu học tập, ví dụ minh họa, cập nhật tài liệu trích dẫn cũng như thiết kế các câu hỏi

sau mỗi chương Cuốn giáo trình Xã hội học đại cương này được biên soạn theo hướng thực hiện những ý tưởng đó, đồng thời tuân thủ các quy định về việc biên soạn giáo trình

giảng dạy bậc đại học

Ngoài việc bao quát các khái niệm xã hội học cơ bản

và một số lý thuyết, chúng tôi đã kết hợp phần đánh giá với các câu hỏi, thảo luận giúp sinh viên áp dụng trí tưởng

tượng xã hội học và thu hút người học hướng tới ý nghĩa của việc học môn xã hội học với ngành nghề mà mình đang theo học Mỗi chương bắt đầu với một bộ mục tiêu

học tập rõ ràng, được thiết kế giúp sinh viên có đường

hướng để đạt được sự mong đợi trong học tập Sau khi hoàn thành việc học tập và các câu hỏi cuối mỗi chương, người học có thể xác định là mình đã đạt được các mục

"tiêu học tập như thế nào

Cuốn giáo trình Xã hội học đại cương này được biên

soạn trước hết dành cho sinh viên đang theo học tại

Trường Đại học Tây Nguyên nhưng chúng tôi hi vọng tài liệu này cũng có thể là nguồn tham khảo hữu ích cho

các bạn sinh viên đang học tập, nghiên cứu xã hội học và những ai quan tâm tới bộ môn xã hội học

Chúng tôi biết ơn các ý kiến góp ý của đồng nghiệp, sinh viên trong thời gian qua và rất mong nhận được những

ý kiến đóng góp để cuốn giáo trình được hoàn thiện ở những lần xuất bản tiếp theo Chúng tôi vui mừng được

đọc và trân trọng cám ơn các ý kiến nhận được tại địa chỉ:

Trương Thị Hiển, giảng viên khoa Sư phạm, Trường Đại học Tây Nguyên, 567 Lê Duẩn, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk hoặc email: truongthihien.xhh@gmail.com

Đắk Lắk, năm 2019

Trương Thị Hiển

-15 Phương 1 -15

DOI TUONG, NHIEM VU,

CHUC NANG NGHIEN CUU

CUA XA HO! HOC

MỤC TIÊU HỌC TẬP

Giải thích khái niệm xã hội học

Hiểu các khuynh hướng trong xác định đối

tượng nghiên cứu xã hội học

Phân tích đặc trưng trong tiếp cận xã hội học Biết sự khác nhau giữa xã hội học với một số khoa học xã hội

Hiểu vì sao cần thực hiện nghiên cứu xã hội học Nhận thức lợi ích của việc học xã hội học

1.1 KHAI NIEM XA HOI HOC

Xét về thuật ngữ, danh từ “xã hdi hoc” (sociology) duge

ghép từ chữ La tinh “socius” có nghĩa là xã hội với chữ Hy Lạp “ology” có nghĩa là học thuyết Trần Hữu Quang giải thích theo nghĩa gốc, trong tiếng Pháp, tử “sociologie”

(xã hội học) được ghép bởi từ “socius” (tiếng La tinh) có

nghĩa là người đồng hành, với từ “logos” (tiếng Hy Lạp)

có nghĩa là lời nói, diễn ngôn?, Như vậy, xã hội học được

hiểu như là môn học nghiên cứu về xã hội

Tuy nhiên, xã hội là khách thể nghiên cứu của nhiều

ngành khoa học xã hội Hiện tượng xã hội là hiện tượng

phức tạp và có thể được nghiên cứu dưới nhiều lối tiếp cận

khác nhau, chẳng hạn: tâm lý học, kinh tế học, luật học hay xã hội học, Trên thực tế, riêng về khái niệm “xã hội”

cũng đang được dùng theo nhiều nghĩa Ví dụ, hiểu xã hội

là một thuật ngữ thông dụng để chỉ một tập hợp người có

những quan hệ kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội chặt chẽ

với nhau®) Hay như nhà xã hội học Joseph H Fichter cho

rằng, xã hội là một tập thể có tổ chức gồm những người cùng sống với nhau trên một lãnh thổ chung, hợp tác với nhau để thỏa mãn những nhu cầu xã hội căn bản, cùng

1 Phạm Tất Dong, Lê Ngọc Hùng (1999), Xã hội học, Nxb Giáo dục, tr 11

2 Trần Hữu Quang (2019), Xã hội học nhập môn, Nxb Khoa học Xã hội,

tr 14 - 15

3 Nguyễn Khắc Viện (1994), Tử điển xã hội học, Nxb Thế giới, Hà Nội, tr 323

-18—

chia sẻ một nền văn hóa chung và hoạt động như một đơn vị

xã hội riêng biệt

Nhà xã hội học coi “xã hội” là một phức thể lớn các

mối quan hệ con người, hay nói theo ngôn ngữ mang tính

kỹ thuật nhiều hơn, là một hệ thống tương tác Hai người đang nói chuyện gẫu với nhau ở góc phố hiếm khi là một

xã hội, song ba người mắc kẹt trên một hòn đảo chắc chắn

sẽ là một xã hội Vậy là khả năng áp dụng khái niệm này

không thể được quyết định chỉ trên cơ sở số lượng Đúng

hơn, nó áp dụng khi một phức thể mối quan hệ đủ cô đọng

để được phân tích riêng, hiểu như là một thực thể độc lập

so với các thực thể khác cùng loại” Hai người đang nói chuyện gẫu với nhau ở góc phố không tạo nên một xã hội nhưng những gì diễn ra giữa họ nhất định “mang tính xã hội” - theo cách hiểu của Max Weber, tình huống mang tính xã hội là tình huống trong đó con người ta hướng hành động vào nhau

Xét về lịch sử hình thành và phát triển của xã hội học,

đã có nhiều định nghĩa về xã hội học Sự khác nhau giữa các định nghĩa về xã hội học chủ yếu là do sự khác biệt

trong việc xác định đối tượng nghiên cứu Auguste Comte, một triết gia người Pháp, được ghi nhận là người sử dụng _

thuật ngữ xã hội học lần đầu tiên vào năm 1838 với cách

1 Joseph H Eichter, Xã hội học, Trần Van Đĩnh dịch, 1973, Sài Gòn, Hiện đại thư xã

2 Peter L Berger, Lời mời đến với xã hội học: một góc nhìn nhân văn, Phạm Văn Bích địch, 2017, Nxb Trị thức, tr 53

hiểu xã hội học như một ngành vật lý học xã hội (physique

sociale) Khi đó, A Comte đã chủ trương áp dung mô hình phương pháp luận của khoa học tự nhiên và chủ nghĩa thực chứng vào nghiên cứu các quy luật của sự biến đổi

xã hội với tư tưởng cho rằng, con người có bệnh thì xã hội

cũng có bệnh và phải tìm cách chữa bệnh cho xã hội?),

Nhưng để chữa được bệnh thì không thể chỉ dựa vào việc

hiểu về bệnh lý mà đòi hỏi phải nắm được cơ chế nảy sinh

ra bệnh, tức là sinh lý bệnh xã hội

Từ khi xã hội học ra đời cho tới nay đã có hàng trắm

định nghĩa về xã hội học Lê Ngọc Hùng cho rằng, cho dù có nhiều định nghĩa về xã hội học thì vẫn có thể quy một định

nghĩa nào đó thuộc về một trong ba lối tiếp cận sau đây®) Thứ nhất là lối tiếp cận vĩ mô Theo lối tiếp cận này thì

xã hội học là khoa học nghiên cứu về xã hội, tức là khoa

học nghiên cứu về sự hình thành, biến đổi và chức năng của hệ thống xã hội Ở khuynh hướng này, có các nhà xã

hội học châu Âu như Auguste Comte, Émile Durkheim,

Herbert Spencer, Karl Marx,

Thứ hai là lối tiếp cận vi mô Đây là quan điểm của các nhà xã hội học Mỹ như George Mead, E Goffman,

G Homans, khi cho rằng, xã hội học là khoa học nghiên cứu về hành động xã hội

1 Nguyễn Duy Hới (1995), Nhập môn xã hội học, Nxb Giáo dục, Hà Nội, tr 5

2 LéNgoc Hing, Pham Tat Dong (1999), Sdd, tr 5

~20-Thứ ba là lối tiếp cận tổng hợp Đây là khuynh hướng tiếp cận của các nhà xã hội học Nga khi cho rằng, xã hội

học nghiên cứu cả hệ thống xã hội và hành động xã hội

Sự không thống nhất trong việc đưa ra khái niệm xã

hội học đã dẫn tới khó khăn trong xác định đối tượng _ nghiên cứu của xã hội học Thực tế, thật khó đặt lối tiếp cận xã hội học vĩ mô đối lập với lối tiếp cận xã hội học

vi mô Với cách tiếp cận vĩ mô, các nhà nghiên cứu sẽ gặp khó khăn trong việc nghiệm chứng những giả thuyết khoa học rút ra từ nhiều khái niệm, lý thuyết Lý do là bởi

những thay đổi ở cấp xã hội, dân tộc, tổ chức, thường diễn ra chậm, khó quan sát Hơn nữa, sự thay đổi cơ cấu

xã hội và thiết chế xã hội cũng có thể lại diễn ra ở cấp độ

vi mô Chẳng hạn những thay đổi trong chính sách có thể được quan sát thấy trong các hoạt động của các tổ chức và

từng cá nhân Mặt khác, xã hội học vi mô không thể giải

thích được các xu hướng hành động tập thể, hành động nhóm nếu không tiếp cận vĩ mô khi mà hành động của

cá nhân không chỉ đơn giản mang tính cá nhân mà đang

bị điều tiết bởi hệ thống chuẩn mực, hệ thống giá trị của cộng đồng

Chúng tôi đồng ý với quan điểm của Trần Hữu Quang

khi ông xác định: Xã hội học là môn học nghiên cứu về các mối quan hệ xã hội nhằm mục đích tìm ra các cơ chế

thường tàng ẩn trong sự vận động của các quan hệ xã hội),

1 Trần Hitu Quang (2019), Sdd, tr 18

Thực tế, bản thân định nghĩa về xã hội học chỉ thực

sự quan trọng và cần thiết khi trực tiếp hay gián tiếp giải quyết những vấn để khúc mắc về lý luận hay phương pháp luận liên quan tới các chủ để và vấn để cơ bản của

xã hội học”),

1.2 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU CỦA XÃ HỘI HỌC

Xã hội học là khoa học thuộc hệ thống các môn khoa

học xã hội Auguste Comte và Émile Durkheim cho rằng,

“Toàn bộ vấn để của việc tìm kiếm tri thức khoa học xã

hội là tìm ra những nguyên tắc chính xác cho một xã hội

tốt lành, có trật tự, thống nhất”, Các bộ môn khoa học thuộc hệ thống các môn khoa học xã hội đều có đối tượng nghiên cứu là hiện tượng xã hội Nói cách khác, mặc dù về thuật ngữ, dễ dàng để nói, xã hội học là khoa học nghiên cứu về xã hội nhưng vấn đề là, hiện tượng xã hội là đối

tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học chứ đâu

riêng gì xã hội học Chẳng hạn, hiện tượng bạo lực học

đường có thể trở thành để tài nghiên cứu bởi nhiều ngành

khoa học khác nhau, như luật học, giáo dục học, tâm lý học, đạo đức học, xã hội học,

Lược lại quan điểm của một số nhà xã hội học tiêu biểu cho chúng ta thấy có sự đa dạng trong việc xác định đối

tượng nghiên cứu của xã hội học

1 LêNgọc Hùng, Pham Tat Dong (1999), Sdd, tr 13

2 T Bilton, K Bonnett, P Jones, K Sheard, M Stanworth, A Webster, Nhép mén

xã hội học, Phạm Thúy Ba dịch, 1993, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, tr 543

~22-Auguste Comte (1798 - 1857) cho rằng, con người là

một thực thể xã hội Vì vậy không thể giải thích các hiện

tượng xã hội từ cá nhân mà phải xuất phát từ cái tổng thể

để tìm hiểu các bộ phận của nó (cá nhân hoặc gia đình)t

Emile Durkheim (1858 - 1917) lại nhận định rằng, xã

hội học là khoa học nghiên cứu về sự kiện xã hội Ông

đã dựa vào mô hình của khoa học tự nhiên để xây dựng ngành xã hội học mang tính thực chứng Ông coi các sự kiện xã hội như là những cách thức suy nghĩ hành động

và cảm xúc tồn tại ở bên ngoài ý thức của cá nhân, có sức mạnh áp đặt lên cá nhân, làm cho cá nhân hành động theo

sự tác động của những yếu tố bên ngoài”),

Trong khi đó, Max Weber (1864 - 1920) nhấn mạnh

xã hội học là khoa học nghiên cứu các hành động xã hội Theo ông, khác với khoa học tự nhiên, xã hội học nghiên cứu những hiện tượng phụ thuộc vào động cơ của con

người Vì vậy, cần nghiên cứu những động cơ của cá nhân

trước khi xem xét những mối quan hệ nhân quả mà không

cần tách rời một biến số nào đó để nghiên cứu nó như trong phòng thí nghiệm”)

Georg Simmel (1859 - 1918) tìm thấy trong cá nhân và trong tâm lý của cá nhân những cơ sở của hiện tượng xã

1 Tran Thi Kim Xuyến (chủ biên, 2005), Nhập môn xã hội học, Nxb Đại học

Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, tr 6

2 Trần Thị Kim Xuyến (chủ biên, 2005), Sđd, tr 7

3 Trần Thị Kim Xuyến (chủ biên, 2005), Sđả, tr 7

hội Ông cho rằng, những mối quan hệ tương hỗ giữa các

cá nhân với nhau là nguồn gốc của các hiện tượng xã hội

và sau đó, đến lượt chúng, khi được thể chế hóa, lại định

hướng những mối quan hệ giữa các cá nhân”),

Sự đa dạng và không đồng nhất của các quan điểm cho chúng ta thấy không thể có một cách giải thích duy nhất

có thể trả lời được tất cả các câu hỏi cho mọi hiện tượng xã hội Mỗi hiện tượng xã hội đều có thể được nghiên cứu dưới nhiều cách tiếp cận khác nhau như tâm lý học, kinh tế học, luật học, xã hội học, Bởi vậy, nét đặc thù của xã hội học không phải là ở việc xác định xã hội học nghiên cứu cái gì

mà là xã hội học nghiên cứu øtIự thế nảo Tức là phải tìm

ra được đặc trưng của cách tiếp cận xã hội học Nội dung được trình bày ở phần 1.3 sau đây sẽ làm rõ hơn tính đặc thù của xã hội học trong cách tiếp cận xã hội học

1.3 ĐẶC TRƯNG TRONG TIẾP CẬN XÃ HỘI HỌC

Bước đầu, chúng tôi đưa ra một số đặc trưng trong tiếp _ cận xã hội học như sau

a Tiếp cận xã hội học là một cách nhìn hành vi con

người chủ yếu tập trung vào những khuôn mẫu quan

hệ Xã hội học không quá quan tâm tới hành động của

cá nhân để đi tới phán xét hành động đó là đúng hay sai

mà cố gắng lý giải cơ chế thúc đẩy dẫn tới việc cá nhân

có hành động Ví dụ, khi nghiên cứu về hiện tượng nói

1 Trần Thị Kim Xuyến (chủ biên, 2005), Sđ4, tr 8

-24—

chuyện riêng trong lớp học, xã hội học sẽ tiếp cận hành

động nói chuyện riêng của một sinh viên nào đó không phải là hành động nhất thời Đằng sau hành động nói chuyện riêng trong lớp học của sinh viên, chúng ta có thể đặt ra nhiều câu hỏi: Có phải giảng viên đang dùng phương pháp giảng dạy không phù hợp? Có phải nội dung giảng dạy không đáp ứng với nhu cầu của người học? Cách thức

tổ chức quản lý lớp học có vấn để gì không? Ý thức học tập kém của sinh viên chỉ là một trong các yếu tố dẫn tới hành động nói chuyện riêng Nếu chúng ta không trả lời được các câu hỏi trên và không có những giải pháp thay đổi cơ chế thúc đẩy hành động của cá nhân thì như trong trường hợp trên, sau khi mời sinh viên A ra khỏi lớp thì rồi sẽ có sinh viên A; A” tiếp tục nói chuyện riêng

Lễ di nhiên, nhà xã hội học cũng như một người bình

thường, với cái nhìn cá nhân, có thể phê phán các hành động lệch lạc xã hội Nhưng với tư cách người nghiên cứu,

nhà xã hội học cần chú ý tới cả những chuẩn mực lẫn thực

tế Hầu hết các cộng đồng xã hội đều có những chuẩn mực

phi chính thức (đạo đức, lề thói ứng xử, phong tục tập quán, ) và các chuẩn mực chính thức (luật pháp, giáo lý,

luật thể thao, ) để điều chỉnh các hành vi của cá nhân, các

mối quan hệ xã hội Tiếp cận xã hội học tìm hiểu những chuẩn mực xã hội nhằm có được những chỉ dẫn sơ lược cho việc thực hiện các hành vi của những cá nhân xem họ

có vi phạm chuẩn mực hoặc che giấu, bao biện cho các

hành vi của mình hay không Nhưng nếu chỉ dừng lại ở

đó thì dễ có xu hướng nhận định đúng - sai về hành vi và

phán xét thưởng - phạt cá nhân về mặt đạo đức Việc này dẫn tới nhà nghiên cứu sẽ có cái nhìn thiếu khách quan

với đối tượng nghiên cứu Vì vậy, tiếp cận xã hội học thừa

nhận luôn có những sự khác biệt giữa chuẩn mực và hiệu

lực thực tế của việc tuân thủ chuẩn mực trong cộng đồng

Ví dụ, những quy định về việc sinh viên không được làm

như: vi phạm quy chế thi, tự ý nghỉ học, đi học muộn được sinh viên biết nhưng vẫn có hiện tượng vi phạm Vì

- vậy, những câu hỏi như là “Vì sao sinh viên lại vi phạm quy chế thị? “ Việc vi phạm quy chế thi của sinh viên phản

ánh thực trạng ơì trong lĩnh vực giáo dục?', “Hiện tượng vi

phạm quy chế thi có phải là hiện tượng phổ biến?” chỉ có

thể được trả lời khi nghiên cứu thực trạng giáo dục như

nó đang tổn tại trong thực tế bằng việc thu thập đữ liệu

nghiên cứu một cách có hệ thống, mang tính khoa học

b Xã hội học xuất phát từ những sự kiện xã hội, những

ứng xử thực tế, tìm cách mô tả và giải thích chúng một

cách khách quan E Durkheim quan niệm rằng, xã hội học với tư cách là một khoa học thực chứng (science posifive) cần coi các sự kiện xã hội øt social) như những

“đồ vật” (choses) - nghĩa là nhà xã hội học phải có lối nhìn

như lối nhìn của các nhà khoa học khi quan sát các hiện

tượng vật lý, hóa học hay sinh học Theo Durkheim thì:

“Sự kiện xã hội là bất cứ phương cách hành động nào [ ]

có khả năng tác động lên cá nhân một sự cưỡng chế ngoại tại; hoặc nữa, là bất cứ phương cách hành động nào mang

_-26—

tính phổ biến trong phạm vi của một xã hội nào đó, đồng thời lại có sự tổn tại riêng, độc lập với các biểu hiện cá thể của nó”, Theo đó, sự kiện xã hội là sự kiện mang tính chất khách quan và tính chất cưỡng chế Nó khách quan

là vì nó “tồn tại ở bên ngoài các ý thức cá nhân”, Và nó mang tinh chất cưỡng ché (constraint) theo nghia cac ca nhân bị “cưỡng chế” bởi xã hội mà đôi khi cá nhân không nhận ra, chẳng hạn trong vấn để lựa chọn thời trang y phục: trong một xã hội nhất định, mỗi người buộc phải ăn

mặc theo một kiểu nào đó bởi vì mọi người đều ăn mặc

như vậy, Durkheim khẳng định rằng xã hội có những cơ chế và quy luật khách quan, không phụ thuộc vào ý muốn

chủ quan của cá nhân, vì thế chỉ có thể giải thích một sự kiện xã hội này bằng những sự kiện xã hội khác mà thôi

Và các sự kiện xã hội chỉ trở thành đối tượng nghiên cứu

một khi chúng được đưa vào phân tích trong khuôn khổ

xã hội học “Một cuộc đình công chẳng hạn, chỉ là một

cuộc đình công, nhưng người nghiên cứu có thể lý giải cuộc đình công ấy bằng những nhận định như: tổ chức lao động tổi; công nhân không gắn bó với nhà máy; có thể

tiến hành nghiên cứu nhóm hoặc phe phái trong nhà máy; các loại thái độ của người lao động và giới chủ; mức độ

chuyên quyền độc đoán của giới chủ; tính tích cực xã hội

1 É Durkheim, Các quy tắc của phương pháp xã hội học, Đinh Hồng Phúc -

(dịch, 2012), Nxb Tri thức, tr 106

2 Đinh Hồng Phúc (dịch, 2012), Sđ4, tr 106

3 Đinh Hồng Phiic (dich, 2012), Sdd, tr 106

của công nhân Và đằng sau những sự kiện có vẻ nhất thời ấy ở một nhà máy, người nghiên cứu còn có thể đi

đến chỗ đặt vấn dé và nhận định về cả một hệ thống sản xuất hay thậm chí cả hệ thống xã hội”0),

Hoặc như các hiện tượng tự tử, thất nghiệp, ly hôn,

không chỉ hàm chứa những bất ổn cá nhân như tính cách,

khả năng hay trạng thái tâm lý cá nhân mà còn phản ánh những điều kiện xã hội Cùng quan tâm nghiên cứu hành động nhưng trong lúc tâm lý học quan tâm chủ yếu đến tâm lý và ứng xử của cá nhân thì xã hội học quan tâm

- tới ứng xử tập thể hay cộng đồng, đến cấu trúc xã hội và chuyển biến xã hội Ví dụ, khi nghiên cứu về ly hôn, các nhà tâm lý học thường có xu hướng tìm kiếm những xung

đột về tính cách, sở thích, trình độ học vấn, hệ giá trị,

giữa hai vợ chồng để từ đó để xuất các giải pháp thay đổi

từ phía cá nhân như kiểm soát cảm xúc, điều chỉnh thái

độ, thay đổi thang bậc giá trị, Trong khi đó, các nhà xã hội học thường hướng tới tìm hiểu vì sao và trong các

điểu kiện xã hội nào mà có sự khác nhau về tỷ lệ ly hôn

cũng như các kiểu ly hôn

Tiếp cận xã hội học xem xét các lĩnh vực xã hội, hiện

tượng xã hội như là những kiến tạo xã hội tức là những

điều do xã hội tạo ra Ca su: tuân theo các :giá trị, chuẩn

mực lẫn sự vi phạm chúng đều cần giải thích và cả hai đều

1 Trần Hữu Quang (2019), Sẩ4, tr 13

—28-là kết quả của quá trình xã hội mà các cá nhân đôi khi khó

nhận rõ

c Cách tiếp cận xã hội học nhìn nhận hành động của

cá nhân bị định hình bởi tính thành viên nhóm của cá

nhân Nói cách khác, trong tiếp cận xã hội học, nhân cách của cá nhân phần lớn là sản phẩm của xã hội Có thể vào một lúc nào đó chúng ta ít để tâm tới việc lý giải hành động của chính mình nhưng nếu để tâm thì sẽ thấy rõ

những hành động của chúng ta mang dấu ấn của cộng

đồng Quan sát hành động của người phụ nữ nông thôn, trong chừng mực nhất định, chúng ta thấy có sự khác biệt

về cách nói, đáng đi, cách ăn, so với phụ nữ thành phố Trong tiếp cận xã hội học, khi là thành viên của nhóm '

xã hội, cộng đồng xã hội nào đó, các cá nhân thường có khuynh hướng tư duy, cảm xúc, xu hướng hành động tương tự như các thành viên khác Theo quan sát xã hội

học, hành động xã hội của con người được thực hiện theo

những khuôn mẫu, chuẩn mực và có ý thức trong hành

động với người khác Ví dụ như, lễ phép với cha mẹ, chân

thành với bạn bè, vui vẻ khi dự tiệc cưới, cảm thông và tiếc thương khi dự đám tang

Theo thuật ngữ của Peter Berger, nhãn quan xã hội học

chú trọng đến cái tổng quát trong cái đặc thù “Có nghĩa là

nhà xã hội học phải nhận ra được những khuôn mẫu tổng

quát của đời sống xã hội qua ứng xử của các cá nhân cụ thể Trong khi thừa nhận cá nhân là những thực thể duy

nhất, độc đáo, nhà xã hội học đồng thời cũng nhận ra các

cá nhân đều thuộc về các thành phần, tầng lớp riêng biệt và các thành phần, tầng lớp xã hội đều ứng xử khác nhau”,

d Xã hội học là một khoa học thực nghiệm Dưới

tiếp cận xã hội học, một hành vi “đáng lên án, đáng trừng phạt” nào đó cũng chỉ là một đối tượng nghiên cứu như bất cứ hành vi nào khác trong xã hội

Quan điểm của Émile Durkheim® cho rằng, biện

tượng tội phạm là hiện tượng bình thường có thể xem như minh họa cho đặc trưng trong tiếp cận xã hội học này, vì không có xã hội nào là không có tội phạm Hiện tượng tội phạm là một hiện tượng gắn liền chặt chẽ với những điều kiện của bất kì đời sống tập thể nào Mặt khác, hiện tượng tội phạm là một bộ phận thiết thân của một xã hội lành mạnh Hiện tượng tội phạm là hiện tượng bình

thường xét theo nghĩa đó là một hiện tượng không thể

tránh khỏi của bất kì một xã hội nào cũng như nó là một nhân tố của tình trạng sức khỏe xã hội

Trong bối cảnh đó, nhà xã hội học cần cố gắng giữ thái

độ khách quan với đối tượng nghiên cứu của mình Max Weber goi do la “trung lap vé mat gid tri” (value-free) hay

1 Nguyễn Xuân Nghĩa (1993), Nhập môn xã hội học, Nxb Khoa học Xã hội, tr 5

2 Xem thêm Trương Thị Hiển (2008), Quan điểm cita Emile Durkheim vé hién tượng tội phạm, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số 01/2008

—~30-e Các hiện tượng xã hội khi được lý giải bằng những lối nghĩ thông thường thì hay theo “lẽ thường tình” hoặc

“tự nhiên” hay “mang tính cá nhân Chẳng hạn như, ly hôn là vì những mâu thuẫn cá nhân giữa vợ và chồng, tự

tử là vì mất thăng bằng về tâm lý, kết hôn là do “duyên trời định) Nhà xã hội học thường cố gắng thoát ra khỏi những lối giải thích “đã đúc khuôn” đó, để có thể tìm ra được những dữ kiện mới khác với những lối nhìn thường ngày Đây là diéu ma C W Mills gọi là trí tưởng tượng xã hội học Lối nhìn xã hội học cố gắng đi tìm những yếu tố, những điều kiện, những hoàn cảnh văn hóa xã hội đã có những tác động, quy định hành vi và các mối quan hệ xã hội giữa các cá nhân

Nguyễn Xuân Nghĩa nhấn mạnh, “Ngày nay, nhãn

quan xã hội học còn đòi hỏi phải nhìn và giải thích các hiện tượng xã hội trong bối cảnh toàn cầu hóa, bởi lẽ sự

phát triển của khoa học kỹ thuật, của thông tin, các xã hội càng ngày càng có liên hệ với nhau, tương thuộc nhau;

nhiều vấn để xã hội nghiêm trọng phải được giải quyết

trên cấp độ toàn cầu và nhất là, biết được cuộc sống của

người khác sẽ giúp chúng ta hiểu được xã hội của chính mình nhiều hơn”9),

1 Nguyễn Xuân Nghĩa (1993), Sđ3, tr 7

1.4, MOI QUAN HE GIUA XA HOI HOC VA MOT SO KHOA HOC KHAC

Sau khi tìm hiểu về đặc trưng trong tiếp cận xã hội

học, có một câu hỏi đặt ra: Đâu là ranh giới giữa xã hội

học với các môn khoa học xã hội khác? Thực ra thì khi

nghiên cứu về các hiện tượng xã hội, mặc dù mỗi khoa

học đều có tính độc lập tương đối nhưng luôn có những mối quan hệ với nhau Việc tiếp cận liên ngành luôn được xem là cần thiết trong những nỗ lực lý giải sự hình thành

và xu hướng biến đổi của các hiện tượng xã hội Chúng tôi trình bày sau đây mối quan hệ giữa xã hội học và một số

bộ môn khoa học xã hội như là những gợi ý để có thể có

sự tiếp cận liên ngành trong nghiên cứu xã hội

1.4.1 Xã hội học và triết học

Trong nhiều tài liệu, triết học vẫn được quan niệm là khoa học thuộc hệ thống các môn khoa học xã hội Vũ

- Cao Đàm cho rằng, đây thực là một sự hiểu lầm vì “triết

học là khoa học về các quy luật phổ quát của tự nhiên, xã hội, tư duy, phương pháp luận chung về nhận thức khoa

học”0, Vậy, mối quan hệ giữa xã hội học với triết học là

quan hệ giữa khoa học cụ thể với một thế giới quan khoa

học Mối quan hệ giữa xã hội học với triết học là mối quan

hệ có tính biện chứng Theo chiều ảnh hưởng từ triết học

1 Prokhorop A M (Tổng biên tập), Sovietskij Entsiklopeditchesstkij Slovar,

Moskva, 1986 Dẫn lại theo Vũ Cao Đàm (2008), Phương pháp luận nghiên

cứu khoa học, Nxb Giáo dục, tr 21

_—=82-tới xã hội học, có thể thấy triết học cung cấp phương pháp

luận chung cho quá trình hiểu về các hiện tượng xã hội Theo chiều hướng ảnh hưởng từ xã hội học tới triết học,

có thể các nghiên cứu xã hội học cung cấp những thông

tin và phát hiện các vấn để, bằng chứng mới làm phong phú kho tàng tri thức và phương pháp luận triết học 1.4.2 Xã hội học và tâm lý học

Hai bộ phận cơ bản trong tâm lý học là tâm lý học hành vi và tâm lý học ứng dụng Tâm lý học hành vi chú ý đến các quá trình tâm lý như nhận thức, tư duy, trí thông minh, trí nhớ và quan niệm Tâm lý học ứng dụng tập trung đến việc điều trị những vấn đề cá nhân khác nhau

như rối loan thần kinh và các bệnh về tính thần Các nhà

xã hội học có thể vận dụng cách tiếp cận tâm lý học để xem xét hành động xã hội với tư cách là hoạt động cảm tính, có

đối tượng, có mục đích, để từ đó có những khuyến khích phù hợp trong nhóm giữa các thành viên Xã hội học có

thể coi cơ cấu xã hội, tổ chức xã hội, thiết chế xã hội với tư

cách là những chủ thể hành động

1.4.3 Xã hội học và kinh tế học

Kinh tế học nghiên cứu quá trình sản xuất, phân phối

và tiêu dùng các hàng hóa, dịch vụ Trong quá trình đó, mỗi người đều có vị trí của mình, mỗi người trong tổ chức

đều biết họ nhận lệnh từ ai và phải chuyển lệnh cho ai, mỗi

tổ công tác đều có vai trò đã được phân công của mình

trong quá trình sản xuất Trong thực tế, hiếm khi các sự việc được hình thành theo cách này và những người quản

lý nhân sự giỏi đều biết điều đó “Chồng lên trên bản hồ sơ chính thống này của các nhà tổ chức là một mạng lưới các nhóm người tinh vi hơn, khó thấy hơn nhiều với những định kiến, lòng trung thành, ác cảm và (quan trọng hơn

cả) bộ mã ứng xử của riêng họ”) Xã hội học nghiên cứu bối cảnh văn hóa, cách tổ chức xã hội và quan hệ xã hội

của các hiện tượng, quá trình kinh tế

1.4.4 Xã hội học và luật học

Luật là hệ thống các chuẩn mực và quy tắc hành động

do cơ quan có thẩm quyển chính thức đưa ra Vì luật có tác dụng quy định và kiểm soát xã hội nên từ lâu các nhà

xã hội học rất quan tâm nghiên cứu về luật Các nhà xã hội

học như K Marx, E Durkheim, M Weber, T Parsons,

đều chú ý phân tích về các tổ chức và thiết chế pháp luật,

về vai trò xã hội của luật sư và tòa án, về các vấn đề liên quan tới an ninh xã hội và tội phạm, Ví dụ, M Weber

cho rằng luật pháp là một lực lượng đoàn kết, tập hợp và biến đổi xã hội M Weber đã phân tích tầm quan trọng của luật pháp với tư cách là một nhân tố của quá trình duy

lý góp phần hình thành và phát triển xã hội hiện đại cũng như chủ nghĩa tư bản ở phương Tây Ngày nay, các nhà xã

1, Peter L Berger, Lời rời đến với xã hội học: một góc nhìn nhân văn, Phạm Văn Bích (dịch, 2017), Nxb Tri thức, tr 68

—84_—

hội học thường quan tâm xem xét, đánh giá ảnh hưởng

qua lại giữa hệ thống xã hội và hệ thống luật pháp

Trong khi nhà luật học quan tâm đến quan niệm chính thống về một tình huống nào đó thì nhà xã hội học có thể

để cập quan niệm phi chính thống “Đối với nhà luật học,

điều cơ bản cần hiểu là luật pháp nhìn nhận một kiểu loại tội phạm nào đấy như thế nào Đối với nhà xã hội học,

điều quan trọng không kém là xem tên tội phạm nhìn luật pháp ra sao”),

1.4.5 Xã hội học và khoa học chính trị

Khoa học chính trị chủ yếu nghiên cứu quyền lực và sự

phân chia quyển lực trong xã hội Phạm vi quan tâm của chính trị học khá rộng: từ thái độ, hành vi chính trị của cá nhân tới hoạt động chính trị của các nhóm, tổ chức và lực lượng xã hội

“Khi nhà xã hội học quan tâm tới quyền lực, anh ta sẽ

“nhìn ra đẳng sau” những cơ chế chính thức vốn được coi

là có chức năng điều tiết quyền lực ở cộng đồng Điều đó không nhất thiết là anh ta coi những cơ chế chính thức là hoàn toàn không hiệu quả, hay những định nghĩa pháp lý

về chúng hoàn toàn chỉ là ảo tưởng Nhưng ít nhất anh ta

sẽ khăng khăng quả quyết rằng có một cấp độ hiện thực

nữa cần khảo sát trong một hệ thống quyển lực cụ thể

Ở một số trường hợp, anh ta có thể kết luận rằng, thật là

1 Pham Van Bich (dich, 2017), Sdd, tr 58

ảo tưởng nếu đi tìm quyển lực thực tế ở những nơi được công khai thừa nhận”),

1.5 CHỨC NĂNG NGHIÊN CỨU CỦA XÃ HỘI HỌC

1.5.1 Chức tăng nhận thức

Như các môn khoa học khác, xã hội học trang bị cho

người nghiên cứu, người đọc những tri thức khoa học mới Nhờ đó mà người ta có được nhãn quan mới hơn

khi tiếp cận tới các hiện tượng, sự kiện và quá trình xã hội

vốn rất gần gũi Và nhờ đó, xã hội hiện ra dưới mắt chúng

ta sáng rõ hơn mà trước đó chúng ta chưa bao giờ được biết đến hoặc biết đến rất ít Xã hội học giúp chúng ta

nhận thức đầy đủ sức mạnh và vị trí của con người trong

hệ thống xã hội; góp phần nâng cao tính tích cực xã hội

của cá nhân, hình thành nên tư duy khoa học trong khi

xem xét, phân tích, nhận định, dự báo về các sự kiện, hiện

tượng và quá trình xã hội

1.5.2 Chức năng thực tiễn

Trên cơ sở nhận diện được hiện trạng xã hội thực tại

và sử dụng các lý thuyết dự báo, các nhà xã hội học sẽ mô

tả được triển vọng vận động của xã hội trong tương lai

gần cũng như tương lai xa hơn Các hoạt động quản lý kể

cả quản lý kinh tế, hành chính hay nhân sự sẽ trở nên tối

ưu khi mà biết sử dụng tốt các kết luận, nhận định và dự

1 Phạm Văn Bích (dich, 2017), Sdd, tr 67

-86 —

báo của xã hội học Các phương pháp, các kỹ thuật thao tác, các cách thức tiếp cận xã hội của xã hội học được các

ngành khoa học khác nhau cũng như các lĩnh vực khác

nhau sử dụng như một công cụ hữu ích và hết sức cần thiết trong quá trình hoạt động

1.6 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU CỦA XÃ HỘI HỌC

1.6.1 Nhiệm vụ nghiên cứu thực nghiệm

Xã hội học cần phải tiến hành nghiên cứu thực nghiệm

vì những lý do sau đây: (1) Kiểm nghiệm, chứng minh giả

thuyết khoa học; (2) Phát hiện những bằng chứng và vấn

đề mới làm căn cứ cho việc sửa đối, phát triển, hoàn thiện

khái niệm, lý luận và phương pháp nghiên cứu; (3) Kích thích và hình thành tư duy xã hội học

Ngoài ra, nghiên cứu thực nghiệm còn hướng tới việc

vạch ra các cơ chế, điều kiện hoạt động và hình thức biểu hiện của các quy luật xã hội học làm cơ sở cho việc đưa tri thức khoa học vào cuộc sống Nghiên cứu thực nghiệm được coi là chiếc cầu nối giữa lý luận và thực tiễn Khi thực

hiện nhiệm vụ này, trình độ lý luận và kỹ năng nghiên cứu

của các nhà xã hội học cũng được nâng lên

1.6.2 Nhiệm vụ nghiên cứu ting dụng

Xã hội học có nhiệm vụ nghiên cứu ứng dụng đưa

tri thức khoa học vào cuộc sống Nghiên cứu ứng dụng

hướng tới việc đề ra các giải pháp, vận dụng những phát

hiện của nghiên cứu lý luận và nghiên cứu thực nghiệm

trong hoạt động thực tiễn

1.7 LỢI ÍCH CỦA VIỆC HỌC XÃ HỘI HỌC

Một trong những thắc mắc mà sinh viên, đặc biệt sinh

viên các khối ngành khoa học tự nhiên hay hỏi khi bắt đầu học môn Xã hội học đại cương là “Tại sao em phải

học môn này?” Để trả lời cho câu hỏi trên, xin mượn lời các nhà xã hội học Chẳng hạn, nhà xã hội học người

My Joseph Fighter đã viết: “Địa vị xã hội mà các bạn hi

vọng đạt tới sau khi ra trường càng cao bao nhiêu, càng

có uy thế bao nhiêu thì những kiến thức xã hội học đối

với bạn càng có ích lợi và quan trọng bấy nhiêu”U, Hay như Giáo sư Piotr Sztompka trong cho rằng: “Kiến thức |

xã hội không phải chỉ dành riêng cho một số người, mà cho quảng đại quần chúng nhân dân Tất cả mọi người, một khi đã ý thức được nguồn gốc của sự lo lắng, nguyên

nhân nỗi buồn phiển của mình, sẽ nhận được vũ khí tự vệ

Xã hội học ngày nay có thêm chức năng trị liệu Một căn

bệnh, nếu được chẩn đoán đúng, sẽ dễ chữa trị hơn Vai

trò của xã hội học trong một xã hội tự do là làm cho mọi

người ý thức rõ hơn về hoàn cảnh của mình, nói cho họ biết có những ai đang cùng cảnh ngộ và cần phải hợp sức

với ai để cải thiện tình hình như thế nào”®),

1 Trần Văn Đĩnh (dich, 1973), Sd,

2 Tạp chí Xã hội học, số 1/2003, Tidd, tr 83

-88—

Hiện nay, ở bậc giáo dục đại học, Xã hội học đại

cương được đưa vào chương trình đào tạo nhiều ngành

học, thuộc khối kiến thức khoa học đại cương, có thể là

học phần bắt buộc cũng có thể là học phần tự chọn Biết

sử dụng lối tiếp cận xã hội học sẽ giúp các cá nhân có khả năng phê phán, đánh giá lại những lối lý giải thông thường, từ đó có thể giảm bớt các định kiến xã hội Chẳng

hạn, khi xem hình ảnh, sự kiện có liên quan tới một người

có hành vi cướp của, người ta có thể thốt lên “Mặt này không ăn cướp mới lạ Trông dữ dằn quá: Quả thật, lối nhìn “trông mặt mà bắt hình dong” như vậy cũng có lý

trong một chừng mực nhất định nào đó, nhưng một lối

nhìn “gán nhãn” như vậy có thể dẫn tới những ứng xử sai lầm và hơn nữa sẽ không giúp cho việc đi xa hơn trong lý giải vì sao mà ở những điểu kiện xã hội khác nhau thì tỷ lệ

tội phạm khác nhau Hay như khi bàn về hiện tượng tham

nhũng, người ta cũng dễ có thái độ chấp nhận kiểu “sống chung với lũ” khi cho rằng “quan thì tham” Trong khi đó,

mặc dù hiện tượng tham nhũng là hiện tượng phổ biến theo nghĩa ở xã hội nào cũng có nhưng van dé dat ra la,

đang có những điều kiện xã hội, sức ép xã hội, những yếu

tố văn hóa, xã hội nào đã quy định hành vi tham nhũng

và những mối quan hệ giữa các cá nhân để dẫn tới thực trạng ở những quốc gia khác nhau thì tỷ lệ và mức độ tham nhũng cũng khác nhau Khi phân tích mối tương

quan giữa hành vi, ứng xử của con người trong cơ cấu và

vận hành của tổ chức xã hội, nhãn quan xã hội học giúp

ta hiểu hơn những cơ hội, hạn chế, bó buộc và khả năng chúng ta gặp phải trong cuộc sống Đồng thời, với tiếp cận

xã hội học, các.cá nhân có thể phân tích được các khuôn mẫu quan hệ ẩn sau những hành động, để có thể đề xuất các giải pháp “phòng ngừa” hơn là “trừng phạt; để tham

gia tích cực hơn vào các hoạt động xã hội

Trong quá trình sống, người ta có thể ít khi nhận ra - các điểu kiện xã hội đã ảnh hưởng tới xu hướng hành động và quan điểm của mình như thế nào, nhưng khi

được tiếp xúc với một xã hội khác, việc nhận thức được

các điều kiện xã hội đến với cá nhân dường như dễ dàng

hon Vi dụ, các cá nhân sống trong xã hội phụ hệ vốn

đã quá quen thuộc với lối phân công giới trong gia đình kiểu “đàn ông cái nhà, đàn bà cái bếp” có thể dễ nhận ra

có một sự phân công giới trong gia đình khác đang hiện

điện trong xã hội mẫu hệ người Ê Đê, Gia Rai, M Nông

ở Tây Nguyên Hóa ra sự phân công giới trong gia đình

không phụ thuộc một cách “hiển nhiên” vào đặc điểm

giới tính của người nam và người nữ mà phụ thuộc phần lớn vào quan niệm của cộng đồng về vai trò xã hội của

người nam và người nữ

Có được nhãn quan xã hội học còn có nghĩa là thấy

được cái độc đáo trong cái bình thường Đây là điểu mà

C W Ms gọi là trí tưởng tượng xã hội học Trí tưởng tượng xã hội học giúp nhà nghiên cứu thoát khỏi cách nhìn

riêng tư cá nhân để nhìn ra mối liên hệ giữa kinh nghiệm

— 40 —

cá nhân và sự kiện xã hội Khi đó, họ sẽ thấy công việc của mình thật lý thú: “Sự thông thái của xã hội học chính là ở

chỗ các sự vật không đúng như vẻ ngoài của chúng”,

CAU HOI CHUONG 1

1 Ban hay bình luận quan điểm của C Wight Mills:

“Trở thành nhà xã hội học để phát triển trí tưởng

tượng xã hội”

Ban hãy kể về một vài tình huống mà bạn đã từng

(hoặc nghĩ là có thể) sử dụng lối tiếp cận xã hội học để

hiểu, lý giải về các hiện tượng xã hội

wo Ban hay cho biét minh đã có những thay đổi về nhận thức như thế nào sau khi học/đọc những nội dung liên quan đến đặc trưng trong tiếp cận xã hội học

4 Bạn thích làm việc trong lĩnh vực nghề nghiệp nào?

Theo bạn, xã hội học sẽ giúp bạn như thế nào trong

việc phát triển nghề nghiệp của mình

5 Theo bạn, các điểu kiện xã hội đã có những ảnh hưởng

như thế nào tới xu hướng hành động và quan điểm

của bạn?

1 Pham Van Bich (dich, 2017), Sdd, tr 32 - 34

xã hội và tương tác tượng trưng

5 Biết được các đóng góp cơ bản của một số nhà