TÁC ĐỘNG CỦA CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 ĐẾN NGÀNH KẾ TOÁN QUẢN TRỊ: NHỮNG THAY Đổi CAN THIÊT • LÊ NHƯ HOA TÓM TẮT: Giống như các lĩnh vực khác, kế toán quản trị đang chịu ảnh hưởng nhiều
Trang 1TÁC ĐỘNG CỦA CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 ĐẾN NGÀNH KẾ TOÁN QUẢN TRỊ:
NHỮNG THAY Đổi CAN THIÊT
• LÊ NHƯ HOA
TÓM TẮT:
Giống như các lĩnh vực khác, kế toán quản trị đang chịu ảnh hưởng nhiều bởi hàng loạt công nghệ mới như: Dữ liệu lớn, phân tích dự đoán, trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, điện toán nhận thức Các công nghệ mới này dẫn đến việc nhiều vị tri kê toán quản trị bị loại bỏ nhưng cũng tạo ra những vị trí mới và mang lại những thách thức cho vị trí này Công nghệ mới sẽ khiến một sô' những kỹ năng hiện nay trở nên ít quan trọng, một số kỹ năng lại trở nên quan trọng hơn, một
số kỹ năng mới lại xuất hiện Bài viết góp phần tìm ra những sự thay đổi cần thiết của ngành
kế toán quản trị dưới tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0
Từ khóa: Cách mạng công nghiệp 4.0, kế toán quản trị, công nghệ mới, kỹ thuật số
1 Đặt vấn đề
Cách mạng công nghiệp 4.0 được xem là
phương tiện tác động tích cực cho nhiều loại hình
hoạt động, phá vỡ các quy tắc làm việc truyền
thông của con người, bao gồm cả phong cách làm
việc của cá nhân cũng như doanh nghiệp Cách
mạng công nghiệp 4.0 mang lại những bước nhảy
vọt trong kỹ thuật sản xuất, chế tạo và cung cấp
dịch vụ, tạo ra các nhà máy thông minh, sản phẩm
thông minh, chuỗi cung ứng thông minh và làm
cho các hệ thống sản xuất, dịch vụ trở nên linh
hoạt và đáp ứng khách hàng hơn Tuy nhiên, đối
với những doanh nghiệp chưa theo kịp sự thay đổi của công nghệ hay cơ sở hạ tầng chưa đáp ứng với
sự thay đổi, sẽ gây ra những bất lợi cản trở sự phát triển của doanh nghiệp
Vai trò kế toán quản trị hơn bao giờ hết góp phần cho sự thành công của doanh nghiệp nếu được thay đổi từ kế toán thủ công sang kế toán trên những phần mềm hiện đại (Damasiotis và cộng sự, 2015) Theo Tuanmat và Smith (2011), các phương pháp kế toán truyền thống ngày càng trở nên không thích hợp để duy trì hoạt động kinh doanh ngày nay Do đó, với sự thay đổi của công
Trang 2KÊ TOÁN-KIỂM TOÁN
nghệ, phần mềm hiện đại sẽ tạo điều kiện cho kế
toán quản trị có thời gian thiết lập chiến lược và ra
quyết định thay vì thực hiện các công việc thủ
công, (Daniel, s and Timothy D, 2017) Bài viết
sẽ đưa ra những kỹ năng, kiến thức cần thiết để
nhân viên kế toán quản trị thích nghi và phát triển
trong kỷ nguyên mới này
2 Vai trò của kế toán quản trị
Theo Ray Garrison, Eric Noreen, Peter c
Brewer (2017), kế toán tài chính phục vụ nhu cầu
của những đối tượng bên ngoài tổ chức, trong khi
kế toán quản trị phục vụ nhu cầu của các nhà quản
lý bên trong tổ chức Do sự khác biệt cơ bản về đốì
tượng sử dụng, kế toán tài chính nhấn mạnh đến
kết quả tài chính của các hoạt động trong quá khứ,
tính khách quan và khả năng xác minh, độ chính
xác và hiệu quả hoạt động trên toàn công ty, trong
khi kế toán quản trị nhân mạnh đến các quyết định
ảnh hưởng đến tương lai, mức độ liên quan, tính kịp
thời và hiệu suất của bộ phận cụ thể
Ngoài ra, kế toán tài chính bắt buộc phải lập
báo cáo tài chính để cung câp cho các đối tượng
bên ngoài và cần tuân thủ các quy tắc Chẳng hạn
như, các nguyên tắc kế toán được chấp nhận
chung (GAAP) và các chuẩn mực báo cáo tài
chính quốc tế (IFRS) trong khi kế toán quản trị
không bắt buộc và không cần tuân thủ các quy tắc
áp đặt Do đó, vai trò của kế toán quản trị giúp các
nhà quản lý thực hiện ba hoạt động quan trọng:
lập kế hoạch, kiểm soát và ra quyết định; Lập kế
hoạch liên quan đến việc thiết lập các mục tiêu và
xác định rõ cách thức đạt được; Kiểm soát liên
quan đến việc thu thập thông tin phản hồi để đảm
bảo kế hoạch đang được thực hiện đúng hoặc được
sửa đổi khi hoàn cảnh thay đổi Ra quyết định liên
quan đến việc lựa chọn một quá trình hành động
từ các lựa chọn thay thế cạnh tranh Các kỹ năng
kế toán quản trị rất hữu ích trong bất kỳ nghề
nghiệp, tổ chức và ngành nào Ví dụ cụ thể cho
ngành tiếp thị (Marketing):
- Hoạt động lập kế hoạch ở ngành tiếp thị sẽ
trả lời các câu hỏi: Chúng ta cần chi bao nhiêu cho
quảng cáo trên tivi, báo in và internet? Chúng ta
cần thuê bao nhiêu nhân viên bán hàng để phục
vụ cho cửa hàng mới mở?
- Hoạt động kiểm soát ở ngành tiếp thị sẽ trả lời các câu hỏi: Việc giảm giá bán theo kế hoạch
có làm tăng doanh thu như dự kiến không? Có phải chúng ta đang dự trữ hàng tồn kho quá nhiều cho dịp tết năm nay hay không?
- Hoạt động ra quyết định ở ngành tiếp thị sẽ trả lời các câu hỏi: Chúng ta nên bán trực tiếp cho khách hàng hay bán thông qua nhà phân phối? Chúng ta nên bán sỉ hay bán lẻ?
Như vậy, các doanh nghiệp sẽ mong đợi nhân viên kế toán có kỹ năng kế toán tài chính vững vàng, giúp doanh nghiệp thiết kế và duy trì các hệ thông báo cáo tài chính, tạo ra các công bố tài chính đáng tin cậy Quan trọng hơn, họ kỳ vọng nhân viên kế toán giúp cải thiện hiệu quả hoạt động của tổ chức bằng cách áp dụng các kỹ năng lập kế hoạch, kiểm soát và ra quyết định vốn là nền tảng của kế toán quản trị
3 Các kỹ năng cần cho nhân viên kế toán quản trị trong thời đại công nghệ 4.0
Với khả năng tự động hóa các nhiệm vụ và quy trình lặp đi lặp lại, thực hiện với chi phí rẻ hơn, có độ chính xác và độ tin cậy cao hơn, công nghệ mới đã loại bỏ các vị trí kế toán truyền thông và thay vào đó là những vị trí kế toán quản trị có vai trò cố vân chiến lược, có khả năng xây dựng và phân tích, lập kế hoạch và thực hiện chiến lược Để làm được điều này người làm kế toán quản trị cần học cách giao tiếp với chuyên gia dữ liệu và công nghệ thông tin, giúp chuyển
dữ liệu có cấu trúc và phi cấu trúc về thành dữ liệu chi tiết cho doanh nghiệp
Theo một nghiên cứu của Deloitte, 2016 cho thấy, kế toán quản trị đóng vai trò là người phiên dịch từ kiến thức chuyên môn về kế toán cho bên công nghệ thông tin, kỹ sư phần mềm để họ có thể thiết kế và tạo ra các phần mềm phục vụ cho công việc kế toán của doanh nghiệp Đê khai thác sự chuyển đổi kỹ thuật số trong kinh doanh, kế toán quản trị sẽ cần có khả năng khám phá các cách mới để quản lý, phân tích và chiết xuât giá trị từ
dữ liệu, áp dụng các kỹ năng phân tích, tư duy phản biện để giải quyết các vấn đề chiến lược và xác định những cách hữu ích nhát để trả lời các câu hỏi
Trang 3Chứng chỉ CMA (Certified Management
Accountant) được câp bởi Hiệp hội Kế toán Quản
trị Hoa Kỳ IMA (Institute of Management
Accountants), được cập nhật kể từ tháng 1/2020
để phản ánh các năng lực của nhân viên kế toán
quản trị, bao gồm cả kỹ năng phân tích, sẽ ngày
càng trở nên quan trọng trong tương lai Chúng
bao gồm các kỹ thuật dự báo và phân tích để đưa
ra quyết định đầu tư, chẳng hạn như phân tích hồi
quy, phân tích độ nhạy, phân tích tình huống, và
mô phỏng Monte Carlo
Tương tự như vậy, khung năng lực kế toán
quản trị của IMA bao gồm các năng lực mà nhân
viên kế toán quản trị cần có là 6 lĩnh vực kiến
thức, kỹ năng và khả năng cốt lõi: (1) Chiến lược,
Lập kế hoạch & Hiệu suất, (2) Báo cáo & Kiểm
soát, (3) Công nghệ & Phân tích, (4) Kinh doanh
& Hoạt động, (5) Lãnh đạo, (6) Đạo đức & Giá trị
nghề nghiệp Cụ thể:
(1) Chiến lược, Lập kế hoạch & Hiệu suất: Các
năng lực cần thiết để hình dung tương lai, dẫn dắt
quá trình lập kế hoạch chiến lược, hướng dẫn các
quyết định, quản lý rủi ro và giám sát hiệu suất
Nó bao gồm các năng lực đa dạng như lập kế
hoạch chiên lược và chiến thuật, phân tích quyết
định, quản lý chi phí chiến lược, quyết định đầu tư
vốn, quản lý rủi ro doanh nghiệp, lập ngân sách
và dự báo, tài chính doanh nghiệp và quản lý
hiệu suất Cuộc cách mạng kỹ thuật sô' cho phép
các kế toán viên quản lý tập trung nhiều hơn vào
các hoạt động có giá trị gia tăng cao hơn, bao
gồm xây dựng và phân tích chiến lược, lập kế
hoạch và thực hiện, từ đó cho phép họ trở thành
đối tác kinh doanh thực sự với phần còn lại của
tổ chức
(2) Báo cáo & Kiểm soát: Các năng lực cần
thiết để đo lường và báo cáo kết quả hoạt động
của tổ chức tuân thủ các tiêu chuẩn và quy định
liên quan Cụ thể, năng lực này bao gồm các hoạt
động liên quan đến kiểm soát nội bộ, lưu trữ hồ
sơ tài chính, kế toán chi phí, lập báo cáo tài chính,
phân tích báo cáo tài chính, lập kế hoạch và tuân
thủ thuế cũng như báo cáo tổng hợp Với việc
RPA ngày càng được sử dụng để tự động hóa các
quy trình kế toán, phần thời gian của kê toán
quản trị dành cho việc chuẩn bị thông tin cho báo cáo tài chính sẽ giảm đáng kể Mặc dù vậy, kiến thức về các khái niệm và tiêu chuẩn kế toán chuyên nghiệp sẽ vẫn là một năng lực thiết yếu đô'i với các chuyên gia kế toán Với phần lớn quá trình xử lý dữ liệu thông thường được tự động hóa, những gì còn lại sẽ liên quan đến các giao dịch bất thường hoặc phức tạp đòi hỏi sự thành thạo hơn về các khái niệm kế toán và các tiêu chuẩn báo cáo Chúng không chỉ bao gồm các tiêu chuẩn báo cáo tài chính bên ngoài mà còn bao gồm các yêu cầu về báo cáo bền vững và các khái niệm chi phí quản lý (See Larry R White and B Douglas Clinton, 2014)
(3) Công nghệ & Phân tích: Các năng lực cần thiết để quản lý công nghệ và phân tích dữ liệu nhằm nâng cao thành công của tổ chức Khi Big data được hình thành mang lại một nguồn dữ liệu khổng lồ, kế toán quản trị sẽ cần kiến thức về các công cụ khai thác dữ liệu để khai thác dữ liệu có cấu trúc và phi câu trúc Họ sẽ cần có khả năng sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu giúp đôi chiếu, quản lý, phân tích dữ liệu này và các công cụ để trực quan hóa dữ liệu (ACCA, 2013)
(4) Nhạy bén kinh doanh & Hoạt động: Các năng lực cần thiết để đóng góp với tư cách là một đôi tác kinh doanh đa chức năng để chuyển đổi hoạt động của toàn công ty Sự nhạy bén trong kinh doanh thể hiện thông qua sự kết hợp giữa năng lực chuyên môn và năng lực quản lý, nhân viên kế toán quản trị được yêu cầu phải hiểu hoạt động kinh doanh trên tất cả các lĩnh vực, không chỉ lĩnh vực tài chính Môi trường công nghệ thay đổi sẽ đòi hỏi sự hiểu biết về tác động của công nghệ thông tin và truyền thông đối với rủi ro kinh doanh, các quy trình và mô hình Điều này bao gồm việc hiểu các công nghệ hiện tại và dự kiến
sẽ tác động như thế nào đến cách thức tiến hành
và đo lường hoạt động kinh doanh
(5) Lãnh đạo: Các năng lực cần thiết để cộng tác với những đôi tượng khác và truyền cảm hứng cho các nhóm để đạt được các mục tiêu của
tổ chức Đây là kỹ năng mềm quan trọng đôi với
sự thành công của nghề kế toán quản trị Vói sự thay đổi của công nghệ trong việc giao tiếp
Trang 4KÊ TOÁN-KIỂM TOÁN
truyền đạt thông tin và dữ liệu trong các nhóm
được dễ dàng và thuận tiện hơn tạo nên sự hợp
tác nhiều hơn giữa các phòng ban dẫn đến nhu
cầu về kỹ năng đàm phán và quản lý xung đột
Kế toán quản trị sẽ cần phải có khả năng giao
tiếp, có khả năng ảnh hưởng và có thể sử dụng
các kỹ thuật giao tiếp hiệu quả (Lawson, và cộng
sự, 2014)
(6) Đạo đức & Giá trị nghề nghiệp: Các năng
lực cần thiết để chứng minh các giá trị nghề
nghiệp, hành vi đạo đức và tuân thủ pháp luật
cần thiết cho một mô hình kinh doanh bền vững
Các công nghệ mới sẽ làm nảy sinh những tình
huống khó xử mới về đạo đức mà chuyên gia kế
toán quản trị phải giải quyết Khi các chuyên gia
kê toán quản trị tham gia nhiều hơn vào quá trình
lập kê hoạch chiến lược, sẽ có nhu cầu lớn hơn
về sự hoài nghi chuyên nghiệp đốì với các yếu tố
đầu vào và giả định trong quá trình đó Khả năng
sử dụng tư duy phản biện cũng sẽ có tầm quan
trọng tăng lên khi vai trò của kế toán quản trị
tiếp tục phát triển (Lawson, và cộng sự, 2014)
4 Kết luận
Khi công nghệ thay đổi, điều quan trọng nhất
để tồn tại là phải nhanh chóng thích nghi và thay đổi kịp thời, cũng như chấp nhận sự thay đổi và khắc phục những hạn chế hiện tại Điều này cũng không ngoại lệ với kế toán quản trị Nhân viên kế toán quản trị không nên lo lắng máy móc công nghệ sẽ khiến họ mất đi công việc, mà nên hiểu đây là cơ hội để thay đổi tốt hơn, phát triển hơn và
có điều kiện để làm việc thuận tiện hơn dựa vào những lợi ích tối ưu của công nghệ
Máy móc vẫn không thể thay đổi con người ở khả năng tư duy, tổng hợp, phân tích vấn đề và ra quyết định, vì khả năng đó không thể bị tự động hóa được Theo Skoulding (2018), các kế toán viên đủ điều kiện sẽ luôn thực hiện công việc của mình bằng cách kiểm tra các số liệu và con số được tạo ra bằng tự động hóa để đảm bảo thông tin là không sai sót Do đó, việc nắm bắt công nghệ, thay đổi các kỹ năng cần thiết như đã nêu trên thì kế toán quản trị vẫn phù hợp với hiện tại
và tương lai sau này ■
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1 ACCA-IMA (2013) Digital Darwinism: Thriving in the Face of Technology Change Retrieved from:
.
www.accaglobal.com/content/dam/acca/global/PDF-technical/futures/pol-afa-tt2.pdf.september-2017-how-to- keep-your-job
2 Damasiotis, V., Trivellas, p., Santouridis, I., Nikolopoulos, s., & Tsifora, E (2015) IT Competences for Professional Accountants A Review. Procedia-Social and Behavioral Sciences 175: 537-545.
3 Daniel Smith and Timothy Driscoll (2017) Partnering with Data Scientists for Management Accounting Success Strategic Finance Retrieved from:
.
http://sfmagazine.com/post-entry/may-2017-partnering-with-data-scientists-for-management-accounting-success/
4 Raef A Lawson, Edward J Blocher, Peter c Brewer, Gary Cokins, James E Sorensen, David E Stout, Gary L.Sundem, Susan K Wolcott, and Marc J F Wouters (2014) Focusing Accounting Curricula on Students' Long- Run Careers: Recommendations for an Integrated Competency-Based Framework for Accounting Education
Accounting Education, 295-317.
5 Ray Garrison, Eric Noreen, Peter c Brewer (2017) Managerial Accounting USA: McGraw-Hill Education
6 Larry R White and B Douglas Clinton (2014) Conceptual Framework for Managerial Costing Retrieved from: www.imanet.org/insights-and-trends/strategic-cost-management/conceptual-framework-for-managerial-costing ?ssopc= 1
Trang 57 Skoulding, L (2018) How the fourth revolution is impacting accountancy Retrieved from
https://www.accountancyage.com/2018/02/26/fourth
8 Steven Ehrenhalt (2016) Crunch Time: Finance in a Digital World Deloitte, Retrieved from:
www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/us/Documents/finance-transformation/us-ft-crunch-time-finance-in- adigital-world.pdf.
9 Tuanmat, T., Smith, M (2011) Changes in management accounting practices in Malaysia, Asian Review of Accounting, 19(3), 221-242
Ngày nhận bài: 26/4/2021
Ngày phản biện đánh giá và sửa chữa: 18/5/2021
Ngày chấp nhận đăng bài: 5/6/2021
Thông tin tác giả:
ThS.LÊ NHƯ HOA
Trường Đại học Văn Lang
IMPACT OF INDUSTRY 4.0
ON MANAGEMENT ACCOUNTING SECTOR:
NECESSARY CHANGES
• Master LE NHU HOA
Van Lang University
ABSTRACT:
Similar to other fields, management accounting is being heavily influenced by a series of new technologies such as Big data, predictive analytics, artificial intelligence (Al), blockchain, cognitive computing, etc New technology has led to the elimination of many management accounting positions but has also created new ones and brings challenges to these positions New technology will make some existing skills less important while form new skills This paper
is to present the necessary changes of management accounting field in the context of the industrial revolution 4.0
Keywords: industrial revolution 4.0, management accounting, new technology, digital.