iạr cai CÓNG IHĨONCTÁC ĐỘNG CỦA ĐẠI DỊCH COVID-19 ĐÔI VỚI NỀN KINH TẾ VIỆT NAM VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CẦN THIET ĐỂ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG • vũ THỊ GIANG TÓM TẮT: Từ đầu năm 2020 đến nay, đại
Trang 1iạr cai CÓNG IHĨONC
TÁC ĐỘNG CỦA ĐẠI DỊCH COVID-19
ĐÔI VỚI NỀN KINH TẾ VIỆT NAM
VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CẦN THIET
ĐỂ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
• vũ THỊ GIANG
TÓM TẮT:
Từ đầu năm 2020 đến nay, đại dịch Covid-19 đã tác động đáng kể đến sự phát triển chung của kinh tế toàn cầu, trong đó có nền kinh tế Việt Nam Bài viết phân tích tình hình kinh tế của Việt Nam trước những tác động của đại dịch Covid-19 và đề xuất những giải pháp cần thiết để phát triển bền vững kinh tế Việt Nam trong thời gian tới
Từ khóa: đại dịch Covid-19, nền kinh tế, Việt Nam
1 Đặt vấn đề
Trong năm 2020, mặc dù nền kinh tế chịu ảnh
hưởng nặng nề của đại dịch Covid-19, nhưng với
mức tăng trưởng GDP đạt 2,91 %, Việt Nam vẫn là
một trong ít quốc gia đạt mức tăng trưởng dương và
trở thành một điểm sáng phát triển kinh tê trong
khu vực và thế giới Nhiều nhận định lạc quan cho
rằng, năm 2021, nền kinh tế nước ta sẽ tiếp tục
phát triển và đạt được những thành tựu vượt bậc
Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tê cũng cảnh báo,
chúng ta lạc quan, nhưng vẫn phải thật thận trọng
với những rủi ro có thể xảy ra bởi đại dịch Covid-
19 vẫn chưa kết thúc Thực tế, sự bùng phát trở lại
của đại dịch Covid-19 tại nhiều nước, đi kèm với
các biện pháp phong tỏa đã khiến các nền kinh tế
phải đối diện với những rủi ro bất ngờ Ớ trong
nước, tình hình dịch bệnh bùng phát trở lại từ cuối
tháng 4/2021 đến nay cho thấy, nền kinh tế Việt
Nam vẫn đang đứng trước rất nhiều khó khăn Do
đó, việc tập trung phân tích tình hình kinh tế Việt
Nam trong các năm 2020, 2021 trước những tác
động của đại dịch Covid-19, đồng thời đề xuâ't
những giải pháp cho phát triển bền vững kinh tế
Việt Nam trong thời gian tới là cần thiết
2 Tình hình kinh tế Việt Nam trước những tác động của đại dịch Covid-19
Từ đầu năm 2020 đến nay, đại dịch Covid-19 đã ảnh hưởng toàn diện, sâu rộng đến tất cả các quốc gia trên thế giới và đang diễn biến rất phức tạp, khó lường, đẩy thế giới và nhiều nước rơi vào khủng hoảng kép về y tế và kinh tế về kinh tế, hầu hết các quốc gia rơi vào tình trạng suy thoái nghiêm trọng, kinh tế và thương mại toàn cầu suy giảm mạnh Năm 2020, Việt Nam được đánh giá là một trong
số ít quốc gia kiểm soát tốt dịch Covid-19, nhưng nền kinh tế nước ta vẫn bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi các tác động tiêu cực của đại dịch Mặc dù cả năm 2020, GDP cả nước đạt 2,91%, Việt Nam là một trong số ít quốc gia có mức tăng trưởng dương, nhưng đây là mức tăng trưởng thấp nhất trong giai đoạn 2011-2020
Theo kết quả điều tra của Tổng cục Thống kê về tác động của dịch Covid-19 tới DN (lần 1) cho thấy, đến ngày 20/4/2020, trong số ì 26.565 DN tham gia trả lời, có tới 85,7% số DN bị tác động bởi dịch Covid-19 Trong đó, khu vực công nghiệp - xây dựng và khu vực dịch vụ chịu nhiều tác động nhất từ dịch Covid-19 với tỷ lệ DN bị tác động lần lượt là
Trang 2KINH TÊ
86,1% và 85,9%; trong khi khu vực nông, lâm, thủy
sản chịu ảnh hưởng ít hơn với 78,7% Một số ngành
kinh tế có tỷ lệ DN chịu tác động tiêu cực của dịch
Covid-19 cao, điển hình như các ngành: hàng không
100%, dịch vụ lưu trú 97,1%, dịch vụ ăn uống
95,5%, hoạt động của các đại lý du lịch 95,7%, giáo
dục và đào tạo 93,9%, các ngành dệt may, sản xuất
da, các sản phẩm từ da, sản xuất các sản phẩm điện
tử, sản xuất ô tô đều có tỷ lệ trên 90%
Dịch vụ, du lịch là những ngành bị các ảnh hưởng
rõ nét nhất từ đại dịch Covid-19 Các lĩnh vực như:
du lịch, vận tải (nhất là vận tải hàng không) có mức
sụt giảm mạnh, chủ yếu do việc hạn chế đi lại và
thực hiện giãn cách xã hội Trong 6 tháng đầu năm
2020, lượng khách quốc tế giảm tới -55,8% so với
cùng kỳ năm trước (quý 1 giảm -18%); khách du lịch
trong nước cũng giảm tới -27,3% (quý 1 giảm 6%)
Doanh thu toàn ngành giảm -77,8%, cao hơn nhiều
so với mức giảm -11% của quý 1/2020 Theo Hiệp
hội Vận tải hàng không quốc tế (IATA), đại dịch
Covid-19 đã khiến cho doanh thu của ngành Hàng
không giảm 80% trong nửa đầu năm 2020, trong khi
vẫn phải trang trải các chi phí liên quan đến phi
hành đoàn, hoạt động bảo trì, nhiên liệu, phí sân bay
yà bảo quản máy bay Theo dự báo của IATA, các
hãng Hàng không tại Việt Nam mất đi doanh thu
^dioảng 4 tỷ USD, Vietnam Airlines giảm doanh thu
50.000 tỷ đồng, dự kiến lỗ 29.000 tỉ đồng, thâm hụt
16.000 tỷ đồng, nguy cơ rơi vào trạng thái mất thanh
khoản nếu như không có sự hỗ trợ của Chính phủ
Ị Tuy nhiên, trong quý 3/2020, bước vào trạng thái
hoạt động trong điều kiện “bình thường mới”, các
khu vực kinh tế đều có dấu hiệu phục hồi và khởi
sắc hơn Theo Tổng cục Thống kê, tính chung 9
tháng năm 2020, GDP cả nước ước tăng 2,12% so
với cùng kỳ năm 2019 Trong mức tăng chung của
toàn nền kinh tế, nông - lâm - nghiệp và thủy sản
tăng 1,84%, đóng góp 13,62% vào mức tăng trưởng
chung; công nghiệp và xây dựng tăng 3,08%, đóng
góp 58,35%; khu vực dịch vụ tăng 1,37%, đóng góp
28,03% Mặc dù gặp nhiều khó khăn do dịch Covid -
19, làm đứt gãy chuỗi thương mại toàn cầu, nhưng
cán cân thương mại tháng 9/2020 của Việt Nam vẫn
tiep tục thặng dư 3,5 tỷ USD, đưa giá trị xuất siêu
trong 9 tháng năm 2020 đạt gần 17 tỷ USD, tăng gần
gấp 2 lần so với cùng kỳ năm 2019 Hoạt động
thương mại, vận tải trong nước cũng có dấu hiệu
tăng trở lại ngay kh' đợt bùng phát thứ hai được
khống chế (tháng 7/2020)
Như vậy, với các giải pháp kịp thời, quyết liệt
của Chính phủ và sự quyết tâm cao của cả hệ thông chính trị, người dân và DN, sự phục hồi và phát triển kinh tế trong những tháng cuối năm 2020 đã góp phần quan trọng vào mức tăng trưởng GDP Việt Nam trong cả năm 2020 đạt mức tăng trưởng dương 2,91%
Bước sang năm 2021, từ cuối tháng 4, dịch Covid-19 đã bùng phát tại một số địa phương trên cả nước, với những diễn biến phức tạp, khó lường đã đặt ra nhiều thách thức, rủi ro cho nước ta trong việc thực hiện mục tiêu kép “vừa phòng chống dịch bệnh, vừa phát triển kinh tế” Kết quả, GDP 6 tháng đầu năm 2021 của nước ta tăng 5,64%, thấp hơn tốc
độ tăng 7,05% và 6,77% của cùng kỳ năm 2018 và năm 2019, nhưng đã cao hơn tốc độ tăng 1,82% của
6 tháng đầu năm 2020 Trong mức tăng chung của toàn nền kinh tế, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 3,82%, đóng góp 8,17%; khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 8,36%, đóng góp 59,05%; khu vực dịch vụ tăng 3,96%, đóng góp 32,78% Kết quả tăng trưởng 6 tháng đầu năm 2021 một lần nữa cho thây sự chỉ đạo, điều hành quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; sự chung sức, đồng lòng của hệ thống chính trị, cộng đồng DN, nhân dân cả nước và lực lượng tuyến đầu chống dịch để kiểm soát dịch bệnh, thực hiện các nhiệm vụ và giải pháp phát triển kinh tế-xã hội năm 2021
Nhận định về xu hướng tăng trưởng này, chuyên gia kinh tế trưởng của ADB Việt Nam cho rằng, với kinh nghiệm của Việt Nam trong công tác chống dịch, cũng như lòng tin của người dân và nhà đầu tư nước ngoài, thêm vào đó là một Chính phủ mới với quyết tâm đưa nền kinh tế tăng trưởng mạnh trở lại, triển vọng kinh tế Việt Nam trong năm 2021 là rát khả quan trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19 vẫn đang diễn biến phức tạp
Động lực tăng trưởng chính của Việt Nam trong năm nay sẽ là công nghiệp, trong đó đặc biệt là công nghiệp chế biến, chế tạo gắn với xuất khẩu sẽ là động lực dẫn dắt chính Công nghiệp dự báo sẽ tăng 9,5% trong năm 2021, đóng góp 3,5 điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP Khu vực này đã có bước khởi động mạnh mẽ ngay trong quý 1/2021, tăng 6,3% so với 3 tháng đầu năm 2020
Theo chuyên gia kinh tế trưởng của ADB, đầu tư gia tàng cũng sẽ là một động lực tăng trưởng then chốt trong năm 2021 và năm 2022 Thành công của Việt Nam trong việc kiểm soát dịch Covid-19 và Luật Đầu tư được ban hành tháng 1/2021 làm giảm bớt các rào cản quy định về kinh doanh được kỳ
Trang 3TẠP CHÍ CÔNG THIÍ0NG
vọng sẽ thúc đẩy việc thu hút đầu tư nước ngoài
Đầu tư trực tiếp nước ngoài đăng ký tăng 17,8%
trong quý 1/2021 so với cùng kỳ năm trước Tăng
trưởng tổng vốn đầu tư toàn xã hội sẽ tiếp tục được
đẩy mạnh nhờ đầu tư tư nhân, vốn đã tàng đáng kể,
với yếu tố xúc tác là mặt bằng lãi suất tháp và chi
tiêu công tăng
Bên cạnh đó, sự phục hồi của các đối tác thương
mại lớn cũng sẽ làm tăng nhu cầu sản xuất hàng
xuất khẩu, từ đó cải thiện đáng kể triển vọng thương
mại và tăng trưởng của Việt Nam Thương mại được
dự báo sẽ tiếp tục duy trì mạnh mẽ trong năm 2021,
hỗ trợ bởi sự phục hồi kinh tế ở các đối tác thương
mại lớn của Việt Nam và nhờ Việt Nam tham gia
vào 15 hiệp định thương mại tự do lớn với hầu hết
các nền kinh tế phát triển trên thê giới Tính chung 6
tháng đầu năm nay, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu
hàng hóa cả nước đạt 316,73 tỷ USD, tăng 32,2% so
với cùng kỳ năm trước, trong đó xuất khẩu đạt
157,63 tỷ USD, tăng 28,4%; nhập khẩu đạt 159,Itỷ
USD, tăng 36,1%
Một số triển vọng tích cực khác có thể kể đến
như khu vực dịch vụ được dự báo sẽ phục hồi tăng
trưởng ở mức 6% trong năm 2021, đóng góp 2,3
điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP Khu vực
nông nghiệp cũng được dự báo sẽ hoạt động mạnh
hơn trong năm 2021 nhờ các cải cách cơ cấu được
duy trì, cải thiện tiếp cận thị trường đối với hàng
nông sản xuât khẩu theo các hiệp định thương mại
tự do khu vực và giá lương thực toàn cầu cao hơn do
nhu cầu tăng Xây dựng cũng sẽ tăng nhanh khi
Chính phủ tiếp tục đẩy nhanh tiến độ thực hiện các
dự án hạ tầng lớn trong năm 2021 và lãi suất thấp
kích thích hoạt động xây dựng bất động sản
3 Những giải pháp cần thiết để phát triển bền
vững kinh tế Việt Nam trong thời gian tới
Ngay từ khi đợt dịch đầu tiên xuất hiện ở Việt
Nam, Thủ tướng Chính phủ đã kịp thời ban hành
các kết luận, nghị quyết, chỉ thị với phương
châm"chống dịch như chông giặc” và quyết tâm
thực hiện“mục tiêu kép”: vừa quyết liệt phòng,
chống dịch hiệu quả, vừa tập trung phục hồi phát
triển kinh tê - xã hội Trong đó, kiểm soát dịch
bệnh là ưu tiên hàng đầu, quan trọng, nhằm bảo vệ
sức khỏe nhân dân, ổn định xã hội Chính phủ đã
kịp thời chỉ đạo đưa ra các gói hỗ trợ, chính sách
tiền tệ, tài khóa, an sinh xã hội nhằm hỗ trợ cho DN
và người dân vượt qua giai đoạn khó khăn do ảnh
hưởng từ dịch Covid-19 Sự điều hành kịp thời của
Chính phủ thể hiện ở các gói hỗ trợ phục hồi và
phát triển kinh tế, đảm bảo an sinh xã hội hướng đến sự phát triển bền vững, bao gồm:
Thứ nhất, gói chính sách tiền tệ - tín dụng nhằm
cơ cấu lại, giãn - hoãn nợ và xem xét giảm lãi đối với tổng dưnỢ chịu ảnh hưởng
Thứ hai, gói cho vay mới với tổng hạn mức cam kết khoảng 300.000 tỷ đồng, với lãi suất ưu đãi hơn tín dụng thông thường từ 1% - 2,5%/năm
Thứ ba, gói tài khóa (giãn, hoãn thuế và tiền thuê
đất, giảm một số thuế và phí) với tổng giá trị 180.000 tỷ đồng
Thứ tư, gói an sinh xã hội 62.000 tỷ đồng cho hơn
20 triệu lao động và đối tượng yếu thế
Nền kinh tê Việt Nam đang từng bước phục hồi
và phát triển với sự điều hành của Chính phủ trong bối cảnh "bình thường mới” đã thành công bước đầu, như: khai thác tối đa thị trường trong nước, đồng thời phòng ngừa, ứng phó với các bất ổn từ bên ngoài, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm an sinh xã hội, sinh kế, việc làm, đời sống đối với người lao động, người nghèo, người yếu thế
Tuy nhiên, vẫn còn những rủi ro đáng kể trong năm 2021, trong đó có sự trở lại của các biến thể virus SARS-CoV-2 và tốc độ triển khai chương trình tiêm chủng Covid-19 không đồng đều trên toàn cầu
có thể trì hoãn việc Việt Nam trở lại với mức tăng trưởng mạnh mẽ trước đại dịch, do nền kinh tê phụ thuộc nhiều vào thương mại quốc tế
Để đạt "mục tiêu kép” vừa phòng, chống dịch Covid-19, vừa phục hồi tăng trưởng, bảo đảm an sinh xã hội, phát triển bền vững, cùng với các giải pháp vĩ mô của Chính phủ, theo tác giả cần thực hiện một số giải pháp cụ thể sau:
Thứ nhất, tiếp tục duy trì gói hỗ trợ tài chính đủ
lớn và hiệu quả để tháo gỡ khó khăn cho sản xuât, kinh doanh, phục hồi kinh tế, trong đó tập trung vào đối tượng DN, vì đây là khu vực đóng góp lớn cho tăng trưởng GDP (khoảng 60%)
Thứ hai, đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, đạt tỷ lệ giải ngân cao nhất, chú trọng đến việc tháo gỡ khó khăn cho các dự án chậm giải ngân, nhất là các dự án trọng điểm, quy mô lớn, có sức lan tỏa rộng, tạo đột phá chiến lược về kết cấu
hạ tầng và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế
Thứ ba, kích cầu đầu tư trong khối DN sản xuất
phục vụ xuất khẩu để chủ động nguồn hàng khi thị trường thê giới mở lại bình thường
Thứ tư, duy trì và tăng quy mô gói hỗ trợ người dân và DN gặp khó khăn do dịch Covid-19 Tính
Trang 4KINH TÊ
đến nay, gói hỗ trợ quy mô 62.000 tỷ đồng mới giải
ngân được 13.000 tỷ đồng, chủ yếu cho đôi tượng là
người lao động, còn các DN khó tiếp cận, do thủ tục
khó khăn
Thứ năm, cần thực hiện tốt việc phòng ngừa lây lan của bệnh dịch để không tái phát dịch, tạo điều kiện cho việc mở rộng quan hệ quốc tế, đặc biệt làthương mại ■
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1 Báo Nhân dân, (2020), Triển vọng tích cực kinh tế Việt Nam 2020 - 2021, Truy cập từ
.
https://nhandan.vn/nhan- dinh/trien-vong-tich-cuc-kình-te-viet-nam-2020-2021-621765/
2 Báo cáo của Neu - Jica (2020), Kiến nghị đánh giá các chính sách ứng phó với Coviđ - 19 và các khuyến nghị, Truy cập từ https://www.jica.go.jp/vietnam/vietnamese/office/topics/c8h0vm00009cnnm6-att/210305_02_vn.pdf
3 The World Bank, (2021), Tổng quan về Việt Nam, Truy cập từ
vietnam/overview.
https://www.worldbank.org/vi/country/
4 Bộ Công Thương, (2021), Chính phủ ban hành Nghị quyết về thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giải ngân vốn đầu tư công và xuất khẩu bền vững Truy cập từ
.
https://moit.gov.vn/tin-tuc/chinh-phu-ban-hanh-nghi-quyet-ve-thuc-day- tang-truong-kinh-t.html
5 Phong Nguyễn, (2021), Tín hiệu tích cực về khả năng đạt mức tăng trưởng trên 6,5% GDP năm 2021 Truy cập từ
https://laodong.vn/kinh-te/tin-hieu-tich-cuc-ve-kha-nang-dat-muc-tang-truong-tren-65-gdp-nam-2021-920079.ldo
6 Tổng cục Thống kê, (2021), Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội Quý II và 6 tháng đầu năm 2021 Truy cập từ
.
https://www.gso.gov.vn/du-lieu-va-so-lieu-thong-ke/2021/06/bao-cao-tmh-hinh-kinh-te-xa-hoi-quy-ii-va-6-thang-dau-nam-2021/
Ngày nhận bài: 5/7/2021
Ngày phản biện đánh giá và sửa chữa: 10/7/2021
Ngày châp nhận đăng bài: 15/7/2021
Thông tin tác giả:
VŨ THỊ GIANG
Trường Đại học Công đoàn
IMPACTS OF THE COVID-19 PANDEMIC ON VIETNAMS
ECONOMY AND NECESSARY SOLUTIONS FOR VIETNAMS
SUSTAINABLE ECONOMIC DEVELOPMENT
• VUTHIGIANG
Trade Union University
ABSTRACT:
Since the beginning of 2020, the COVID-19 pandemic has severely impacted the global economy as well as Vietnams economy This paper analyzes Vietnams economy in the context of the on-going co VID-19 pandemic and proposes necessary solutions to foster Vietnams economy grow sustainably in the near future
Keywords: COVID-19 pandemic, economy, Vietnam