XÁC ĐỊNH CÁC NHÂN TÔ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG TẠI CÁC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC, CHẾ BIÊN THỦY HẢI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH ĐỊNH • NGUYỀN THỊ THANH TRẦM TÓM TẮT: Nghiên cứu được thực hiện nhằm
Trang 1XÁC ĐỊNH CÁC NHÂN TÔ TÁC ĐỘNG
MÔI TRƯỜNG TẠI CÁC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC, CHẾ BIÊN THỦY HẢI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH ĐỊNH
• NGUYỀN THỊ THANH TRẦM
TÓM TẮT:
Nghiên cứu được thực hiện nhằm xác định các nhân tô' và đo lường mức độ tác động của các nhân tô' đến công bô' thông tin kê' toán môi trường (KTMT) tại các doanh nghiệp khai thác, chê' biến thủy hải trên địa bàn tỉnh Bình Định, sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, xử lý dữ liệu bằng phần mềm SPSS 22.0, kết quả nghiên cứu xác định các nhân tô' ảnh hưởng đến công bô' thông tin KTMT tại các doanh nghiệp khai thác, chê' biến thủy hải trên địa bàn tỉnh Bình Định gồm hệ thông pháp luật; thái độ của nhà quản lý về bảo
vệ môi trường; áp lực từ các bên liên quan; lợi ích khi thực hiện KTMT; nguồn tài chính cho thực hiện biện pháp bảo vệ môi trường Cuối cùng, nghiên cứu đề xuất các hàm ý chính sách nhằm cải thiện công bô' thông tin KTMT tại các doanh nghiệp này trong thời gian tới
Từ khóa: thông tin kê' toán môi trường; công bô' thông tin kê' toán môi trường; doanh nghiệp khai thác, chê' biến thủy hải sản trên địa bàn tỉnh Bình Định
1 Đặt vấn đề
Theo Deegan và Gordon (1996), sự phát triển
kinh tê' tạo ra những tác động đến môi trường và các
doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về những tác
động đến môi trường trong quá trình hoạt động, sản
xuất kinh doanh của họ Ttrách nhiệm này thể hiện
ở việc doanh nghiệp sẵn sàng công khai các hành vi
có liên quan đến môi trường, công bô thông tin liên
quan đến môi trường
Trên thực tế nhiều nghiên cứu ở trong và ngoài nước đã được thực hiện liên quan đến công bô' thông tin KTMT của các doanh nghiệp Các nghiên cứu nước ngoài tiêu biểu có thể kể đến như Jamil, c z M và cộng sự (2015); Barakat và cộng sự (2015); Saleh, M M A., & Jawabreh, o
A (2020) Các nghiên cứu trong nước tiêu biểu như Nguyễn Thị Lệ Hằng và cộng sự (2019): Nguyễn Khắc Hùng và cộng sự (2020); Nguyễn
Trang 2KÊ TOÁN - KIỂM TOÁN
Thị Kim Tuyến (2020); Nguyễn La Soa và cộng
sự (2020), Tuy nhiên, theo tìm hiểu của tác giả,
hiện chỉ có ít nghiên cứu lựa chọn thực hiện công
bố thông tin KTMT tại các doanh nghiệp khai
thác, chê biến thủy hải sản Bình Định Do đó, tác
giả quyết định lựa chọn đề tài “Xác định các nhân
tô' tác động đến việc công bố thông tin kế toán
môi trường tại các doanh nghiệp khai thác, chế
biến thủy hải sản trên địa bàn tỉnh Bình Định” để
thực hiện nghiên cứu
2 Tổng quan nghiên cứu
2.1 Cơ sở lý thuyết về công bố thông tin kế toán
môi trường
Theo Lâm Thị Trúc Linh (2019), công bố thông
tin KTMT là việc doanh nghiệp công bố thông tin
chung về môi trường (gồm: trình bày chính sách
môi trường; mô tả các vấn đề về môi trường mà
công ty có thể gặp phải; những cải tiến mà công ty
đã thực hiện; mức độ thực hiện các biện pháp
BVMT theo quy định của pháp luật) và các thông
tin về KTMT (gồm: tài sản, chi phí, nợ phải trả, thu
nhập môi trường trên các báo cáo kế toán như báo
2ấo tài chính, báo cáo thường niên)
Tại Việt Nam, các thông tin môi trường công bô
iheo quy định Thông tư số 155/2015/TT - BTC về
hướng dẫn công bô' thông tin trên thị trường chứng
Idioán gồm các thông tin về quản lý nguồn nguyên
vật liệu (2 tiêu chí), tiêu thụ năng lượng (3 tiêu chí),
tiêu thụ nước (2 tiêu chí), tuân thủ pháp luật về bảo
vệ môi trường (2 tiêu chí)
2.2 Các nghiên cứu trước
Barakat và cộng sự (2015) thực hiện nghiên
líu về mức độ công bô' thông tin môi trường của
ạc công ty ở Palestine và Jordan Kết quả
nghiên cứu cho thấy, mức độ công bô' thông tin
KTMT của các doanh nghiệp ở Jordan cao hơn so
vơi các doanh nghiệp Palestine Tuy nhiên, so với
cạc nước phát triển ở phương Tây, mức độ công
bô' thông tin của Palestine và Jordan đều thấp
hơn Để giải thích sự khác biệt này, nghiên cứu
đã chứng minh rằng, hệ thông pháp luật, đặc
diem của các công ty kiểm toán độc lập và đặc
điểm của quản trị công ty có mô'i quan hệ cùng
chiều với mức độ công bô' thông tin môi trường
củp doanh nghiệp Jamil, c z M và cộng sự
CI
c;
(2015) thực hiện nghiên cứu các yếu tô' rào cản ảnh hưởng đến việc thực hành kê' toán quản trị môi trường tại các doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ của Malaysia Kết quả chỉ ra rằng, hầu hết các công ty ít có phân bổ nguồn tài chính cho thực hiện biện pháp bảo vệ môi trường, các hoạt động môi trường và thực hiện thực hành kê' toán quản trị môi trường Nghiên cứu cho rằng, sự ép buộc
từ cơ quan quản lý nhà nước, các bên liên quan cũng là yếu tô' chi phôi đô'i với việc thực hành kê' toán quản trị môi trường Do đó, nhằm hạn chê' các rào cản đối với sự phát triển của thực hành kê' toán quản trị môi trường, cần có sự hỗ trợ của chính phủ Malaysia và các cơ quan chức năng khác Saleh, M M A., & Jawabreh, o A (2020) thực hiện nghiên cứu thực nghiệm đô'i với các công ty du lịch và khách sạn được niêm yết trên thị trường chứng khoán Amman, kết quả ghiên cứu cho thấy ban lãnh đạo có mức độ nhận thức tốt về môi trường và sự hiện diện thực sự của pháp luật về môi trường có ảnh hưởng đến công
bô thông tin KTMT
Bùi Bích Phượng (2019) xác định có 5 nhân tô' ảnh hưởng đến việc thực hiện KTMT tại các doanh nghiệp sản xuất trên địa bàn TP Hồ Chí Minh, bao gồm: nhân tô' áp lực của các bên liên quan, quy định pháp lý, giáo dục - đào tạo, nhận thức của chủ doanh nghiệp về KTMT, quy mô doanh nghiệp và lĩnh vực kinh doanh Nguyễn Thị Lệ Hằng và cộng
sự (2019) tiến hành nghiên cứu nhằm xác các yếu tô' bên trong và bên ngoài doanh nghiệp ảnh hưởng đến việc công bô' thông tin môi trường Dữ liệu nghiên cứu được thu thập thông qua khảo sát 120 doanh nghiệp niêm yết trên sở Giao dịch Chứng khoán TP Hồ Chí Minh (HOSE), kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ công bô' thông tin môi trường của các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào quy định của Chính phủ, áp lực từ các bên liên quan, áp lực cộng đồng, quan điểm, thái độ của các nhà quản lý doanh nghiệp, quy mô doanh nghiệp, lĩnh vực kinh doanh Hơn nữa, lợi nhuận và đòn bẩy tài chính có mối quan hệ tiêu cực, nghịch chiều với công bô' thông tin môi trường Nguyễn Khắc Hùng và cộng
sự (2020) tìm thấy bằng chứng 5 nhân tố ảnh hưởng đến mức độ áp dụng KTMT, bao gồm hệ thống
SỐ 17-Tháng 7/2021 343
Trang 3pháp luật; kinh tế; tính cạnh tranh; hệ thống đào tạo
kế toán; nhà quản lý Nguyễn Thị Kim Tuyến
(2020) thực hiện nghiên cứu tác động của các yếu
tố đến việc thực hiện hạch toán môi trường tại các
doanh nghiệp khai thác khoáng sản trên địa bàn
tỉnh Bình Định, kết quả cho thấy có 5 yếu tô' ảnh
hưởng gồm áp lực của các bên liên quan, đặc điểm
của doanh nghiệp, áp lực cưỡng chế của các cơ
quan chính phủ, nhận thức về môi trường của cán
bộ quản lý cấp cao và trình độ kế toán của KTMT
3 Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp
nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng
Với phương pháp nghiên cứu định tính, thông qua
nghiên cứu tài liệu lý thuyết có liên quan đến đề
tài, tác giả đề xuất mô hình nghiên cứu và thang
đo nghiên cứu cho các biến trong mô hình nghiên
cứu về các nhân tô' ảnh hưởng đến công bô' thông
tin KTMT tại các doanh nghiệp khai thác, chê
biến thủy hải sản trên địa bàn tỉnh Bình Định
Bằng phương pháp nghiên cứu định tính, thông
qua khảo sát chuyên gia, tác giả xác định mô hình
nghiên cứu và thang đo nghiên cứu chính thức của
đề tài Với phương pháp nghiên cứu định lượng,
dữ liệu sơ cấp được thu thập bằng bảng câu hỏi
khảo sát, sau đó dữ liệu được xử lý bởi phần mềm
SPSS 22.0 với các kỹ thuật gồm thống kê mô tả
các biến; kiểm định độ tin cậy thang đo với hệ sô'
Cronbach's alpha; phân tích nhân tô' khám phá
EFA; kiểm định mô hình hồi quy bội nhằm xác
định các nhân tô' và mức độ tác động của các nhân
tô' đến công bô' thông tin KTMT tại các doanh
nghiệp khai thác, chê' biến thủy hải sản trên địa
bàn tỉnh Bình Định
Phương pháp chọn mẫu: Mẩu được chọn theo
phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên Theo
Tabachnick và cộng sự (1996), thực hiện phân tích hồi quy đạt được kết quả tốt nhât khi cỡ mẫu phải thỏa mãn điều kiện: n > 8p + 50 (n: là cỡ mẫu cần thiết, p: sô biến độc lập của mô hình) Ớ đề tài này,
mô hình được xây dựng với 5 biến độc lập nên cỡ mẫu tô'i thiểu phải là 90 quan sát Tiếp đó, theo Hair và cộng sự (1998), sô' mẫu quan sát trong phân tích nhân tô' phải > 100 quan sát và có tỷ lệ so với biến tốt nhất trong khoảng tỷ lệ 5/1 - 10/1 Trong nghiên cứu này, sô' biến là 26, do đó cỡ mẫu tô'i thiểu cần đạt là 130 quan sát (26*5)
Tác giả đề xuất mô hình nghiên cứu ảnh hưởng của các nhân tô' đến tính công bô thông tin KTMT tại các doanh nghiệp khai thác, chê' biến thủy hải sản trên địa bàn tỉnh Bình Định như sau:
CBTTKTMT = Po + Pl HTPL + p2 THAID0 + p3 APLUC + P4 LOIICH+ pj TAICHINH + £
Trong đó:
HTPL: Hệ thống pháp luật TĐNQL: Thái độ của nhà quản lý về BVMT APLUC: Áp lực từ các bên liên quan
LOIICH: Lợi ích khi thực hiện KTMT NTC: Nguồn tài chính cho thực hiện biện pháp bảo vệ môi trường
CBTTKTMT: Công bô' thông tin KTMT tại các doanh nghiệp khai thác, chê' biến thủy hải sản trên địa bàn tỉnh Bình Định
Pq, Pl, p5: Hệ sô hồi quy của mô hình
e: Hệ sô'nhiễu
4 Kết quả nghiên cứu và bàn luận
Sau khi thực hiện kiểm định độ tin cậy thang đo với hệ sô Cranbach's Alpha, phân tích nhân tô' khám phá EFA cho biến độc lập và biến phụ thuộc, tác giả đánh giá mức độ phù hợp của mô hình hồi quy tuyến tính như Bảng 1
Bảng 1 Kiểm tra độ phù hợp của mô hình
Mô hình HỘSỐR HệsốR2 Hệ số R2 hiệu chỉnh Sai số chuẩn của ước lượng Durbin-Watson
1
a Predictors: (Constant), NTC, APLUC, LOIICH, TĐNQL, HTPL
b Dependent Variable: CBTTKTMT
Nguồn: Kết quả phân tích dữ liệu của tác giả
Trang 4KÊ TOÁN-KIỂM TOÁN
Bảng 2 Bảng kết quả hồi quy
Mô hình
Hệ SỐ chưa chuẩn hóa Hệsốchuẩnhóa
t Sig.
Thốhg kê đa cộng tuyên
1
I
I
Ị
_
Kết quả Bảng 1 cho thấy mô hình có độ phù hợp
đạt yêu cầu (R2 =0.823> 0.5) Hệ số R2 hiệu chỉnh
trong mô hình này là 0.817 nghĩa là mô hình hồi
quy tuyến tính đã xây dựng phù hợp với tập dữ liệu
đến mức 81,7% Điều này cũng có nghĩa là các biến
độc lập giải thích được 81,7% biến thiên của biến
phụ thuộc
Kết quả Bảng 2 cho thấy hệ số Sig của 5 nhân tố
độc lập: Hệ thống pháp luật; Thái độ của nhà quản
lý về bảo vệ môi trường; Áp lực từ các bên liên
(Ịuan; Lợi ích khi thực hiện KTMT; Nguồn tài chính
cho thực hiện biện pháp bảo vệ môi trường đều <
3% và hệ số phóng đại phương sai VIF rất thấp (<2)
qiều này chứng tỏ hiện tượng đa cộng tuyến không
day ra với các biến độc lập
Phương trình hồi quỵ:
CBTTKTMT = 0,377 HTPL
+ 0,331 TĐNQL + 0,385 APLUC
+ 0,440 LOIICH + 0 345 NTC
Như vậy, trong các nhân tô' ảnh hưởng đến việc
công bô' thông tin KTMT tại các doanh nghiệp khai
thác, chê' biến thủy hải sản trên địa bàn tỉnh Bình
Định, nhân tô' lợi ích khi thực hiện KTMT có ảnh
hưởng mạnh nhất với mức ảnh hưởng là p = 0,44 và
nhân tô' thái độ của nhà quản lý về bảo vệ môi
trường có ảnh hưởng yếu nhất với mức ảnh hưởng
là p= 0,331
5 Kết luận và hàm ý chính sách
I Kết quả nghiên cứu xác định có 5 nhân tô ảnh
huiởng đến việc công bô thông tin KTMT tại các
Nguồn: Kết quả phân tích dữ liệu của tác giả
doanh nghiệp khai thác, chê' biến thủy hải sản trên địa bàn tỉnh Bình Định và được sắp xếp theo mức
độ tác động giảm dần như sau lợi ích khi thực hiện KTMT; áp lực từ các bên liên quan; hệ thống pháp luật; nguồn tài chính cho thực hiện biện pháp bảo
vệ môi trường; thái độ của nhà quản lý về bảo vệ môi trường Từ kết quả nghiên cứu, tác giả đề xuất các hàm ý chính sách như sau:
Chính phủ và các tổ chức nghề nghiệp cần phối hợp trong công tác tuyên truyền về trách nhiệm xã hội nói chung và bảo vệ môi trường nói riêng để doanh nghiệp thấy được lợi ích của việc thực hiện bảo vệ môi trường, công bô' thông tin KTMT Đầu
tư cho bảo vệ môi trường ngoài lợi ích giúp các doanh nghiệp tuân thủ quy định pháp luật còn giúp cho doanh nghiệp tạo hình ảnh đẹp trước cộng đồng, các bên liên quan
Các bên liên quan có thể sử dụng áp lực của mình trong tác động đến thái độ, ý thức và trách nhiệm lập, công bô' thông tin KTMT của các doanh nghiệp Các nhà đầu tư có thể cân nhắc quyết định đầu tư hay không đầu tư dựa trên kê' hoạch dài hạn của doanh nghiệp về mặt môi trường, đồng thời, ưu tiên phân bổ nguồn lực, đầu
tư tới các doanh nghiệp có những tác động bền vững tích cực đến môi trường trong quá trình khai thác, chê' biến thủy hải sản
về hệ thống pháp luật, các cơ quan chức năng ban ngành cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống các văn bản pháp luật liên quan đến môi trường và
SỐ 17-Tháng 7/2021 345
Trang 5bảo vệ môi trường một cách đồng bộ với sự tham
gia và phôi hợp chặt chẽ của các cơ quan chức
năng, các tổ chức bảo vệ môi trường, các hiệp hội
nghề nghiệp đặc biệt là đối với lĩnh vực khai thác,
chê biến thủy hải sản cần thể chế hóa việc lập và
công bô báo cáo môi trường nói riêng và phát
triển bền vững nói chung trong hệ thông luật pháp
Việt Nam
Các doanh nghiệp khai thác, chế biến thủy hải
sản tại Bình Định cần chủ động phân bổ nguồn tài
chính đầu tư cho thực hành khai thác, chế biến thủy
hải sản đáp ứng quy định của Việt Nam và nước nhập khẩu, đầu tư tài sản cho bảo vệ môi trường như hệ thông thu gom, xử lý các nguồn thải đảm bảo Quy chuẩn kỹ thuật môi trường và Tiêu chuẩn Việt Nam về môi trường
Nhà quản lý các doanh nghiệp cần thay đổi nhận thức về trách nhiệm của doanh nghiệp mình đối với vấn đề môi trường, phát triển các chính sách phù hợp với nhiệm vụ để đạt mục tiêu lợi nhuận cùng với mục tiêu bảo vệ môi trường trong quá trình hoạt động khai thác, chê biến thủy hải sản ■
Ghi chú:
Nghiên cứu này được tài trợbôi Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, Thành phô Hồ Chí Minh.
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1 Barakat, F.S.Q., Pérez, M.V.L., & Ariza L.R (2015) Corporate social responsibility disclosure (CSRD) determinants of listed firms in Palestine (PXE) and Jordan (ASE) Review of Managerial Science, 9(4), 681-702.
2 Bộ Tài chính (2015) Thông tư sô ỉ55/2015/TT-BTC hướng dẫn công bố thông tin trên thị trường chứng khoán.
3 Bùi Bích Phượng (2019) Các nhân tô'ảnh hưởng đến việc thực hiện kê'toán môi trường - Khảo sát thực nghiệm tại
các doanh nghiệp sản xuất trên địa bàn TP Hồ Chí Minh Luận văn thạc sĩ kinh tế Trường Đại học Kinh tế TP Hồ
Chí Minh
4 Deegan, c M and Gordon B (1996) A study of the environmental disclosure practices of Australian
corporations Accounting and Business Research, 26, 187-199
5 Hair, J F., Anderson, R E., Tatham R L & William, c (1998) Black (1998), Multivariate data analysis
6 Jamil, c z M., Mohamed, R., Muhammad, F., & All, A (2015) Environmental management accounting practices in small medium manufacturing firms Procedia - Social and Behavioral Sciences, 172,619-626
7 La Soaa N Linha, T T T., & Minha, T Q (2020) The Factors Affect the Environmental Accounting Information Disclosure in Vietnamese Steel Manufacturing Enterprises Sustainable Development in Accounting,
Auditing And Finance, 302.
8 Lâm Thị Trúc Linh (2019) Các nhãn tô' tác động đến việc công bô thông tin kê toán môi trường tại các doanh nghiệp nuôi trồng thủy sản Việt Nam Luận án tiến sĩ kinh tế, Trường Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh
9 Nguyễn Khắc Hùng, Phạm Thanh Trung (2020) Các nhân tố tác động đến mức độ áp dụng kế toán môi trường tại các doanh nghiệp niêm yết ở Việt Nam Truy cập tại: http://tapchicongthuong.vn/bai-viet/cac-nhan-to-tac-
dong-den-muc-do-ap-dung-ke-toan-moi-truong-tai-cac-doanh-nghiep-niem-yet-o-viet-nam-68525.htm
10 Nguyen Thi Kim Tuyen (2020), Studying factors affecting environmental accounting implementation in mining enterprises in Vietnam The Journal of Asian Finance Economics, and Business, 7(5), 131-144.
11 NGUYEN, T L H„ NGUYEN, T T H NGUYEN T T H„ LE T H A., & NGUYEN V c (2019) The Determinants of Environmental Information Disclosure in Vietnam Listed Companies The Journal of Asian
Finance, Economics, and Business, 7(2) 21-31.
Trang 6KÊ TOÁN- KIỂM TOÁN
12 Saleh, M M A., & Jawabreh, o A (2020) Role of environmental awareness in the application of environmental accounting disclosure in tourism and hotel companies and its impact on Investor’s decisions in
Amman Stock Exchange International Journal of Energy Economics and Policy, 10(2), 417
13 Tabachnick, B G., & Fidell, L s (1996) Using multivariate statistics Northridge Cal.: HarperCollins
Ngày nhận bài: 3/5/2021
Ngày phản biện đánh giá và sửa chữa: 3/6/2021
Ngày chấp nhận đăng bài: 13/6/2021
Thông tin tác giả:
ThS NGUYỄN THỊ THANH TRAM
Khoa Tài chính - Kế toán
Trường Đại học Nguyễn Tất Thành
DETERMINING FACTORS AFFECTING THE DISCLOSURE
OF ENVIRONMENTAL ACCOUNTING INFORMATION
AT FISHING AND SEAFOOD PROCESSING ENTERPRISES
IN BINH DINH PROVINCE
• Master NGUYEN THI THANH TRAM Faculty of Finance and Accounting Nguyen Tat Thanh University
ABSTRACT:
The study is to determine and measure the factors affecting the disclosure of environmental accounting information at fishing and seafood processing enterprises located in Binh Dinh Province This study uses qualitative and quantitative research methods, and the SPSS Statistics 22.0 to analyze data sets The study’s results show that the factors of legal system, attitude of managers towards environmental protection, pressure from stakeholders, benefits from environmental protection, and finance resources for environmental protection all affect the disclosure of environmental accounting information at fishing and seafood processing enterprises in Binh Dinh Province Based on these results, the study proposes some policy implications to help enterprises increase the effectiveness of their environmental accounting information disclosures in the coming time
Keywords: envừonmental accounting information, disclosure of envừonmental accounting
information, fishing and seafood processing enterprises, Binh Dinh Province
SỐ 17 - Tháng 7/2021 347