PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG KINH DOANH PHÁT TRIỂN DU LỊCH ĐỊA PHƯƠNG: NGHIÊN CỨU CHO SẢN PHAM NƯỚC MẮM PHAN THIẾT • NGUYỄN THỊ HOÀI THANH TÓM TẮT: Bài viết đề cập đến thực trạng hoạt động kin
Trang 1PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG KINH DOANH
PHÁT TRIỂN DU LỊCH ĐỊA PHƯƠNG:
NGHIÊN CỨU CHO SẢN PHAM NƯỚC MẮM PHAN THIẾT
• NGUYỄN THỊ HOÀI THANH
TÓM TẮT:
Bài viết đề cập đến thực trạng hoạt động kinh doanh đặc sản nước mắm Phan Thiết, đề xuất
áp dụng mô hình tập trung các khu vực kinh doanh đặc sản gắn với vùng du lịch, nhằm thuận lợi cho việc quảng bá và phát triển các thương hiệu đặc sản, đồng thời cũng là điều kiện thuận tiện cho chuỗi cung ứng Từ đó, tác giả đề xuất một số giải pháp gồm nhóm giải pháp ưu tiên
và nhóm giải pháp theo lộ trình
Từ khóa:đặc sản, đặc sản quà tặng, du lịch, nước mắm Phan Thiết
1 Đặt vân đề
Bình Thuận thuộc khu vực miền Nam Trung bộ
có nhiều làng nghề truyền thông lâu đời trong đó
có làng nghề truyền thống nước mắm nổi tiếng
Tính đến nay, trên địa bàn Phan Thiết, vùng sản
xuất nước mắm truyền thống chủ yếu tại Bình
Thuận có khoảng 150 tổ chức, cá nhân đang hoạt
động sản xuất nước mắm Với cơ sở hạ tầng du lịch
đảm bảo, sở hữu nhiều khách sạn, khu nghỉ dưỡng
cao câp, cùng với lợi thế về khí hậu, thổ nhưỡng và
vị trí địa lý, Bình Thuận được xem là một địa
phương có tiềm năng du lịch hâp dẫn du khách
trong và ngoài nước, đặc biệt là khu vực Mũi Né -
Phan Thiết Đây là một trong những điều kiện thúc
đẩy tăng lượng tiêu thụ cho các mặc hàng đặc sản quà tặng địa phương Theo số liệu từ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Thuận, trong 6 tháng đầu năm 2021, tỉnh Bình Thuận ước đón khoảng 1,75 triệu lượt du khách, tăng 1,13% so với cùng kỳ năm ngoái nhưng thấp hơn rất nhiều so với trước đây, doanh thu từ hoạt động du lịch ước đạt khoảng 3.700 tỷ đồng
Dự thảo Nghị quyết của Ban châp hành Đảng bộ tỉnh Bình Thuận (Khóa XIV) về phát triển du lịch đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, đã nêu
rõ, địa phương cần tiếp tục nỗ lực đưa Du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn vào năm 2025; đồng thời là ngành có tính chuyên nghiệp, có hệ thống cơ
Trang 2QUẢN TRỊ-QUẢN LÝ
sở vật chất kỹ thuật đồng bộ, hiện đại và sản phẩm
có chất lượng cao, mang đậm bản sắc văn hóa dân
tộc Tỉnh cũng đặt mục tiêu đến năm 2025 sẽ đón
8,9 triệu lượt khách (khách quốc tế chiếm 10% -
12%), đạt tổng thu 23.300 tỷ đồng và giữ mức tàng
trưởng bình quân từ 10% - 12%/ năm; đến năm
2030 tiếp tục giữ mức tăng trưởng ổn định, phấn
đâu đón 17,5 triệu lượt du khách (trong đó 10% -
12% là khách quốc tế); ước tính đạt tổng doanh thu
từ hoạt động du lịch khoảng 78.000 tỷ đồng Từ các
chỉ tiêu kế hoạch trên, đòi hỏi Bình Thuận cần tìm
ra phương hướng, giải pháp cụ thể để phát triển,
trong đó có giải pháp tăng cường quảng bá các đặc
sản quà tặng, góp phần vào sự phát triển du lịch địa
phương Trong đề tài này, tác giả chỉ tập trung phân
tích về sản phẩm quà tặng: nước mắm Phan Thiết
2 Khái niệm về đặc sản quà tặng
Quà tặng là một thứ gì đó (dạng vật thể hoặc
phi vật thể) được trao cho một người một cách tự
nguyện và không có tính chất trao đổi Trong Từ
điển Tiếng Việt có giải thích: “quà (danh từ) là
vật để hoặc được tặng, biếu để tỏ lòng quan tâm,
quý mến” Quà tặng trong bài nghiên cứu này
được hiểu là quà tặng khi đi du lịch về Quà tặng
thường được trao trong những trường hợp phổ biến
sau: thể hiện tình cảm trong môi quan hệ tình bạn
hoặc tình yêu, thể hiện lòng biết ơn, sự cảm ơn,
lòng hiếu thảo, chia sẻ giúp đỡ, tặng quà lưu niệm
khi đi du lịch,
Đặc sản thường dùng để chỉ về lĩnh vực ẩm thực,
đặc biệt là những món ăn, thức uống, nguyên liệu,
hương liệu, gia vị trong ẩm thực mang tính đặc thù
của một địa phương (theo Wikipedia) Đặc sản
thường được dùng làm quà biếu trong mỗi chuyến
đi, đến từ một vùng miền nổi tiếng về một loại đặc
sản nào đó, thường có ý nghĩa trong hoạt động du
lịch, thăm hỏi
3. Thực trạng hoạt động kinh doanh đặc sản
quà tặng nước mắm Phan Thiết
Theo công bố của Tổ chức Kỷ lục Việt Nam
(Vietkings) và Tổ chức Top Việt Nam (VietTop) về
Top 100 món ăn đặc sản và Top 100 đặc sản quà
tặng Việt Nam giai đoạn 2020 - 2021, Bình Thuận
có 5 món ngon và đặc sản, bao gồm: lẩu thả, mực
một nắng Phan Thiết, nước mắm Phan Thiết, rượu
vang thanh long Tazon và thanh long sấy khô Kim Hải Cũng theo danh sách này, trong tổng số 698 quận, huyện, thị xã thuộc 63 tỉnh, thành phố trên cả nước, đa số các tỉnh, thành phố chỉ có từ 1 - 3 đặc sản, Bình Thuận là một trong ít địa phương được chọn 5 đặc sản cho thấy sự đa dạng, phong phú và độc đáo về đặc sản của Tỉnh Nếu kết hợp tốt trong khâu khai thác và truyền thông quảng bá, sẽ tạo nên những lợi thế nhất định trong việc tạo dâu ấn
và sức hút riêng đến du khách, góp phần phát triển
du lịch của tỉnh Bình Thuận
Dựa trên đặc điểm đặc sản quà tặng, có thể đưa
ra 4 tiêu chí để xem xét công nhận đặc sản Bình Thuận, gồm: được chê biến từ những nguyên liệu đặc hữu của Bình Thuận; được chế biến bởi từ cách thức độc đáo và tinh túy của người Bình Thuận, đạt đến chất lượng tuyệt hảo, mang đặc trưng riêng đê phân biệt với các vùng/miền khác; được sản xuất tại vùng địa lý đặc trưng của tỉnh Bình Thuận; được
sự công nhận của thực khách và người tiêu dùng Thực tế, phần lớn đặc sản Bình Thuận có nguồn gốc nguyên liệu từ biển Đa phần người dân địa phương là những người lao động chân tay, thường tận dụng những nguồn nguyên vật liệu sẵn có ở địa phương để tạo nên một số nghề truyền thống dân gian Từ xa xưa, người Bình Thuận cũng đã tiếp thu
kỹ thuật làm mắm của người Chăm và biến nó thành một thứ gia vị độc đáo: “nước mắm” Qua thời gian, về cơ bản, nước mắm vẫn giữ nguyên được vị đặc trưng riêng, dù nguồn nguyên liệu làm nước mắm truyền thông đã trở nên đa dạng hơn cho phù hợp với tình hình và nhu cầu tiêu dùng, cũng như được người dân địa phương biến tâu, nâng tầm, trở thành một loại đặc sản của vùng đất du lịch Bình Thuận: nước mắm Phan Thiết
Để thuận tiện cho việc vận chuyển, cũng như để tạo dấu ấn thương hiệu và bao bì nhãn hiệu, nước mắm Phan Thiết gần đây được đóng chai với nhiều mức dung tích khác nhau, giá trị dinh dưỡng tùy thuộc vào độ đạm của loại nước mắm đó Bên cạnh
đó, trong những năm qua, công tác đảm bảo an toàn
vệ sinh thực phẩm tại các khu vực sản xuất và kinh doanh đặc sản nước mắm ở thành phố Phan Thiết luôn được chính quyền và các ban ngành chức năng quan tâm
SỐ 16 -Tháng 7/2021 203
Trang 3TẠP CHÍ CÔNG ĨHIÍ0NG
Theo một đề tài nghiên cứu gần đây nhát của
Trung tâm Thông tin và ứng dụng Tiến bộ khoa
học công nghệ Bình Thuận năm 2020 về Xây dựng
mô hình bảo tồn và khai thác các tài sản trí tuệ
trong lĩnh vực ẩm thực Bình Thuận (bánh canh chả
cá, bánh căn, lẩu thả) và đặc sản quà tặng (nước
mắm Phan Thiết, mực một nắng, thanh long) nhằm
thúc đẩy phát triển du lịch Bình Thuận, với mẫu
khảo sát là 500 người, trong đó có 304 du khách và
196 người dân địa phương, thời điểm thực hiện
khảo sát vào tháng 9,10/2017 Kết quả cho thây,
đặc sản quà tặng nước mắm Phan Thiết được nhiều
người lựa chọn thưởng thức nhất với 496/500, đây
là một kết quả khả quan cho thây độ phổ biến của
nước mắm Phan Thiết đối với du khách và người
tiêu dùng
Đặc sản quà tặng và hoạt động du lịch có mối
quan hệ mật thiết với nhau Du khách ngày càng
nâng cao nhu cầu về cơ hội trải nghiệm nhiều hơn
với những nét văn hóa của vùng đất mình đi qua,
đặc biệt là tìm hiểu văn hóa thông qua đặc sản địa
phương Nhiều nghiên cứu đã cho thấy, không có
cách trải nghiệm du lịch nào hiệu quả hơn là tìm
hiểu thông qua các loại hình phục vụ đặc sản ẩm
thực, đây được đánh giá là yếu tố tạo nên giá trị
tăng thêm cho một điểm du lịch Vì vậy, cần xây
dựng mô hình kinh doanh đặc sản quà tặng thành
chuỗi giá trị trong việc khai thác, thu hút và phát
triển du lịch, dựa trên các tiêu chí: đặc sản quà tặng
có thê được chế biến từ những nguồn nguyên liệu
có sẵn tại địa phương, đáp ứng được nhu cầu trải
nghiệm đặc sản của du khách; hình thức bao bì,
mẫu mã và sự an toàn trong đóng gói, vận chuyển,
thời gian bảo quản; các cơ sở sản xuất phải có văn
bản cam kết nhằm đảm bảo tính ổn định chát lượng
của sản phẩm và cạnh tranh lành mạnh; các cửa
hàng kinh doanh đặc sản quà tặng có vị trí thuận
tiện, dễ tìm kiếm, ổn định lâu dài
Nhằm tạo niềm tin cho người sử dụng và nâng
cao chất lượng thương hiệu “nước mắm Phan
Thiết”, UBND tỉnh Bình Thuận đã đưa ra những
Chỉ đạo và có những Quyết định nhằm bảo hộ độc
quyền tên gọi xuất xứ cho sản phẩm nước mắm
Phan Thiết, cũng như ban hành Quy chê quản lý
và sử dụng chỉ dẫn địa lý "Phan Thiết” dùng cho
sản phẩm nước mắm Tính đến năm 2019, toàn Tỉnh đã có 57 đơn vị sản xuất được cấp quyền sử dụng Chỉ dẫn địa lý “Phan Thiết” Hoạt động kinh doanh đặc sản quà tặng nước mắm phục vụ du lịch tại thành phố Phan Thiết tập trung chủ yếu ở 3 khu vực chính:
Khu vực Thanh Hải - Phú Hài: tại khu vực này
có cửa hàng trưng bày của 2 doanh nghiệp chế biến hàng đầu trong tỉnh là Công ty CP Nước mắm Fisaco và Công ty TNHH Hải Nam, cùng nằm trên tuyến đường giao thông thuận tiện Khách hàng chính ở khu vực này là khách du lịch theo tour Khu vực đường Trưng Trắc và xung quanh chợ Phan Thiết: chuyên kinh doanh các sản phẩm nước mắm đóng chai, mực một nắng, cá khô, mực khô, của địa phương Khách hàng chính là các khách du lịch theo tour, khách vãng lai
Khu vực phía Nam vòng xoay Suối Cát - xã Hàm Mỹ: đây là điểm mua sắm cuối cùng trước khi
du khách kết thúc chuyến tham quan, nghỉ dưỡng tại thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận
Việc lựa chọn các địa điểm kinh doanh đặc sản nước mắm Phan Thiết phù hợp là rất quan trọng, có thể tính tới mô hình tập trung các khu vực kinh doanh đặc sản gắn với vùng du lịch, nhằm tạo thuận lợi cho việc quảng bá và phát triển các thương hiệu đặc sản Bình Thuận, đồng thời cũng là điều kiện thuận tiện cho chuỗi cung ứng Các hộ sản xuất nước mắm Phan Thiết tập trung nhiều tại khu vực Thanh Hải, Hàm Tiến và Mũi Né, đây cũng là một lợi thế cần tính tới khi Hàm Tiến - Mũi Né là được xem là điểm du lịch nổi tiếng Việc phát triển tập trung khu vực kinh doanh đặc sản quà tặng nước mắm Phan Thiết có thể tính tới việc ưu tiên lựa chọn địa điểm này
Thực tế tại đây đã có cơ sở kinh doanh bảo tàng nước mắm Làng Chài Xưa được đầu tư và xây dựng bài bản, thể hiện rõ được bề dày lịch sử, nét tinh hoa cũng như chất lượng của nước mắm Phan Thiết Tuy nhiên, lượng du khách tới tham quan và trải nghiệm vẫn còn khiêm tôn vì thiếu các chương trình quảng bá từ phía các cơ quan, ban, ngành, cũng như số lượng các cơ sở kinh doanh hình thức này vẫn chưa nhiều nên chưa tạo được tính phong phú, đa dạng, cần có nhiều hoạt động quảng bá
Trang 4QUẢN TRỊ - QUẢN LÝ
nước mắm Phan Thiết hơn nữa, thông qua các
chương trình hội chợ để giới thiệu các thương hiệu
nước mắm nổi tiếng của địa phương; phối hợp với
các cơ quan truyền thông cung cấp thông tin giới
thiệu về đặc sản quà tặng, xây dựng các clip đăng
tải trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội
nhằm tăng mức độ nhận diện thương hiệu hơn đến
du khách
4 Giải pháp phát triển đặc sản quà tặng nước
mắm Phan Thiết
Để phát triển hoạt động kinh doanh đặc sản
quà tặng phục vụ du lịch và đóng góp cho sự phát
triển kinh tế của Tỉnh, dựa trên những điều kiện
thực tế tại địa phương, cùng với việc tham khảo
các kế hoạch, quy hoạch phát triển du lịch của tỉnh
Bình Thuận, tác giả đề xuâ't một số nhóm giải
pháp như sau:
4.1 Đối với nhóm giải pháp ưu tiên
- Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng
cao nhận thức của các cơ sỏ sản xuất và kinh
doanh đặc sản nước mắm về tầm quan trọng của
công tác đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm
Thường xuyên rà soát, thẩm định và cấp giấy
chứng nhận đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực
phẩm cho các cơ sở sản xuất
- Xây dựng các chương trình phối hợp giữa Hiệp
hội Chê biến Nước mắm Phan Thiết với các cơ sở
kinh doanh đặc sản quà tặng nước mắm và các
doanh nghiệp 15 hành để hình thành các tour du lịch
trải nghiệm, mua sắm quà tặng đặc sản, nhằm tạo
sự hấp dẫn và điều kiện thuận tiện cho du khách
- Tổ chức các lễ hội văn hóa ẩm thực địa
phương, các chương trình hội chợ truyền thống và
tập trung quảng bá cho các thương hiệu nước mắm
truyền thống Phan Thiết, có thể thực hiện vào các
dịp Lễ Tết hay Ngày du lịch 24/10, Kỷ niệm ngày
Thống nhất 30/4, ngày Quốc tế Lao động 1/5, ngày
Quốc khánh 2/9, các sự kiện tuần vàn hóa ẩm thực hoặc các dịp tổ chức các giải đâu thể thao biển,
4.2. Đôi với nhóm giải pháp theo lộ trình
về cơ chế chính sách: chính quyền địa phương cần tập trung đánh giá đúng thực trạng công tác đầu tư các khu, điểm du lịch để từ đó có sự điều chỉnh các khu vực tập trung kinh doanh đặc sản quà tặng phù hợp, tránh đầu tư dàn trải, không hợp
lý Chú trọng ưu tiên xúc tiến đầu tư phát triển các khu du lịch có ý nghĩa quốc gia và quốc tế, ưu tiên các khu vực, điểm du lịch sinh thái Tích cực đẩy mạnh tạo điều kiện và cơ chế hỗ trợ các cơ sở kinh doanh trong bôi cảnh các doanh nghiệp đang trải qua thời kỳ sụt giảm kinh tế do tác động của dịch bệnh kéo dài; tạo các chính sách khuyến khích thu hút các nhà đầu tư, đơn giản hóa thủ tục, tạo điều kiện thuận lợi và thông thoáng cho các cá nhân, chủ thể đăng ký loại hình kinh doanh này Các cơ quan quản lý hỗ trợ xây dựng các kênh thông tin chính thống (truyền hình, báo chí, các mạng xã hội, các trang ẩm thực uy tín, ) để quảng bá thương hiệu và hình ảnh đặc sản quà tặng đặc thù của địa phương
vềcông tác quảng bá hình ảnh thương hiệu: cần xây dựng bộ định vị thương hiệu cho đặc sản quà tặng nước mắm Phan Thiết Xúc tiến quảng bá cho các thương hiệu và các cơ sở kinh doanh đạt chuẩn
để từ đó nâng cao giá trị của đặc sản quà tặng địa phương trong chuỗi phục vụ quảng bá, phát triển du lịch Bình Thuận Phát triển hoạt động marketing online nhằm mang lại hiệu quả cao hơn nữa so với các phương tiện truyền thống Đa dạng các hình thức cung ứng trong quá trình mua bán đặc sản quà tặng Đồng thời tiếp tục hoàn thiện công tác xây dựng thương hiệu đặc sản quà tặng địa phương, chú trọng về những nét đặc trưng văn hóa ẩm thực truyền thống lâu đời ■
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1 UBND tỉnh Bình Thuận (2019) Quy hoạch phát triển du lịch tỉnh Bình Thuận đến năm 2020 tầm nhìn đến năm 2030.
2 UBND tỉnh Bình Thuận (2019) Quy hoạch tổng thế'phát triền Khu du lịch quốc gia Mũi Né, tỉnh Bình Thuận
đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030.
SỐ 16 -Tháng 7/2021 205
Trang 5TẠP CHÍ CÔNG THƯƠNG
3 Địa chí Bình Thuận (2006) Sở Văn hóa Thông tin tỉnh Bình Thuận, Bình Thuận
4 Sở Khoa học và Công nghệ Bình Thuận (2020) Báo cáo tổng kết đề tài Xây dựng mô hình bảo tồn và khai thác các tài sản trí tuệ trong lĩnh vực ẩm thực Bình Thuận (bánh canh chá cá, bánh căn, lâu thả) và đặc sản quà tặng (nước mắm Phan Thiết, mực một nắng, thanh long) nhằm thúc đẩy phát triển du lịch Bình Thuận.
5 Lê Thị Kim Ngân (2010) Xây dựng mô hình quản lý, khai thác và phát triển chỉ dẫn địa lý Phan Thiết dùng cho sản phẩm nước mắm Đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh Sở Khoa học và Công nghệ Bình Thuận.
6 Trung tâm Thông tin xúc tiến du lịch Bình Thuận, (http://www.dulichbinhthuan.com.vn )
7 Cổng thông tin điện tử tỉnh Bình Thuận (https://www.binhthuan.gov.vn )
8 Nguyên Vũ (2021) Đặc sản Bình Thuận vào Top 100 món ăn đặc sản Việt Nam Truy cập tại hĩtps://viet-
namtourism.gov.vn/index.php/items/35883
Ngày nhận bài: 15/6/2021
Ngày phản biện đánh giá và sửa chữa: 25/6/2021
Ngày chấp nhận đăng bài: 8/7/2021
Thông tin tác giả:
ThS NGUYỄN THỊ HOÀI THANH
Khoa Kinh tế Tài nguyên Môi trường
Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh
BUSINESS DEVELOPMENT FOR SPECIAL GIFTS
TO PROMOTE DEVELOPMENT LOCAL TOURISM:
RESEARCH FOR PHAN THIET FISH SAUCE
• Master NGUYEN THI HOAI THANH
Faculty of Natural Resources and Environment Economics
Ho Chi Minh University of Natural Resources and Environment (HCMUNRE)
ABSTRACT:
Special gifts and local tourism have a close relationship Visitors are increasingly demanding the opportunity to experience more with the cultural features of the land they pass through, especially to learn the quintessence of local specialties However, the cunent situation of business in specialty gifts in Binh Thuan has not met the needs of tourists and has not kept up with the growth of tourism in recent years The article refers to the current situation of specialty business activities of Phan Thiet fish sauce, proposes to apply the model of concentrating specialty business areas associated with tourist areas, in order to facilitate the promotion and development of these specialties, specialty brands, and at the same time convenient conditions for the supply chain; then propose a number of solutions for the group of priority solutions and the group of solutions according to the roadmap
Keywords: specialties, gifts, tourism, Phan Thiet fish sauce