Mạng xã hội trong bối cảnh phát triển xã hội thông tin ở việt nam lý luận, thực tiễn và kinh nghiệm

LỜI NHÀ XUẤT BẢNCách mạng công nghiệp 4.0 đã đưa loài người sang kỷ nguyên của xã hội thông tin, xã hội tri thức và xã hội học tập, thúc đẩy sự biến đổi tất yếu của nền báo chí Việt N am

HỌC VIỆN BÁO CHÍ & TUYÊN TRUYỀN PGS.TS PHẠM HUY KỲ - PGS.TS Đ ố THỊ THU HẰNG (Đóng chủ hịen)

MẠNG XÃ HỘI

TRONG BỐI CÁNH PHÁT TRIỂN xã HỌI thõng tin ử v iệt nam

Lý luận, thực tiễn và kinh nghiệm

MẠNG XÃ HỘI TRONG BÓI CẢNH PHÁT TRIỂN XÃ HỘI THÔNG TIN 0 VIỆT NAM

LÝ LUẬN,THựCTIỄN VÀ KINH NGHIỆM

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN PGS,TS Phạm Huy Kỳ - PGS,TS Đỗ Thị Thu Hằng

(Đồng chủ biên)

MẠNG XA HÔI TRONG BỒI CÀNH

PHÁT TRIỂN XÃ HÚI THÔNG TIN il VIỆT NAM

LÝ LUẬN,THỰCTIẼN VÀ KINH NGHIỆM

NHÀ XUẤT BẢN LAO ĐỘNG

HÀ N Ộ I-2 0 1 9

BAN BIÊN SOẠN

MỤC LỤC

Trang

phát triến xã hội thông tin ở Việt Nam ”

PGS, TS Phạm Huy Kỳ

PHẦNI: MẠNG XÃ HỘI VÀ QUẢN LÝ THÔNG TIN,

T R U Y Ề N TH Ô N G T R Ê N M Ạ N G X Ã HỘI:

M Ô T SỐ V Ấ N Đ Ề L Y L U Â N• • 19

2 Mạng xã hội - nhận diện và định hướng quản lý

PGS,TS Nguyễn Thế Kỷ

ủ y viên Trung ương Đảng,

3 Tổng quan nghiên cứu vấn đề mạng xã hội trong bối

cảnh phát triển xã hội thông tin ở Việt Nam hiện nay

PGS, TS Đ ỗ Thị Thu Hằng ThS Lương Thị Phương Diệp

ThS Dương Quổc Bình

4 Nghiên cứu, ứng dụng truyền thông xã hội và mạng xã hội

trong bối cảnh phát triển xã hội thông tin ở Việt Nam

PGS, TS Đ ỗ Thị Thu Hằng

5 Nhận diện hoạt động truyền thông trên mạng xã hội

tại Việt Nam

7 Đẩy m ạnh tuyên truyền, phản bác các quan điểm sai trái, thù đ ịch trên m ạng Internet

và nghĩa vụ của người sử dụng m ạng xã hội ở V iệt N am hiện n ay

trên m ạng x ã hội ở n ước ta h iện n ay

N C S , T hS L ê Q u a n g T ự D o

P h ó C ụ c tr ư ở n g C ụ c P h á t th a n h , T ru y ề n h ìn h v à

T h ô n g tin đ iệ n tử, B ộ T h ô n g tin và T r u y ề n th ô n g 129

bôi nhọ cán bộ lãnh đạo cấp cao của Đảng, N hà nước ta trên m ạng x ã hội

13 B àn về người dùng sáng tạo nội dung trong không gian

của truyền thông x ã hội

T H Ư C TIỄN, K IN H N G H IÊ M V À G IẢ I PH Á P 197

ở Á o v à các quốc gia châu Âu khác

GS, TS T h o m a s A B a u e r

Đ ạ i h ọ c T ổ n g h ợ p Viên, C ộ n g h ò a Á o

C hủ tịch H iệ p h ộ i G iá o d ụ c và T ru yền th ô n g c h â u Ẳ u 198

k in h nghiệm của H àn Quốc

TS U h m S e u n g Y ong

G iá o s ư thỉnh g iả n g trư ờ n g Đ ạ i h ọ c Q u ố c g ia Jeo n b u k,

C hủ tịch Viện N g h iê n cứ u nguồn lự c vần h ó a H à n Q ụổc 217

19 V ấn đề sử dụng m ạng xã hội trong chiến lược phát triển công chúng của báo chí Lào - nghiên cứu trường họp báo L aopost

ThS K a o x io n g N e n g m a

B á o K inh tế - M ô i trư ờng C ộng hòa D â n chủ N hân dần L ào 252

n g h iên cứu trư ờ ng họp H oa K ỳ, Á o, H àn Q uốc,

T hái L an v à bài học kinh n ghiệm vớ i V iệt N am

hội ở Thái L an v à vận dụng trong điều kiện Việt N am

Cơ sở thực tiễn vấn đề phát triển mạng xã hội trong bối cảnh

xã hội thông tin ở Việt N am hiện nay

TS L ê T h u H à

H ọ c v iệ n B á o c h ỉ v à T u y ê n tr u y ề n 302

24 M ột số vấn đề về quản lý thông tin trên m ạng xã hội ở

V iệt N am hiện nay - từ góc nhìn pháp lý và đạo đức

P G S ,T S Đ ỗ T h ị T h u H ằ n g ThS N g u y ễ n T h u ỷ Q u ỳ n h

T hS N g u y ễ n T h ị T ỷ ThS L ê T h u ỷ H ằ n g

N g u y ễ n Văn H à o

H ọ c v iện B á o c h í v à T u y ê n tru y ề n 311

luật trong bối cảnh p h át triển tru y ền thông xã hội

TS N g u y ễ n C ồ n g D ũ n g

P h ó T ổ n g B iê n tậ p th ư ờ n g tr ự c

B á o Đ iệ n tử Đ ả n g C ộ n g s ả n V iệt N a m 323

k h i tham gia m ạng xã hội

TS L ê T h ị N h ã

H ọ c v iệ n B á o c h ỉ v à T u y ê n tr u y ề n 333

x ã hội thông tin

P G S , TS N g u y ễ n T h ị T r ư ờ n g G ia n g

ThS T rầ n T h ị P h ư ơ n g L a n

H ọ c v iệ n B á o c h ỉ v à T u y ê n tr u y ề n 339

28

Vẩn nạn tin tức giả (Fake news) trong bối cảnh phát triển

xã hội thông tin

thực hiện quyền tự do ngô n luận trên m ạng x ã hội

N C S , T hS N g u y ễ n T h ị H ằ n g T h u 370

31 V ăn hoá tru y ền th ô n g trên m ạng x ã h ộ i ở V iệt N am :

T hự c trạng, vấn đề v à giải pháp

ThS N g u y ễ n T h ị T h u D u n g

Đ à i T ru y ề n h ìn h k ỹ th u ậ t s ổ V T C 378

tro n g truyền thông tạ i V iệt N am hiện n ay

ThS L ư ơ n g T h ị P h ư ơ n g D iệ p

H ọ c v iệ n B á o c h ỉ v à T u y ê n tr u y ề n 389

vị th àn h niên V iệt N a m hiện nay

báo chí truyền thông hiện nay

N C S , T hS N g u y ễ n Đ ồ n g A n h 419

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

Cách mạng công nghiệp 4.0 đã đưa loài người sang kỷ nguyên của

xã hội thông tin, xã hội tri thức và xã hội học tập, thúc đẩy sự biến đổi tất yếu của nền báo chí Việt N am ở nhiều chiều khác nhau, bao gồm: tạo ra cuộc cách mạng và sự khuếch tán công nghệ trong nền báo chí - truyền thông, sự biến đổi nghề nghiệp thuộc lĩnh vực thông tin - truyền thông, sự biến đổi các dòng chảy trong “xã hội thông tin”, làm xuất hiện các chiều hướng phát triển khác nhau của lĩnh vực này ở mỗi khu vực, quốc gia và địa phương Cách mạng công nghiệp 4.0, đặc biệt là sự xuất hiện và phát triển mạnh mẽ, liên tục của mạng xã hội đã tác động mạnh

và nhiều chiều vào tất các yếu tố căn bản của nền báo chí - truyền thông từng quốc gia, với ba yếu tố căn bản: nhà sản xuất sản phẩm báo chí truyền thông, sản phẩm báo chí truyền thông - như là một hàng hoá, dịch vụ và sự biến đổi sâu sắc các nhóm công chúng truyền thông.Không chỉ đơn thuần là một sản phẩm công nghệ hay một kênh truyền thông trực tuyến đơn thuần, mạng xã hội và vấn đề quản lý thông tin, truyền thông trên mạng xã hội ở Việt Nam cần được nghiên cứu một cách có hệ thống, cần được nhìn nhận, phân tích trong bối cảnh phát triển xã hội thông tin hiện nay, dựa trên cơ sở tiếp cận lý thuyết báo chí truyền thông hiện đại và xã hội học truyền thông Trong đó, nhấn mạnh đặc trưng tương tác của truyền thông nền tảng mạng xã hội: mạng xã hội đã cung cấp “vốn xã hội” cho sự phát triển xã hội thông tin ở mỗi địa phương, m ỗi quốc gia và toàn cầu

Nhằm cung cấp tài liệu nghiên cứu, với mục tiêu làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn mạng xã hội cũng như kinh nghiệm quản lý mạng xã hội ở Việt Nam và một số quốc gia trên thế giới; nhận diện thực trạng, vấn đề của mạng xã hội và quản lý thông tin, truyền thông trên mạng xã hội, từ đó

đề xuất mô hình và giải pháp quản lý thông tin, truyền thông đáp ứng đòi hỏi của tiến trình hội nhập, phù họp với xu thế và bối cảnh phát triển

xã hội thông tin ở Việt Nam, Học viện Báo chí và Tuyên truyền xuất

bản cuốn sách M ạng xã hội trong bối cảnh p h á t triển xã hội thông tin

ở Việt Nam: lỷ luận, thực tiễn và kình nghiệm.

Những bài viết trong cuốn sách được tập họp, lựa chọn từ các tham

luận Hội thảo Quốc tế với chủ đề “M ạng xã hội trong bổi cảnh ph á t

triển xã hội thông tin ở Việt Nam hiện nay ” diễn ra tại Học viện Báo chí

và Tuyên truyền năm 2017 và 2018 trong khuôn khổ đề tài cấp Nhà nước, mã số KX.01.10/16-20 Cuốn sách được chia thành 2 phần chính:

Phần 1: Mạng xã hội và quản lý thông tin, truyền thông trên mạng

xã hội: một số vấn đề lý luận

Phần 2: Mạng xã hội và quản lý thông tin, truyền thông trên mạng

xã hội trên thế giới và Việt Nam: thực tiễn, kinh nghiệm và giải pháp.Xin giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc

Tháng 2 năm 2019

NHÀ XUẤT BẢN LAO ĐỘNG

ĐÈ DẪN HỘI THẢO QUỐC TẾ

“M ẠNG XÃ HỘI TRONG BỐI CẢNH PHÁT TRIỂN XÃ HỘI

THÔNG TIN Ở VIỆT NAM ”

PGS.TS Phạm Huy Kỳ*

Kính thưa các quỷ vị đại biểu!

Kỉnh thưa các nhà khoa học!

Nhằm triển khai mục tiêu của đề tài cấp Nhà nước KX.01.10/16-20

đã được phê duyệt và bắt đầu thực hiện từ tháng 11 /2016, Học viện Báo chí và Tuyên truyền phối hợp với các cơ quan Bộ Thông tin và Truyền thông, Học viện An ninh Nhân dân, Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức Hội

thảo “M ạng xã hội trong bổi cảnh phát triển xã hội thông tin ở Việt Nam

hiện nay Thay mặt cho Ban tổ chức, cho phép tôi gửi lời chào trân trọng, lời cám ơn và chúc sức khoẻ tới quý vị đại biểu, các quý vị khách quý Chúc Hội thảo thành công tốt đẹp!

Kính thưa các vị đại biểu và các nhà khoa học!

Chúng ta đang sống trong một xã hội thông tin, nơi thông tin luôn được xem ở vị trí trung tâm chiến lược trong mọi hoạt động, từ các giao dịch kinh doanh, giải trí tới các hoạt động của Chính phủ Với cơ chế và phương thức tác động đặc thù (khác với các công cụ thông tin truyền thống), mạng xã hội đã và đang tác động trực tiếp đến sự phát triển xã hội thông tin hiện nay Trong xã hội thông tin, các dòng chảy thông tin tác động trực tiếp đến thể chế chính trị, đến hoạt động xây dựng Nhà nước pháp quyền và xây dựng Đảng, đến sự phát triển của lĩnh vực khoa học - công nghệ, đến sự phát triển của nền kinh tế quốc gia - nền kinh

tế dựa vào thông tin - tri thức, tác động đến nền văn hoá cũng như lĩnh vực giáo dục, phát triển nguồn nhân lực và cơ cấu nghề nghiệp ở Việt Nam V à ngược lại, chính bối cảnh phát triển xã hội thông tin của một quốc gia, cơ chế, chính sách và hệ thống quy phạm pháp luật của một quốc gia về thông tin, truyền thông và quản lý thông tin truyền thông,

* N g u y ên P h ó G iám đ ố c H ọc viện B á o c h í và Tuyên truyền; Chủ n h iệm đ ề tà i cấ p N h à n ư ớ c "M ạ n g

phương thức tham gia và sử dụng mạng xã hội của công chúng - với một nền tảng kiến thức, kỹ năng, văn hoá và đặc thù tâm lý, lại là những yếu tố gây ảnh hưởng đến mức độ phát triển của mạng xã hội ở một quốc gia cụ thể.

Việt Nam là quốc gia đang trong quá trình hình thành và phát triển

xã hội thông tin Mạng xã hội là những nền tảng truyền thông trực tuyến

đa dạng, không bị yếu tố địa lý cản trở và cung cấp vô vàn các tiện ích cho người tham gia và sử dụng nó Các nhà nghiên cứu truyền thông số

và chính bản thân mỗi công dân mạng đều không nghi ngờ về xu thế phát triển tất yếu và vai trò quán trọng của mạng xã hội trong các dòng thông tin của xã hội thông tin ở Việt Nam hiện nay Trong kỷ nguyên số

và thời kỳ hội nhập, sẽ là sai lầm lớn nếu chúng ta coi nhẹ tầm quan trọng của mạng xã hội và tác động của nó đối với người dân, với các cơ quan, tổ chức, địa phương và quốc gia Cùng với cấu trúc xã hội và hệ thống xã hội, mạng xã hội chính là vốn xã hội Mạng xã hội là công cụ tạo vốn xã hội cho các cá nhân, các nhóm xã hội khi họ trực tiếp tham gia chia sẻ, tương tác trên mạng xã hội và tạo vốn xã hội cho chính các

cơ quan, tổ chức có trách nhiệm quản lý báo chí truyền thông Mạng xã hội đồng thời là một công cụ truyền thông có khả năng mạnh mẽ trong việc tổ chức các hoạt động thông tin - giao tiếp xã hội, tạo liên kết xã hội, thậm chí có can dự vào các mối quan hệ xã hội Mạng xã hội tạo ra

và phát triển vốn xã hội bởi nó tạo ra, điều khiển và điều chỉnh các mối quan hệ xã hội thông qua việc cho phép các cá nhân/nhóm người được quyền/cho phép chia sẻ thông điệp đến những cá nhân/nhóm xã hội khác, và cũng được phép tiếp cận với những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm, thậm chí các sản phẩm trí tuệ thuộc quyền sở hữu của người khác/nhóm người khác/cơ quan tổ chức khác, từ đó thúc đẩy sự phát triển của mọi mặt của một xã hội thông tin

Sự phát triển các công cụ truyền thông số, truyền thông xã hội và mạng xã hội dẫn tới những yêu cầu mới với các cơ quan quản lý và nhà quản lý thông tin, truyền thông, cả về khung lý thuyết, việc xây dựng

và hoàn thiện chính sách, hành lang pháp lý và yêu cầu về nguồn nhân lực (cả về số lượng, năng lực, phẩm chất) đảm trách lĩnh vực quan trọng này Nói cách khác là: vấn đề có tính cấp bách nhất trong cả lý luận và

thực tiễn báo chí - truyền thông ở nước ta hiện nay là quản lý thông tin, truyền thông trong bối cảnh hội nhập quốc tế, phát triển các phương tiện truyền thông số và phương thức truyền thông xã hội.

Thực tế trên cho chúng ta nhận rõ khoảng trống các nghiên cứu mang tính hệ thống về mạng xã hội trong mối quan hệ với sự phát triển có tính tất yếu của xã hội thông tin Việt Nam Bên cạnh đó là sự thiếu hoàn thiện

cả về cơ chế, chính sách và hệ thống pháp luật có khả năng điều chỉnh các hành vi truyền thông công cộng và truyền thông trên mạng xã hội Trước đòi hỏi cấp thiết về cơ sở pháp lý cho hoạt động quản lý thông tin, truyền thông trên mạng xã hội ở Việt Nam, ngày 19/8/2014, Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành Thông tư số 09/2014/TT-BTTTT quy định về hoạt động quản lý, cung cấp sử dụng thông tin trên trang thông tin điện tử và mạng xã hội, với 11 điều, chủ yếu đề cập đến việc cấp phép hoạt động cho mạng xã hội tại Việt Nam Cho tới nay, Việt

N am mới chỉ có Luật Báo chí mà chưa có Luật riêng có khả năng điều chỉnh các hành vi truyền thông công cộng và truyền thông trên mạng xã hội Việc thiếu khung pháp lý cần thiết làm cho việc quản lý thông tin, truyền thông trên mạng xã hội, vốn đã khó khăn lại càng chồng chất khó khăn, thách thức

N hân tố quan trọng nhất trong việc giải quyết nhiệm vụ cấp bách trong quản lý truyền thông trong kỷ nguyên số là trình độ năng lực của nhà quản lý v ề nguyên tắc, các chủ thể quản lý thông tin, truyền thông các cấp (Ban Tuyên giáo Trung ương và các cấp cơ sở, Bộ Thông tin và Truyền thông, các Sở Thông tin và Truyền thông, Quốc hội ) chỉ có thể giải bài toán về quản lý thông tin, truyền thông trên mạng xã hội khi nắm vững khung lý thuyết vấn đề, nhận diện được những thành tố cốt lõi của xã hội thông tin truyền thông của quốc gia (Việt Nam), những yêu cầu và nguyên tắc quản lý thông tin, truyền thông trên mạng xã hội gắn với một xã hội thông tin đang phát triển và và hướng tới các giá trị của phát triển quốc gia bền vững Thiếu hụt về nhận thức lý luận và thực tiễn vấn đề này có thể dẫn đến sai lầm trong quan điểm và các quyết định quản lý thiếu tầm nhìn, sai lệch, sai lầm dẫn đến khủng hoảng truyền thông, ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia Việc nghiên cứu nhận diện, phân tích thực trạng và chỉ rõ những vấn đề đặt ra trong công tác

quản lý thông tin, truyền thông trên mạng xã hội trong bối cảnh phát triển xã hội thông tin Việt Nam, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp và các

mô hình quản lý thông tin, truyền thông trên mạng xã hội trong bối cảnh phát triển xã hội thông tin ở Việt Nam là yêu cầu mang tính cấp bách hiện nay Thực hiện được những nhiệm vụ này sẽ tạo cơ sở cho việc hoạch định chính sách, xây dựng và hoàn thiện hành lang pháp lý về thông tin, truyền thông và quản lý thông tin, truyền thông trên mạng xã hội trong bối cảnh phát triển xã hội thông tin ở Việt Nam hiện nay, thúc đẩy sự thay đổi trong nội dung và phương pháp quản lý báo chí, truyền thông trong Chính phủ, Bộ - Sở Thông tin truyền thông, các cơ quan Bộ - ngành, các tổ chức, hiệp hội, các doanh nghiệp, các cơ sở giáo dục đại học trong cả nước

Có thể nói, những đòi hỏi cấp bách nêu trên dẫn đến yêu cầu có tính cấp thiết trong thực tiễn báo chí truyền thông nước ta hiện nay là: cần xây dựng một hệ thống lý luận và thực tiễn nghiên cứu mạng xã hội trong bối cảnh phát triển xã hội thông tin ở Việt Nam hiện nay; cần xác định rõ các tầng lớp xã hội chủ yếu là chủ thể tham gia và sử dụng mạng xã hội; cần mô tả và phân tích thực trạng mối quan hệ giữa mạng xã hội và sự phát triển xã hội thông tin ở Việt Nam hiện nay; đánh giá thực trạng và

xu hướng phát triển của mạng xã hội ở Việt Nam - những vấn đề đặt ra trong công tác quản lý thông tin, truyền thông trên mạng xã hội; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp và xây dựng mô hình quản lý thông tin, truyền thông trên mạng xã hội đáp ứng đòi hỏi cấp bách của thực tiễn

Hội thảo “M ạng xã hội trong bổi cảnh p h á t triển xã hội thông tin ở

Việt Nam hiện nay” kỳ vọng sẽ đáp ứng được những yêu cầu cấp bách

trong lý luận và thực tiễn đã nêu trên

Kính thưa các vị đại biểu và các nhà khoa học!• • •

Hội thảo hướng tới 4 mục tiêu cụ thể sau đây:

M ột là, thảo luận làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn và kinh nghiệm

quốc gia về mạng xã hội và quản lý thông tin trên mạng xã hội trong bối cảnh phát triến xã hội thông tin hiện nay

H ai là, thảo luận về thực trạng và những vấn đề đặt ra từ thực trạng

mạng xã hội và các tầng lóp tham gia và sử dụng mạng xã hội ở Việt Nam hiện nay

Ba là, dự báo xu hướng phát triển mạng xã hội, các yếu tố ảnh hưởng,

yêu cầu, điều kiện của sự phát triển mạng xã hội Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay

Bốn là, đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả và phát huy vai

trò của mạng xã hội ở Việt Nam phù hợp với yêu cầu và điều kiện của

sự phát triển xã hội thông tin ở Việt Nam hiện nay

Với mục tiêu đã nêu trên, Ban tổ chức trân trọng kính mời các nhà khoa học trình bày tham luận và tập trung thảo luận theo hai phiên, ứng với hai chủ đề chính sau đây:

Chủ đề 1: Mạng xã hội và quản lý thông tin truyền thông trên mạng

xã hội ở các quốc gia - lý luận, thực tiễn và kinh nghiệm

Chủ đề 2: Mạng xã hội và quản lý thông tin- truyền thông trên mạng

xã hội ở Việt Nam: thực trạng, vấn đề đặt ra và giải pháp

Kính thưa các vị đại biểu và các nhà khoa học!• • •

Để chuẩn bị cho Hội thảo quan trọng này, Ban tổ chức Hội thảo tiến hành các hoạt động nghiên cứu, khảo sát ở 6 địa phương trên toàn quốc bao gồm: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nắng, Quảng Ninh, c ầ n Thơ và Đắc Lắk, phỏng vấn các nhóm đối tượng là chủ thể tham gia mạng xã hội và nhiều nhà quản lý thông tin, truyền thông, các nhà khoa học trong nước và quốc tế Chúng tôi đã có cuộc họp trao đối với các cơ quan đồng tổ chức Hội thảo Ban tổ chức đã gửi thư mời đến các nhà khoa học trong nước và quốc tế, thảo luận và thống nhất chủ đề các tham luận, tập hợp và biên tập Kỷ yếu Hội thảo Ban tổ chức Hội thảo đã nhận được các tham luận khoa học của các nhà khoa học trong nước và quốc

tế với hai chủ đề đã nêu trên, thể hiện sự tâm đắc, tâm huyết của các nhà khoa học Chúng tôi trân trọng cám ơn sự đóng góp trí tuệ và nhiệt tâm của các nhà khoa học trong nước và quốc tế dành cho đề tài này của chúng tôi Các tham luận mà chúng tôi nhận được cho thấy cách tiếp cận rộng và sâu, theo cả chiều lý luận, thực tiễn và kinh nghiệm, thể hiện nhiều quan điểm và hướng tiếp cận mới, nhiều ý kiến gợi mở cho chúng ta cùng thảo luận, phản biện và tranh biện, nhằm rút ra kết luận về thực trạng, xu thế phát triển của mạng xã hội ở Việt Nam, vấn

đề đặt ra, quan điểm định hướng và giải pháp, mô hình quản lý mạng

17

xã hội theo nguyên lý phát triển, phù hợp với bối cảnh phát triển xã hội thông tin trên thế giới và ở Việt Nam hiện nay Mặc dù trên thực tế, các

cơ quan quản lý báo chí truyền thông đã có nhiều nỗ lực và thành công nhất định trong quản lý thông tin, truyền thông trên mạng xã hội, từ đó

có nhiều bài học kinh nghiệm quý báu cho chúng ta, nhưng còn nhiều quan điểm và ý kiến khác cần bàn thảo, trao đổi để thống nhất, hình thành quan điểm định hướng cho việc tìm kiếm các giải pháp quản lý thông tin, truyền thông trên mạng xã hội ở nước ta trước yêu cầu và thách thức mới hiện nay

Thay mặt cho Ban chủ nhiệm đề tài, chúng tôi trân trọng cám ơn sự cộng tác và sự đóng góp về học thuật của các nhà khoa học trong nước

và quốc tế đã gửi tham luận đến hội thảo Chúng tôi xin bày tỏ tình cảm

và lời tri ân sâu sắc sự hợp tác nhiệt tình, trách nhiệm và đầy hiệu quả của các cơ quan đồng tổ chức Hội thảo, bao gồm: Bộ Thông tin và Truyền thông, Học viện An ninh Nhân dân, Hội nhà báo Việt Nam Chúng tôi chân thành cám ơn sự cộng tác, hỗ trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ, đặc biệt là Văn phòng Chương trình Khoa học và Công nghệ trọng điểm cấp nhà nước KX.01.10/16-20 đã hỗ trợ mọi mặt cho Học viện Báo chí và Tuyên truyền chúng tôi

Trân trọng cám ơn các cơ quan lãnh đạo và quản lý báo chí các cấp, các đồng chí cán bộ, phóng viên các cơ quan báo chí truyền thông trong

cả nước và kính mong các đồng chí tiếp tục ủng hộ, đồng hành với chúng tôi trong sự nghiệp đào tạo, nghiên cứu, ứng dụng các công trình nghiên cứu vào thực tiễn báo chí truyền thông ở nước ta hiện nay

Kính chúc quỷ vị đại biểu mạnh khoẻ Chúc H ội thảo của chúng ta thành công tốt đẹp.

Xin trân trọng cám ơn ỉ

PHẦN I

M ẠNG XÃ HỘI VÀ QUẢN LÝ THÔNG TIN, TRUYỀN THÔNG

TRÊN MẠNG XÃ HỘI:

MỘT SỐ VẤN ĐÈ LÝ LUẬN

MẠNG XÃ HỘI NHẬN DIỆN VÀ ĐỊNH HƯỚNG QUẢN LÝ

-PGS,TS Nguyễn Thế Kỷ*

Trên nền tảng Internet, cùng với báo điện tử, trang thông tin điện tử, mấy năm gần đây mạng xã hội (MXH) có bước phát triển hết sức mạnh

mẽ, bộc lộ cả thế mạnh to lớn vốn có và cả những phức tạp, những hệ lụy khó lường Làm gì và làm như thể nào đ ể lợi dụng ưu điểm, thế mạnh; hạn chế mặt trái, tính chất “con dao hai lưỡi ” của loại hình kết noi và thông tin này - đó là câu hỏi đặt ra cho cả xã hội, đặc biệt là các

cơ quan chỉ đạo, quản lý thông tin, báo chí, văn hóa, an ninh.

1 Nhận diện

1.1 Internet

Tiền thân của mạng Internet ngày nay là mạng ARPANET do cơ quan Quản lý dự án nghiên cứu phát triển ARPA thuộc bộ Quốc phòng Mỹ xây dựng

Thuật ngữ "Internet" xuất hiện làn đầu vào khoảng năm 1974 Lúc

đó mạng vẫn được gọi là ARPANET Năm 1980, ARPANET được đánh giá là mạng trụ cột của Internet Với khả năng kết nối rộng lớn, tiện ích, Internet đã trở thành một mạng lớn nhất trên thế giới, mạng của các mạng, xuất hiện trong mọi lĩnh vực thông tin, thương mại, chính trị, quân sự, khoa học, giáo dục, văn hoá, xã hội

Theo Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC), Sau 2 năm khởi đầu

1996 & 1997 với lượng ít ỏi người sử dụng, số lượng người dung Inter­net tại Việt Nam không ngừng tăng trưởng qua các năm Đặc biệt giai đoạn 2012-2013, số lượng người dùng tăng trưởng mạnh nhất, với 28% tăng trưởng năm 2013 nhiều hơn so với năm trước Tính đến đầu cuối

2017, cả nước có trên 60 triệu người sử dụng Internet, gấp đôi số người

sử dụng năm 2011, tương ứng với gần 60% dân số, đứng thứ 3 trong

khu vực Đông Nam Á, sau Singapore (75%), Malaysia (trên 65%) Chỉ tính 16 năm qua, từ năm 2001 đến giữa năm 2017, số lượng người sử dụng Internet tăng trung bình mỗi năm 15-18% Trong số hơn 60 triệu người Việt Nam sử dụng Internet, có gần 30 triệu khách hàng của Google, 15 triệu của Yahoo, có trên 15 triệu khách của Facebook Tính đến 2018, số lượng người dùng ở Việt Nam là 64 triệu người theo báo cáo của We Are Social và 55 triệu người theo báo cáo của Statista Dự báo trước năm 2020, Dammio kỳ vọng số lượng người dùng Internet Việt Nam sẽ khoảng 76 triệu người, đạt mốc 80% dân số tính ở thời điểm năm 2018.

Năm 2017, Trung Quốc có trên 688 triệu người sử dụng internet, một nửa số dân tiếp cận internet Thế giới hiện có trên 3 tỷ người sử dụng internet Theo một cuộc khảo sát gần đây của tổ chức Pew (Mỹ), gần 50% số người được hỏi đã trả lời rằng họ dựa vào Internet đế đưa ra những quyết định mang tính bước ngoặt trong cuộc đời Internet đã trở thành kênh thông tin gần gũi, tiện lợi, bổ ích và cả độc hại - tùy theo ý thức, mục đích của người sử dụng Đến tháng 8 năm 2018, tờ Bưu điện Hoa Nam buổi sáng (SCMP) dẫn m ột báo cáo của Trung tâm Thông tin Internet Trung Quốc (CNNIC) công bố rằng số người dùng Internet ở Trung Quốc đã tăng thêm 30 triệu người trong nửa đầu năm 2018, đạt mức 802 triệu người Đây là lần đầu tiên số người dùng Internet ở Trung Quốc vượt mốc 800 triệu, tiếp tục củng cố vị trí của nước này là cộng đồng trực tuyến lớn nhất thế giới

1.2 M ạng xã hội

Mấy năm gần đây, cùng với hệ thống báo chí, trên Internet xuất hiện ngày càng nhiều các mạng xã hội, công cụ tìm kiếm, kết nối thông tin khác Chúng phát triển nhanh, lan tỏa rộng khắp toàn cầu, điển hình là Facebook, Twitter, YouTube, Google, Yahoo chat, Gmail Riêng Face- book, chỉ sau mấy năm ra đời, mạng xã hội này đã có hơn 01 tỷ người khắp thế giới sử dụng, hơn một nửa trong đó sử dụng hàng ngày Ớ những nước phát triển như Mỹ, Liên minh Châu Âu, một số nước châu

Á, có hơn 60% số dân và gần như toàn bộ giới trẻ thường xuyên dùng

mạng xã hội Tổng kết năm 2016, Liên minh viễn thông thế giới (IUT) đưa ra các số liệu: 3,77 tỷ người tiếp cận được với internet, chiếm 50% dân số thế giới; 2,79 tỷ người có đăng ký tham gia vào các mạng xã hội, chiếm 37% dân số thế giới; 4,9 tỷ người dùng thiết bị di động, chiếm 66% dân số thế giới; 2,5 tỷ người tham gia mạng xã hội qua thiết bị di động Ngoài ra, mỗi phút trên internet có 7 triệu tin nhắn được gửi qua Snapchat; 216 triệu ảnh được thích (like) trên Facebook; 2,4 triệu ảnh được thích (like) trên Instagram; 350.000 tweets được thực hiện trên Twitter; 400 giờ tải video trên Youtube; 110.000 cuộc gọi trên Skype;

70 triệu từ được dịch trên Google Translate

Với truyền hình, đó là sự xuất hiện vào năm 2005 của mạng xã hội chia

sẻ video lớn nhất hiện nay - Youtube Đen nay, với hơn 1 tỷ người dùng, tương đương 1/7 dân số thế giới, mạng xã hội chia sẻ video này đang tạo

xu hướng thông tin, giải trí mới, với các kênh Youtube phổ biến nhất, thu hút người xem còn đông hơn lượng khán giả của nhiều kênh truyền hình lớn Youtube cũng hoàn toàn có thế tạo nên những ngôi sao trên mạng không kém gì các kênh truyền hình Ai cũng có thể lập một kênh Youtube

và có thể thành công khi đem sản phẩm của mình đến với công chúng mà không cần phải một hệ thống cồng kềnh như truyền hình truyền thống Tất cả những con số vừa nêu cho thấy, đời sống con người hiện nay ngày càng gắn chặt vào các thiết bị và ứng dụng công nghệ Nghiện smartphone

và mạng xã hội đã trở thành phổ biển đối với rất nhiều người, nhất là giới trẻ, giới trí thức, doanh nhân, công chức, viên chức

Ở một mức độ nào đó, sự tác động của công nghệ làm thay đổi cách thức làm báo, đặc biệt khi mỗi công dân giờ đây đều có thể trở thành một người đưa tin hiển nhiên (và có thể là xuất sắc) cả về thông tin, hình ảnh lẫn video, qua các hình thức được gọi là “báo chí công dân” (citizen media) đang nở rộ trên các mạng xã hội Nhưng với báo chí dòng chính thống (mainstream), theo đuổi và cạnh tranh theo hướng đó không phải

là điều đơn giản bởi một toà soạn có đồ sộ đến mấy cũng không thể nào cạnh tranh được với một mạng xã hội hoặc một trang web có hàng trăm nghìn, hàng triệu, thậm chí đến hàng tỷ người dùng và tham gia tương tác như Facebook hay Twitter

c ầ n nói thêm, cùng với sự ra đời của báo điện tử, mạng xã hội, các phương tiện truyền thông khác trên internet thì khu vực báo, tạp chí in,

kể cả phát thanh, truyền hình suy giảm rất nhanh Theo Viện Brookings (Mỹ): số lượng đầu báo in/100 triệu dân tại Mỹ đã rơi từ 1.400 năm

1945 xuống còn 400 năm 2014 Lượng vốn lưu chuyển trong công nghiệp báo in giảm từ 35% xuống 15%, số lượng nhà báo có đăng ký thẻ tại Mỹ giảm từ 43.000 năm 1978 xuống còn 33.000 năm 2015 Một loạt các tờ báo in lâu đời và danh tiếng tại Mỹ phải đóng cửa hoặc đình bản ấn phẩm in để chuyển sang ấn phẩm điện tử, nổi bật có các tờ San Francisco Chronicle, Boston Globe hay Newsweek Ngoài Mỹ, thị trường báo chí lớn thứ hai thế giới là Châu Âu, báo in cũng suy giảm trầm trọng Từ 2008 đến nay, 50% báo in tại Anh thực hiện cắt giảm nhân sự hoặc giảm số lượng ấn phẩm Các tờ báo lớn tại Châu Âu như E1 Pais (Tây Ban Nha), Le Monde (Pháp), Der spiegel (Đức) đều cắt giảm nhân sự, lượng phát hành giảm từ 1/3 đến một nửa và đều chuyển hướng phát triển nội dung sang các nền tảng công nghệ số Nen tảng của internet và công nghệ số đã làm thay đổi sâu sắc cách thức mà công chúng đến với thế giới trực quan sinh động bên ngoài

Tại Việt Nam, chiều hướng đi xuống của báo giấy cũng thể hiện rõ, một số tờ báo giấy buộc phải giảm số lượng bản in, thậm chí dừng hoạt động do thua lỗ Khá nhiều tờ báo in giảm số lượng tia-ra, thu nhập từ quảng cáo cũng giảm mạnh Truyền hình sau một thời gian dài có sự tăng trưởng đáng ngưỡng mộ thì giờ đây cũng đang phải đối mặt với rất nhiều khó khăn và thách thức, phát thanh cũng đang gặp nhiều khó khăn

2 Tác động của mạng xã hội đến đòi sống nhân loại

Cùng với vô vàn tiện ích, phục vụ nhu cầu kết nối, trao nhận thông

tin của các tổ chức, cá nhân, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, internet, trong đó có MXH, từ mặt trái của mình, cũng gây biết bao phiền phức, tai hại cho con người

2.1 Sức mạnh của mạng xã hội

Chỉ khảo sát ở góc độ chính trị, xã hội, mấy năm qua, MXH đã gây điêu đứng cho nhiều nước Từ cuối năm 2010, cùng với các nhân tố,

lực lượng tạo nên những biến động chính trị, xã hội to lớn, sâu sắc ở Bắc Phi, Trung Đông: 2 tồng thống bị lật đổ (Tuynidi và Ai Cập), 1 tổng thống bị phế truất và chịu cái chết thảm khốc (Gadhaíi của Lybia), 2 nước đứng trước nhiều sóng gió (Yemen, Syria), đều có sự tham gia, hoặc chủ động, hoặc bị động, của các công cụ truyền thông trên internet Những người tham gia cuộc bạo động đường phố tháng 8 năm 2011 ở Anh, những cuộc xuống đường "chiếm phố Wall" ở M ỹ và hành động tương tự ở nhiều nước khác trong tháng 10, tháng 11 năm 2011 đều sử dụng "vũ khí" lợi hại Facebook, Twitter, mạng xã hội, điện thoại di động Đài BBC, trong bài viết tháng 2 năm 2011 với tựa đề “Cách mạng Iran

- Thiên An Môn - A i Cập”, nêu ra phương thức để tạo nên những đám đông: kích động quần chúng xuống đường; triệt để lợi dụng các sự cố, tai nạn, những cái chết để tạo cớ bạo loạn; sử dụng điện thoại di động, mạng xã hội, báo chí, truyền thông để kích động, liên kết trong ngoài Một số người đứng đầu chính phủ Anh, các nước phương Tây từng lớn tiếng hô hào “tự do cho Internet”, phê phán nước này, nước kia là “kẻ thù của internet”, nhưng khi mặt trái của các phương tiện truyền thông này gây hậu quả ở chính nước mình, đã phải thốt lên: Internet, Facebook, Twitter là “công cụ của bạo loạn” Những biến động chính trị - xã hội gần đây ở Hi Lạp, Venezuela, Thổ N hĩ Kỳ, Tây Ban Nha, Á o đều có vai trò của báo chí, mạng xã hội

Nhiều người phong cho Internet, các trang mạng xã hội là “quyền lực thứ 5”, sau 4 “quyền lực” đã được thế giới phương Tây “công nhận” : quyền lập pháp, tư pháp, hành pháp và báo chí “Quyền lực thứ 5” này

đã trở thành một sức mạnh to lớn, vượt lên trên, ra bên ngoài các biện pháp quản lý hành chính hay kỹ thuật của một quốc gia cụ thể Điều đáng quan tâm là, cái quyền lực ấy không chia đều cho các nước mà tập trung vào một số nước lớn, thậm chí vài ba nước cực lớn Theo một số thống kê đáng tin cậy, tổng lượng truy cập Internet trên toàn cầu tập trung vào khoảng 150 công ty, chủ yếu xuất phát từ Mỹ, do Google, Yahoo, Facebook, Twitter cầm đầu

2.2 M ầu lan truyền mạng (Internet Memes)

Gần đây trên đời sống truyền thông ở ngoài nước và trong nước xuất hiện những hiện tượng khá lạ: ảnh một cô gái chìa tay ra cho m ột người khác cầm với chú thích “Nắm tay em/anh đi khắp thế gian”; những vũ điệu của nhóm nhảy Gangnam Style được nhại và lan truyền với tốc độ chóng mặt; một công ty kinh doanh giày đã nhại điệu nhảy này và quay clip quảng bá cho sản phẩm của mình rồi tải lên mạng xã hội Youtube,

và sau đó nó đạt kỷ lục với hàng triệu người xem v v Giới nghiên cứu gọi những thông tin dạng đó bằng thuật ngữ “Internet Memes” (tạm dịch là: mẩu lan truyền mạng)

Năm 2013, Richard Dawkins miêu tả m ẩu lan truyền mạng là một mẩu lan truyền được thay đổi, làm khác đi một cách có chủ ý bởi sự sáng tạo của con người, nó khác hoàn toàn với gen sinh học và với khái niệm m ẩu lan truyền thời kỳ trước khi có Internet (pre-Intemet concept

of a meme) của chính Richard Dawkins M ẩu lan truyền m ạng được Richard Dawkins giải thích như là một “vụ chiếm quyền điều khiển của

ý tưởng gốc”, do vậy, mẩu lan truyền (meme) đã được thay đối và phát triển theo một hướng mới Ngoài ra, mẩu lan truyền mạng cũng mang những đặc tính mới so với mẩu lan truyền gốc

Mẩu lan truyền (meme) cũng là một hình thức giao tiếp văn hoá chính trị trong một đất nước Ở Pháp, năm 2009, đã có một mẩu lan truyền trong lĩnh vực chính trị rất nổi tiếng Khi đó, Tổng thống Pháp Sarkozy còn đương nhiệm và có vẻ ông mang một hình ảnh khá xa cách với dân chúng Đe thay đổi hình ảnh của mình trong m ắt người dân Pháp, nhân dịp lễ kỷ niệm 20 năm ngày Bức tường Berlin sụp đổ (1989-2009), Sarkozy đã đăng lên trang Facebook cá nhân một bức ảnh, trong đó ông đứng với một đám đông bên cạnh bức tường nổi tiếng đó Tuy nhiên, khi xem kỹ, nhiều người đặt câu hỏi về tính chân thực của bức ảnh Họ cho rằng Sarkozy đã không có mặt đứng cái ngày lịch sử cạnh bức tường lịch sử sụp đổ Họ đã rất giận dữ khi biết rằng Tổng thống đã lừa dối mình Một số người dùng phần mềm máy tính ghép ảnh Sarkozy vào các bức hình chụp những sự kiện mà Sarkozy không hề tham dự, với chú thích “Sarkozy đã ở đây!” (Sarkozy Was There)

Mấu lan truyền mạng có thể phát triển và lan truyền rất nhanh, đôi khi đạt đến sự phổ biến trên toàn thế giới chỉ trong vòng vài ngày Nó thường được hình thành từ sự tương tác xã hội, bình dân hoá và đại chúng hoá lõi thông tin để nhiều người có thể tìm thấy chính mình trong

đó Sự phát triển nhanh chóng và tác động của chúng đã gây sự chú ý

nghiên cứu định hình sự phát triển và dự đoán các mẩu lan truyền có

được sử dụng trong phương thức “tiếp thị lan truyền thông tin”, một phương thức quảng cáo đại chúng ít tốn kém

Nắm rõ những đặc tính của những thông tin dễ lây lan trên mạng, các chuyên gia quản trị khủng hoảng truyền thông cũng có thể tìm cách để hạn chế sự lây lan của thông tin và giảm thiểu hậu quả mà nó gây ra Cũng giống như các bác sĩ, nắm được đặc tính của virus để có phác đồ điều trị thích họp Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với những khủng hoảng truyền thông trong lĩnh vực công ở nước ta

3 Thái độ và cách ứng xử của một số nước

Trước khi “cách mạng hoa nhài” nổ ra và nhanh chóng bùng phát ở Bắc Phi, Trung Đông, bạo loạn đường phố ở Anh; phong trào "chiếm phố Wall” ở Mỹ , ít ai nghĩ báo điện tử, Facebook, Twiter, các trang mạng

xã hội, các công cụ cung cấp nội dung trên Internet lại có thể ảnh hưởng sâu sắc, nghiêm trọng đến an ninh, trật tự của những nước này v ấ n đề đặt ra là: làm gì, làm như thế nào với mặt trái của báo điện tử, Facebook, Twitter, Google, Yahoo, các trang mạng xã hội, trang tin điện tử?

Ở Ai Cập, khi phong trào biểu tình, bạo loạn đã lên đến đỉnh điểm (vào cuối tháng 1/2011), Tổng thống Hosni Mubarak ra lệnh chặn Face- book, cắt internet , nhưng giải pháp đó đã quá muộn

Với bản chất “không biên giới”, bên cạnh lợi thế gần như vô biên, thì những mặt trái, mặt tiêu cực của Internet cũng đặt ra yêu cầu và thách thức không nhỏ cho công tác quản lý Một số quốc gia đã dựng lên các

“biên giới ảo” trên nền Internet để kiểm soát “lãnh thổ của mình” Chính

sách quản lý internet của Trung Quốc - nơi có trên 460 triệu người sử dụng, có thể là một sự tham khảo cần thiết Nước này phát triển Internet, mạng xã hội, báo chí điện tử nội địa nhằm nâng cao đời sống tinh thần lành mạnh của người dân, chiếm lĩnh thị trường trong nước, tiến mạnh

ra và cạnh tranh với bên ngoài Họ chủ trương lập những “tường lửa”, thậm chí ngăn chặn toàn bộ các mạng xã hội bên ngoài nếu xét thấy nguy hại cho công chúng trong nước Đài RFA (ngày 2/2/2011) viết:

“Dù cấm cửa thế nào chăng nữa thì Trung Quốc sẽ không bao giờ đủ khả năng bịt miệng Facebook và Twitter cũng như các trang mạng xã hội khác Trí thức Trung Quốc một lúc nào đó sẽ tập họp lại với nhau qua đường kết nối đầy sức mạnh này”

Tại Nga, mạng xã hội chủ yếu là của các công ty trong nước, chính phủ Nga kiểm soát chặt chẽ mạng xã hội từ nước ngoài Khi đề cập đến tình hình Bắc Phi, Trung Đông, ông Andrei Grozin, Vụ trưởng Vụ Châu

Á của Viện nghiên cứu các nước Trung Á của Nga (năm 2011) nhận xét: Ai cũng thấy rõ ràng là mô hình thay đổi chế độ ở đây đã được lập

ra theo phiên bản hiện đại hóa “cách mạng màu”, một thời từng được

áp dụng trong không gian hậu Xô viết Giờ đây, dường như nó lại được lặp lại với sự trợ giúp của các công nghệ mới

Tại Bê-la-rut, cơ quan cảnh sát mật KGB cũng tăng cường kiếm soát thông tin trên các trang mạng xã hội Các quốc gia khác như: Pakistan, Iran, Syria, Triều Tiên, Bangladesh, Các tiểu vương Quốc Ả Rập thống nhất, Myanmar đã chặn các mạng xã hội nước ngoài Facebook, Flickr, Twitter , đề ra chính sách và giải pháp tăng cường kiếm soát thông tin trên mạng xã hội

N gay chính quyền Mỹ, m ột m ặt, lên tiếng chỉ trích, xuyên tạc Trung Quốc, Việt Nam, Cu Ba, I-ran, My-an-ma, Sy-ri “vi phạm tự

do Internet”, tiếp tục tung ra các trang mạng xã hội bằng các thứ tiếng Trung Quốc, Nga, Ấ n Độ (sau khi đã thực hiện rất hiệu quả các trang mạng xã hội này bằng tiếng A-rập, Farsi), chi ít nhất 30 triệu USD trong năm 2011 để “bảo v ệ” các bloger đang bị ngăn cản, “cải thiện môi trường pháp lý” cho hoạt động truyền thông Mặt khác, kiên quyết ngăn

cản việc bán Yahoo cho Công ty Thương mại điện tử Trung Quốc, đến mức ông Jack Ma - Chủ tịch công ty này phải thốt lên: “Vấn đề là những thương lượng của chúng tôi đang được dẫn giải từ chuyện kinh tế sang chuyện chính trị” Hóa ra, người M ỹ cũng không thể “vô tư”, không thể trao quyền “tự do” cho Yahoo, cho internet, coi việc nắm Yahoo cũng là chuyện chính trị.

4 Quan điểm, giải pháp của Việt Nam

Tính đến tháng 6/2018, cả nước có trên 159 báo điện tử và tạp chí điện tử, 1.510 trang thông tin điện tử tổng họp được cấp phép 63/63 tỉnh, thành phố, 22/22 bộ, ngành đã có cổng thông tin điện tử hoặc trang tin điện tử Số mạng xã hội trong nước được cấp phép là 228 Có hơn

20 nhà đăng ký tên miền Việt Nam, trên 100 nhà đăng ký tên miền quốc

tế và hơn 20 doanh nghiệp đang cung cấp dịch vụ hosting tại Việt Nam Con số thống kê nêu trên cho thấy, tốc độ ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) của ta được thực hiện khá tốt, kết quả rất đáng khích lệ, góp phần tích cực vào công cuộc đổi mới, nâng cao dân trí, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế

Người dùng Intemet ở nước ta nhìn chung có trình độ học vấn tương đối khá, là học sinh, sinh viên, trí thức, công chức, viên chức Khi ngồi trước máy, ngoài nhu cầu học tập, tìm kiếm thông tin bổ ích qua Các báo, tạp chí

và trang thông tin điện tử chính thống, người dùng máy tính còn truy cập vào các báo và tạp chí điện tử khác, các trang mạng xã hội, các trang web nước ngoài, các blog, diễn đàn, Youtube (kênh video trực tuyến)

Với báo chí điện tử trong nước, bên cạnh thế mạnh và ưu điểm cơ bản, một số báo và trang thông tin điện tử của ta còn thiếu nhạy bén chính trị, chưa làm tốt chức năng tư tưởng, văn hoá, xa rời tôn chỉ, mục đích, đối tượng phục vụ Cùng với những báo, tạp chí điện tử đã được cấp phép đúng luật, xuất hiện nhiều website không phải là cơ quan báo chí nhưng hoạt động và đăng tải thông tin như m ột cơ quan báo chí, vi phạm Luật Báo chí và các quy định pháp luật khác

Với thông tin, hình ảnh đăng tải trên mạng xã hội, mặt trái dễ thấy là thiếu tính chính thống, chính xác, trách nhiệm, khó kiểm chứng, nhiều thông tin mang tính cá nhân, bịa đặt, xuyên tạc, bôi nhọ tổ chức, cá nhân, không ít thông tin lừa đảo, vi phạm pháp luật, đi ngược lại lợi ích của cộng đồng, làm phương hại an ninh quốc gia.

hoạt động chống đối, xâm phạm an ninh quốc gia của ta với nhiều phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, xảo quyệt Chúng lợi xây dựng các trang web, đặt máy chủ ở ngoài Việt Nam, đăng tải thông tin, luận điệu sai trái, kích động chống phá ta Từ giữa 2009 đến nay, các thế lực thù địch tập trung vào hoạt động tuyên truyền phá hoại Đại hội XI, XII của Đảng, xuyên tạc Nghị quyết và các văn kiện của Đại hội XI, XII, đòi tẩy chay Hiến pháp mới, bôi nhọ lãnh đạo Đảng, Nhà nước, phủ nhận thành tựu công cuộc đổi mới, kích động m ột số người dân biếu tình vì lý do “bảo vệ chủ quyền biển đảo”, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, làm ảnh hưởng đến quan hệ đối ngoại của Việt Nam Ngoài những trang web, blog, diễn đàn có nội dung phản động được hosting ở nước ngoài, thời gian gần đây xuất hiện một số trang web sử dụng tên miền Việt Nam (tên miền vn) hoặc tên miền quốc tế nhưng được hosting tại Việt Nam đăng tải tài liệu, truyện, tranh, ảnh, video clip có nội dung độc hại, đồi trụy, bạo lực, trái thuần phong mỹ tục của dân tộc

Nhận rõ m ặt mạnh, mặt tích cực và cả mặt trái của internet, các báo chí điện tử, mạng xã hội, chỉ 8 năm sau khi Việt N am nối mạng internet, Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa IX) đã ra Chỉ thị 52-CT/TW ngày

22 tháng 7 năm 2005 “v ề phát triển và quản lý báo chí điện tử ở nước

ta hiện nay” Chỉ thị 52-CT/TW nhấn mạnh: “Tiếp tục nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò, tác động của mạng thông tin toàn cầu và các báo chí điện tử đến sản xuất và đời sống xã hội Đổi mới nội dung, phương thức chỉ đạo, quản lý của các cơ quan nhà nước đối với báo điện tử; xây dựng các tờ báo chí điện tử ở nước ta có kỹ thuật và công nghệ hiện đại; đúng đắn, chân thực, phong phú về nội dung, sắc bén về tính định hướng, tính chiến đấu; có tính văn hóa, tính nghiệp vụ cao; thực sự là

vũ khí chính trị tư tưởng quan trọng, săc bén của Đảng, N hà nước, các đoàn thể, phục vụ đắc lực sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Báo chí điện tử ở nước ta phải được phát triển nhanh, vững chắc,

có hiệu quả, phù họp với điều kiện cụ thể về kinh tế, kỹ thuật, con người, năng lực quản lý, bảo đảm an ninh, an toàn, kết họp hài hoà với việc phát triển các loại hình báo chí và các phương tiện thông tin khác” Chỉ thị 30-CT/TW của Bộ Chính trị (khóa X), ban hành ngày 25 tháng

12 năm 2013 về “Phát triển và tăng cường quản lý báo chí điện tử, mạng

xã hội và các loại hình truyền thông khác trên Internet” chỉ rõ: “Không ngừng đổi mới tư duy lãnh đạo, chỉ đạo và quản lý báo chí điện tử, mạng

xã hội và các loại hình truyền thông khác trên Internet theo kịp với sự phát triển của công nghệ Internet, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong thời

kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế Chủ động, kiên trì thúc đẩy phát triển đúng hướng đi đôi với quản lý chặt chẽ, có hiệu lực, hiệu quả báo chí điện tử, mạng xã hội và các loại hình truyền thông khác trên Internet Tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo chủ động định hướng, cung cấp thông tin kịp thời để chi phối, làm chủ thông tin; lấy thông tin tích cực, chính thống lấn át, đấu tranh chống lại các thông tin sai trái, xấu độc, phản động trên Internet Coi trọng tuyên truyền, giáo dục, vận động người sử dụng Internet tuân thủ luật pháp, chuẩn mực đạo đức xã hội, văn hóa, biết phân biệt đúng - sai, thật - giả, tích cực đấu tranh phê phán với các thông tin sai trái, bịa đặt, vu cáo, độc hại trên Internet đi đôi với tăng cường quản lý thông tin trên Internet Khuyến khích khai thác, phát triển những tiện ích, lợi thế của Internet nói chung, báo chí điện tử, mạng xã hội và các loại hình truyền thông khác trên Internet nói riêng Đồng thời, tăng cường rà soát, bổ sung những chế tài đủ m ạnh đối với việc đưa tin sai sự thật, bôi nhọ, xúc phạm đời tư các cá nhân, tổ chức, công dân, kích động, chia rẽ, chống phá Đảng, Nhà nước và gieo rắc sản phẩm văn hóa đồi trụy”

Thực hiện quan điểm, chủ trương của Đảng, nhất là Chỉ thị 52- CT/TW của Ban Bí thư (khóa IX), Chỉ thị 30-CT/TW của Bộ Chính trị (khóa X), Chính phủ đã xây dựng và ban hành một số văn bản quy phạm

pháp luật quan trọng: Nghị định số 97/2008/NĐ-CP ngày 28/8/2008 của Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin điện tử trên Internet; Thông tư số 07/2008/TT-BTTTT ngày 18/12/2008 hướng dẫn một số nội dung về hoạt động cung cấp thông tin trên trang điện tử cá nhân trong Nghị định số 97/2008/NĐ-CP ngày 28/8/2008 của Chính phủ; Nghị định số 28/2009/NĐ-CP ngày 20/03/2009 quy định xử phạt hành chính trong quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin điện tử trên Internet; Nghị định số 72/2013/NĐ-CP ngày 15/7/2013 của Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet

và thông tin trên mạng; Nghị định số 174/2013/NĐ-CP ngày 13/11/2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin và tần số vô tuyến điện; Quyết định số 38/2014/QĐ-TTg ngày 01/7/2014 của Thủ tướng Chính phủ đã ban hành quy định về đấu giá, chuyển nhượng quyền sử dụng kho số viễn thông, tên miền Internet; Thông tư số 24/2015/TT-BTTTT quy định

về quản lý và sử dụng tài nguyên Internet; Thông tư số 16/2016/TT- BTTT ngày 28/6/2016, hướng dẫn chuyển nhượng quyền sử dụng tên miền Internet được cấp không thông qua đấu giá

Điểm yếu hiện nay của chúng ta là ta chưa kiểm soát hiệu quả các sản phẩm, website của doanh nghiệp nội dung số nước ngoài tại Việt Nam Điều này đã tạo ra những khoảng trống để các thế lực tiêu cực, phản động lợi dụng đưa thông tin xuyên tạc, kích động, phá hoại ta, ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh tư tưởng, văn hóa của ta, tác động xấu đến đông đảo công chúng, nhất là giới trẻ

Với các báo điện tử, tốc độ thông tin và việc kiểm soát thông tin của loại hình báo chí này cần phải được đi kèm với công nghệ quản trị nội dung (Content Management System - CMS) Coi trọng quy trình xuất bản báo điện tử, đặc biệt là nâng cao chất lượng nội dung thông tin.Cần xây dựng, bổ sung, hoàn thiện các văn bản hướng dẫn việc thực hiện N ghị định 97/2008/NĐ-CP về quản lý các trang thông tin điện tử tống hợp theo hướng yêu cầu các trang thông tin này phải có nhân sự

đủ năng lực nghiệp vụ báo chí để tổ chức, quản lý nội dung đăng tải trên

đó Không được biến trang thông tin thành tờ báo chí điện tử trá hình

Cơ quan chức năng quản lý nhà nước cần tăng cường đôn đốc, hướng dẫn các ban, bộ, ngành trong việc xây dựng hệ thống cổng thông tin

từng bước áp dụng tiêu chuẩn ISO trong quản lý an toàn, an ninh mạng cho các cổng thông tin điện tử của cơ quan Đảng, Nhà nước trung ương

và địa phương, cho các cơ quan báo chí trọng yếu

Việc sử dụng các trang mạng xã hội, báo chí, các loại hình thông tin khác trên Internet là m ột xu thế không thể phủ nhận Hiện nay, các phương tiện truyền thông trên Internet tại Việt Nam đang là vấn đề, là thị trường hấp dẫn ở nhiều góc độ của các thế lực, các doanh nghiệp nước ngoài Điều đáng lo ngại là càng ngày, phía nước ngoài càng gia tăng chi phối, tác động mạnh mẽ đến lĩnh vực này

Đề tiếp tục đứng vững và phát triển trước sự cạnh tranh từ truyền thông xã hội, truyền thông công dân, báo chí, phát thanh, truyền hình chính thống vẫn phải sử dụng nhiều hơn thế m ạnh của mình là chất lượng thông tin, đặc biệt trong thời đại mà tin giả “fake news” đang bùng nổ như hiện nay

Chúng ta không ngăn cấm mạng Internet tại Việt Nam, số lượng người truy cập và tốc độ tăng trưởng hàng năm là minh chứng hiển nhiên cho điều vừa nói Tuy nhiên, cùng với việc khai thác, sử dụng tốt mặt tích cực của báo chí điện tử, mạng xã hội và các phương tiện truyền thông khác trên internet, cần xử lý nghiêm minh, kiên quyết m ột số mạng xã hội, một số website, blog vi phạm pháp luật, chuẩn mực văn hóa, thuần phong mỹ tục của đất nước, c ầ n tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, nhất là các quy định đối với doanh nghiệp nước ngoài kinh doanh lĩnh vực Internet, viễn thông, báo chí, phát thanh, truyền hình tại Việt Nam Tăng cường công tác chỉ đạo, quản lý báo chí, nhất là báo chí điện tử, trang tin điện tử và mạng xã hội trên internet; quản lý tốt hơn việc xã hội hóa sản xuất hoặc liên kết sản xuất, truyền dẫn, phát sóng các chương trình phát thanh, truyền hình; hỗ trợ các doanh nghiệp

trong nước phát triển, thúc đẩy đầu tư cơ sở hạ tầng dịch vụ công nghệ thông tin, tạo ra những “đơn vị tiên phong” đủ mạnh để cạnh tranh chiếm lĩnh thị trường M ặt khác, có biện pháp và hành động kiên quyết nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của internet đối với đời sống xã hội; tăng

cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm những hành vi sử dụng internet,

mạng xã hội, các trang thông tin điện tử có tên miền Việt N am hoặc tên miền quốc tế nhưng thuê máy chủ (hosting) trong nước để đăng tải tài liệu, truyện, tranh, phim, ảnh có nội dung xấu, chống đối chế độ, trái thuần phong mỹ tục của dân tộc

Coi trọng việc phối hợp và hợp tác quốc tế trong phát triển và quản

lý báo chí điện tử, trang tin điện tử, mạng xã hội và các phương tiện truyền thông khác trên Internet

Chăm lo công tác đào tạo, bồi dưỡng, bố trí cán bộ, biên tập viên, phóng viên các cơ quan báo chí, xuất bản, văn hóa, văn nghệ Coi trọng việc giáo dục chính trị, đạo đức, lối sống cho giới trẻ, quan tâm đến các yêu cầu chính đáng của họ về học hành, việc làm, đời sống Tích cực, chủ động đấu tranh phản bác thông tin, luận điệu sai trái trên báo chí, mạng xã hội và các phương tiện truyền thông khác trên internet của các thế lực thù địch, phản động./

TỔNG QUAN NGHIÊN c ứ u VẨN ĐÊ

M ẠNG XÃ HỘI TRONG BỐI CẢNH PHẤT TRIỂN

XÃ HỘI THÔNG TIN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

PGS,TS Đỗ Thị Thu Hằng* ThS Lương Thị Phương Diệp** ThS Dương Quốc Bình***

1 Lịch sử nghiên cứu vê mạng xã hội

* Nghiên cứu quốc tế về mạng xã hội

Các nhà khoa học về truyền thông và truyền thông công nghệ trên thế giới đã dành nhiều công trình nghiên cứu về truyền thông mới và

truyền thông xã hội Năm 2007, trong cuốn sách New Medỉa: An Introduction

(Giới thiệu về truyền thông mới), Terry Flew đã cung cấp những kiến thức toàn diện về các công nghệ truyền thông mới, khẳng định rằng:

“truyền thông mới không chỉ đơn giản như các hình thức công nghệ về phần cứng mà còn là những vấn đề về "phần mềm xã hội", truyền thông mới được tạo dựng bởi các yếu tố xã hội, văn hoá, chính trị và kinh tế

mà truyền thông mới đang được phát triển và sử dụng Sự phát triển của truyền thông mới được phân tích trong mối quan hệ rộng hơn trong xu hướng hội tụ, điện tử hoá, toàn cầu hoá, liên kết toàn cầu, kết nối và phát triển trong quá trình “phát triển kinh tế sáng tạo và mới”1 Trong cuốn sách này, phần luật Internet cũng đã được phân tích, đặc biệt là những điều luật về trò chơi và là nguồn thông tin mở cho những vấn đề liên quan đến bản quyền và luật sở hữu trí tuệ Trong chương "Các văn hoá ảo" (Virtual Cultures) cũng đã phân tích về công nghệ di động, công nghệ không dây, các phần m ềm xã hội và các dạng truyền thông xã hội

* Viện trư ở n g Viện B á o chí, H ọ c viện B á o c h ỉ và Tuyên truyền

** Viện B ả o chí, H ọ c việ n B á o c h í và Tuyên truyền

*** Viện B á o chí, H ọ c việ n B á o c h i v à Tuyên truyền

‘E lefant, c., & B lack, N (2010) S o c ia l M e d ia f o r Lavvyers: T h e N e x tF r o n tie r P a p e r b a c k u s e p r e fo r -

trực tuyến được xem như là những phát triển truyền thông mới trong xã hội ngày nay.

Năm 2010, tác giả Saíko.L xuất bản cuốn sách Social Media Bible (Kinh thánh về truyền thông xã hội) đề cập về định nghĩa mạng xã hội

và các dạng mạng xã hội khác nhau Tác giả đã giúp độc giả hiểu vì sao mạng xã hội quan trọng trong cuộc sống ngày hôm nay, từ mạng xã hội đến tiểu blog, vblog đến thế giới ảo Tác giả đã thảo luận những công

cụ của mạng xã hội và những ai nên sử dụng những công cụ này Chương 15 Live from Anywhere - It’s Live-casting (Sống ở bất cứ nơi nào - đó là trực tiếp), cho rằng các hoạt động Online là hoạt động mà bất

cứ ai cũng có thể làm trong thời đại của mạng xã hội Trong chương này, tác giả giới thiệu về BlogTalkRadio, Webcasting, Hội thảo trên web

"Hiện tại tôi không Online trên Internet, tuy nhiên có 36 người đang chat

và nói chuyện với nhau và họ đang nói về những gì họ dự định làm trong cuộc sống của mình Đó thực sự là hoạt động xây dụng cộng đồng và

đó là những trải nghiệm tốt nhất mà tôi đã từng làm "1

xã hội" (The Political Power o f Social Media) đã bàn về ảnh hưởng của

phân tích và đưa ra nhiều ví dụ về vai trò của mạng xã hội đối với các phong trào chính trị, có thành công nhưng cũng có những thất bại và nhấn mạnh rằng: mạng xã hội là một công cụ quan trọng đế hỗ trợ xã hội dân sự và tạo nên một không gian công cộng làm thay đổi môi trường chính trị ở nhiều quốc gia

Trên cơ sở khẳng định những khái niệm cơ bản và vai trò của truyền thông xã hội nói chung và mạng xã hội nói riêng, nhiều nhà nghiên cứu

đã xây dựng các lý thuyết về mạng xã hội Từ năm 1954, J.A Bames đã nghiên cứu ứng dụng cung cấp mạng và đưa ra thuật ngữ mạng xã hội

1 Safko, L., & K e v in , p (2010) S ocial M e d ia B ib le: Tactics, Tools, a n d S tra teg ie s f o r B u sin ess Success, tr.294.

2 Schienstock, G (1999) In fo rm ation Society, W ork a n d the G eneration o fN e w F o rm s o fS o c ìa l E xc lu -

như một câu trúc xã hội được thực hiện các nút thường là cá nhân hoặc

tổ chức Nó chỉ ra cách thức mà chúng được kết nối Phân tích mạng xã hội được coi là một kỹ thuật quan trọng trong xã hội học hiện đại, nhân chủng học, tâm lý học và nghiên cứu tổ chức Mạng xã hội hoạt động trên nhiều cấp độ, từ gia đình lên đến mức độ quốc gia, và đóng một vai trò quan trọng trong việc xác định cách các vấn đề được giải quyết, tố chức đang vận hành, và mức độ mà các cá nhân thành công trong việc đạt được mục tiêu của họ Lý thuyết mạng xã hội của J.A Bames xem các mối quan hệ xã hội trong điều kiện của các nút và các mối quan hệ

N út là các cá nhân trong mạng lưới, và các mối quan hệ là những mối quan hệ giữa các cá nhân Mạng xã hội là bản đồ của tất cả các mối quan

hệ liên quan giữa các nút đang được nghiên cứu Mạng lưới này cũng

có thể được sử dụng để xác định các nguồn vốn xã hội Những khái niệm này thường được hiển thị trong một sơ đồ mạng xã hội, nơi m à các nút

là các điểm và các mối quan hệ là các dòng kết nối

Theo Charles Kadushin (2011), lý thuyết mạng xã hội là một trong

số ít lý thuyết trong khoa học xã hội không phải là lý thuyết giản lược Các lý thuyết áp dụng cho các mức độ phân tích từ các nhóm nhỏ cho đến toàn bộ hệ thống toàn cầu Tính trương trợ là sự kết nối của mạng

xã hội Khoảng cách giữa hai chủ thể được quyết định bởi 04 tham số: (1) Kích thước của vị trí đầu tiên của các chủ thể trong mạng; (2) Mức

độ mà các chủ thể trong mạng có thành viên chồng chéo trong vị trí đầu tiên của họ; (3) Các rào cản giữa các chủ thể; (4) Cơ quan thực hiện bởi các chủ thể Cũng theo kết quả nghiên cứu của tác giả này, thì số lượng

cá thể trong mồi trường giữa các cá nhân khác nhau từ khoảng 300 đến 5.000 người Nếu không có sự chồng chéo trong các mạng cá nhân của người dân, mỗi người M ỹ có thể kết nối với bất kỳ người nào tại Hoa

Kỳ trong hai hoặc ba bước

Dù sinh sau đẻ muộn nhưng Facebook lại trở thành hiện tượng bùng

nổ, phát triển nhanh chóng và thu hút được rất nhiều người dùng Việt Nam Để giúp công chúng hiểu hơn về Facebook, năm 2011, công ty

sách Alpha Book đã xuất bản cuốn sách M ark Zuckerberg: Hiệu ứng

Facebook và cuộc cách mạng toàn cầu của mạng xã hội (Tùng Linh,

Nguyễn Linh Giang, Hoàng Ngọc Bích dịch)1 Tác giả cuốn sách là David Kirkpatrick - phóng viên kỳ cựu về công nghệ của tạp chí Fortune

đã đi sâu vào miêu tả, phân tích về ảnh hưởng và chiến lược của Face- book trong đời sống xã hội Thông qua cuốn sách này, tác giả cho thấy quá trình phát triển không ngừng nghỉ của mạng xã hội này từ khi nó được thai nghén ý tưởng và từng bước, từng bước đạt tới thành công ngày hôm nay, cũng như Facebook ảnh hưởng tới cuộc sống của chúng

ta như thế nào Hơn thế nữa, cái nhìn của ông về cách Facebook sử dụng quyền lực và ảnh hưởng của nó mà vẫn làm hài lòng 350 triệu người dùng thường xuyên vô cùng thú vị và đáng quan tâm

Bên cạnh đó, còn có hướng nghiên cứu về các hành vi sử dụng mạng

xã hội, nghiên cứu trường hợp ở Châu Âu, Mỹ, Trung Quốc , điển hình

là các công trình nghiên cứu sau đây:

- Peddiboyina Vịịaya Lasshmi (Đại học N ữ sinh Sri Padm avati Mahila Visvavidyalayam (Ấn Độ) và Yusuf Kalyago Jr - Sagar Atre (Đại

học Ohio, Hoa Kỳ) (2015) đã nghiên cứu Thông tin cá nhân trên mạng

xã hội và cách thể hiện bản thân của thanh thiêu niên An Đ ộ1.

- Cộng đồng châu Âu (European Commission) trong những năm gần

đây có một báo cáo nghiên cứu với tiêu đề “Use o f Social M edia by Eu-

ropean SMEs ”1 2 3 (Tạm dịch: v ấ n đề sử dụng mạng xã hội của các doanh nghiệp vừa và nhỏ)

(2012) “Understandìng socỉal medỉa ỉn China” (Tìm hiếu truyền thông

xã hội Trung Quốc đã mô tả tổng quan bức tranh mạng xã hội Trung Quốc

Theo nghiên cứu này, thị trường truyền thông xã hội lớn nhất thế giới

có sự khác biệt lớn so với các thị trường khác ở phương Tây ở chỗ:

1 D a v id K irk p a tr ic k (2011), M a r k Z u ckerb erg - H iệ u ứ n g /a c e b o o k và cu ộ c cách m ạ n g to à n cầ u của

m ạ n g x ã hội (T ùng Lỉnh, N g u y ễn L in h Giang, H o à n g N g ọ c B íc h dịch), N X B Thế giới, H à N ộ i

2 G S P e d d ib o yin a VỊịaya L a s sh m i (Đ ại học N ữ sin h S ri P a d m a v a ti M a h ila V isvavidyalayam (Ẩ n Đ ộ)

và P G S Y u s u fK a ly a g o J r - S a g a r A tre (Đ ại h ọ c Ohio, H o a K ỳ) (2015), T h ô n g tin cá n h â n trên m ạ n g

x ã h ộ i v à cá ch th ể hiện bản thân của thanh thiếu niên Ấ n Đ ộ, Tạp c h ỉ L ý lu ậ n chính trị v à Truyền thông,

s ẻ th á n g 12/2015, tr 34-38)

3E u ro p e a n C om m ission, U se o f S o c ỉa l M e d ia b y E u ro p e a n S M E s, F in a l R ep o r t R etrie ve d :

không Facebook, Twitter hay Youtube Trung Quốc có lượng người sử dụng Internet lớn nhất thế giới; đồng thời cũng có môi trường truyền thông xã hội năng động nhất Các phương tiện truyền thông xã hội bao gồm các diễn đàn và cộng đồng trực tuyến, nhắn tin, các trang đánh giá dành cho người tiêu dùng, các trang blog, và các trang mạng xã hội có khả năng trò chuyện, các trang microblog đa phương tiện, v.v Việc

sử dụng các công nghệ di động để truy cập mạng xã hội đang ngày càng trở nên phổ biến Cạnh tranh tiêu dùng cũng rất mạnh mẽ trong giới truyền thông xã hội, các công ty sử dụng các chiến lược khác nhau nhằm thu hút người tiêu dùng Một số nguyên ìý mà các công ty đang sử dụng bao gồm: Xây dựng các nội dung thực tế và gần gũi với người tiêu dùng;

sử dụng cách tiếp cận “thử nghiệm - và - học hỏi”; Sử dụng các nỗ lực truyền thông xã hội bền vững nhằm hỗ trợ các mục tiêu lớn của hãng1

Tổ chức Apeto, trong tài liệu “The rules o f Social Medỉa M arketỉng ỉn

Chỉna ” (Nguyên tắc tiếp thị truyền thông xã hội ở Trung Quốc) đã nhận

diện đặc điểm của thị trường Trung Quốc, đặc thù của các mạng xã hội Trung Quốc, từ đó dẫn các nguyên tắc cần tuân thủ hướng tới sự thành

* Nghiên cứu tại Việt Nam về mạng xã hội

Với khả năng lan tỏa thông tin nhanh chóng và tập hợp được số lượng rất lớn người dùng, MXH đã trở thành một hiện tượng làm thay đổi sâu sắc quá trình truyền thông Chính vì vậy ở Việt Nam đã có một số nghiên cứu liên quan đến sự phát triển và tác động của mạng xã hội

Năm 1995 đánh dấu kỷ nguyên của mạng xã hội, với sự ra đời của trang Classmate với mục đích kết nối bạn học Từ năm 1999, khi mạng

xã hội mới ra đời được 4 năm và chưa phổ biến ở Việt Nam thì Hội Nhà

báo Việt Nam đã dịch và cho xuất bản cuốn Viết cho độc giả của Loic

Hervouet Cuốn sách cho biết trong lịch sử, mạng xã hội được hình thành đầu tiên có lẽ là mạng dòng họ và mạng cộng đồng cư trú, sau

' Chiu, c., C hris, I., & S ilverm a n , A (2012) U n d ersta n d in g s o c ia l m edia in C hina R e tr ie v e d fr o m

h ttp ://a sia u d p cl/In fo r m e s/2 0 1 2 /c h in a m ed ia p d f

này khi xã hội phát triển cao hon, dân số đông hơn và tính đa dạng tăng cao thì kiểu loại mạng cũng nhiều hơn lên và đa dạng hơn (cũng có nghĩa

là phức tạp hơn lên) Từ những năm 90 của thế kỷ trước, khi mà công nghệ thông tin phát triển đã hình thành nên một loại hình mới chưa từng

có trong lịch sử là cộng đồng ảo và mạng xã hội ảo (virtual community/ Virtual netvvork)

Năm 2011, Bộ Thông tin và Truyền thông đã công bố kết quả nghiên

cứu của đề tài khoa học cấp Bộ “Nghiên cứu xu hướng phát triển mạng xã

hội và đề xuất chính sách định hướng phát triển mạng xã hội tại Việt Nam ”

của tác giả Đỗ Công Anh (Viện Chiến lược thông tin và truyền thông)1 Đe tài tập trung nghiên cứu hiện trạng phát triển mạng xã hội trên thế giới nói chung và tại Việt Nam nói riêng, dự báo xu hướng phát triển của mạng xã hội; bài học kinh nghiệm trong quản lý mạng xã hội của các quốc gia như Hàn Quốc, Trung Quốc và một số quốc gia khác tại Châu Âu, Châu Á, Ả Rập; Nghiên cứu đặc trưng, bản chất của mạng xã hội nhằm đưa ra các yếu tốt then chốt phục vụ công tác quản lý mạng xã hội đối với cả nhà nước và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ; Đồ ra các chính sách, giải pháp, phương

án và công cụ để quản lý mạng xã hội tại Việt Nam

Nhóm đề tài đã lựa chọn 20 mạng xã hội nổi tiếng, được truy cập nhiều trên thế giới và 10 mạng xã hội được truy cập nhiều tại Việt Nam

để thu thập và tổng hợp số liệu, qua đó đưa ra được cái nhìn toàn cảnh

và hiện hang chi tiết của mạng xã hội trên thế giới cũng như tại Việt Nam Ưu điểm nổi bật trong kết quả nghiên cứu của đề tài là đã xác định đặc điểm, bản chất của mạng xã hội, bước đầu đề xuất 2 nhóm các giải pháp quản lý mạng xã hội (ở góc độ công cụ truyền thông mới), bao gồm: Nhóm giải pháp về chính sách; Nhóm giải pháp về quản lý.Nhóm giải pháp về chính sách, bao gồm:

ự Quản lý thông tin đăng ký trên mạng xã hội Đe xuất đưa vào “Dự

1 Đ ỗ C ô n g A n h (2011), N g h iên cứu x u h ư ớ n g p h á t triển m ạ n g x ã h ộ i vả đ ề x u ấ t ch ín h sá c h địn h h ư ớ ng

p h á t triển m ạ n g x ã h ộ i tạ i Việt N am , Đ e tài khoa h ọ c cấp Bộ, Viện C hiến lượ c th ô n g tin và truyền thông,

B ộ T h ô n g tin và Truyền thông.

thảo nghị định quản lý, cung câp, sử dụng dịch vụ Internet và nội dung thông tin trên m ạng”.

✓ Xây dựng chế tài đối với mạng xã hội nước ngoài cung cấp dịch

vụ cho người sử dụng tại Việt Nam

sử dụng mạng xã hội

hội như một kênh tiếp xúc với người dân

Nhóm giải pháp về quản lý, bao gồm:

✓ Nghiên cứu phương án xây dựng công cụ quản lý, phòng ngừa và cảnh báo

✓ Xây dựng công cụ đánh giá truy cập website Giải pháp này cần triến khai ngay đế làm căn cứ thực hiện các chính sách quản lý nhà nước

về thông tin trên Internet

cơ quan nhà nước

Hiện nay, tại Việt Nam, số lượng người tham gia mạng xã hội ngày càng đông hơn, nó chiếm một vị trí trong hoạt động đời sống của một bộ phận người dân nói chung và thanh niên, sinh viên nói riêng Giới trẻ với những đặc điếm về phát triển tâm lý có những nhu cầu riêng và là người tiếp nhận tích cực những tiến bộ khoa học kỹ thuật, đồng thời cũng chịu tác động của các phương tiện nghe nhìn nhiều nhất trên cả hai phương diện tích cực và tiêu cực Chính vì vậy đã có nhiều nghiên cứu về những tác động của mạng xã hội với giới trẻ, nhất là nhóm sinh viên

Bài viết “Anh hưởng của truyền thông xã hội đến môi trường báo chí

Việt Nam Nguyễn Khắc Giang (2015), Anh hưởng của truyền thông

xã hội đến môi trường báo chí Việt Nam của Nguyễn Khắc Giang (ĐH Aarhus (Đan Mạch) đăng trên Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Khoa học

Xã hội và Nhân văn, Tập 31, số 1 (2015) Tác giả chủ yếu phác thảo lại

1 N guyên K h ắ c G ia n g (2015), Á n h h ú ở n g của tru y ền th o h g x ã h ộ i đến m ó i trú ờ n g báo c h í Vỉệì N am ,