Giáo án chuyên đề học tập ngữ văn 10 cánh diều

Qua tìm hiểu ở nhà, nêu những hiểu biết của em về - Mục đích của hoạt động nghiên cứuVHDG là tập phát hiện, nêu và giảiquyết những vấn đề còn chưa hiểu, chưathấy thuyết phục về văn học d

Trang 1

CHUYÊN ĐỀ 1 TẬP NGHIÊN CỨU VÀ VIẾT BÁO CÁO VỀ MỘT VẤN ĐỀ

VĂN HỌC DÂN GIAN Tiết TÌM HIỂU VỀ NGHIÊN CỨU MỘT VẤN ĐỀ VĂN HỌC

- Yêu thích VHDG và việc nghiên cứu VHDG

- Tiết 1 -2 -3 : +Nắm được các khái niệm cơ bản của nghiên cứu một vấn dềVHDG

+ Hiểu rõ những yêu cầu cơ bản của nghiên cứu và một số thaotác nghiên cứu VHDG

Trang 2

3.Về phẩm chất:

- Yêu thích VHDG và việc nghiên cứu VHDG

- Biết giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc qua việc học tập và nghiêncứu VHDG

-Biết phát huy ảnh hưởng tích cực của văn học với đời sống, củng cố hiểubiết và bồi đắp tình yêu với nghệ thuật nói chung

II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU:

1.Thiết bị dạy học: Máy tính, vô tuyến kết nối internet, điện thoại thông

minh

2.Học liệu:- Tranh ảnh và video liên quan.

- Sử dụng các phiếu học tập trong dạy học đọc, viết, nói, nghe

+Sưu tầm một tài liệu về nghiên cứu VHDG

+Đọc trước phần bài học trong sgk và trả lời câu hỏi theo hướng dẫn

II TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:

Trang 3

c Sản phẩm: Câu trả lời của HS, cảm nhận ban đầu về vấn đề đặt ra trong

bài học

d Tổ chức thực hiện hoạt động:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: GV cho Hs xem video

PP vấn đáp: Em hãy cho biết bài ca dao, dân ca nào nhắc đến trong video?

Em hãy cho biết thế nào là ca dao, dân ca?

Từ đó hãy nêu những đặc trưng văn học dân gian?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: HS xem, suy nghĩ, trả lời.

Bước 3: Báo cáo kết quả

Dự kiến câu trả lời của HS:

Bước 4: Đánh giá, kết luận: Nhận xét câu trả lời của HS, dẫn dắt để kết nối

hoạt động hình thành kiến thức mới

GV dẫn vào bài:

HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 2.1: Cung cấp tri thức khái quát về hoạt động nghiên cứu VHDG

a Mục tiêu: Tìm hiểu chung về yêu cầu, mục đích, biết được thế nào là hoạt

động nghiên cứu và ý nghĩa của hoạt động nghiên cứu VHDG

b Nội dung : Vận dụng kĩ năng đọc thu thập thông tin, trình bày để tìm hiểu

về

c Sản phẩm: Câu trả lời cá nhân trình bày được một số nét cơ bản về hoạt

động nghiên cứu VHDG

Trang 4

HĐ của GV và HS Dự kiến sản phẩm

HOẠT ĐỘNG CHUNG CẢ

LỚP

*Tìm hiểu về những yêu cầu

và cách thức của việc nghiên

cứu một vấn đề VNDG:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm

vụ:

HS làm việc cá nhân

? Qua tìm hiểu ở nhà, nêu

những hiểu biết của em về

- Mục đích của hoạt động nghiên cứuVHDG là tập phát hiện, nêu và giảiquyết những vấn đề còn chưa hiểu, chưathấy thuyết phục về văn học dân gian.Qua đó mở rộng vốn hiểu biết về vănhọc, góp phần gìn giữ và phát huy bảnsắc văn hóa dân tộc ; đồng thời hìnhthành một số thao tác đơn giản và quenthuộc của hoạt động nghiên cứu VHDG

…

- Ví dụ :Nghiên cứu về những dị bản khác nhau của phần kết truyện cổ tích Tấm Cám

+ Ý nghĩa : Giúp người đọc hiểu rõ hơn

về một đặc trưng của VHDG, của thể

Trang 5

nghĩa tác dụng của hoạt động

nghiên cứu đó đối với con

người hoặc cá nhân em ?

Bước 2 HS thực hiện nhiệm

vụ.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

Bước 4: Đánh giá, kết luận

loại cổ tích thần kì và đặc biệt là ý nghĩanhân văn của câu chuyện phù hợp vớiyêu cầu của từng thời đại

Hoạt động 2.2: Cung cấp tri thức về cách thức tiến hành hoạt động nghiên cứu VHDG

a Mục tiêu: Tiến hành hoạt động nghiên cứu VHDG và nắm được một số

phương pháp nghiên cứu thường sử dụng

b Nội dung : Vận dụng kĩ năng đọc/nghe/viết/nói, HS làm việc cá nhân, hoạt

động nhóm để trình bày về nội dung kiến thức tiếp nhận được thông qua

video Huyền bí chém yêu tinh gà xây thành Cổ Loa cung cấp và tìm hiểu văn

bản nghiên cứu đã chuẩn bị ở nhà theo 3 nhóm đã phân công

c Sản phẩm: Câu trả lời của nhóm và của cá nhân trình bày được cách thức

tiến hành hoạt động nghiên cứu văn bản

PHIẾU HỌC TẬP 01-PHẦN I (Làm ở nhà)

Tìm kiếm, thu thập, đánh giá,

Nghiên cứu sâu tài liệu.

Trang 6

lựa chọn các nguồn tài liệu phù hợp về vấn

- Câu hỏi nghiên cứu là gì?

- Người nghiên

cứu thường sử dụng những cách nào để tìm kiếm, thu thập, lựa chọn các nguồn tài liệu phù hợp

về vấn đề VHDG?

- Trình bày

những thao tác dùng để nghiên cứu sâu tài liệu

đã thu thập được?

HĐ của GV và HS Dự kiến sản phẩm

*Thao tác 1:Tìm hiểu việc

tiến hành hoạt động nghiên

cứu VHDG.

1.1.Tìm hiểu ví dụ :

GV cho HS theo dõi video

Huyền bí chém yêu tinh gà xây

- Đề tài nghiên cứu :Tìm hiểu biểu tượng

gà trong văn hóa Việt Nam.

- Lí do lựa chọn đề tài : +Sau khi đọcxong truyền thuyết An Dương Vương và

Mị Châu Trọng Thủy người nghiên cứu

Trang 7

Chia lớp thành 04 nhóm làm

việc theo phiếu học tập

-Nhóm 1: Phiếu 1 - Xác định

đề tài nghiên cứu được thực

hiện trong video? Tại sao

người nghiên cứu lại lựa chọn

đề tài đó?

- Nhóm 2: Phiếu 2- Đặc trưng

nào của tác phẩm truyền thuyết

DG tìm hiểu được nghiên cứu

ở đó ?(yếu tố kì ảo , chi tiết

tiêu biểu nào ?)

- Nhóm 3: Phiếu 3- Người

nghiên cứu đã làm cách nào để

cho rằng :Sự hình thành của tòa thành

Cổ Loa trong truyền thuyết liên quan mật thiết đến hình tượng con gà.

- Đặc trưng của truyền thuyết được nhắctới trong đề tài:

+ Sự kết hợp giữa cốt lõi sử và yếu tốhoang đường kì ảo

+ Chi tiết tiêu biểu trong truyền thuyết

An Dương Vương và Mị Châu trọng

Thủy : Con gà trắng thành tinh gáy ngăn cản không cho vua xây thành -liên quan

đến Xóm Gà và tục không nuôi gà trắng

và không ăn thịt gà trắng, ngan trắng

Chi tiết chiếc áo lông ngỗng của Mị Châu

liên quan đến tục không nuôi ngan trắngcủa dân Cổ Loa

=Chi tiết Rùa Vàng giúp vua An DươngVương xây thành Cổ Loa

- Người nghiên cứu đã đi thực địa đến vùng đất Cổ Loa, khảo sát bằng cách phỏng vấn người dân Cổ Loa, phỏng vấn nhà nghiên cứu văn hóa dân gian sưu tầm tìm hiểu tư liệu liên quan

đến đề tài của mình

- Những câu hỏi đặt ra liên quan đến đề

Trang 8

thu thập thông tin cho đề tài

nghiên cứu?

- Nhóm 4: Phiếu 4- Ghi lại

những câu hỏi mà người

nghiên cứu đặt ra trong quá

trình thu thập thông tin cho đề

tài nghiên cứu

- Thời gian thực hiện 5 phút

vụ.

Hs có thể dùng giấy A0 đề

làm phiếu

- Các nhóm cử đại diện lên

+ Phỏng vấn nhà nghiên cứu: ?Người dân

Cổ Loa không nuôi gà trắng ngan trắng

có liên qaun đến việc An Dương Vươngxây thành khi xưa hay không ?

?Tại sao nhân dân lại xây dựng câuchuyện An Dương Vương xây thành dựatrên hai câu chuyện Gà Trắng và RùaVàng?

? Thông điệp về biểu tượng gà trắng ởvùng đất Cổ Loa là gì?

b.Kết luận:

b.1 Hình thành ý tưởng, xác định đề tài

và câu hỏi nghiên cứu về văn học dân gian:

- Ý tưởng nghiên cứu thường bắt nguồn

từ những băn khoăn thắc mắc chưa thể lígiải trong quá trình học tập , giao tiếp.ýtưởng cũng có thể nảy sinh qua hoạt động

Trang 9

chuẩn bị trước, HS có thể

chiếu trên màn hình nội

dung câu trả lời của nhóm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm

vụ:

Chia lớp thành 03 nhóm làm

việc : Từ việc phân tích ví dụ

trên và việc chuản bị ở nhà

theo phân công, hãy rút ra

những kết luận về việc tiến

hành hoạt động nghiên cứu

- Xác định đề tài nghiên cứu cần tìm hiểuxem đã có những ai, những tài liệu nào đềcập đến vấn đề mà mình muốn giải quyết,bằng cách :

- Xác định các câu hỏi nghiên cứu, ở mỗicâu hỏi nghiên cứu xác định những từngữ quan trọng để tra cứu tài liệu

b.2 Tìm kiếm, thu thập, đánh giá, lựa chọn các nguồn tài liệu phù hợp về vấn

đề VHDG

- Sử dụng Internet( các công cụ tìm kiếm

tư liệu, từ khóa, xác định những địa chỉđáng tin cậy cho vấn đề văn học dân đãchọn)

- Sử dụng thư viện( quốc gia, tỉnh, thành

Trang 10

việc tìm kiếm thu thập, đánh

giá, lựa chọn các nguồn tài liệu

phù hợp về vấn đề VHDG (

Người nghiên cứu thường sử

dụng những cách nào để tìm

kiếm, thu thập, lựa chọn các

nguồn tài liệu phù hợp về vấn

đề VHDG?)

- Nhóm 3: Rút ra kết luận về

việc nghiên cứu sâu tài liệu ?

( Trình bày những thao tác

dùng để nghiên cứu sâu tài

liệu đã thu thập được?)

- Thời gian thực hiện 7 phút

vụ.

Hs có thể dùng giấy A0 đề

làm phiếu

- Các nhóm cử đại diện lên báo

- Sử dụng phương thức khác: phỏng vấn,nghiên cứu, thực địa và quan sát…

b.3 Nghiên cứu sâu tài liệu:

- Ghi chép: ghi chú, lưu giữ những thông

tin quan trọng; những từ ngữ, khái niệm,thuật ngũ cần tra cứu; những câu hỏi bănkhoăn nảy sinh trong lúc đọc.Có thể sửudụng sổ tay đọc, nhật kí đọc sách, giấynhớ,…dể ghi chép

- Tra cứu: thông tin ở các trang khác

trong cùng một tài liệu hoặc các nguồn tưliệu khác( sách, báo, công trình nghiêncứu, Internet )

Trang 11

quả làm việc của một nhóm,

b Nội dung: Hs hình thành được ý tưởng, đề tài và câu hỏi nghiên cứu, biết

cách tra cứu tài liệu ngay trên lớp

c Sản phẩm: HS hoàn thành tốt bài tập được giao.

Trang 12

- Tìm kiếm vàthu thập tài liệucần thiết ? [ Têntài liệu? Nguồn( Internet, thưviện )]

- Tiến hành việcđọc

ghi chú và tracứu những thôngtin cần thiết giúp

em trả lời mộttrong số các câuhỏi nghiên cứu

đã xác định?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ

HS thực hiện trong nhóm quay bàn lại phía nhau,sử dụng bảng phụ để ghi lạinội dung kiến thức thống nhất

- Đại diện các nhóm trình bày

- Nhóm khác nhận xét bổ sung

- GV nhận xét thái độ và kết quả làm việc của mỗi nhóm, chỉ ra những ưuđiểm và hạn chế trong hoạt động

-GV nhận xét, chỉnh sửa, bổ sung

Gợi ý câu trả lời của phiếu học tập số 02

Trang 13

- Xác định cáccâu hỏi nghiêncứu của đề tài

đã chọn ?

- Tìm kiếm và thuthập tài liệu cầnthiết ? [ Tên tài

( Internet, thưviện )]

- Tiến hành việcđọcghi chú và tra cứunhững thông tin cầnthiết giúp em trả lờimột trong số các câuhỏi nghiên cứu đã xácđịnh?

Câu trả lời của

các nhóm

- Đề tài :Môtíp mở đầubằng lời than

"Thân em "

trong ca daothan thân củangười ViệtNam( ngườiKinh)

- Câu hỏi:

+ Mô típ đóđược thể hiệnnhư thế nào ?

- Ý nghĩa ,điểm đặc sắc,tác dụng của

mô típ đótrong việc thểhiện lời thanthân ?

*Tên nguồn vàcác tài liệu :

- Hoàng Tiến

Tựu(1997), Bình giảng ca dao,

NXB Giáo dục HàNội ( Nguồn :Thư viện trường

Giang)

- Mô típ quenthuộc trong ca daoViệt Nam ( Nguồn:https://taplamvan

quen- thuoc-trong-ca -dao-viet-nam/#izz7LxCxY600

edu.vn/mo-tip-*Mô típ đó được thểhiện như thế nào ?

- Thể hiện nhiều trongnhững câu ca dao mởđầu là Thân em tronglời than của người phụ

nữ VN thời phongkiến

( Liệt kê một số câu

ca dao có mở đầu thânem)

* Ý nghĩa , điểm đặcsắc, tác dụng:

- Mang nghĩa về nỗiđau thân phận củangười phụ nữ trongXHPK

- Phản ánh sự lệ thuộccủa người phụ nữtrong XHPK

Trang 14

-Phán ánh những khátvọng về hạnh phú củangười phụ nữ trongXHPK.

- Ngợi ca vẻ đẹp củangười trong XHPK

HOẠT ĐỘNG 5: TÌM TÒI, MỞ RỘNG

- Vẽ sơ đồ tư duy về các đơn vị kiến thức của bài học

- Đọc tiếp phần I.3 và trả lời câu hỏi 4 trang 18

- Tập viết tiêu đề cho đề tài vừa lựa chọn : Mô típ mở đầu bằng lời than "Thân

em " trong ca dao than thân của người Việt Nam( người Kinh).

Chuyên đề 1:

TẬP NGHIÊN CỨU VÀ VIẾT BÁO CÁO

VỀ MỘT VẤN ĐỀ VĂN HỌC DÂN GIAN

Trang 15

Tiết 3: Một số phương pháp nghiên cứu văn học dân gian

a Mục tiêu: Tiến hành hoạt động nghiên cứu VHDG và nắm được một số

phương pháp nghiên cứu thường sử dụng

b Nội dung : Vận dụng kĩ năng đọc/nghe/viết/nói, HS hoạt động nhóm, làm

việc cá nhân để trình bày về nội dung kiến thức tiếp nhận được thông quanghiên cứu sgk, video cung cấp

c Sản phẩm: Câu trả lời của nhóm và của cá nhân trình bày được các

phương pháp cơ bản trong nghiên cứu văn học dân gian

Nhiệm vụ 1: Khởi động: Tìm

hiểu khái quát khái niệm và các

phương pháp trong nghiên cứu

văn học dân gian

*Thời gian: 5 phút

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

GV nêu câu hỏi: Muốn nghiên cứu

một vấn đề văn học dân gian có

hiệu quả, người tiến hành nghiên

cứu cần phải có phương pháp

nghiên cứu Vậy hiểu thế nào là

phương pháp nghiên cứu văn học

dân gian và SGK giới thiệu những

phương pháp nghiên cứu nào?

Bước 2 HS thực hiện nhiệm vụ.

HS theo dõi SGK, suy nghĩ độc

lập

- HS trả lời câu hỏi; những HS

khác theo dõi, nhận xét, bổ sung

3 Một số phương pháp nghiên cứu văn học dân gian

*Khái niệm: Phương pháp nghiên cứu

VHDG là cách thức tiến hành hoạt động nghiên cứu VHDG nhằm đạt được mục tiêu đề ra

*Một số phương pháp nghiên cứu VHDG:

+ Phương pháp phân tích văn bản+ Phương pháp so sánh

+ Phương pháp quan sát + Phương pháp nghiên cứu thực địa, điền dã

+ Phương pháp sưu tầm VHDG+ Phương pháp khảo sát

Trang 16

- GV đánh giá việc thực hiện

nhiệm vụ của HS, khái quát vấn

thứ 1): Đọc nội dung văn bản

nghiên cứu của Hoàng Tiến Tựu

trong khung màu sgk trang 12, 13

Trong văn bản, người nghiên cứu

đã tiến hành nghiên cứu về yếu tố

nào của văn học dân gian? Đã

phân tích đối tượng nghiên cứu

trên những mặt nào? Rút ra những

kết luận gì?

3.1.Phương pháp phân tích văn bản: 3.1.1.Phân tích ví dụ

-Văn bản trang 12,13: nghiên cứu về

mô típ trong văn học dân gian (các yếu

tố cố định hoặc tương đối cố định có mặt trong các tác phẩm VHDG khác nhau) Cụ thể là về mô típ trong ca dao

-Phân tích mô típ trong ca dao: Gồm 2 loại

+Có mô típ từ ngữ cố định: “trên trời có”, có “trèo lên cây”, “Đêm qua”…+Có mô tip mang tính ẩn dụ: “con cò”,

“con kiến”, “con bướm”, “con ong”….-Nhận định:

+Cả 2 loại mô típ trên đều mang tính ước lệ, tượng trưng với những mức độ khác nhau

+Việc sử dụng mô típ trong văn học dân gian: Rất tự nhiên, quen thuộc, giống như ngôn ngữ thường, có thể có những sáng tạo trong sự tổ chức, xắp xếp các mô tip

3.1.2 Kết luận về phương pháp phân tích văn bản

Trang 17

+Nhóm 2: Phiếu học tập 1 (phiếu

thứ 2): Trình bày cách hiểu về

phương pháp phân tích trong

nghiên cứu văn học dân gian?

Những lưu ý khi sử dụng thao tác

phân tích trong nghiên cứu văn

học dân gian?

+Nhóm 3: Phiếu học tập 2 (phiếu

thứ 3): Đọc nội dung đoạn nghiên

cứu của Nguyễn Xuân Lạc trong

khung màu sgk trang 14 Trong

văn bản, người nghiên cứu đã

nghiên cứu về đối tượng nào? Đã

tiến hành so sánh để tìm ra các

điểm tương đồng và khác nhau

giữa các đối tượng nghiên cứu là

-Là phương nghiên cứu bám sát và đi sâu vào các yếu tố cụ thể của văn bản, phân chia nhỏ đối tượng nghiên cứu thành một số bộ phận hoặc yếu tố để xem xét cụ thể, toàn diện về đối tượng nghiên nhằm đưa ra các nhận xét, đánhgiá có tính khái quát, tổng hợp

- Tuy vậy không nên bám vào câu chữ đơn thuần mà cần bám vào các sự việc, tình tiết, hình ảnh, biểu tượng có giá trị, ý nghĩa hay của những mô tip được lặp lại

3.2.Phương pháp so sánh 3.2.1.Phân tích ví dụ

- Đối tượng nghiên cứu: Các bản kể truyện cổ tích “Chử Đồng Tử”:

+Bản kể lấy từ Hợp tuyển thơ văn Việt Nam

+Bản của Nguyễn Đổng Chi trong

“Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam” +Bản kể trong “Lĩnh nam chích quái” +Bản Tứ bất tử

- So sánh các bản kể: Điểm chung trong 3 bản kể đầu: cốt truyện không khác nhau lắm mà chỉ có sự khác nhau

về một số chi tiết Bản Tứ bất tử có thêm 2 chi tiết kì ảo: Dùng phép màu

để cứu nhân độ thế, Dùng phép màu đểcứu nước

Trang 18

cáo sản phẩm

- GV nhận xét thái độ và kết quả

làm việc của các nhóm, chỉ ra

những ưu điểm và hạn chế trong

quá trình làm việc của từng nhóm

3.2.2.Kết luận về phương pháp so sánh

- Phương pháp so sánh: đối chiếu những bản ghi khác nhau, cụ thể là những chi tiết, sự việc, lời kể giống nhau và không giống nhau giữa các văn bản để tìm ra điểm chung và đặc sắc riêng

-Từ sự so sánh có cơ sở để nhận thức,

lí giải, đánh giá đúng đắn, hợp lí về những quan niệm, suy nghĩ chung của cộng đồng và những nét riêng, độc đáotrong cách cảm, cách nghĩ của người dân ở từng địa phương

Thao tác 2: Giáo viên hướng dẫn

quan sát, phương pháp thực địa,

điền dã và xem video “Đền

Cuông – cội nguồn truyền thuyết

+Số phận, kết cục của An Dương Vương: Sau khi bị Triệu Đà tấn công,

Thục An Dương phải rút lui về phương Nam và tuẫn tiết tại An biển Cửa Hiền – phía Bắc núi Mộ Dạ - nay thuộc địa phận xã Diễn An, huyện Diễn Châu

+Thái độ của nhân dân với An Dương Vương: Để tưởng nhớ công

lao của Thục Phán An Dương Vương nhân dân Diễn Châu đã lập đền thờ ở

Trang 19

+Nhóm 1: Phiếu học tập số 2

(phiếu thứ 1): Trong vi deo, qua

quan sát về vị trí địa lí, kiến trúc

đền Cuông, người nghiên cứu đã

thu thập được những thông tin gì

về thuyết An Dương Vương? Theo

em những kết quả thu được có ý

nghĩa gì trong nghiên cứu về

truyền thuyết này?

(phiếu thứ 2): Trình bày cách hiểu

về phương pháp quan sát trong

nghiên cứu văn học dân gian? Các

phương tiện sử dụng trong phương

pháp nghiên cứu này?

(phiếu thứ 3): Để nghiên cứu về

truyền thuyết An Dương Vương,

người nghiên cứu đã đi đến địa

phương nào, tiến hành phỏng vấn

những ai và thu thập được những

thông tin gìn liên quan đến truyền

thuyết An Dương Vương?

+Dấu tích của truyền thuyết: Ở đền

Cuông hiện nay còn lưu giữ nhiều di vật quý như trống, chiêng, tượng thờ,

đồ tế khí và nhiều tư liệu bằng chữ Hán liên quan đến Thục An Dương Vương

-> Kết quả nghiên cứu đã khảng định

An Dương Vương là nhân vật lịch sử, được kể lại trong truyền thuyết theo xuhướng lí tưởng hoá, thể hiện thái độ ngưỡng mộ và tôn vinh của nhân dân với người anh hùng…

3.3.2.Kết luận về phương pháp quan sát

-Là phương pháp sử dụng giác quan tựnhiên (thị giác) và các công cụ quan sát để thu thập, ghi nhận những biểu hiện, đặc tính của sự vật, hiện tượng, con người, phục vụ cho việc nghiên cứu

-Trong nghiên cứu văn học dân gian, quan sát được sử dụng chủ yếu trong hoạt động tìm hiểu đặc tính diễn xướng của tác phẩm văn học dân gian cũng như các dấu tích, dấu vết trong thực địa gắn liền với các chi tiết nghệ thuật trong sáng tác dân gian, nhất là

Trang 20

trưng tiến hành trong phương pháp

này?

Hs làm việc nhóm, có thể dùng

giấy khổ lớn hoặc dùng máy chiếu

để giới thiệu sản phẩm làm việc

- Nghiên cứu về truyền thuyết truyện

An Dương Vương, người nghiên cứu

đã dùng phương pháp thực địa, về đền Cuông, xã Diễn An, huyện Diễn Châu,Nghệ An

-Thông tin thu được từ phỏng vấn:+Người nghiên cứu về văn học dân gian: chủ đề chính của truyền thuyết làchủ đề bài học cảnh giác chống xâm lược, mối tình Mỵ Châu Trọng Thuỷ không phải là mối tình hoà hợp hay chung thuỷ mà có ý nghĩa cảnh giác trước âm mưu của kẻ thù

+Người quản lí văn hoá: trong đền Cuông thờ các nhân vật của truyền thuyết

3.4.2.Kết luận về phương pháp thực địa, điền dã

-Là phương pháp đi vào môi trường sống, sinh hoạt văn hoá cộng đồng củanhân dân, nhất là những địa phương gốc của những tác phẩm, những vấn

Trang 21

đề văn học dân gian cần tìm hiểu.-Hoạt động đặc trưng của phương pháp này là điều tra văn học dân gian, gồm 2 loại là điều tra cơ bản (điều tra tương đối toàn diện) và điều tra

chuyên đề (chuyên biệt một khía cạnh của vấn đề)

Thao tác 3: GV hướng dẫn hs

nghiên cứu 2 thao tác sưu tầm

văn học dân gian và phương

pháp khảo sát

*Thời gian: 10 phút

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

- Đọc sách giáo khoa trang 16, 17,

18 phần trình bày về 2 phương

pháp sưu tầm văn học dân gian và

phương pháp khảo sát

- Học sinh trả lời các câu hỏi trắc

nghiệm và câu hỏi phát vấn

Câu 1: Văn bản trang 16 của Vũ

Anh Tuấn đã nói đến quá trình sưu

- Đặc trưng của phương pháp này là tìm kiếm, tập hợp, phân loại những sáng tác truyền miệng trong dân gian-Đối tượng mà hoạt động sưu tầm hướng tới là nhân dân nhưng cần xác định đúng đối tượng

- Cần ghi chép khoa học, có mục đích,

ý tưởng rõ ràng

Trang 22

Câu 2: Hoạt động sưu tầm sau

thực hiện với với văn bản sử thi

“Đẻ đất đẻ nước” nào “Hai bố

con cứ dắt nhau đi hết mường này

đến mường khác Sau mấy năm họ

đã có được một tập giấy dày

chừng gang tay, khói bếp và bụi

B.Văn bản do Vương Anh, Hoàng

Anh Nhân sưu tầm

C.Văn bản do Bùi Văn Kín sưu

tầm

D.Văn bản do Vương Anh, Hoàng

Anh Nhân, Đặng Văn Lung sưu

tầm

Câu 3: Hoạt động sưu tầm mà văn

học dân gian hướng tới là ai?

A.Người làm công tác nghiên cứu

văn học dân gian

B Người trong vùng khảo sát, sưu

tầm

C Người làm công tác quản lí văn

hoá dân gian trong vùng khảo sát,

sưu tầm

3.6.Phương pháp khảo sát 3.6.1.Phân tích ví dụ

-Đáp án câu hỏi trắc nghiệm5.C

6.D7.B8.B

3.6.2.Kết luận về phương pháp khảo sát:

- Là phương pháp thu thập thông tin vềmột vấn đề văn học dân gian thông qua việc khảo sát lấy ý kiến quan điểmcủa một (một số) đối tượng nào đó có liên quan

- Có 2 cách thức khảo sát cơ bản:+Khảo sát với một lượng mẫu phù hợp

để có thông tin chung, sau đó tiến hành phỏng vấn một số trường hợp tiêu biểu

+Phỏng vấn một số cá nhân có hiểu biết về vấn đề văn học dân gian, sau

đó khảo sát trên diện rộng hơn để tìm hiểu thông tin

Trang 23

D.Tất cả đáp án trên

Câu 4: Để tiến hành hoạt động

sưu tầm, một trong những hoạt

động cơ bản và quen thuộc là ghi chép Nhận định này đúng hay

sai?

A.Đúng

B.Sai

Câu 5: Việc tiến hành khảo sát có

thể tiến hành qua cách thức nào:

A Phiếu

B Phỏng vấn

C Kết hợp cả phiếu và phỏng vấn

D Ghi âm

Câu 6: Đâu là đối tượng khảo sát

của văn học dân gian?

A.Nhà nghiên cứu văn học dân

gian

B Nhân dân ở nơi đến khảo sát

C Cán bộ văn hoá ở địa phương

Trang 24

B.2

C.3

D.4

Câu 8: Điền từ đúng vào ô trong

sau Phương pháp … là phương

pháp thu thập thông tin về vấn đề văn học dân gian thông qua việc

khảo sát ý kiến quan điểm, quan

điểm của một số đối tượng nào đó

có liên quan

A.Phương pháp sưu tầm văn học

dân gian

B.Phương pháp khảo sát

*Câu hỏi phát vấn: Qua nghiên

cứu sgk và trả lời câu hỏi trắc

văn học dân gian? Những cách

thức cơ bản trong khảo sát văn họcdân gian?

Trang 25

Hs làm việc làm việc theo cặp.

- GV chia lớp làm 2 đội thi đấu

- GV chiếu câu hỏi trắc nghiệm

lên màn hình, 2 đội thi trả lời câu

hỏi trắc nghiệm: Ai nhanh hơn?

-Thể lệ: Mỗi câu hỏi có 30 giây để

đọc câu hỏi, khi có hiệu lệnh bắt

đầu mới được trả lời Đội mất

quyền trả lời hoặc trả lời sai, đội

còn lại được trả lời

Câu 1:

“…Tục thờ tổ nghề hát vốn xưa có

ở một số làng thuộc các huyện

Ðông Hưng, Thái Thụy, Hưng Hà.

Lệ tế tổ chèo trước đây thường

được những người hành nghề

chèo duy trì hàng năm Ðình làng

Hoàng Quan nay thuộc xã Ðông

Cường thờ Thành hoàng làng là

tổ nghề hát, dân làng vẫn gọi là

bà Ðầu, bà Ðào hoặc bà Ðào

-Đáp án câu hỏi trắc nghiệm Câu 1: B

Câu 2: D Câu 3: B Câu 4: 1D, 2C, 3A, 4B Câu 5: Kể được từ 2 -3 phương pháp: phương pháp khảo sát, phương

pháp sưu tầm, phương pháp khảo sát…

Trang 26

Nương Làng Ðống nay thuộc xã

Ðông Các xưa có gò Con Hát

Làng Thượng Liệt nay thuộc xã

Ðông Tân xưa có đường Con

Hát…

(Nghệ thuật chèo ở Thái Bình:

Xưa và nay - 15/10/2021, báo Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh Thái Bình)

Để có được những thông tin

trên, tác giả bài báo đã sử dụng phương pháp nghiên cứu chính nào?

A.Phương pháp phân tích văn

Câu 2: “Hẳn nhiều người còn nhớ

đến bài ca dao Tát nước đầu đình rất hay, rất ý nhị và được những

nhà soạn sách giáo khoa đưa vào chương trình lớp 10 chỉnh lý năm 2000(*) (SGK mới hiện nay đã bỏ bài này) Gần đây, người ta lại

tìm thấy thêm hai dị bản, một của Phú Yên, một của Bình Ðịnh Về

nội dung, cả ba đều là ca dao nói

Trang 27

về tình yêu, xây dựng lời tỏ tình

của chàng trai trên nền kết cấu

“áo rách - nhờ khâu (vá) - trả

công” Nhưng ở chúng vẫn có

những điểm khác nhau Thứ nhất,

về một số từ ngữ, lễ vật hỏi cưới

trong hai bài ca dao sau mang

tính đặc trưng riêng của địa

phương Chẳng hạn, bản của Phú Yên không nói “lợn” mà nói

“heo”, không nói “khâu” mà nói

“vá”, không “giúp đôi chăn” mà

“giúp đôi áo”, không “đèo buồng cau” mà “đèo bông tai” Tiếp

nữa là hai bài ca dao sau không

chỉ đề cập tới nội dung “giúp

của” phục vụ cho hôn lễ mà còn

“giúp của” dùng trong sinh hoạt

hằng ngày Ðiều này ở bài Tát

nước đầu đình (SGK lớp 10 chỉnh lý) không có”

(Tính dị bản - điều thú vị trong tục

ngữ, ca dao, báo Cà Mau điện tử)

Phương pháp nghiên cứu chính được sử dụng trong đoạn văn

trên là phương pháp nào?

A.Phương pháp phân tích văn

bản

B.Phương pháp sưu tầm văn học dân gian

Trang 28

C.Phương pháp quan sát

D.Phương pháp so sánh

Đáp án: D

Câu 3:

Các công trình “Điều tra, sưu

tầm, bảo quản, biên dịch và xuất bản kho tàng sử thi Tây Nguyên”

và “Phiên âm, biên dịch, xuất

bản 25 tác phẩm sử thi Tây

Nguyên” do nhà nghiên cứu

Nguyễn Xuân Kính làm chủ

nhiệm cùng các cộng sự thuộc

Viện Nghiên cứu Văn hóa (Viện

Hàn lâm Khoa học xã hội Việt

Nam) và các tỉnh Tây Nguyên

thực hiện vào năm 2001 được coi

là những công trình khoa học

tổng thành trong việc sưu tầm,

nghiên cứu sử thi Tây Nguyên

theo phương pháp hi n đại.

(Thứ bảy, 10/02/2018 Di sản văn bản kho tàng sử thi tây nguyên vàviệc hóa giải hiện tượng “đứt

gãy” trong tiếp nhận – Tạp chí

khoa học công nghệ Việt Nam)

PGS.TS Nguyễn Hữu Sơn

Đoạn văn trên nhắc đến việc sử dụng phương pháp nghiên cứu văn học dân gian nào?

Trang 29

quan sát

B Tìm kiếm, tập hợp, phân loại những sáng tác truyềnmiệng trong dân gian3.Phương pháp

khảo sát

C.Sử dụng trong tìm hiểu đặc tính diễn xướng và dấu tích trong thực địa

4 Phương pháp

sưu tầm

D Bám sát văn bản để tìm Bài tập về nhà: Xem video “Đền

Trang 30

nhở ý ôn tập, chuẩn bị bài mới

Hoá Dạ Trạch và truyền thuyết Chử Đồng Tử” hãy cho biết khi

nghiên cứu về truyền thuyết Chử Đồng Tử người nghiên cứu đã sử dụng những phương pháp nghiên cứu nào? Nêu cơ sở xác định những

Trang 31

I MỤC TIÊU

1 Về kiến thức

 Xác định rõ khái niệm sân khấu hóa tác phẩm văn học

 Nhận biết, so sánh sự khác biệt giữa ngôn ngữ trong văn bản văn học

và ngôn ngữ trong kịch bản sân khấu

2 Về năng lực

 Lên kế hoạch (xây dựng kịch bản, tạo bối cảnh, trang phục, biên đạo, đạo diễn) tiến hành sân khấu hóa một tác phẩm văn học

 Biết cách tiến hành sân khấu khóa tác phẩm văn học

 Biết đóng vai các nhân vật và biểu diễn

II THIẾT BỊ DẠY HỌC, HỌC LIỆU

1 Học liệu: Sách giáo khoa, sách giáo viên, ảnh chân dung tác giả,

2 Thiết bị: Máy chiếu, bảng, giấy A0, phiếu học tập

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

TIẾT 1: THẾ NÀO LÀ SÂN KHẤU HÓA TÁC PHẨM VĂN HỌC

Trang 32

- Tạo tâm thế để dẫn dắt vào bài

b Nội dung thực hiện:

- GV sử dụng kỹ thật Think – Pair – Share

- Tình huống: Hs xem/nghe bài hát “Mùa xuân nho nhỏ” của nhạc sĩ TrầnHòa và chia sẻ

Bước 1 Giao nhiệm vụ học tập

- Bài hát trên được phổ nhạc từ tác

phẩm văn học nào?

- Lời thơ và lời nhạc tác động tới tác

động tới quá trình tiếp nhận của em

như thế nào?

Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ

Học sinh trả lời nhanh vào giấy note

Bước 3 Báo cáo, thảo luận

Học sinh bắt cặp chia sẻ đáp án với

bạn bên cạnh và chấm chéo

Bước 4 Kết luận, nhận định

Giáo viên dẫn dắt vào bài học

- Bài hát được phổ nhạc từ tác phẩm

“Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hải

- Lời thơ: tiếp nhận qua hành độngđọc

- Lời nhạc: tiếp nhận qua hành độngnghe – xem, tiết tấu, nhịp, giai điệu,sân khấu, …

 nghe nhạc dễ thuộc thơ

HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

1 Sân khấu hóa tác phẩm văn học là gì?

a Mục tiêu hoạt động:

- Hs hiểu thế nào là sân khấu hóa tác phẩm văn học

Trang 33

- Hs đọc ngữ liệu sgk và xác định khái niệm sân khấu hóa TPVH

Bước 1: Giao nhiệm vụ

Hs đọc ngữ liệu sgk/29 và trả lời

câu hỏi sau: Sân khấu hóa tác phẩm

văn học là gì?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Học sinh đọc to nội dung và trình

bày khái niệm dưới dạng từ khóa

Học sinh thống nhất từ khóa và ghi

- gv chia lớp thành 4 nhóm, 2 nhóm chung 1 nội dung câu hỏi trong sgk/33tiến hành làm việc nhóm

- Giống nhau: cùng thể hiện, tái hiệnhình tượng nhân vật được nhắc tới

Chuyển nội dung TPVH thành kịch bản văn học

Biểu diễn trên sân khấu dưới các hình thức khác nhau

Đọc tác phẩm chuyển sang hoạt động tập làm biên kịch, đạo diễn, diễn viên

Trang 34

- 2 phút tiếp theo: thực hiện

đọc/xem nội dung gợi mở cột

bên phải

- 5 phút thảo luận câu hỏi và ghi

vào phiếu học tập Lý giải vì

sao lại có sự khác nhau đó?

- 2 nhận xét, đánh giá

Hs hoàn thành phiếu học tập sau:

Đọc văn bảnvăn học

Kịch bảnvăn học Ngôn

ngữ

Đơn thuầnđọc, phát lên

âm thanh, chiphối bởigiọng đọc cánhân

- Ngôn ngữ

có phần phôdiễn, giọngngâm, xengiọng điệu,ngữ điệucủa nhânvật

- Xuất hiệnnhững chỉdẫn sânkhấu

Nhânvật

Hiện lên quacâu chữ vănbản

Nhân vật cóthể thêmbớt, có hỗtrợ thêmcác phươngtiện phingôn ngữ Khôn

ggian/

thờigian

Gián tiếphiện lên quangôn ngữvăn học

Trực tiếpgợi lên từbài trí ánhsáng, âmthanh, hoạtcảnh, đạo

Trang 35

nhận

Học sinh chia sẻ bài làm Nhóm còn

lại nhận xét, bổ sung

Bước 4 Kết luận, nhận định

Giáo viên chốt những kiến thức

cụ …Phươ

ngthứctiếpnhận

Tiếp nhậnthưởng thứcbằng hànhđộng đọc vàhình dungtưởng tượng

Tiếp nhậnqua hànhxem, nghenhìn

 Có sự khác nhau như vậy là dođặc trưng của loại hình nghệ thuậtbiểu diễn quyết định

3 HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG

- Hs nhận xét sự giống và khác nhau giữa đọc văn bản văn học, kịch bản văn

học và hoạt động sân khấu hóa qua đoạn phim trích Làng Vũ Đại ngày ấy.

- 2 phút làm việc cá nhân đọc văn

Trang 36

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Học sinh thực hiện nhiêm vụ theo

yêu cầu

Học sinh chia sẻ và ghi chép

Bước 4: Kết luận, nhận định

Gv chốt nội dung chính

chuyện được kể qua lời kể của ônggiáo

- Kịch bản văn học: không có người

kể chuyện, xuất hiện những chỉ dẫndiễn xuất, chỉ dẫn sân khấu và có

những cải biên (Ví dụ: Trong văn

bản, Lão Hạc chỉ cho chó ăn cơm;trong kịch bản sân khấu, Lão Hạcgiúp thằng Mục lồng thòng lọng vào

cổ chó…)

- Trong phim Làng Vũ Đại ngày ấy:không còn những chỉ dẫn diễn xuất,toàn bộ tâm trạng của nhân vật đượcthể hiện qua lời thoại, hành động, cửchỉ, độc thoại nội tâm được nói thànhlời và có những cải biên

+ phim là sự kết hợp của 3 tác phẩm:

Sống mòn, Lão Hạc, Chí Phèo

+ Câu chuyện của Lão Hạc đã đượcthầy giáo Thứ viết và được đăng báo.+ Về cái chết của Lão Hạc, lão sangnhà Binh Tư xin bả chó được thaybằng Lão Hạc sang nhà Chí Phèo xin

Trang 37

thực về nỗi thống khổ của nhữngngười nông dân trước Cách mạngtháng Tám

- Sự cải biên này mang lại một hiệuứng tích cực cho người xem, để lại dư

âm, nỗi ám ảnh về hình tượng nhânvật

4 HOẠT ĐỘNG 4: NÂNG CAO, MỞ RỘNG

- Kể tên một vài tác phẩm văn học được sân khấu hóa

- Hs chỉ ra được những ưu điểm và hạn chế của hình thức sân khấu hóa tácphẩm văn học đối với việc tiếp nhận văn học

- Hs kể tên một vài tác phẩm văn học được sân khấu hóa

- Hs làm việc nhóm để chỉ ra ưu điểm, hạn chế của hình thức sân khấu hóatác phẩm văn học Mỗi nhóm hoàn thành phiếu học tập của nhóm mình Mỗithành viên trong nhóm đưa ra 1 ý viết vào phiếu, người sau không lặp lại ýngười trước

- Em hãy kể tên một vài tác phẩm

văn học được sân khấu hóa

- Qua bài học, em hãy nêu những

ưu điểm và hạn chế của hình thức

sân khấu hóa tác phẩm văn học

đối với việc tiếp nhận văn học

1 Hạn chế

- Không phải văn bản văn học nào cũng

có thể sân khấu hóa được

- Sân khấu hóa do ý đồ của đạo diễn,diễn viên nên nhiều khi trong kịch bảnsân khấu, tình tiết, sự việc, kết thúc đượccải biên nhằm thể hiện một thông điệpnào đó của đạo diễn, diễn viên Do vậy

sẽ có độ vênh giữa nhân vật trong tác

Trang 38

- hs làm việc theo nhóm

- thời gian 5 phút

- tên hoạt động “ Ai nhanh hơn”

Đại diện HS trình bày phần bài

- Âm thanh, ánh sáng, đạo cụ làm nổi bậtdiễn xuất của diễn viên và hỗ trợ thể hiệnnội tâm nhân vật, góp phần tạo khôngkhí và chuyển tải thông điệp

- Sự thay đổi, cải biên nhằm mang hơithở mới vào tác phẩm văn học, đưa ramột cách nhìn về một vấn đề có ý nghĩathời sự, thời đại

 Đời sống tác phẩm văn học được nốidài, mang sức sống mới./

Trang 39

Giáo viên giao nhiệm vụ

- Hs hoàn thành phiếu rời lớp

Học sinh trình bày phần bài làm của

Trang 40

- Dẫn dắt vào nội dung tiết học

Hs trả lời 6 câu hỏi liên quan đến sân khấu hóa TPVH, mỗi câu trả lờitrong 15 giây và viết lên giấy note Sau đó chia sẻ chấm chéo

1 Để sân khấu hóa tác phẩm văn

học, tác phẩm văn học phải được

viết lại thành … … … …

2 Khi sân khấu hóa TPVH, hoạt

động đọc sẽ được thay bằng hoạt

động … và …

3 Sân khấu hóa TPVH, khi diễn

xuất diễn viên ngoài lời thoại có thể

vận dụng yếu tố … … … để thể

hiện vai diễn

4 Trong sân khấu hóa, âm thanh,

ánh sáng, đạo cụ hỗ trợ… … thể

hiện nội tâm nhân vật

5 Khi sân khấu hóa tác phẩm văn

học, biên kịch, đạo diễn có thể … …

tác phẩm để mang tới một thông

điệp mới

6 Bức hình sau cho em biết em sẽ

hóa thân vào nhân vật … …

khi thực hành sân khấu hóa ?

Định dạng
Số trang	112
Dung lượng	2,24 MB