LỜI CẢM ƠNĐể hoàn thành tốt đề tài báo cáo “ Lây nhiễm vi rút cúm gia cầm A H5N1 ở người “này, ngoài sự nỗ lực của bản thân nhóm chúng em, chúng em còn nhận được sự quan tâm giúp đỡ củ
Trang 1Tổng liên đoàn lao động Việt Nam
ĐẠI HỌC TÔN ĐỨC THẮNG KHOA HỌC ỨNG DỤNG
BÁO CÁO VI SINH VẬT Chủ đề 6: Lây nhiễm vi rút cúm gia
cầm A (H5N1) ở con người
Môn học: Vi Sinh
Mã môn: 603072 Giáo viên hướng dẫn: PhD Trần Thị Tuyết Nhung Người thực hiện:
PHẠM MINH CƯỜNG_ 621H0116
ĐỖ THỊ THANH HƯỜNG_621H0202 ĐINH TRẦN LAN ANH - 621H0002 Lớp: 21H60301
Trang 2LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành tốt đề tài báo cáo “ Lây nhiễm vi rút cúm gia cầm A (H5N1)
ở người “này, ngoài sự nỗ lực của bản thân nhóm chúng em, chúng em
còn nhận được sự quan tâm giúp đỡ của giảng viên bộ môn vi sinh.
Đặc biệt, chúng em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Giáo viên
hướng dẫn cô Trần Thị Tuyết Nhung, người đã tận tâm hướng dẫn
nhóm trong suốt quá trình hoàn thiện đề tài.
Cuối cùng tôi kính chúc quý cô Trần Thị Tuyết Nhung dồi dào sức khỏe
và thành công trong sự nghiệp cao quý.
TP Hồ Chí Minh, ngày 22 tháng 10 năm 2022.
Trang 3MỤC LỤC
I TỔNG QUAN VỀ VI RÚT CÚM A : 5
II CẤU TRÚC CỦA VI RÚT CÚM A (H5N1) : 6
III PHÂN LOẠI VI RÚT CÚM A: 8
IV. CƠ CHẾ XÂM NHIỄM GÂY BỆNH CỦA VI RÚT CÚM A VÀO TẾ BÀO VẬT CHỦ : 10
1 Sự lây truyền vi rút cúm (H5N1) từ động vật sang người: 12
2 Lây truyền vi rút cúm A (H5N1) từ người sang người : 12
3 Lây truyền từ môi trường và người tiếp xúc : 12
V ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG : 12
1 Thời gian ủ bệnh khi nhiễm vi rút cúm A trong cơ thể người : 12
2 Các triệu chứng khi nhiễm vi rút cúm A (H5N1) : 13
VI PHÒNG CHỐNG VI RÚT CÚM A (H5N1) : 14
1 Tác nhân chống lại vi rút cúm A (H5N1): 14
2 Tiêm phòng : 15
3 Biện pháp phòng ngừa : 15
Trang 4MỤC LỤC HÌNH ẢNH
Hình 1: Hình ảnh về vi rút cúm A 5
Hình 2: Cấu trúc của vi rút cúm A H5N1 6
Hình 3: Cấu trúc bộ gen của vi rút cúm H5N1 7
Hình 4: Hình ảnh của vi rút cúm H1N1 8
Hình 5: Hình ảnh về vi rút H5N1 9
Hình 6: Hình ảnh về vi rút H7N9 9
Hình 7: Mô hình cơ chế xâm nhiễm và nhân lên của virus cúm A (H5N1) ở tế bào chủ 11 Hình 8: Vaccine tiêm phòng vi rút cúm H5N1 15
Trang 5I TỔNG QUAN VỀ VI RÚT CÚM A :
Hình 1: Hình ảnh về vi rút cúm A
- Virus cúm gia cầm có thể gây nhiễm trùng cho chim và người Việc phân loại vi rút cúm gia cầm là 'gây bệnh thấp' hoặc 'có khả năng gây bệnh cao' được xác định bằng thành phần của vị trí phân cắt trong gen haemagglutinin (HA) hoặc theo chỉ số khả năng gây bệnh trong tĩnh mạch
ở gà sáu tuần tuổi Vi rút cúm gia cầm có độc lực cao (HPAIV) gây ra tỷ lệ tử vong cao ở gà bị nhiễm bệnh, trong khi vi rút gây bệnh thấp (LPAIV) dẫn đến bệnh nhẹ hoặc nhiễm trùng không
có triệu chứng.
- HPAIV A (H5N1) có khả năng lây nhiễm cao đối với một số loài gia cầm, bao gồm hầu hết các loài gia cầm nuôi vi rút vẫn thích nghi kém với con người, và việc lây truyền từ chim sang người là một trường hợp hiếm gặp Kể từ lần đầu tiên phát hiện sự lây truyền vi rút HPAI A (H5N1) từ động vật sang người, đã có một số ít ca bệnh xảy ra ở người nhưng không có biểu hiện lây truyền từ người sang người kéo dài Sự lây truyền động vật sang người từ những con chim bị nhiễm bệnh xảy ra trực tiếp hoặc qua ô nhiễm môi trường Do đó, hầu hết các trường hợp lây nhiễm ở người đều liên quan đến việc tiếp xúc gần với gia cầm bị nhiễm bệnh hoặc bị bệnh hoặc các sản phẩm từ phân của chúng trong môi trường gia đình, ví dụ như ở 'chợ ẩm ướt' ở châu Á hoặc trong trang trại trồng trọt ở sân sau Sự lưu hành của HPAI A (H5N1) trong các quần thể chim ở các khu vực khác nhau trên thế giới đã góp phần làm xuất hiện các nhóm vi rút khác nhau.
Trang 6II CẤU TRÚC CỦA VI RÚT CÚM A (H5N1) :
Virus cúm có tên khoa học là Influenza , là một thành viên của họ Orthomyxoviridae Đặc biệt, virus cúm A được phân loại dựa trên các kháng nguyên bề mặt ngưng kết H (Hemagglutin) và N (Neuraminidase).
Cấu tạo bên ngoài :
Hình 2: Cấu trúc của vi rút cúm A H5N1
- Cấu trúc của vi rút cúm A : Các hạt vi rút cúm A có hình cầu hoặc đa diện, đường kính 80-120 nm, đôi khi cũng có dạng sợi, với khối lượng phân tử khoảng 250 triệu Da Phân tích hóa học của một virion chứa khoảng 0,8 - 1,1% RNA; 70 - 75% là chất đạm; 20 - 24% lipid và 5
- 8% là cacbohydrat Các phần tử virus có cấu trúc đơn giản bao gồm một vỏ bao, một vỏ ngoài và một lõi là RNA đơn chuỗi
- Vỏ ngoài cùng của virus cúm: một lớp lipid có nguồn gốc từ tế bào chủ mà nó đã nhân lên Có hai loại glycoprotein vượt qua màng để tạo thành nhú (khoảng 500 gai khác nhau), chúng nằm xen kẽ trên bề mặt của vi rút cúm Hai cấu trúc này là hai loại kháng nguyên đặc hiệu và quan trọng của virus cúm, đó là kháng nguyên trung hòa Hemagglutinin (H) và Neuraminidase (N), Kháng nguyên H giúp virus bám vào tế bào của đường hô hấp và từ đó xâm nhập vào tế bào Kháng nguyên N có hoạt tính enzym làm loãng chất nhầy trong đường
hô hấp, giúp virus tiếp xúc với tế bào niêm mạc dễ dàng, xâm nhập vào tế bào dễ dàng hơn.
Cấu tạo bên trong :
Trang 7- Lõi vi rút cúm: RNA sợi đơn
- Bên trong virus cúm A là 8 ARN bao gồm bộ gen Mỗi đoạn ARN được nối với các protein B1, PB2, PA và NP Ngoài ra, protein NEP cũng được tìm thấy trong hạt virus Phức hợp ribonucleoprotein (RNP) trong virus bao gồm các phân đoạn RNA của virus, được phủ bởi NP và RNA polymerase phụ thuộc vào RNA heterotrimeric, có các tiểu đơn vị PB1, PB2 và PA.
- Cấu trúc bộ gen :
Hình 3: Cấu trúc bộ gen của vi rút cúm H5N1
- Vi rút cúm A có một bộ gen được phân đoạn gồm 8 giác quan âm, chuỗi đơn RNA, được viết tắt là PB2, PB1, PA, HA, NP, NA, M và NS.
- Nó có hai loại gai khác nhau, mỗi loại được làm bằng một loại protein khác nhau - một loại là protein hemagglutinin (HA) và loại kia là protein neuraminidase (NA) HA mã hóa cho hemagglutinin, một glycoprotein kháng nguyên được tìm thấy trên bề mặt của vi rút cúm và chịu trách nhiệm liên kết
vi rút với tế bào đang bị nhiễm NA mã hóa cho neuraminidase, một loại enzyme glycosyl hóa kháng nguyên được tìm thấy trên bề mặt của virus cúm Nó tạo điều kiện thuận lợi cho việc giải phóng các vi rút thế hệ con cháu từ các tế bào bị nhiễm bệnh Các sợi RNA hemagglutinin (HA) và neuraminidase (NA) chỉ định cấu trúc của các protein có liên quan nhất về mặt y tế làm mục tiêu cho thuốc kháng vi-rút và kháng thể.
Trang 8HA và NA cũng được sử dụng làm cơ sở để đặt tên cho các phân nhóm
khác nhau của vi rút cúm A Đây là nguồn gốc của H và N trong H5N1.
III PHÂN LOẠI VI RÚT CÚM A:
Có 4 loại vi rút cúm theo mùa là các loại A, B, C và
D Vi rút cúm A và B lưu hành và gây ra các vụ dịch
bệnh theo mùa Các vi rút cúm phổ biến nhất là vi
rút cúm A và B ở người gây ra các dịch bệnh theo
mùa (đã biết như cúm mùa), ảnh hưởng đến 20%
dân số chảy nước mũi, đau nhức cơ, ho và sốt cao.
Loại C cũng gây ra bệnh cúm, nhưng các triệu
chứng ít nghiêm trọng hơn nhiều.
Về bệnh cúm A
Virus cúm A được chia thành các phân nhóm dựa trên hai protein bề mặt của virus: hemagglutinin (H) và neuraminidase (N) Có 18 kiểu phụ hemagglutinin (H) khác nhau và 11 kiểu phụ neuraminidase (N) khác nhau (H1 đến H18 và N1 đến N11) Trong khi có khoảng 198 sự kết hợp khác nhau của các phân nhóm cúm A, chỉ có 131 trường hợp được phát hiện trong tự nhiên.
Đây là bệnh phổ biến nhất do vi rút cúm A bao gồm các chủng H1N1, H5N1 và H7N9 gây ra Không chỉ lây giữa người với người mà còn có khả năng lây nhiễm sang động vật Và các loài chim hoang dã thường đóng vai trò là vật chủ cho virus.
Cúm A H1N1 (tên khoa học là virus pdm09 (A) ) là một loại vi rút cúm lây
từ người sang người Tên H1N1 xuất phát từ các protein kháng nguyên trên vỏ virus, hemagglutinin nhóm 1 (H1) và neuraminidase nhóm 1 (N1).
Hình 4: Hình ảnh của vi rút cúm H1N1
Trang 9Trước đây, người ta thường gọi Cúm A / H1N1 là “cúm lợn” Lý do là vì nhiều nhà khoa học cho rằng căn bệnh này bắt nguồn từ lợn Tuy nhiên, trên thực tế, chủng vi rút này được kết hợp từ nhiều nguồn virus khác nhau Ví dụ: Lợn, chim, người, và gây bệnh cúm ở người.
Cúm A H5N1: Virus Cúm A H5N1 có cấu trúc kháng nguyên gồm hai loại: Kháng nguyên Hemagglutinin (H) và Neuraminidase (N) đều nằm trên vỏ của virus, là glycoprotein.
Hình 5: Hình ảnh về vi rút H5N1
Cúm A (H7N9) : do một chủng vi rút cúm cùng tên thuộc nhóm vi rút
RNA, họ Orthomyxoviridae gây ra Giống như vi rút cúm A, vi rút A
(H7N9) chứa kháng nguyên bề mặt haemaglutinin 7 (H7) và
neuraminidase 9 (N9) có khả năng gây bệnh cho các loài lông vũ.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), vi rút cúm A (H7N9) là kết quả của sự tái tổ hợp bộ gen từ ba loại vi rút cúm đang lưu hành: vi rút cúm A (H7N3) và A (H7N9) ) và A (H9N2).
Hình 6: Hình ảnh về vi rút H7N9
Trang 10Về bệnh cúm B:
Virus cúm B là loài duy nhất trong chi Betainfluenzavirus trong họ virus Orthomyxoviridae
Vi rút cúm B không được phân loại thành các phân nhóm, nhưng có thể được chia thành các dòng Các vi rút cúm loại B đang lưu hành hiện nay thuộc dòng B / Yamagata hoặc B / Victoria.
Về bệnh cúm C:
Do vi rút loại C gây ra, rất hiếm và luôn nhẹ hơn so với các trường hợp
do vi rút nhóm A và B gây ra Bệnh có các triệu chứng lâm sàng không điển hình và chúng không gây thành dịch.
Về bệnh cúm D:
Vi rút cúm D chủ yếu ảnh hưởng đến gia súc và không được biết là có
thể lây nhiễm hoặc gây bệnh cho người.
IV CƠ CHẾ XÂM NHIỄM GÂY BỆNH CỦA VI RÚT CÚM A VÀO TẾ BÀO
VẬT CHỦ :
Virus cúm A / H5N1 ký sinh nội bào bắt buộc, quá trình lây nhiễm và nhân lên của virus diễn ra chủ yếu ở tế bào biểu mô của đường hô hấp, đường tiêu hóa của cơ thể người nhiễm bệnh, với các đặc điểm sau:
- Quá trình lây nhiễm vi rút cúm A được bắt đầu bởi sự gắn kết của HA và thụ thể thích ứng của nó trên bề mặt của những tế bào này, và cuối cùng bằng cách giải phóng bộ gen của vi rút vào trong tế bào chất của tế bào bị lây nhiễm.
- Sự sao chép RNA của virus cúm A chỉ xảy ra trong nhân tế bào, điều này khác với các virus khác (quá trình này xảy ra trong nguyên sinh chất), và cuối cùng giải phóng các hạt virus ra khỏi
tế bào bị nhiễm nhờ vai trò của enzym neuraminidase Thời gian cho một chu kỳ lây nhiễm và giải phóng các hạt vi rút mới của vi rút cúm chỉ vài giờ (trung bình 6 giờ) Sự hình thành các hạt virus mới không tiêu diệt được các tế bào bị nhiễm, nhưng các tế bào này bị rối loạn tổng hợp các đại phân tử, và rơi vào quá trình chết theo chương trình (apoptosis) làm tổn thương các mô của cơ thể vật chủ.
Trang 11- Sau khi được phóng thích vào tế bào chất của các tế bào bị nhiễm, bộ gen của virut sử dụng bộ máy tế bào để tổng hợp các protein của virut và phiên mã ARN phụ thuộc vào ARN Phức hợp RNA-protein của virus được vận chuyển vào nhân tế bào.
- Trong nhân tế bào, ARN bộ gen của virut tổng hợp nên sợi dương từ khuôn là sợi âm của bộ gen virut, từ sợi dương này chúng tổng hợp ARN bộ gen của virut mới nhờ ARN-polymerase Những sợi này không bị Adenized (thêm Adenines - gắn mũ) ở đầu 5'- và 3'-, chúng kết hợp với nucleoprotein (NP) để tạo thành phức hợp ribonucleoprotein (RNP) hoàn chỉnh và được vận chuyển đến huyết tương tế bào Đồng thời, các ARN thông tin của virut cũng được hệ thống enzym sao chép trong mỗi đoạn gen virut, và được enzym PB2 gắn 10-12 nucleotit Adenin ở đầu 5'-, sau đó được vận chuyển đến tế bào chất và dịch mã trong lưới nội chất hạt để tổng hợp protein virut.
- Các phân tử NA và HA của virut sau khi tổng hợp được bộ máy Golgi vận chuyển và gắn vào bề mặt ngoài của màng tế bào bị nhiễm, hiện tượng này gọi là hiện tượng “nảy chồi” của virut NP sau khi tổng hợp là được vận chuyển trở lại nhân tế bào để kết hợp với RNA thành các RNP của virus Các RNP của virus cuối cùng được hợp nhất với vùng "nảy chồi", tạo thành các "chồi" virus được gắn chặt vào màng tế bào chủ bằng cách liên kết HA với thụ thể chứa axit sialic NAs phân cắt các liên kết này và giải phóng các phần tử virus trưởng thành
để lây nhiễm sang các tế bào khác.
Hình 7 : Mô hình cơ chế xâm nhiễm và nhân lên của virus cúm A ở tế bào chủ
Trang 121 Sự lây truyền vi rút cúm (H5N1) từ động vật sang người:
Hầu hết các trường hợp mắc bệnh đều xuất phát từ việc tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với gia súc, gia cầm Con người nhiễm vi rút Cúm A được nhân hóa (hay nói cách khác là vi rút cúm ở người thuộc loại A)
Ví dụ:
- Sống gần các trang trại chăn nuôi gia cầm, chăn nuôi lợn là điều kiện thuận lợi làm tăng đột biến kháng nguyên virus khiến virus dễ lây nhiễm.
- Một số chợ trời, nơi bán trứng và gia cầm nhưng không đảm bảo vệ sinh,
có thể là nguồn lây lan dịch bệnh cho cộng đồng.
- Ăn thịt gia cầm và trứng chưa nấu chín.
2 Lây truyền vi rút cúm A (H5N1) từ người sang người :
Lây nhiễm khi tiếp xúc gần: Đường hô hấp, tiếp xúc với các vật bị ô nhiễm
Ví dụ :
- Lây truyền qua đường giọt bắn
- Lây truyền qua đường không khí
3 Lây truyền từ môi trường và người tiếp xúc :
- Lây nhiễm do sử dụng nước bị ô nhiễm và sử dụng phân chưa được xử lý
- Virus có thể bị tiêu diệt ở nhiệt độ 56 o C trong 3 giờ và 600 o C trong 30 phút và các chất khử trùng thông thường như formalin, iodin Tuy nhiên, với vi rút có độc lực cao, vi rút có thể
tồn tại rất lâu trong môi trường, nhất là ở nhiệt độ thấp, có thể sống ít nhất
35 ngày ở 4 o C Nếu đông lạnh, virus có thể sống nhiều năm.
V ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG :
1 Thời gian ủ bệnh khi nhiễm vi rút cúm A trong cơ thể người :
Cúm là một bệnh đường hô hấp do vi rút cúm lây nhiễm vào mũi, họng và đôi khi cả phổi Nó có thể gây bệnh từ nhẹ đến nặng, đôi khi có thể dẫn đến tử vong Cách tốt nhất để ngăn ngừa bệnh cúm là tiêm phòng cúm hàng năm.
Trang 13Các triệu chứng cúm:
Cúm (cúm) có thể gây bệnh từ nhẹ đến nặng, và đôi khi có thể dẫn đến tử vong Các triệu
chứng cảm cúm thường đến đột ngột Những người bị cúm thường
cảm thấy một số hoặc tất cả các triệu chứng sau:
- sốt hoặc cảm thấy sốt / ớn lạnh
- chảy nước mũi hoặc nghẹt mũi
- đau cơ hoặc cơ thể
- mệt mỏi (mệt mỏi)
Một số người có thể bị nôn mửa và tiêu chảy, mặc dù điều này phổ biến
ở trẻ em hơn người lớn
2 Các triệu chứng khi nhiễm vi rút cúm A (H5N1) :
- Hemagglutinin của cúm gia cầm liên kết với thụ thể axit alpha 2-3 sialic trong khi hemagglutinin của cúm người gắn với thụ thể axit alpha 2-6 sialic Thông thường những khác biệt khác cũng tồn tại Hiện vẫn chưa có dạng H5N1 ở người, vì vậy tất cả những người mắc bệnh cho đến nay đều đã mắc H5N1 ở gia cầm.
- Những người nhiễm vi rút Cúm A được nhân hóa (hay nói cách khác là vi rút cúm ở người thuộc loại A) thường có các triệu chứng bao gồm sốt, ho, đau họng, đau cơ, viêm kết mạc và trong những trường hợp nghiêm trọng, các vấn đề về hô hấp nghiêm trọng và có thể bị viêm phổi gây tử vong Mức độ nghiêm trọng của nhiễm trùng sẽ phụ thuộc một phần lớn vào tình trạng của hệ thống miễn dịch của người bị nhiễm bệnh và nếu nạn nhân đã tiếp xúc với chủng
vi khuẩn này trước đó, và do đó được miễn dịch một phần.
- Cúm gia cầm H5N1 độc lực cao ở người còn tồi tệ hơn nhiều, giết chết 50% số người mắc bệnh Trong một trường hợp, một cậu bé mắc H5N1 bị tiêu chảy nhanh chóng, sau đó hôn mê nhanh chóng mà không phát triển các triệu chứng giống như bệnh cúm hoặc hô hấp Đã có những
Trang 14tâm đặc biệt là mức độ tăng cao của yếu tố hoại tử khối u alpha, một loại protein có liên quan đến sự phá hủy mô tại các vị trí nhiễm trùng và tăng sản xuất các cytokine khác Sự gia tăng mức độ cytokine do vi rút cúm gây ra cũng liên quan đến các triệu chứng cúm bao gồm sốt, ớn lạnh, nôn mửa và đau đầu Tổn thương mô liên quan đến nhiễm vi rút cúm gây bệnh cuối cùng có thể dẫn đến tử vong Dòng thác viêm do H5N1 gây ra đã được một số người gọi là 'cơn bão cytokine', bởi vì đây dường như là một quá trình phản hồi tích cực về thiệt hại đối với cơ thể do kích thích hệ thống miễn dịch H5N1 tạo ra mức độ cytokine cao hơn so với các loại vi rút cúm phổ biến hơn.
VI PHÒNG CHỐNG VI RÚT CÚM A (H5N1) :
1 Tác nhân chống lại vi rút cúm A (H5N1):
- Hiện tại, những người bị cúm A H5N1 đang được khuyến cáo sử dụng thuốc kháng vi rút Oeltamivir (Tamiflu) để điều trị, cần điều trị càng sớm càng tốt trong vòng 48 giờ kể từ khi có triệu chứng đầu tiên.
- Trong trường hợp Oeltamivir không hiệu quả, người bệnh có thể sử dụng Zanamivir (Relenza) để giảm các triệu chứng và ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng Điều quan trọng cần lưu ý là tất cả các loại thuốc phải được sử dụng dưới sự chỉ định của bác sĩ.
- Nếu bệnh nhân sốt cao trên 38 độ, sốt kéo dài liên tục thì nên dùng thuốc Paracetamol Các trường hợp ho khan, ho có đờm, đau cơ, khớp… người bệnh chỉ nên điều trị bằng Codein nếu cần thiết theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
- Những trường hợp nhiễm cúm A / H5N1 nặng có dấu hiệu sốc nhiễm trùng sẽ được chỉ định dùng thuốc corticosteroid.
- Tuyệt đối không sử dụng các loại thuốc chứa salicylat như aspirin để hạ sốt do cảm cúm vì có nguy cơ dẫn đến hội chứng Reye nguy hiểm, đặc biệt là ở trẻ em.