TẠP CHÍ CONG rHŨÓNGKÊ TOÁN VIỆT NAM SANG CHUAN Mực BÁO CÁO TÀI CHÍNH QUÔC TÊ • HUỲNH TẤN KHƯƠNG - NGUYEN THỊ MỸ ÂN TÓM TẮT: Nhằm đảm bảo sự hộitụ và tương thích củahệ thốngkế toánViệt N
Trang 1TẠP CHÍ CONG rHŨÓNG
KÊ TOÁN VIỆT NAM SANG CHUAN Mực
BÁO CÁO TÀI CHÍNH QUÔC TÊ
• HUỲNH TẤN KHƯƠNG - NGUYEN THỊ MỸ ÂN
TÓM TẮT:
Nhằm đảm bảo sự hộitụ và tương thích củahệ thốngkế toánViệt Namvới các nước trên thế giới,việc sử dụng các cơ sở tính giá theo giá trị hợp lýtrong kế toán là xu thếtất yếu kháchquan
Nghiên cứu kháiquátcơ sở lý thuyếtvề nguyên tắc giá trịhợp lý,cácchuẩn mực, quy định trong
kế toánđề cập đến giá trị hợp lý.Từ đó, tác giả đưa ra các định hướng nhằm thúcđẩylộtrình vận
dụng cơ sởtính giá theo giátrị hợp lý trong kếtoán tại cácdoanhnghiệp trongthời gian tới
Từ khóa:giátrị hợp lí, kếtoán, chuẩn mực kế toán, lộ trình chuyển đổi
1 Đặt vân đề
Đếnnay, Việt Nam đã ban hành 26 chuẩn mực
kế toán Việt Nam (VAS) và các chế độ kế toáncó
phạm vi áp dụng cho tất cả các doanh nghiệp
thuộcmọi lĩnh vực,thành phần kinhtế Đâyđược
xem là một bước cảicách và tiến bộ rất lớntrong
hệthôngvăn bản pháplývề kếtoán ởViệt Nam,
đóng góp đáng kể vào việc quản trị, điều hành
của các doanhnghiệp, phản ánh được nhiều giao
dịch của nền kinhtế thị trường, phù hợp với yêu
cầu quản lý củaNhà nước trong giai đoạncảicách
vàhộinhậpkinh tế thế giới
Bên cạnh đó, hệ thông chuẩn mực báo cáo tài
chính quốc tế (IFRS)hiệnnaycó tới hơn 40 chuẩn
mực đã có sự thay đổi vềbản chát Trong khiđó,
Việt Nam chỉ ban hành26 VAS được xây dựng dựa trên chuẩn mực cũ củaquốc tế, dẫn đến VAS còn một số nội dung chưa theo kịp với thông lệ quốc tế và nền kinh tế thịtrường Đặc biệt trong bối cảnh hội nhập hiệnnay ngày càng nhiều các
loại công cụ tài chính phức tạp
Hơn nữa, lộ trình chuyển đổi và áp dụng GTHL còn những khía cạnhchưa có sự thống nhát trong
áp dụng các công cụ đo lường nhằm phản ánh chính xác các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính
(BCTC) Cụ thể là phần lớn các doanh nghiệp ở
Việt Nam chưa áp dụng giá trị hợp lý (GTHL) trong kế toán để đánh giá các đốì tượng kếtoán theo chuẩn mực kếtoán quốc tế
Tuy nhiên, một sô' vấn đề cơ bản về áp dụng
360 SỐ 2 - Tháng 2/2022
Trang 2GTHL trong kế toán tại các doanh nghiệp theo
quy định của pháp luật về kế toán nói chung mà
cụ thể là về đolườngcác khoản mục tài sản và nợ
phảitrả có giá trị được xác định theo GTHL có ý
nghĩa như thế nào đối với doanh nghiệp và cơ
quanquản lý giám sát về kế toán trong lộ trình
chuyển đổi sang chuẩn mực báo cáo tài chính
quốctế là nội dung chính củabàiviết
2 Một số’ vân đề cơ bản về kế toán giá trị
hựp lý
2.1 Giá trị hợp lý theo chuẩn mực kế toán
quốc tê
Hội đồng Chuẩn mực kế toán quô’c tế (IASB)
đã đề cập đến giá trịhợplý là một cơ sởtính giá
trong kế toán từ cuối những năm 1990, thể hiện
thông qua các chuẩn mực kế toán quốc tế, như:
Tài sản, nhà cửa và thiết bị (Chuẩn mực kếtoán
quô’ctế số’ 16 - IAS 16); Bất động sản đầu tư(IAS
40); Thuê tài sản(IAS 17); Đolườngvà ghi nhận
công cụ tàichính(IAS 39), Do đó, giá trị hợp lý
là cơ sở xác định giá trị sau ghi nhận banđầu hay
GTHL làmức giá mà một tài sảncóthể được trao
đổi giữa các bên có đầy đủ thông tin trong một
giao dịch hoàn toàn nganggiá Tuynhiên, một số
chuẩn mực kế toán quốc tế được ban hành chưa
đưa ra các hướng dẫn đầy đủ về cách xác định
GTHL, một sốchuẩn mực có hướng dẫn chi tiết
nhưng lại thiếu tínhnhất quán trongmôi liên kết
(cụ thểlà IAS 16vàIAS 17)
Chính vì thế, năm 2013, một chuẩn IFRS độc
lập được IASB chính thức ban hành để hướng dẫn
đo lường hay xácđịnh GTHL, đồng thờibanhành
yêu cầu về thuyết minh GTHL trong BCTC
Trong IFRS 13 - “Giá trị hợp lý là giá cóthể nhận
được nếu bán một tài sản hoặc phải trả nếu
chuyển giao một khoản nợ trong một giao dịch
bình thường giữa các bên tham gia thị trường tại
ngày đo lường giá trị" Trong chuẩn mực này, có
thểthấy rằng, GTHL là giá được xác định trên cơ
sở giá thị trường hay giá trị chuyển nhượng mà
không theo đánh giá củadoanhnghiệp
GTHLcó nhữngkhía cạnh nổi bật như sau: (1)
Tài sản vàkhoản nợ cụ thể là đối tượng củaviệc
đo lường; (2) Đốivớitài sảnphi tài chínhthìcơsở
để định giá phải thích hợp choviệc đo lường; (3)
Thị trường chínhcho tài sản hoặc nợ phảitrả và
(4)Các kỹ thuậtđịnh giá phải thích hợp cho việc
đo lường, như: sự sẩn sàng của cơ sởtham chiếu đầuvàothể hiện các giả định để các thành viên thamgia thị trường sẽ sử dụng khi đánh giá tài sản hoặc nợ phải trả, cấp độcủa thang đogiátrị hợp lý
màcácdữ liệu đầu vào được phânloại
Vào tháng 01/2021, Deloitte Việt Nam xuâ’t
bản ấn phẩmchuyểnđổi chuẩn mực kế toán Việt
Namsang chuẩn mực báocáotài chính quốc tếđã
thốngkê 10 chuẩnmực yêucầu áp dụng hay cho
phép giá trịhợp lý trong một sốtrường hợp cụ thể Bảng 1
Như vậy, chuẩn mực IFRS sô’ 13 về xác định
giá trịhợp lý có tác động lớnđến việc lậpvà trình
bày báo cáo tàichính, bao gồm: bảng cân đốì kế toán, báo cáo thu nhậptoàn diện,báo cáokếtquả hoạt động kinhdoanh và thuyết minh báo cáotài
chính Ngoài ra, chuẩn mực IFRS số’ 13 chỉ áp dụng đôi với các khoản mục tài sảnvànợ phải trả
cógiá trị được xác định theo giá trị hợplý
2.2 Giá trị hợp lý theo chuẩn mực kế toán
Việt Nam
Trong các chuẩn mực, quy định trongkếtoán Việt Nam được đề cập trong một sô’ chuẩn mực
kế toán VAS 02, 03,04vàVAS 14 Một sô’ điểm chínhđược đề cập, như: (1) GTHL đượcsử dụng chủ yếu trong ghinhậnban đầu của: hình thành tài sản cô’định, doanh thu và thu nhập khác, ghi nhận ban đầu và báo cáo các khoản mụctiền tệ
có gô’c ngoại tệ, xác định giá phí hợp nhâ’t kinh
doanh; (2) GTHLđược sửdụng để đánh giá sau
ghinhận ban đầu của: đánh giá lại tài sản, đánh
giá lại các khoản mục tiền tệ có gô’c ngoại tệ ở
thời điểm cuối năm tài chính; (3)GTHL được sử dụng để làm cơ sở ghi nhận sự giảm giá của tài
sản (Bảng2)
Việt Nam đã từng bướccập nhật công táckê’
toán theo phương pháp giá trị hợp lý (Luật Kê’
toán 2015), nhưng đến nay, vaitrò của cơsởđịnh giá theo GTHL cònkhá mờ nhạt và vẫn chưa có
định hướng rõ ràng Trong các chuẩn mực, quy
định liên quan đến kê’ toán theoGTHL còn nhiều hạn chế, như: các khái niệm không thông nhâ’t;
việc sử dụng GTHLđể ghi nhận ban đầu thay cho
SÔ'2 - Tháng 2/2022 3Ó1
Trang 3TẠP CHÍ CÔNG THƯƠNG
Bảng 1 Mối liênkết giữaIFRS - 13 với các chuẩn mực khác
IFRS 3 - Hợp nhất kinh doanh X Giá trihợp lý tại ngày mua lại củagiá tụ cáckhoản đầu tư và của
các tài sản và nợ phải trả đã mua lại.
IFRS 5 - Tài sản dài hạn giữ
để bán và hoạt động không
liên tục
X
Sử dụng giá tn hợp lý trừ đi các chi phí để bán, cho các nhóm tài sản dài hạn nắm giữ để bán và nhóm tài sản thanh lý.
IFRS 9 -Suy giảm giá tạ X Giá tnhợp lýsẽ được sử dụng có cácloại công cụtàichính khác
nhau.
IAS 28 - Kê' toán các khoản
đãu tư vào công ty liên kết và
IFRS 11 Thỏa thuận chung
X
Doanh nghiệp có quyển lựa chọn đánh giá các khoản đầu tư vào
công ty con, công ty liên kết và các hoạt động hợp tác kinh doanh theo giá tụ hợp lý.
IAS 16 - Tài sản cố đinh hữu
Doanh nghiệp có quyển lựa chọn đánh giá lại tài sản theo giá tn hợp lý.
IAS 19-Phúc lợi lao động X Xácđinh lợi ích cô' đinhtrongtương lai phảitrảchongười laođộng
được xác định theo giá tn hợp lý.
IAS 36-Tổn thất tài sản X Sửdụng giátrihợp lý trừ cho các chi phí bán hàngliênquan để xác
đinh giá tn có thể thu hồi.
IAS 38 - Tài sản cô'đinh vô
Doanh nghiệp có quyên được đánh giá lại theo giá tri hợp lý cho
các tài sản vô hình.
IAS 40 - Bất động sản đầu tư X Quyển được xác đinh giá tn của tài sản theo giá tri hợp lý.
IAS41 - Nông nghiệp X Tài sản sinh học và nông nghiệp được xác đinh theo giá trị hợp lý.
Nguồn: Deloitte (2021) và tác giả tổng hợp
giá gốc; thiếu chuẩn mực cụ thể quy định về đo
lường GTHL.Trong khi,IFRS 13 đưa ra 3 cấp độ
xác định GTHL
3 Sự cần thiết chuyển đổi chuẩn mực kế
toán Việt Nam sang chuẩn mực báo cáo tài
chính quôc tế
Theo IASB, trong những năm qua, việc áp
dụng IFRS đãphát triển nhanh chóngvà được áp
dụngphổ biếntrên toàn thế giới IFRS chính thức
áp dụng trên toàn thế giới từ ngày 01/01/2015
Trong số140 quốc giađượcIASB khảo sát,có 116
quốc gia yêu cầu toàn bộ hoặc hầu hết những
doanh nghiệp nội địa ápdụng IFRS Những quốc
giacònlại cho phép áp dụng IFRS, 14 quốc giađã
thông qua IFRS cho ít nhất một vài thực thể và
Việt Namlà 1 trong 8 quốc gia sử dụng cácchuẩn
mựcquốc gia hoặc vùng Hơnhết, gần như các tổ
chức có tácđộng quan trọng đến nền kinh tế thế giới, như: Ngânhàng Thế giới, Quỹ Tiền tệ quốc
tế, Hội đồng Ôn định tài chính quốc tế, Tổ chức quốc tế các Úy ban chứng khoán, nhóm các nền kinh tế lớn G20, đều ủng hộ và hỗ trợ áp dụng
IFRS trên toàn cầu
Đề ánápdụngvà chuyển đổi chuẩn mực báo
cáo tài chính tại Việt Nam được triển khai giai
đoạn đầu quý 3 năm 2020 đã hoàn thành các khâu, như: thành lập Ban soạn thảo, tổ biên tập
chuẩn mực báo cáo tài chính Việt Nam Tiếpđến, việcnghiên cứu, xây dựng, banhành các văn bản hướng dẫn VFRS, như: (1) các chuẩn mực báo cáo
tài chính được ban hành mới, (2) các chuẩn mực
báo cáotài chính thay thế cho cácchuẩn mực kế
3Ó2 SỐ 2 Tháng 2/2022
Trang 4Bảng 2 Các chuẩn mực kế toán Việt Nam yêu cầusử dụng già trị hợp lý
Nguồn: Trịnh Hồng Hạnh (20J8) và tác giả tổng hợp
Các chuẩn mựcVAS Đối tượng, nội dung
VAS 01 - Chuẩn mực chung - Tài sản
VAS 03 - Tài sản cố đinh hữu hình
(TSCĐHH)
- TSCĐHH mua dưói hình thức trao đổi.
-TSCĐHH được tài trợ, được biếu tặng.
VAS 04 - Tài sản cố đinh võ hình ”
(TSCĐVH)
-TSCĐVH hình thành từ việc trao đổi chứng tù liên quan đến quyển sỏ hữu vốn của đơn VỊ.
- TSCĐVH hình thành trong quá trình sáp nhập.
- TSCĐVH được nhà nuóc cấp hoặc được biếu tặng.
- TSCĐVH mua duởi hình thức trao đổi với một tài sản cố định vô hình không tương tự.
VAS 05 - Bất động sản đầu tư
- Bất động sản đẩu tư.
- Khoản doanh thu từ việc bán bất động sản đẩu tư được ghi nhận theo GTHL.
- Trình bày trên báo cáo tài chính những nội dung: GTHL của bất động sản đẩu tư
tại thời điểm kết thúc niên độ kê' toán, lập báo cáo tài chính.
VAS 06-Thuê tài sản Tài sản thuê tài chính.
VAS 07 - Kế toán các khoản đầu tư
vào công ty liên kết
Khi mua một khoản đẩu tư, bất cứ sự chênh lệch dương hoặc âm giữa giá gốc của
khoản đầu tư và phần sở hữu phía nhà đầu tư theo GTHL của tài sản thuần có thể
xác đinh được từ công ty liên kết được hạch toán phù hợp với VAS11.
VAS10 - Ảnh huởng của việc thay
đổi tỷ giá hối đoái” Các khoản mụcphitiền tệ có gốcngoại tệ mà được ghi nhận ban đầu theo GTHL. VAS11 "Hợp nhất kinh doanh ” Giá phí hợp nhất kinh doanh.
VAS 14 “Doanh thu và thu nhập
khác ” Doanh thu:đượcxácđịnh theo GTHL củacáckhoản đãthu hoặc sẽ thu được.
toán tương ứng tronghệ thống chuẩnmực kế toán
Việt Nam hiện hànhđược hoàn thànhtrước tháng
11/2024 Như vậy, việc nghiên cứu để xâydựng
chuẩnmựckế toán GTHL, đo lường giá trịhợp lý
phù hợp vớithông lệ quốc tế, sẽ khắcphục được
những hạn chế của VAS hiện nay, góp phần cải
thiện đáng kể chất lượng thông tin của BCTC tại
các doanh nghiệp
4 Định hướng áp dụng giá trị hựp lý trong
thời gian tới
Doanh nghiệp cần chọn lộtrình chuyển đổi để
đảm bảo hoàn thành mụctiêutheo hướngthuận
lợi nhát Doanh nghiệp nên nghiên cứu chuẩn
mực số 13 ngaytừ ban đầu, lựa chọn kế hoạch áp
dụng GTHL dựa trên hiện trạng thực tại của
doanh nghiệp, các mốc thời điểm quan trọng và đích đến củalộ trìnhthựchiện đồng bộ với Quyết định số 345/QĐ-BTC ngày 16/3/2020 và chiến
lược kế toán - kiểm toán giai đoạn 2021 - 2030
củaBộ Tài chính
Phát triển nguồn nhânlực kế toánviên,kiểm
soátviên thông qua hìnhthức đào tạo tại chỗ,đào tạotrực tuyến, gồm: (1)Đổi mớinội dung, chương trình đào tạo,bồi dưỡng kế toán trưởng;xây dựng
nội dung, chương trình cập nhật kiến thức chuyên môn,nghiệp vụ nghề nghiệp định kỳ theo thông lệ
quốc tế (2) Nâng caoýthức kỷ luật, đạo đức nghề
nghiệp của kế toán viên, kiểm soát viên lồng
SÔ' 2 Tháng 2/2022 3Ó3
Trang 5TẠP CHÍ CÔNG THƯƠNG
ghép vớichương trình đào tạo, bồi dưỡng cập nhật
kiến thứcchuyênngànhvà kỹ năng nghề nghiệp
(3) Lãnh đạo doanhnghiệp có chính sách đãingộ,
quantâm đến đội ngũ nhân lực kế toánchấtlượng
cao, phục vụ nhu cầu củacác doanh nghiệp trong
bối cảnh hộinhậpkếtoán ngày càngsâu rộng và
hướng đến áp dụng toàndiệnvào năm 2025 (4)
Phát huy vai trò của các tổ chức tư vấn nghề
nghiệp kếtoán trong quátrình áp dụngGTHL,hỗ
trợdoanh nghiệp, gồm: tư vấn xác định các vấn đề
chínhcầnthực hiện kế toán theo GTHL, các buổi
đào tạo cho kế toán viên
Tiếp thu thông lệkếtoán quốc tế,đánh giá kết
quả thực hiện lộ trình thực hiện kế toán theo
GTHL trên cơ sở quy định của pháp luật về kế
toán Phản ánh những vướng mắc, khó khăn trong
quá trìnhthực hiện kế toán theogiátrịhợplý Bên
cạnhcácvănbản phápquy liên quanđến kế toán
hiệnnay, các quyđịnh, chuẩn mựckế toán trong
bối cảnh hòa nhập kế toán quốc tếcần được rà
soátvàkiện toàn các văn bản pháp lý sao cho phù
hợp và kịp thời
Cùng với đó, cơ quan quản lý nhà nước cần
đưara những chính sách khuyếnkhích,ưu đãi, hỗ
trợ doanh nghiệp trong hoạt động bồidưỡng nhân
lực kế toán đáp ứngchuyênmôn, tầmnhìn, đạo
đức nghề nghiệp Tăng cường hoạt động kiểm
soát tính bắt buộc tuân thủ các quy định về kế toán từ các chuẩn mực kế toán đến các vănbản hướng dẫn
Thay đổi tư duy quản trị trongkế toán củanhà quản lý: Lãnh đạo doanh nghiệp cần có hiểubiết
nhất định trong lĩnh vực kế toán để kiểm soát những rủi ro về tài chính, pháp lý xuất phát từ
hoạt động kế toángây ra Tự nâng cao hiểu biết
về kế toán, bồi dưỡng thông quaviệctư vấntừ các
hiệp hội, tổ chức tư vấn nghề nghiệp kế toán, cũng nhưthường xuyên cập nhật những thay đổi trong chính sách kế toán Bên cạnhđó, nhà quản
lý cần đầu tưphát triển đổi ngũnhân lựckế toán
trong đơn vịmột cách bài bản để thích nghi kịp
thời nhữngthayđổi và hội nhập từcác chínhsách
kế toán
IFRS yêu cầu áp dụng nhiều môhìnhtài chính
để xácđịnhgiá trị tài sảnvà nợphải trảtheo giá trị hợp lý,giá trịcó thể thu hồi, giá trịsử dụng, giá trị thời gian, giá trị nội tại, Vì vậy, thông tin tài chính
đượccung cấp trênnền tảng IFRS sẽ giúp doanh
nghiệp đánh giá được tình hình tài chính tại thời điểm báo cáo cũng nhưgiúp Ban giám đốccó được
những thông tin phục vụ tôi hơn cho việc dự báokết
quả hoạtđộng và dòngtiền trong tương lai,từ đó có căn cứ và côngcụ để thực hiệncông tác quản trị,
điều hành phù hợpvớitình hình thựctiễn ■
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1 Bộ Tài chính (2020) Đề án áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính tại Việt Nam.
2 Bộ Tài chính (2012) 26 chuẩn mực kê toán Việt Nam Nhà xuất bản Thống kê, Hà Nội.
3 Bộ Tài chính (2020) Quyết định số345/QĐ-BTC ngày 16tháng3năm 2020 về việc phê duyệt đề án áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính tại Việt Nam.
4 Debarshi Bhattacharya (2017) Adoption of Fair Value Accounting in Indian Accounting System The IUP
Journal of Accounting Research & Audit Practices, XVI(l), 36-45.
5 Deloitte (2021) Chuyển đổi chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực báo cáo tài chính Quốc tế Truy
cập tại https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/vn/Documents/audit/vn-aud-conversion-vas-to-ifrs-vol-
l-vn.pdf
6 IASB (2011) IFRS 13 - Fair Value Measurement.
364 Số 2-Tháng 2/2022
Trang 67 Nguyễn Thị Minh Thi và Nguyễn Thị Yến Nhi (2020) Một số vân đề về đo lường giá trị hợp lý theo chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế số 13 Tạp chí Tài chính, kỳ 5/2020,155- 158.
8 Trịnh Hồng Hạnh (2018) Hoàn thiện cơ sở pháp lý về kế toán giá trị hợp lý của Việt Nam theo chuẩn mực quốc
tế Tạp chí Công Thương, 10,390-395.
9 Quốc hội (2015) Luật SỐ88/2015/QH13: Luật Kế toán, ban hành ngày 20 tháng 11 năm 2015.
Ngày nhận bài: 4/1/2022
Ngày phản biện đánh giá và sửa chữa: 4/2/2022
Ngày chấp nhận đăng bài: 14/2/2022
Thông tin tác giả:
1 ThS HUỲNH TẤN KHƯƠNG
2 ThS NGUYỄN THỊ MỸ ÂN
Khoa Kinh tế, Luật
Trường Đại học Trà Vinh
A DISCUSSION ON THE USE OF FAIR VALUE PRINCIPLE
IN THE PROCESS OF TRANSFORMING THE VIETNAMESE
ACCOUNTING STANDARDS TO THE INTERNATIONAL
FINANCIAL REPORTING STANDARDS
• Master HUYNH TAN KHUONG ’
• Master NGUYEN THI MY AN1
'Faculty of Economics, Law Tra Vinh University
ABSTRACT:
Inorder toensure the convergence and compatibility ofthe Vietnameseaccounting system
withother countries in the world, the use of fair value calculation in accounting isan inevitable and objective trend.Thispaper studies generallythetheoretical basis offair value principle,and accounting standards and regulations on the use of fair value principle Based on the paper’s
findings, some orientations are presented to promote the implementation of fair value calculation in accounting atenterprises in thefuture
Keywords: fair value,accounting, accounting standards, transforming roadmap
SỐ 2-Tháng 2/2022 365