Bên cạnh những thành tựu chung về chiến lược phát triến thương hiệu quốc gia, Hàn Quốc cũng thu được thành tựu lớn trong nhiều lĩnh vực tiêu biêu như: kinh tế, khoa học - công nghệ, văn
Trang 1quôc gia tại Hàn Quôc từ đâu thê kỷ XXI đên nay
Hoàng Minh Lợi1
1 TS., Viện Nghiên cứu Đông Bắc Á, Viện Hàn lâm Khoa
học xã hội Việt Nam
Tóm tăt: Cho đên nay, chiên lược phát triên thương hiệu tại Hàn Quôc đã và đang đạt nhiều thành tựu và có vị trí, vai trò quan trọng trong phát triển đất nước Bên cạnh những thành tựu chung
về chiến lược phát triến thương hiệu quốc gia, Hàn Quốc cũng thu được thành tựu lớn trong nhiều lĩnh vực tiêu biêu như: kinh tế, khoa học - công nghệ, văn hóa, quyền lực mềm Những thành tựu này không chỉ tạo nên thương hiệu quốc gia Hàn Quốc mà còn tác động mạnh mẽ tới khu vực và thế giới hiện nay.
Từ khóa: Thương hiệu quốc gia, thành tựu, Hàn Quốc
Ễ hiến lược phát triển thương hiệu
quốc gia của Hàn Quốc từ đàu the kỷ
XXI đến nay là một quá trình được triển
khai, thực hiện cùng với những cải cách, đối
mới không ngừng Đạt được nhiều thành tựu
to lớn về phát triên thương hiệu quốc gia
nhưng Hàn Quốc cũng phải đối mặt với
nhiều thách thức, vấn đề cần giải quyết
Trong giai đoạn mới của đất nước nói
riêng, tiến trình toàn cầu hóa ngày càng sâu
rộng nói chung, Hàn Quốc không chỉ duy trì
mà còn mở rộng, củng cố các mục tiêu phát
triến thương hiệu quốc gia, đưa ra các
phương thức, giải pháp phù hợp Điều đó
cho thấy, chiến lược phát triển thương hiệu
quốc gia luôn chiếm được vị trí, vai trò quan
trọng trong quá trình quáng bá hình ảnh,
nâng cao vị thế quốc gia hơn nữa trên phạm
vi toàn cầu Chiến lược phát triển thương
hiệu quốc gia tại Hàn Quốc gắn với các mục
tiêu, phương thức đa dạng, phù hợp 1
1 Thành tựu về kinh tế, khoa học - công nghệ
Qua nhiều thập kỷ xây dựng và phát triển thương hiệu quốc gia, cho đến nay, Hàn Quốc thu được nhiều thành tựu to lớn trên nhiều lĩnh vực và trở thành nước phát triển trên thế giới Ket quả điều tra và xếp hạng thương hiệu quốc gia của các tố chức quốc tế
có uy tín cho thấy các chỉ số liên quan tới thương hiệu quốc gia Hàn Quốc đều theo chiều hướng tăng lên Theo bảng xếp hạng Chỉ số Thương hiệu Quốc gia (CBI), trước năm 2019, Hàn Quốc thường ở ngoài “top”
20 quốc gia phát triển trên thế giới, tuy nhiên, đến năm 2019, Hàn Quốc đã vươn lên đứng ở
vị trí 20 Tiếp đó, trong bảng xểp hạng của thương hiệu quốc gia có giá trị nhất thế giới của tổ chức Brand Finance, Hàn Quốc với giá trị thương hiệu quốc gia đứng thứ 10 năm
2018 đã vượt lên vị trí thứ 9 năm 2019 Như vậy, giá trị thương hiệu quốc gia tăng 6,7% năm 2019, đạt mức ước tính 2.135 tỷ USD
Trang 2Nghiên cứu Đông Bắc Á số 6 (256) - 2022
Trong lĩnh vực khoa học - công nghệ,
Hàn Quốc cho thấy sự phát triển vượt bậc và
hiện nay đứng trong hàng ngũ những quốc
gia phát triển hàng đầu thuộc lĩnh vực này và
đây cũng là lĩnh vực nâng cao thương hiệu
quốc gia Hàn Quốc trên the giới Theo Bộ
Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng
Hàn Quốc (MOTIE), năm 2019, Hàn Quốc
xếp vị trí thứ 5 trên thế giới về trình độ công
nghệ sản xuất thông minh Ngoài ra, Hàn
Quốc thuộc nhóm đi đầu công nghệ (đạt trên
80% so với tiêu chuân tối đa) ở hai lĩnh vực
là hệ thống viễn thông và hệ thống vận hành
nhà máy Trong số 25 hạng mục cụ the, Hàn
Quốc sở hữu công nghệ cao nhất ở hạng mục
viền thông internet Trên thực tế, từ nhiều
thập kỷ trước thế kỷ XXI, Chính phu Hàn
Quốc đặc biệt quan tâm đến khoa học - công
nghệ, với minh chứng đầu tiên là xây dựng
Viện Nghiên cứu Khoa học Công nghệ Hàn
Quốc (KIST) từ năm 1967 Từ KIST, nhiều
công nghệ mới trong lĩnh vực đóng tàu, chất
bán dẫn, điện tử đà ra đời và chinh phục
thế giới bằng thương hiệu Posco, Hyundai,
Samsung, LG
Theo thời gian, thay vì hỗ trợ mạnh cho
các tập đoàn kinh te như cách đây khoảng 10
năm, hiện nay Hàn Quốc ưu tiên hàng đầu
cho cộng đồng doanh nghiệp vừa và nhỏ
trong lĩnh vực ứng dụng công nghệ mới
Theo đó, các khu công nghệ cao lần lượt ra
đời Từ năm 1997 đến nay, Hàn Quốc đưa
vào hoạt động nhiều khu công nghệ cao ở
Ansan, Chungnam, Daegu, Busan, Pohang,
Gwangju, Daejeon tạo thành các cụm cải
tiến công nghệ và là hạt nhân thúc đẩy phát
triển kinh tế của địa phương Rõ ràng, trong
quá trình phát triển, khoa học - công nghệ
Hàn Quốc có vai trò hết sức quan trọng
trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, phát
triên xã hội và bảo vệ môi trường Một trong những ngành góp phần quan trọng trong việc nâng cao hình ảnh quốc gia của Hàn Quốc
về phát triển thương hiệu quốc gia, đó là ngành công nghiệp ô tô Hiện nay, Hàn Quốc đã trở thành cường quốc đứng thứ 5 toàn cầu trong việc sản xuất ô tô và đứng thứ
6 thế giới về số lượng xe xuất khẩu Hơn thể nữa, ngành công nghiệp ô tô là một trong những thành phần quan trọng nhất của nền kinh tế khi tạo ra hơn 10% số lượng việc làm
so với cả nền kinh tế Việc xuất khẩu các loại xe thân thiện với môi trường như loniq của Hyundai và Kia của Noro đều đặn mở rộng, xuất khẩu xe cỡ lớn cũng tăng lên Những năm gần đây, thành tựu của các ngành công nghiệp mới của Hàn Quốc rất đáng khích lệ với chỉ số dễ thấy nhất đó là liên tục tăng xuất khẩu Tám ngành công nghiệp mới gồm các ngành xe điện, robot, y sinh học, hàng không vũ trụ, năng lượng mới, vật liệu mới tiên tiến, màn hình thế hệ mới, chip nhớ thế hệ mới Ket quả thống kê của Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng Hàn Quốc cho thấy chỉ trong nửa đầu năm 2017, giá trị xuất khẩu của 8 ngành công nghiệp mới đạt 31,47 tỳ USD, chiếm 11,3% tống kim ngạch xuất khẩu của Hàn Quốc Ket quả này thê hiện sự tăng dần qua các năm về tỷ trọng xuất khẩu của 8 ngành công nghiệp mới này: năm 2015 đạt 9,1% và 10,4% vào năm 2016, giá trị xuất khẩu 6 tháng đầu năm 2017 của các ngành công nghiệp mới đã tăng 25% so với cùng kỳ năm trước (25,18 tỷ USD) Nếu không tính lĩnh vực năng lượng mặt trời mới được bổ sung vào danh sách ngành công nghiệp năng lượng mới từ năm 2017, mức tăng xuất khau đạt 20% Neu xét theo từng ngành, kim ngạch xuất khẩu ô tô điện tăng 90,9%, hàng
Trang 3không vũ trụ tăng 45,7%, màn hình thế hệ
mới tăng 25,6%, chip nhớ thế hệ mới tăng
18,4%, vật liệu mới tiên tiến tăng 12,3%, y
sinh học tăng 6,1% Riêng trong ngành công
nghiệp năng lượng mới, xuất khẩu ắc qui
dùng cho xe điện và Hệ thống lưu trữ năng
lượng (ESS) tăng 25,2%, công tơ điện thông
minh (Smart Meter) tăng 75,5%
Xét theo khu vực, ngoại trừ thị trường
Nhật Bản, giá trị xuất khẩu của Hàn Quốc
sang mọi thị trường lớn đều tăng Xuất khẩu
sang thị trường Trung Đông tăng mạnh nhất,
đạt 110,8%, xuất khẩu sang Mỹ tăng 33,7%,
sang Trung Quốc tăng 11,3%2 Hiện nay,
xuất khẩu 8 ngành công nghiệp mới tiếp tục
duy trì xu hướng tăng, tập trung vào các
ngành chip bán dẫn, màn hình thế hệ mới
Ngoài ra, việc các hãng xe ô tô điện và robot
dịch vụ tung ra các sản phẩm mới cũng sẽ
tác động tích cực tới tình hình xuất khau của
8 ngành công nghiệp mới của Hàn Quốc
Nhìn tong thể, lĩnh vực xuất khẩu của Hàn
Quốc đạt thành tựu tích cực trong năm 2019,
với kim ngạch xuất khẩu đạt 542,4 tỷ USD
Theo kết quả từ Bộ Thương mại, Công
nghiệp và Năng lượng Hàn Quốc, lượng xuất
khẩu ô tô tăng 5,3%, giúp ngành ô tô tăng
trưởng trở lại Xuất khẩu các mặt hàng y
sinh học, pin sạc, thực phẩm nông nghiệp và
thủy sản cũng cho thấy chiều hướng tốt
Xuất khẩu sang các thị trường Đông Nam Á
đạt mức cao nhất từ trước tới nay, chiếm tỷ
trọng 20% tổng kim ngạch xuất khẩu Hàn
Quốc Xuất khẩu sang các thị trường phương
Bắc mới trong đó có Nga cũng tăng hai con
số trong 3 năm liên tiếp 2017, 2018, 20193
Rõ ràng, bất chấp những điều kiện khó khăn
2’ Nguồn: http://www.brands.or.kr/board/ view php?board
code = theory& idx = 9 & board code = theory &page = 2.
3 Nguồn: http:// blog.rightbrain.kr/?p = 8104.
4 Tập thể tác giả (2009), Hàn Quốc, đất nước con người, Nxb Thế giới, Hà Nội, tr 93.
trong và ngoài nước, quy mô thương mại của Hàn Quốc vẫn vượt mức 1000 tỷ USD trong
3 năm liên tiếp (2017, 2018, 2019) Như đã biết, thương hiệu quốc gia Hàn Quốc có sự đóng góp rất lớn của ngành công nghiệp điện
tử bởi những thành tựu đạt được khiến cho hình ảnh của quốc gia này trở nên nổi danh trên thế giới Theo Hiệp hội Phát triển Công nghiệp điện tử và Viễn thông Hàn Quốc (KEA), quy mô sản xuất ngành công nghiệp điện tử năm 2017 của Hàn Quốc đạt 121,717
tỷ USD, tăng 10,3% so với mức của năm
2016 là 108,03 tỷ USD Như vậy, tỷ trọng trong tổng quy mô ngành này trên toàn cầu của Hàn Quốc cũng tăng nhẹ từ 6,6% lên 6,8% đứng vị trí thứ 3, về quy mô đạt 50,517
tý USD
Khoa học - công nghệ Hàn Quốc đạt thành quả rõ nét nhất được the hiện qua sự phát triển về công nghệ thông tin (IT) Quả vậy, các sản phấm liên quan đến công nghệ thông tin được sản xuất và xuất khẩu khắp thế giới đã khẳng định vị trí của Hàn Quốc trong những quốc gia dẫn đầu thế giới Các sản phẩm như chip máy tính, điện thoại di động hiện nay chiếm hơn 30% tổng lượng hàng hóa xuất khẩu của Hàn Quốc4 Cho đến nay, trải qua thập kỷ thứ hai của thế kỷ XXI, các sản phấm công nghệ thông tin Hàn Quốc còn chiếm tỷ lệ cao hơn nhiều con số của thập kỷ thứ nhất Thực tế là, qua nhiều thập
kỷ phát triển có sự đóng góp rất lớn của các tập đoàn kinh tế lớn và chính các tập đoàn này là động lực chung cho nhiều lĩnh vực khác tạo nên thương hiệu quốc gia như hiện nay Thật vậy, các tập đoàn lớn của Hàn Quốc (chaebol) ngày nay đã trở thành tập đoàn đa quốc gia có vai trò quan trọng trong
Trang 4Nghiên cứu Đông Bắc Á số 6 (256) - 2022
nền kinh tế quốc gia này Các chaebol lớn ở
Hàn Quốc hiện nay bao gồm Samsung,
Daewoo, Hyundai, LG, Lotte Bước vào thập
kỷ đầu của thế kỷ XXI, năm 2003 tống kim
ngạch xuất khẩu của 4 tập đoàn lớn là
Daewoo, Hyundai, LG và SK lên tới hơn
120 ty USD, tương đương 58% tổng giá trị
xuất khẩu của Hàn Quốc, chiếm 1/3 tổng giá
tri tư bản của thị trường Nhờ những tập
đoàn trên, Hàn Quốc thay đổi ngoạn mục từ
một quốc gia nghèo đói, lạc hậu trở thành
một quốc gia công nghiệp phát triển5 Năm
2018, Hàn Quốc là nước thứ 7 trên thế giới
gia nhập “câu lạc bộ 30-50” gồm những
quốc gia có thu nhập bình quân đầu người
đạt 30.000 USD và tổng dân số lớn hơn 50
triệu người Những thành công của Hàn
Quốc có được là nhờ sự liên tục thay đổi
theo chiều hướng phát trien chung của thời
đại trên nhiều lĩnh vực khác nhau Chắng
hạn, các công ty công nghệ Hàn Quốc
thường xuyên cho phát triển các sản phẩm
mới, thay đổi thiết kế cũng như nhanh chóng
quyết định ý tưởng, dịch vụ để tăng cường
năng lực cạnh tranh và mức độ hài lòng của
khách hàng Nhờ đó, Hàn Quốc hiện là
cường quốc internet với tỷ lệ tiếp cận băng
thông rộng bình quân đầu người cao nhất thế
giới Không những thế, Hàn Quốc là nước
đứng đầu trong số 192 quốc gia được đánh
giá, xếp hạng trong Khảo sát chính phủ điện
tử toàn cầu của Liên Họp Quốc năm 2018
Đi vào chi tiết còn cho thấy nền kinh tế Hàn
Quốc những thập kỷ qua có được những
thành tựu đáng kinh ngạc với GDP đầu
người nhảy vọt từ 109 USD (năm 1965) lên
12.333 USD (nãm 1995) rồi 20.888 USD
(năm 2006) và đạt mức 27.539 USD năm
6 Nguồn: http://Kyungok.egloos.com/80805.
2016 Xét về GDP quốc gia, từ 3,6 tỷ USD (năm 1960) lên 556 tỷ USD (năm 1996), rồi tiếp đó là 1.002 tỷ USD (năm 2008) và đạt 1.411 tỷ USD năm 2016 Hiện nay, Hàn Quốc trở thành cường quốc kinh tế lớn thứ
12 thế giới và đứng thứ 4 châu Á sau Trung Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ Như đã đề cập, với thu nhập bình quân đầu người gần 30.000 USD, Hàn Quốc trở thành quốc gia giàu có thứ 29 thế giới, cùng với đó là các tập đoàn kinh tế hùng mạnh, trụ cột kinh tế quốc gia như Samsung, Hyundai, LG, quốc gia này được cả thế giới ngưỡng mộ gọi là
“Kỳ tích sông Hán” hay “Huyền thoại sông Hán”
2 Thành tựu về văn hóa
Cùng với sự đóng góp rất lớn của kinh tế, khoa học - công nghệ, những thành tựu của chiến lược phát triển thương hiệu quốc gia Hàn Quốc còn có sự đóng góp của các lĩnh vực khác, trong đó phải kể đến văn hóa Chính vì vậy, phát triển thương hiệu quốc gia thông qua văn hóa là một trong những phương thức chủ yếu được Chính phù Hàn Quốc sử dụng trong nhiều thập kỷ, nhất là từ đầu thế kỷ XXI đến nay Khi đề cập đến những thành tựu của lĩnh vực văn hóa của Hàn Quốc nhàm phát triên thương hiệu quốc gia, chắc chắn không the phủ nhận vai trò vô cùng quan trọng cúa công nghiệp văn hóa Năm 2007, UNESCO đưa ra khái niệm
“công nghiệp văn hóa là các ngành sàn xuất
ra những sản phẩm vật thể và phi vật thê về nghệ thuật và sáng tạo, có tiềm năng thúc đẩy việc tạo ra của cải và thu nhập thông qua việc khai thác những giá trị văn hóa và sản xuất những sản phẩm và dịch vụ dựa vào tri thức” Như vậy, có thể hiểu công nghiệp văn
5 Nguồn: Vi.tn.wikipedia.org.
Trang 5hóa là sự nghiệp kết hợp 3 yếu tố: sáng tạo,
cơ sở hạ tầng và công nghệ sản xuất hiện
đại, có thế sản sinh ra các sản phâm văn hóa,
đem lại lợi ích kinh tế Có the nói, từ lâu
Hàn Quốc đã trở thành một trong những
quốc gia xây dựng và phát triển thành công
ngành công nghiệp văn hóa Đây được xem
là thành quả có được từ sự kết hợp của quá
trình phát triên các chính sách văn hóa phù
họp để thúc đẩy sự hài hòa và gắn kết giữa
phát triên kinh te và văn hóa của đất nước
Không quá khi nói rằng công nghiệp văn hóa
là một trong những trụ cột phát triển kinh tế,
không chỉ đem lại nhiều lợi nhuận mà còn
quảng bá văn hóa ở trong và ngoài nước rất
hữu hiệu, qua đó tạo nên những hiệu ứng
tích cực nhiều mặt Điều dề nhận thấy nhất
có lẽ không phải là những lợi nhuận về kinh
tế mà trước hết là thương hiệu quốc gia Hàn
Quốc ngày càng được nâng cao trên thế giới
Vị thế và hình ảnh quốc gia của Hàn
Quốc ngày càng lan rộng trên thế giới được
coi là thành tựu lớn nhất mà công nghiệp văn
hóa mang lại cho quốc gia này Thành công
về mặt kinh tế trong ngành công nghiệp văn
hóa cũng góp phần rất lớn tạo nên thương
hiệu quốc gia của Hàn Quốc hiện nay Theo
báo cáo của Cục Nội dung Sáng tạo Hàn
Quốc năm 2017, quá trình quảng bá văn hóa
đã thực sự tạo ra nhiều cơ hội cho các doanh
nghiệp Hàn Quốc trong mọi lĩnh vực Theo
đó, những doanh nghiệp này có cơ hội tăng
doanh thu, mở rộng hoạt động, thậm chí “tấn
công” sang nhiều thị trường mới Hơn nữa,
các doanh nghiệp nước ngoài cũng xem Hàn
Quốc là thị trường tiềm năng mới cho đầu tư
trực tiếp nước ngoài (FDI) Chỉ tính riêng
quy mô của ngành công nghiệp âm nhạc
năm 2017 đã lên tới 5 tỷ USD, với sự đóng
góp rất lớn của K-pop (âm nhạc đại chúng)
Moon- ROK - một website chuyên cung cấp tin tức về nghệ sĩ Hàn Quốc cho biet: “K- pop đã kích thích kinh tế Hàn Quốc bằng cách thúc đẩy du lịch Người hâm mộ từ khắp nơi trên thế giới sẽ đến Hàn Quốc để xem show diễn và trải nghiệm trực tiếp nền văn hóa này” Tiếp đó, tờ Economic Times khắng định: “Toàn cầu đang nói về K-pop, đưa Hàn Quốc thành tâm điểm chú ý Điều này không chỉ là sự xuất sắc về công nghệ nữa, mà còn là sự phổ biến về văn hóa” Quả vậy, công nghiệp văn hóa phát triển nhanh cũng thúc đẩy xuất khâu các mặt hàng liên quan Thời trang, ẩm thực, thậm chí phẫu thuật thẩm mỳ cũng được người hâm mộ nhiều quốc gia ưa chuộng Trong đó, ngành công nghiệp làm đẹp (hay có cách gọi nữa là
du lịch y tế) của Hàn Quốc có sức tăng trưởng lớn nhất Với những nhận định trên
có thể khang định, các sản phẩm văn hóa Hàn Quốc không chi tiêu thụ trong nước mà còn xuất khấu ra nước ngoài, bởi lẽ, xuất khâu là một trong những định hướng trong chính sách phát triển công nghiệp văn hóa của quốc gia này
Trên thực tế, nhu cầu tiêu thụ sản phẩm văn hóa Hàn Quốc ngày càng tăng về số lượng cùng với sự lan tỏa đến nhiều quốc gia, khu vực trên thế giới Trong giai đoạn 2009-2011, ở Trung Quốc, Nhật Bản, Đông Nam Á và khu vực Bắc Mỹ, xuất khấu sản phấm văn hóa Hàn Quốc tăng bình quân 30,5% Trong đó, Nhật Bản có số lượng tiêu thụ sản phẩm văn hóa Hàn Quốc lớn nhất, chiếm tỷ trọng 30,1% với số kim ngạch xuất khẩu lên tới hơn 1,2 tỷ USD năm 2011 Tiếp
đó là Trung Quốc với tỷ trọng 27% và có mức tăng cao nhất so với các khu vực khác với mức tăng bình quân năm 38,8% Đông Nam Á là đứng vị trí thứ 3 với mức tăng
Trang 6Nghiên cứu Đông Bắc Á số 6 (256) - 2022
bình quân năm đạt 31,8% Cùng với đó, kim
ngạch xuất khấu cùa Hàn Quốc vào khu vực
này đạt xấp xỉ 800 triệu USD năm 2011
Khu vực Bắc Mỹ và Châu Âu tuy mức tiêu
thụ sản phẩm văn hóa Hàn Quốc vẫn chưa
nhiều bằng khu vực Đông Á song xuất khẩu
văn hóa của nước này tăng bình quân 10% ở
Bắc Mỳ và 21,3% ở châu Âu Mỗi năm, kim
ngạch xuất khẩu vào khu vực này đạt trên
300 triệu USD đến trên 400 triệu USD7 Rõ
ràng, những khu vực có sự khác biệt lớn về
văn hóa lại xa cách về địa lý như khu vực
châu Âu, Bắc Mỹ lại đạt mức tăng trưởng
cao thật sự là thành công mà không phái
quốc gia nào cũng làm được Một lĩnh vực
dường như không nhiều quốc gia quan tâm
như game online (trò chơi điện tử) lại trở
thành một trong những nhân tố quan trọng
trong ngành công nghiệp văn hóa của Hàn
Quốc Sự chú trọng đầu tư cho game online
khiến cho lĩnh vực này ngày càng phát triến
và được ưa chuộng rộng rãi trên thế giới
Theo đó, thị trường game online của Hàn
Quốc chiếm 30% thị trường game online the
giới Neu xét về kim ngạch xuất khâu thì
lĩnh vực game online năm 2011 là ngành có
quy mô lớn nhất, chiếm 58,2% với hơn 2000
tỷ won8
7 Phạm Hồng Thái (Chủ biên) (2015), Sự phát triển của
công nghiệp văn hóa ở Nhật Bân và Hàn Quốc, Nxb Khoa
học xã hội, Hà Nội, tr 181, 182.
8 Nguồn: Viện Phát triển nội dung văn hóa Hàn Quốc, báo
cáo ngày 30/5/2012.
Xuất khẩu văn hóa là một định hướng
trong chính sách phát triển công nghiệp văn
hóa của Hàn Quốc, qua đó góp phần nâng
cao hình ảnh quốc gia trên thế giới, đồng
thời phát triển thương hiệu quốc gia Thực tế
cho thấy nhiều thành tựu mà công nghiệp
văn hóa đạt được cho đến nay đã tạo nên làn
sóng văn hóa được gọi là Hallyu (làn sóng Hàn Quốc) Hallyu xuất hiện từ những năm cuối thế kỷ XX và được sử dụng như một thuật ngữ chính thức tại Hàn Quốc và trên the giới, về cơ bản, Hallyu bao hàm sự ảnh hưởng của làn sóng văn hóa Hàn Quốc tại nhiều quốc gia the hiện ở việc xuất nhập và
sử dụng các sản phẩm văn hóa quốc gia này trở nên phổ biến Không thể phũ nhận, văn hóa Hàn Quốc thông qua Hallyu vần đang lan tỏa trên thế giới cho đến nay Hơn thế nữa, chính văn hóa đã góp phần đưa “tên tuổi” Hàn Quốc vươn ra thế giới và khắng định vị trí của một trong những thế lực kinh
tế lớn của thế giới Nói đến Hallyu, trước hết phải kể đến K-pop, phim truyền hình và phim nhựa bởi lẽ đây là những nhân tố chính giúp cho văn hóa đại chúng Hàn Quốc lan tỏa ra thế giới, đồng thời nhanh chóng tạo nên thương hiệu quốc gia Theo thống kê của Cục Nội dung sáng tạo Hàn Quốc (KOCCA) năm 2019 ngành công nghiệp K-pop đã thu
về 3,4 tỷ USD năm 2011 Doanh thu tại nước ngoài cũng lên 180 triệu USD, tăng 112% với năm 2010 và so liệu này tăng liên tục với tốc độ gần 80% hàng năm kể từ năm
2007 Xét trên phương diện kinh tế, sự tăng trưởng và lan tỏa mạnh mè của K-pop ra thế giới, một mặt củng cố thêm uy tín cho Hàn Quốc trong vai trò là nước xuất khẩu hàng đầu, mặt khác gây hiệu ứng tốt giúp tăng xuất khẩu hàng tiêu dùng của nước này Theo báo cáo của Quỹ Giao lưu Quốc tế Hàn Quốc (KF), tính đến tháng 12/2015, K-pop như thổi làn gió mới, tạo nên cơn sốt thu hút
số lượng người hâm mộ Hallyu lên tới hơn
35 triệu người, thuộc 86 quốc gia, với 1493 câu lạc bộ người hâm mộ Hallyu, tăng 21%
so với năm 2014
Trang 7Điện ảnh Hàn Quốc, đặc biệt là phim
truyền hình phổ biến khắp các nước châu Á
mang về cho Hàn Quốc nguồn lợi nhuận
khống lồ Theo Viện Phát triển Công nghiệp
Văn hóa Hàn Quốc, xuất khau phim truyền
hình tăng đều trong từng năm từ 105 triệu
USD năm 2008 lên 133 triệu USD năm
2010, 167 triệu USD năm 2011 Năm 2014,
ngành điện ảnh Hàn Quốc thu gần 2028 tỷ
won, tăng 7,6% so với năm 2013 và lần đầu
vượt mức 2000 tỷ won (tương đương 1,84 tỷ
USD) Cụ thể hơn, chỉ riêng bộ phim truyền
hình “Hậu duệ Mặt trời” đã xuất khẩu tới 32
quốc gia trên thế giới (năm 2016), chiếm vị
trí thứ nhất về số lượt xem trong sổ 80 bộ
phim mới công chiếu trên trang video trực
tuyến Viki ở Mỹ, mang lại nguồn lợi nhuận
kinh tế trực tiếp và gián tiếp ước tính là hơn
1.000 tỷ won (khoảng 880 triệu USD), góp
phần thu hút khoảng 100 nghìn khách du
lịch tới Hàn Quốc Trước đó, năm 2004, bộ
phim “Nàng Dae Jang Geun” đã lập kỷ lục
xuất khẩu sang 87 quốc gia, thu về 13 tỷ
won Cũng cần khẳng định thêm, nhờ những
thành công của K.pop mà thị trường âm nhạc
Hàn Quốc cũng liên tục ghi dấu ấn khi Hàn
Quốc thuộc 10 thị trường âm nhạc lớn nhất
thế giới năm 2017 Đây là điều không tưởng
bởi 10-20 năm trước đó khi K.pop mới xuất
hiện còn theo môtíp hình thức của Nhật Bản,
Mỹ, thành công của K.pop hiện nay là một
minh chứng mới nhất cho sự phát triển đó
Cùng với phim truyền hình, điện ảnh Hàn
Quốc cũng không ngừng gặt hái thành công
Theo đó, lần đầu tiên trong lịch sử 100 năm
của Hàn Quốc, một bộ phim điện ảnh đoạt
giải Cành cọ Vàng danh giá tại Liên hoan
phim Cannes năm 2019 Không những thế,
bộ phim này còn đạt kỷ lục phát hành ở 192
quốc gia, đồng thời lập kỷ lục phim Hàn
Quốc được xuất khẩu sang nhiều quốc gia nhất
Có thể nhận thấy, Hallyu đã hiện diện ở hầu hết các quốc gia trên thế giới với mức độ phát triên khác nhau Đương nhiên, Hallyu không chỉ là sự ưa chuông các sản phâm văn hóa mà còn là sự lan tỏa sang các sản phẩm khác của Hàn Quốc như đồ điện tử gia dụng,
ô tô, ẩm thực, thời trang, mỹ phẩm, du lịch thậm chí tiếng Hàn Quốc cũng trở thành trào lưu ở nước ngoài Trên thực tế, làn sóng Hàn Quốc đà giúp cho các sản phâm khác cùa quốc gia này được người tiêu dùng nước ngoài biết tới nhiều hơn, chẳng hạn như nồi cơm điện, điện thoại di động, ti vi Hơn nữa, các sản phàm mang nhãn mác Hàn Quốc đã thực sự hấp dẫn người dân nhiều nước, nhất là ở châu Á, khiến cho doanh thu xuất khẩu sang khu vực này cũng theo đó táng mạnh Bằng nhiều cách thức, Hallyu đà góp phần quan trọng trong việc nâng cao hình ảnh, vị thế văn hóa Hàn Quốc Thành công của làn sóng này được thể hiện trên nhiều lĩnh vực, trong đó có du lịch và thực tế
du lịch đến Hàn Quốc đã trở nên bùng nổ khiến vị thế quốc gia được nâng cao hơn trên trường quốc tế Hiện tượng người nước ngoài muốn đến du lịch Hàn Quốc và đi tham quan các địa điểm là bối cảnh trong phim ảnh trở nên pho biến ở nhiều nước trên thế giới Theo báo cáo cùa Quỹ Giao lưu Công nghiệp Văn hóa Hàn Quốc (KOFICE) năm 2011, nhu cầu mong muốn được đi du lịch Hàn Quốc do sự hấp dẫn, tác động của Hallyu đã được ghi nhận cao nhất là ở Việt Nam, Trung Quốc, Brazin, Pháp, Nhật Bản Bên cạnh đó, Hàn Quốc còn được xem là quốc gia dẫn đầu ngành công nghiệp làm đẹp và trang diêm thế giới Rõ ràng, thời trang hay thị hiếu thẩm mỹ kiểu Hàn Quốc
Trang 8Nghiên cứu Đông Bắc Á số 6 (256) - 2022
cũng trở nên thịnh hành ở nhiều nước trên
the giới Các bộ phim truyền hình Hàn Quốc
cũng ảnh hưởng nhiều đến thị hiếu thấm mỹ
thời trang của những người hâm mộ Kết quả
điều tra năm 2012 cho thấy, “người hâm mộ
phim truyền hình Hàn Quốc ở châu Á, châu
Âu, châu Mỹ có 24,4% đã mua các sản phẩm
quần áo, 18,4% đã mua mỹ phẩm và 12,2%
đã sử dụng dịch vụ y tế làm đẹp của Hàn
Quốc”9 Như vậy, cùng với phim truyền
hình, phim nhựa, âm nhạc thì thời trang và
phong cách trang điểm thẩm mỳ Hàn Quốc
đã và đang khẳng định được vị thế trên toàn
cầu trong hai thập kỷ đầu thế kỷ XXI K-pop
là một minh chứng rõ nhất cho nhận định
này bởi lẽ từ lâu, thể loại nhạc này được
khán giả phương Tây xem như âm nhạc kỳ
lạ và kén người nghe Đã vậy, người dân
châu Âu, Bắc Mỹ dường như khó tính hơn
trong tiêu thụ sản phẩm văn hóa và có nhiều
sự lựa chọn trong tiêu dùng văn hóa, hưởng
thụ âm nhạc Tuy nhiên, những năm gần
đây, K-pop nổi lên như một đối thủ “nặng
ký” trên thị trường âm nhạc châu Mỹ, châu
Âu Các buổi biểu diễn K-pop với quy mô
lớn tại Mỹ, Pháp, Brazin, Colombia thu hút
đông đảo người hâm mộ Ngoài ra, những
nhóm nhạc K-pop liên tục phá vỡ các kỷ lục
YouTube và xuất hiện trong các chương
trình nổi tiếng có lượng người xem lớn như
“The Tonight Show” hay “Good Morning
America” Chưa dừng lại ở đó, việc bảng
xếp hạng Billboard của âm nhạc Mỹ thêm
mục riêng về K-pop cho thấy thành công
vượt bậc của thể loại nhạc này Thậm chí,
BTS - nhóm nhạc nam nổi tiếng thế giới
hiện nay đã giành giải âm nhạc Billboard
năm 2017, đánh bại các tên tuổi của Mỹ khác
9 Phạm Hồng Thái (Chủ biên) (2015), Sđd, tr 185.
như Selena Gomez, Ariana Grande và Shawn Mendes
Tương tự như K-pop, mỹ phâm và thời trang Hàn Quốc từng bước “đánh tan” sự nghi ngại của những người tiêu dùng phương Tây Thật vậy, người tiêu dùng phương Tây giờ đây không ngần ngại rút hầu bao mua các sản phẩm đen từ Hàn Quốc Bên cạnh
đó, các tạp chí thời trang bằng tiếng Anh hàng đầu như Vogue hay Elle thường xuyên giới thiệu những sản phẩm làm đẹp Hàn Quốc Không nghi ngờ gì nữa, những thành công của Hallyu còn đặc biệt ở khía cạnh chinh phục được cả những quốc gia, khu vực khác biệt nhiều về thị hiếu, văn hóa Bởi vậy, sự thu hút, hướng dẫn của các sản phẩm văn hóa Hàn Quốc không chỉ giới hạn ở khu vực có sự tương đồng văn hóa mà còn lan tởa ở các quốc gia, khu vực có sự khác biệt
về văn hóa Trên tất cả, Hallyu đã thành công trong việc toàn cầu hóa ngành công nghiệp văn hóa, thành công trong việc lan tỏa tiến trình lưu thông, tiêu thụ những sản phẩm văn hóa của quốc gia trên thế giới Thực tế chứng tỏ, công nghiệp văn hóa với hạt nhân là Hallyu được Hàn Quốc xem như quyền lực mềm của quốc gia trong cách tiếp cận mới với thế giới ở thời kỳ hội nhập và toàn cầu hóa sâu rộng hiện nay Hơn thế nữa, ngành công nghiệp văn hóa còn gián tiếp tạo
ra việc làm thông qua sự phát triến đồng hành với các ngành công nghiệp khác trong quá trình sản xuất sàn phẩm văn hóa Công nghiệp văn hóa còn hồ trợ phát triển địa phương thông qua việc thúc đẩy sản xuất các sản phàm văn hóa của địa phương, vùng miền Có thể nói, sự phát triển mạnh mẽ cua công nghiệp văn hóa cùng với việc tạo ra làn sóng văn hóa Hàn Quốc đã khiến cho các ngành điện ảnh, phim truyền hình, âm nhạc
Trang 9khẳng định được vị thế của riêng mình nói
riêng, thương hiệu Made in Korea nói chung,
qua đó nâng cao hơn nữa hình ảnh quốc gia
Thành công của công nghiệp văn hóa còn
thể hiện rất rõ về giá trị kinh tế Bước vào
thế kỷ XXI, mức tăng trưởng trung bình
hàng năm là 21,2% (trong đó, tăng trưởng
kinh tế trung bình hàng năm từ 2000-2002
chỉ ở mức 6,1%10 11 Giai đoạn 2003-2007
được coi là phát triển vượt bậc do nhu cầu
nhập khẩu những sản phẩm thuộc Hallyu của
các nước châu Á Doanh thu của công
nghiệp văn hóa năm 2003 là 630 triệu USD,
năm 2007 là 1,55 tỷ USD với mức tăng
250%“ Cùng với đó, sự thành công ấy tiếp
tục tác động trực tiếp đến sự phát triển cúa
các ngành công nghiệp sản xuất (và xuất
khẩu) những sản phẩm của Hallyu, ảnh
hưởng tích cực tới các ngành dịch vụ khác
như thu hút khách du lịch, bán sản phẩm
phục vụ những người hâm mộ Giai đoạn
2008-2012, mức tăng trưởng kinh tế lần lượt
là 2,3%, 0,3%, 6,2%, tính trung bình là
2,9%, tuy nhiên, trong cùng kỳ, ngành công
nghiệp văn hóa vẫn đạt mức doanh thu là
3,9%, cao hơn so với mức tăng trưởng của
toàn ngành kinh tế Theo đó, doanh thu năm
2008 la 2,604 tỷ USD, năm 2010 là 3,074 tỷ
USD12 Nhờ thành công của Hallyu, các
doanh nghiệp nổi tiếng cũng như doanh
nghiệp vừa và nhỏ của Hàn Quốc cũng gặt
hái được những thành công đáng kể Các sản
phẩm của Hàn Quốc như ô tô, điện tử, đồ gia
10 Nguyễn Thị Miên Thảo (2012), “Sự phát triển cùa công
nghiệp văn hóa Hàn Quốc hiện nay”, Tạp chí Nghiên cứu
Đông Bắc Ả, số 6, tr. 14.
11 Nguyễn Thị Miên Thảo (2012), “Sự phát triển của công
nghiệp văn hóa Hàn Quốc hiện nay ”, Tlđd.
12 Hoàng Minh Lợi (Chủ biên) (2013), Đối sách của các
quốc gia và vùng lãnh thổ ở Đông Bắc Á về sự gia tăng
quyển lực mềm, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, tr 124,
125.
13 Hoàng Minh Lợi (Chủ biên) (2013), Đối sách của các
quốc gia và vùng lãnh tho ở Đông Bắc Á về sự gia tăng quyền lực mềm, Tỉđd.
dụng, mỹ phẩm, thời trang cũng được tiêu thụ với số lượng lớn, tăng gấp nhiều lần so với trước đây Kết quả khảo sát 300 công ty thuộc các lĩnh vực chủ yếu về dịch vụ, chế tạo thì có tới 82,8% cho ràng “hình ảnh thân thiện đối với Hàn Quốc và các sản phẩm của Hàn Quốc đã được đề cao là nhờ sự lan tỏa của Hallyu”13 Rõ ràng, đối với làn sóng Hàn Quốc thì thành quả mang lại rất đa dạng và nổi trội Tác động và ảnh hưởng của Hallyu không chỉ thê hiện riêng trong lĩnh vực văn hóa mà lan sang cả kinh tế, chính trị, đối ngoại Thương hiệu quốc gia Hàn Quốc nổi bật lên thời gian qua và chính nó tạo ra một giá trị Hàn Quốc thực sự trong xã hội hiện đại Sự lôi cuốn của Hallyu không chỉ ở mặt tinh thần mà còn hiện hữu thông qua những hành động cụ thể của người hâm mộ Thương hiệu Hàn Quốc không chỉ đóng khung trong thời trang, làm đẹp, mỹ phẩm,
mỹ viện mà còn trải rộng tới các sản phẩm tiêu dùng khác như điện thoại di động, đồ điện tử gia dụng, ấn phẩm văn hóa, âm nhạc Hallyu mang lại giá trị kinh tế cho Hàn Quốc mồi năm khoảng 4,5 tỷ USD và được ví như “con gà đẻ trứng vàng” Đoi với lĩnh vực chính trị và đối ngoại, Hallyu đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện các mối quan hệ quốc tế với Hàn Quốc và được xem là sứ giả hòa bình thân thiện và cởi mở
3 Kết luận
Chiến lược phát triển thương hiệu quốc gia tại Hàn Quốc cho thấy các mục tiêu, phương thức triển khai từ đầu thế kỷ XXI đến nay được xem là các nhân tố, động lực đưa chiến lược này đạt nhiều thành tựu mà không phải quốc gia nào cũng có thể thực
Trang 10Nghiên cứu Đông Bắc Á số 6 (256) - 2022
hiện được Thành công nổi bật mà Hàn Quốc
có được trong chiến lược phát triển thương
hiệu quốc gia chính là đưa quốc gia này
ngày càng gia tăng vị thế trên trường quốc
tế Đây là một thực tế không thế phủ nhận và
được chứng thực qua các chỉ số của các tố
chức quốc te có uy tín trên thế giới liên quan
tới bảng xếp hạng thương hiệu quốc gia toàn
câu
Thành công nổi bật về thương hiệu quốc
gia, phát triển thương hiệu quốc gia tại Hàn
Quốc còn thấy rõ qua các lĩnh vực cụ thể, đó
là khoa học - công nghệ, văn hóa, quyền lực
mềm (văn hóa quốc gia, hệ giá trị quốc gia,
chính sách quốc gia), du lịch, y tể Chính
những lĩnh vực này góp phần to lớn tạo nên
thành công về thương hiệu quốc gia của Hàn
Quốc theo chiều hướng ngày càng tích cực
Thậm chí, mỗi lĩnh vực này cũng được xem
như thương hiệu quốc gia, qua đó nâng cao
vị thế và hình ảnh tích cực về đất nước, con
người Hàn Quốc như ngày nay Không nghi
ngờ gì khi uy tín, chất lượng, sự hấp dẫn
luôn là điểm nhấn để tạo nên ấn tượng từ các
lĩnh vực trên đối với người dân nhiều quốc
gia trên thể giới Từ một góc độ khác, thành
tựu của chiến lược phát triển thương hiệu
quốc gia tại Hàn Quốc còn được xem như
hình mẫu để nhiều quốc gia tìm hiểu và học
tập kinh nghiệm
Trong thời đại hội nhập và cách mạng
công nghiệp lần thứ tư hiện nay, một thành
tựu nổi bật nữa của Hàn Quốc đó là sự tác
động của thương hiệu quốc gia tới khu vực,
trên thế giới ngày càng trở nên rõ hơn bao
giờ hết Đương nhiên, sự tác động này từ
thương hiệu quốc gia Hàn Quốc có thế khác
nhau tại mồi quốc gia, từng khu vực nhưng
về cơ bản là hiệu ứng tích cực Hơn nữa, hầu
hết những thành tựu nổi bật trên là kết quả
tất yếu của cả một quá trình lâu dài trong chiến lược phát triển thương hiệu quốc gia những thập niên đầu thế kỷ XXI, qua đó tiếp tục nâng cao quốc hiệu của Hàn Quốc trên thế giới trong thế kỷ này
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Byung Nak Song (2002), Kinh tể Hàn
2 Jack Trout, Steve Rivkin (2004), Định vị
cl’nr, 2003 (Viện Nghiên cứu Kinh doanh Thương hiệu Quốc gia, (2003) Báo cáo cuối cùng
về chiến lược nâng cao giá trị thương hiệu quốc gia, Bộ Văn hóa Du lịch Hàn Quốc).
4 ^□|^.^n|.^X|i,o^o|^7|.H BH.E 0|ũ|Ă|0|| 0|*|h 5.°io||
Jong Min Jang Ji Ho (2003), Nghiên cứu các
yếu to ảnh hưởng tới hình ảnh thương hiệu quốc gia của Hàn Quốc, Nghiên cứu quảng cáo học).
5.
2008 (Ahn Kwang Ho và cộng sự (2008) Quản lý thương hiệu mang tỉnh chiến
(' k ^1- “ ^1
>°Ị-ato|- 3.AH ÙỊ- QJ ^7(
2010 (Song Seon Yeong (2010),
Nghiên cứu phương án thúc đây năng lực cạnh tranh quốc tế thông qua thương hiệu quốc gia: nghiên cứu trường hợp thương hiệu quốc gia của Hàn Quôc và Nhật Bản).
7.
Văn hóa Thể thao và Du lịch Hàn Quốc (2014),
Nghiên cứu phân tích mối quan hệ tuần hoàn giữa hình ảnh quốc gia với sự phát triên du lịch)