Thực trạng và một số giải pháp phát triển ngành công nghiệp điện tử việt nam

TẠP CHÍ CỦNG THƯƠNG• NGÔ THỊ HẢI AN TÓM TẮT: Côngnghiệp điện tử CNĐT là ngành sảnxuất vật chất mang tínhcơbản của nền kinh tế quốc dân, có vị tríthen chốt ưong nền kinhtế và có tácđộng l

TẠP CHÍ CỦNG THƯƠNG

• NGÔ THỊ HẢI AN

TÓM TẮT:

Côngnghiệp điện tử (CNĐT) là ngành sảnxuất vật chất mang tínhcơbản của nền kinh tế quốc dân, có vị tríthen chốt ưong nền kinhtế và có tácđộng lan tỏa mạnhmẽ đến các ngành công nghiệp khác.Ngành CNĐT Việt Nam hiện chiếm tỷtrọng 17,8% toàn ngànhcông nghiệp,

chủ yếu sản xuất các sản phẩm điện tử,máyvi tính và sảnphẩm quang học Tuy nhiên, Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu trong chuỗi sản xuất sảnphẩm điện tửvà phụthuộc phần lớn vào

các doanh nghiệp(DN) có vốn đầu tưtrực tiếp nước ngoài Bàiviết phân tích thực trạng đồng thời đưa ra một số giảipháp nhằm phát triển ngành CNĐT Việt Namtrongthờigian tới

Từ khóa: ngành Công nghiệp điện tử, xuất khẩu,thị trường, FDI

1 Thực trạng phát triển ngành công nghiệp

điện tử Việt Nam hiện nay

- Lên vị trí 12 trên thế giới và đứng thứ 3 trong

khu vực ASEAN về xuất khẩu điện tử

Trong giai đoạn 2016 - 2020, ngành Điện tử

Việt Nam có sự phát triển mạnh mẽ: các dự án

đầu tư trực tiếp nước ngoài vào lĩnh vực điện tử

ngày càng tăng, nhiều hãng điện tử lớn trên thế

giới đã đầu tư xây dựng cơsởsảnxuất sản phẩm

điện tử công nghệ caoở Việt Nam như Samsung,

LG, Foxconn Bình quân năm trong giaiđoạn này,

chỉ số sảnxuât sản phẩm điện tử, máy vi tính và

sản phẩm quang học tăng 13,94%, trong đó năm

2017đạt mức tăngcaonhát 35,2% Sản phẩm của

ngành Điện tử đã theo hướng đa dạng hóa sản

phẩm theo nhu cầu thịtrường trong nướcvà xuất

khẩu (XK) Năm 2020, sản phẩm điện thoại di

động đạt 253,2 triệu cái,gấp 1,3 lần năm 2016; ti

vi lắp ráp đạt 18.190 nghìn cái, gâp 1,7 lần Kết

quả này đã đưa ViệtNam từ trívị 47 năm 2001 lên

vị trí 12trên thế giới và đứng thứ 3 trongkhu vực

ASEAN về XK điện tử với kim ngạch44,6tỷUSD

trong năm 2020, tăng 24,1% (tương đương 8,7 tỷ

USD) so với 2019

- Giữ tốc độ tăng trưởng khả quan trong bôi cảnh đại dịch Covid-19

Bước sang năm 2021, đại dịch Covid-19 với

biến thể mới diễn biến nhanh và phức tạp xuất hiệntrở lại trong cộng đồng đã gâynhiềukhó khăn

cho ngành sản xuất điện tử Dù vậy,ngành công

nghiệp máy tính, điện tử của Việt Nam vẫn giữ được tốc độ tăngtrưởng khả quan, chiếm tỷ trọng

17,8% toàn ngành Công nghiệp, chứng tỏ tiềm năng phụchồi và pháttriển rất lớn

Theo tổnghợp của Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thươngmại(Bộ Công Thương), chỉ sô' sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học của Việt Nam năm 2021 tăng 15% so với năm 2020 Trong đó, chỉ số sản xuất linh kiện điện tử tăng 12,4%; sản xuất thiết bị

KINH TÊ

truyền thông tăng 10,8%; sản xuấtsản phẩm điện

tử dân dụng giảm 14,9% sảnlượng điện thoại di

độngnăm2021 đạt 233,7 triệu chiếc, tăng 7,6%;

sản lượngti vi đạt 11,17 triệu chiếc, giảm 38,6%;

sản lượng linh kiện điện thoại ước đạt 480,8 nghìn

tỷ đồng,tăng29,5% so với năm 2020

về sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ

(CNHT)ngành Điện tử, một sô' sản phẩm có sản

lượng tăng so với năm 2020 là: loa đã hoặc chưa

lắp vào hộp loa tăng 17,17%; dây dẫn điện khác

dùng cho hiệu điện thế< 1000V tăng 11,39%;bộ

phận của máy tính, máy tínhtiền, máy đóngdấu

miễncước bưu phí, máy bánvé và các máy tương

tự, có gắn với bộ phận tính toán tăng 5,89%; bộ

phận của các linh kiện điện tử khác tăng 5,7%;

dây cách điện đơn dạng cuộn bằng đồng tăng

3,3% Ngượclại, nhiều sản phẩm công nghiệp hỗ

trợđiện tử cósản lượng giảm, như: tai nghe không

nối với micro giảm mạnh 51,4%; thiết bị bảo vệ

mạchđiện khác dùng cho điện áp < 1000 V giảm

33,86%; cápđồng trụcvà dây dẫn điện đồngtrục

khácgiảm 11,7%; bộ phậncủa máy in sử dụng các

bộ phận in giảm9,81%; ống camera truyền hình;

bộ chuyển đổi hình ảnh và bộ tăng cường hình

ảnh; ống đèn âm cực quang điện khác giảm

3,95%; mạch điện tử tích hợp giảm 2,79%

- Mở rộng giá trị XK và thị trường XK

Khôngchỉ giữ vững giá trị tăng trưởngXK, cơ

câuXKmáy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện

tronggiaiđoạn 2016 - 2020 cũng đã có sự thayđổi

lớn Cơ câu XK sản phẩm điện tửcó sự chuyển

biến tích cực, tăng tỷ trọng của nhóm hàng

nguyên chiếc và bán thành phẩm Trong năm

2020,kim ngạch XK các sản phẩm nguyên chiếc

và bán thành phẩm, chiếm tới 52% tổng kim

ngạch XK của nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm

điện tử và linh kiện và 70% đổì với nhóm điện

thoại các loại Trong đó, tỷ trọng các sản phẩm

máy tính bảng, linh kiện máy tính, tivi, thiết bị

máy văn phòng, điện thoại nguyên chiếc ngày

càngtăng

Đến nay, Việt Nam đã XK sản phẩm máy

tính, linh kiện điện tử đến hơn 100 thị trườngtrên

thế giới

XK nhóm hàng sản phẩm máy tính, linh kiện

điện tử chủ yếu sang các thị trường Trung Quốc,

Mỹ, ASEAN, Nhật Bản, Hàn Quốc và đang XK

mạnh sang thị trườngEU, gồm HàLan, Đức, Cộng

hòa Séc,Ba Lan, Phần Lan,

Đáng chú ý, XK tăng mạnh sang các nước

thành viên khác của EU, như: Hungary, Ba Lan,

Cộng hoà Séc và Slovakia Đặc biệt, tập trung và

tạo bước đột phá mở rộng thị trường XK mới, có

tiềm năng tại các khu vực châu Phi, Mỹ La-tinh, Trung Đông và Ân Độ Nhìn chung, mức độ phân

bô' XK là tương đôi tốt, với 9 thị trường XK hàng

đầu, gồm: Trung Quốc, Mỹ, EU, ASEAN Nhật Bản và Hàn Quốc, Hồng Kông, Đài Loan, Ân Độ chiếm 86,7% kim ngạch XK máy vi tính,sản phẩm điện tử và linh kiện năm 2016 Năm 2020 chiếm

88,6%, giảm 0,4 điểm phần trăm so với năm2019

do tác động của dịch bệnh Covid-19

- Thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI) vào

ngành công nghiệp điện tử có xu hướng tăng sau khi

đại dịch được khống chế

Dù chịu ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19, Việt

Namvẫn không ngừng thu hút đầu tư nước ngoài vào ngànhCôngnghiệp điện tử, từ đó thúcđẩydư địa tăng trưởngmạnhmẽ hơn, bởi nhiều DN có kế

hoạchmở rộng sản xuất Trongthời gian qua, Việt Nam cũng liên tục cấp phép các dự án mới và dự

án điều chỉnh tăng vốn trong lĩnh vực này Trong

đó, điểnhìnhlà Dự án LG Display Hải Phòng (Hàn Quốc) vừa được cấp điều chỉnh tăng vốn đầu tư thêm 1,4 tỷ USD, nâng tổng vốn đầu tư tại Hải Phòng lên 4,65 tỷ USD Samsung tiếp tục đẩy

nhanh quá trình xâydựng Trung tâm Nghiên cứu

và Phát triển (R&D)lớn nhấtcủa tập đoàn tại khu

vực Đông Nam Á trịgiá 220 triệuUSD tạiHà Nội Trước đó, đầu năm 2021, Tập đoàn Hon Hai

Precision Industry của Đài Loan (gọi tắt là Foxconn) đầu tư Dựán sản xuấtmáy tính bảngvà

máy tính xách tay với vốn đăng ký 270 triệu USD tại Bắc Giang Tỉnh Quảng Ninh cũng cấp phép

cho Dự án Công nghệ tế bào quang điện Jinko Solar PV Việt Nam của nhà đầu tư Hồng Kông (Trung Quốc), với tổng vốn đầu tư đăng ký 498

triệu USD

Tuy nhiên, ngànhCông nghiệp điện tử nước ta hiện còn những hạn chế, thách thức, như:

Thứ nhất, hầu hết cácsản phẩm trên thị trường điện tử đều làhàng nhập khẩu nguyên chiếchoặc

lắp ráp bằng các linh kiện nhập khẩu Các DN

trong nước chỉ mới tham gia khâu hoàn thiện các

sản phẩm bao bì, sách hướng dẫn, linh kiện nhựa

mà chưa làm được các sản phẩm cógiátrịgia tăng cao Sô'DN sản xuât linhkiện chỉ chiếm khoảng 52,28%

TẠP CHÍ CÔNG THƯƠNG

Thứ hai, mặc dù ViệtNam nằm trong số các

quốc gia XK điện tử lớn thứ 12 thếgiới và thứ 3

trongkhối ASEAN,nhưng có đến khoảng 95% giá

trịthuộc khốiDN cóvốnđầutư nước ngoài (FDI)

Các tập đoàn đa quốc gia đóng vai trò chủ đạo,

trong đó, đặc biệtlà cáctập đoàn của Hàn Quốc,

Nhật Bản ở các lĩnh vực sản phẩm cuối cùng và

sản xuất linh kiện điện tử Với khách hàng Hàn

Quốc như Samsung hay LG, các DN Việt chỉ có

thể ký hợp đồng với nhà thầu phụ nên thường

không cóđượckế hoạch làm việc dài hạn mà chỉ

theo từng đơn hàng Vì thế, Việt Nam đang là

điểm đến hấp dẫn của dòng vốnFDI trongngành

Công nghiệp điện tử, song Việt Nam cũng đang

gặp phải không ít thách thức như côngnghiệpđiện

tử mới dừng ởmức độ gia công, DN điện tử trong

nước chưa tham gia nhiều trong chuỗi cung ứng

hàngđiệntử.Việt Nam có thể mất đi cơ hội vàng

để tham gia vào chuỗi giá trị của ngành hàng tiềm

năng này, hoặc chấp nhậnở mức ít lợi nhuận nhất

trong chuỗi giá trị khicó đến 95%kim ngạchXK

hàng điện tử có nguồn gốc từ các công ty nước

ngoài tại Việt Nam

Như vậy, Việt Namvẫn đang dừng ở giai đoạn

đầu trong chuỗi sản xuấtsảnphẩmđiệntử và phụ

thuộc phần lớn vàocácDN có vốn đầutư trựctiếp

nước ngoài Trong khi, doanh thu ngành công

nghiệp phần cứng và điện tử hiện chiếm khoảng

90% toàn ngành công nghệ thông tin, nhưnggiátrị

được nắm giữ chủ yếu bởi các DN FDI, các DN

trong nước chỉ tập trung vào lắp ráp và thực hiện

những dịch vụ thươngmại

Bên cạnh đó, năng lựccác DNtrong nướcvẫn

hạnchế; chất lượng, mẫu mã sản phẩm chưa đáp

ứng được yêu cầu cao của thị trường Nhiều DN

điệntử nội địacótiếngtrướcđây đang có xu hướng

pháttriển chậm lại, hoặc mấtdần thương hiệu và

chiếm thị phần nhỏ Thị trường điện -điện tử dân

dụngtrong nước chủ yếu vẫn do các thương hiệu

củanước ngoài chiếm lĩnh

2 Một sô giải pháp phát triển ngành công

nghiệp điện tử Việt Nam trong thời gian tới

Một là, cần khắc phục sự chậm trễ trongthực thi

chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ Giải

quyết bài toán thiếu hụt lớn về nguồn nhân lực

chát lượng cao, cũng như nguồn vein đầu tư vào

lĩnh vực sản xuất ngành Điện tử, đặc biệt là lĩnh

vực sản xuất công nghiệp hỗ trợ ngành Điện tử

Cần tậptrungnghiên cứu, xây dựng các dựán cấp

quốc gia nhằm xác định rõ chiến lược phát triển

của ngành, trong đó, chú trọng tới việc xác định

sản phẩmcốtlõi, có sức đột phá để thúc đẩy ngành

Điện tửpháttriển nhanh và hiệu quả hơn MỗiDN cũng cần xác định phân khúc sảnphẩm và khách

hàng phù hợp cũng như tínhđến khả năng đón đầu

xuhướng tiêudùngvà phát triển công nghệ chung

của thếgiới

Hai là, tích hợp tri thức vi điện tử vào hoạt

động sản xuất những linh kiện, giải pháp dùng trong các nhiệm vụ kiểm soát, điều hành nhằm

cải thiệnnăngsuất và chất lượng nông nghiệp hay làm tăng hiệu quả giám sát môi trường, như vậy

có thể sẽ giúp ngành điện tử chiếmgiữ được thị trường trong nước Có một vài hướng để phát triển,như: nghiên cứu, chế tạo những con chip, vi

mạch, các bộ cảm biến (sensor), dùng để đo độ

ẩm, nồng độ, pH; Arsenic mete đo độ ô nhiễm arsen trong đất và nước; TDS (total dissolved

solids) đo lượng ions, khoáng chất, muối và kim loạitrong nước; chip vi sinh dùng trong việc phát

hiện các bệnh lý thực vật; sensor dùng trong các

thiết bị cơ khí, năng lượng xanh và lưu trữ năng lượng (energy storage); hệ thống GPS dùng tia

laser để đo lượng phân bón trong đất; bộ phận

phân tích các thành phần trong hạt lúa; bộ phận

dùng trong máy quét siêu âm; bộ cảm biến NIR

(NIR sensors) đểxác định phẩm chất của gạo,trái

cây và rauquả; mũi, lưỡi và mắt điện tử đo mùi vị,

nhận dạng màu sắc và phát hiện các bệnh lý của

thực vật

Ba là, Chính phủ cần tài trợ cho những nghiên cứu bám nông nghiệp, môi trường như cung câp ưu đãi về thuế, đất đai,tài chính để giúp ngành công nghệ điện tửvimạch “trụ được trongkhoảng thời gianđầu Ngoài ra,để khuyến khích hoạtđộng bảo

hộ, xin câp bằng sáng chế Nhà nước cũng cần phảiáp đặt chính sách thưởngphạt phân minh liên

quan đến sở hữutrí tuệ

Bốn là, thành lập những trungtâm công nghệ theo kiểu công viên (industrial park) nằm ngay sát các khuôn viên đại học để giáo sư, sinh viên và

nhân lựckỹ nghệ có thể kếtnổì với nhau.Chỉ có

cộng tác chặt chẽ như vậy, trường đại họcmới thấy

rõ hơn nhu cầu thực tiễn để điều chỉnh nội dung

giảng dạy,đào tạo cho phù hợp, giúp sinhviêncó nhiềucơhội cọ xátthực tế, nâng caokiến thức và khuyến khích dam mê khởi nghiệp từ chính thành quảnghiên cứu ■

KINH TÊ

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1 Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương - CIEM (2017), Liên kết trong phát triển ngành công nghiệp điện tử

ở 'Việt Nam, Báo cáo hội thảo

2 Huỳnh Thế Nguyễn (2017), Động lực phát triển ngành Công nghiệp điện tử Thành phố Hổ Chí Minh trong hội nhập quốc tế. Luận án tiến sĩ Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh

3 Trần Trí Năng (2015), Silicon Valley và định hướng phát triển công nghiệp vi mạch ở Việt Nam, truy cập tại:

http://erct.com/2-ThoVan/rTriNang/Part-I8-Silicon-Valley.htm

4 Tổng cục Thống kê (2020), Báo cáo kết quả hoạt động kinh tế- xã hội năm 2020

5 Tổng cục Thống kê (2021), Báo cáo kết quả hoạt động kinh tế- xã hội năm 2021

Ngày nhận bài: 9/3/2022

Ngày phản biện đánh giá và sửa chữa: 2/4/2022

Ngày chấp nhận đăng bài: 20/4/2022

Thông tin tác giả:

ThS.NGÔ THỊ HẢI AN

Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội

THE CURRENT SITUATION AND SOLUTIONS FOR DEVELOPING

THE ELECTRONICS INDUSTRY IN VIETNAM

• Master NGO THI HAI AN University of Economics and Business Vietnam National University - Hanoi

ABSTRACT:

Electronicsindustry, which producesbasic materials, plays a key role in the economy and

has a strong spillover effecton otherindustries In Vietnam, the electronicsindustry accounts

for17.8% of the totalnational industrial productionand the mainproductsof this industry are electronic products, computers and optical products However, Vietnam is still at the first

stages ofthe value chainintheelectronics industry In addition, Vietnam’s electronicsindustry

heavily depends on foreign direct investment enterprises This paper analyzes the current situation of Vietnam’s electronics industry and proposes some solutions to help Vietnam develop the electronics industryin the coming time

Keywords: electronicsindustry, export,market, FDI