Phát triển thương mại điện tử ở việt nam hiện nay

Mục tiêu của Kê' hoạch là đến năm 2025 đưa TMĐT trở thành một trong các lĩnh vực tiên phongcủa nền kinhtê' số,nơicáccông nghệ tiên tiến của cuộc cách mạng công nghiệplần thứtư được ứng d

PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ

ở VIỆT NAM HIỆN NAY

• NGUYỄN VĂN NGHIẾN

TÓM TẮT:

Nhữngnămgần đây,thươngmại điện tử (TMĐT)đã không cònlà kháiniệm xalạ trong xã hội hay một lĩnh vực mới mẻ tại ViệtNam Trong năm 2020, đại dịch Covid-19 đã mang đến

nhiều biếnđộng đôi với nền kinh tế và sựtăng trưởngbứt phá củaTMĐT, gópphầnđưa Việt Nam trở thành một trong nhữngthị trường tiềmnăng nhất khu vực ASEAN Tuy nhiên, song

hành với những cơ hội phát triển, TMĐT ởViệtNam cũng gặp khôngítthách thức trong việc xây dựng thị trường TMĐT lànhmạnh, bền vững và cầncó những giải pháp đồng bộ,nhằm hóa giải những thách thức trên Đây sẽ là nội dung đượcbànđến trong bài viết này

Từ khóa: thương mại điệntử,Covid-19,khuvực ASEAN,Việt Nam

1 Thực trạng phát triển TMĐT

1.1 Chính sách phát triển TMĐT

Để tạo môi trường hành lang pháp lý cho thị

trường TMĐT phát triển, trong những năm qua,

Chínhphủ đãban hành nhiềucơchế, chính sách

Điển hình như Nghị định sô'52/2013/NĐ-CP về

TMĐT (thiếtlập hành lang pháp lý chocác giao

dịch TMĐT đượctiến hành mộtcách minh bạch,

trên cơ sở cạnh tranh lành mạnh); Nghị định sô'

124/2015/NĐ-CP sửa đổi, bổ sungmộtsô' điềucủa

Nghị định sô' 185/2013/NĐ-CP quy địnhvề xử phạt

vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại,

sảnxuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ

quyền lợingười tiêudùng; Quyết định sô'

689/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phát triển TMĐT giai

đoạn 2014- 2020

Ngoài ra, từ năm 2005 đến nay, Chính phủ đã

có các chính sách lâu dàivà nhấtquánnhằmphát

triển TMĐTvới các Kê' hoạch tổng thể cho từng

giai đoạn 5 năm Cụ thể, gần đây nhất là Quyết

định sô' 645/QĐ-TTg, ngày 15/5/2020 của Thủ tướng Chính phủ về Phê duyệt Kê' hoạchtổng thể

pháttriển TMĐT quốc gia giai đoạn 2021 - 2025 Mục tiêu của Kê' hoạch là đến năm 2025 đưa

TMĐT trở thành một trong các lĩnh vực tiên

phongcủa nền kinhtê' số,nơicáccông nghệ tiên

tiến của cuộc cách mạng công nghiệplần thứtư được ứng dụngrộngrãiđể tăng hiệu quả củachu trình kinhdoanh, góp phần hiện đại hóa hệ thông

phân phối, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, đẩy mạnh phát triển thị trường

trong nước và xuất khẩu

Kê'hoạch cũng đưa ra mục tiêu cụ thể đến năm

2025có 55% dân sốtham giamua sắm trựctuyến, với giá trị mua hànghóa và dịch vụ trực tuyến đạt

trung bình600 USD/người/năm; doanh sô'TMĐT B2C (tính cho cả hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng trực tuyến) tăng 25%/năm, đạt 35 tỷ USD, chiếm

10% so với tổng mức bánlẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước; thanh toán không

314 SỐ6-Tháng 4/2022

dùngtiền mặttrong TMĐT đạt 50%; 80% website

TMĐT cótích hợp chứcnăng đặt hàng trực tuyến;

40% doanhnghiệpthamgia hoạt động TMĐT trên

các ứng dụng di động; 1.000.000 lượt doanh

nghiệp, hộ kinh doanh, cánbộ quản lý nhà nước,

sinh viên được tham gia các khóa đào tạo về kỹ

năng ứng dụng TMĐT,

1.2 Những kết quả đạt được trong phát triển

TMĐT

Cùng với hành lang pháp lý đang ngày càng

được hoàn thiện, thị trường TMĐT cũng từng

bước phát triển và ghi dấu ấn Từ năm 1998 trở

lạiđây, thị trường TMĐT Việt Nam đã trải qua 3

giai đoạn Giai đoạn từ năm 1998 - 2005 được

xem là giai đoạn xây dựng cơ sở hạ tầng cho

TMĐT Giaiđoạn tiếptheo từ năm 2006-2015 là

giai đoạn phổ cập TMĐT với việc ban hành Kế

hoạch tổng thể phát triển TMĐT và giai đoạn từ

năm 2015 đến nay, thị trường TMĐT đã ghi dấu

ấn với cácbước phát triển và trở thành 1 trong 3

thị trường TMĐT tăng trưởng nhanh nhất ở khu

vực Đông NamÁ, với tốc độ tăng trưởng trung

bìnhkhoảng 30%

Với thế mạnh là dân sô' trẻ cũng như lượng

người dùng smartphonechiếm tỷ trọng lớn, lượng

người giao dịch TMĐT trên smartphone nhiều, thị

trường TMĐTtại ViệtNam hiện tăng trưởng khá

nhanh, với 35,4 triệungười dùngvà tạo ra doanh

thu hơn 2,7 tỷ USD trong năm 2019

Báo cáo TMĐTcác nước Đông Nam Á năm

2019 của Google, Temasek và Brain&Company

dự đoán, đến năm 2025, quy mô TMĐT của Việt

Nam sẽ vươn tới ngưỡng 43 tỷ USDvàđứng thứ3

trongkhôi ASEAN

TheoSáchtrắng TMĐT Việt Nam, năm 2020,

tốc độ tăng trưởng của TMĐT đạt mức 18%, quy

mô đạt 11,8 tỷ USD và là nước duy nhất ở Đông

Nam Á có tăng trưởng TMĐT2con sô' Theo tính

toán của cáctập đoàn lớn thê' giớinhư Google,

Temasekvà Bain&Company, nhiều khảnăng quy

mô củanềnkinhtê' sô' Việt Namsẽvượt ngưỡng 52

tỷ USD và giữvị trí thứ 3 trong khu vực ASEAN

vào năm 2025

Trongbối cảnhdịch bệnh Covid-19, thị trường TMĐT càng trở nên sôi động hơn và việc ứng dụng

công nghệ số, xây dựng kênh phânphối mới đang

trở thành mộtphương án hữu hiệu cho các doanh

nghiệp ViệtNamvượt qua khókhăn mang đến cơ hội mới từ nhu cầu mới phát sinh của thị trường

Thói quen mua hàng của người tiêu dùng Việt

Nam tại thị trường nội địa cũng dần dịch chuyển

từ muahàngtruyềnthôngsang hình thứcmua hàng

onlinethông qua phương tiện điện tử.Kết quả điều tra, khảo sát củaBộ Công Thương chothấy, tính đến năm 2020, ViệtNam có 49,3 triệu người tham

gia muasắmtrực tuyến(sô' liệu này năm 2016 mới chỉ ghi nhận32,7 triệu người)

Đồng thời với đó, TMĐT giúp người tiêu dùng

thông qua internet để mua sắm tại các thịtrường quô'c tê' và trởthành “ngườitiêu dùng toàn cầu”,

đồng thời, giúp cho các cánhân,doanh nghiệp dễ

dàng hơn khi giới thiệu và giao sản phẩm của mình đến tay khách hàng quô'c tế Bên cạnh đó, việc

thamgia vào hệ thông xuất khẩu, nhập khẩu trực tuyến, các kênh thương mại điện tử xuyên biên

giới sẽtạo cơhội cho cácdoanh nghiệp Việt Nam

giao lưu, cọsát thựctê' đểhoànthiện sản phẩm của

mình, nâng cao năng lực doanh nghiệp và giá trị chất lượng hàng hóa xuất xứ từ Việt Nam, đưa

thương hiệu hàng Việt đến tay người tiêu dùng nhiều thị trường trênthê'giới

TMĐT xuyên biêngiới được phát triển trên nền

tảng thương mại quô'c tê' truyền thông kết hợp với

TMĐT đang trởthànhtrào lưucủa các quốc giacó nền tảng TMĐT phát triển như Mỹ, Trung Quốc,

EU,Nhật Bản, Hàn Quô'c, và lanrộng tớicác quốc gia đangphát triển trong khuvực ĐôngNam

Ánhư Indonesia, Thái Lan, Việt Nam,

Nhận thấy những tiềm năng của kênh TMĐT

xuyên biên giới, ngay trong vụ vải thiềuBắc Giang

năm 2022, Cục Thương mại điện tử và Kinh tê' số,

Bộ CôngThương đã hợp tác vớiTổng công ty Bưu chính Viettel (Viettel Post) và sàn TMĐT Voso xuấtkhẩu thí điểmthành công vải thiều Bắc Giang

sang thịtrường châuÂu theo phươngthứcTMĐT xuyên biên giới trên nền tảng TMĐT của Việt

Nam - Voso Global.Có thể coiđây là một bước đi

đáng ghi nhậnđốivới ngành TMĐT nước ta trong

việc đưa các sản phẩm nông sản tươi chất lượng

caosang thị trườngnướcngoàicó nhiều tiêu chuẩn

khắt khe như châu Âu qua TMĐT xuyên biên giới

Phát huy những kết quả tích cực đó, tiếp tục

triểnkhai chươngtrình hỗ trỢ doanh nghiệp trong

nướcđẩy mạnh xuấtkhẩu ra thị trườngnướcngoài

qua TMĐT xuyên biên giới theo chủ trương chỉ

đạo của Chính phủ, hiện nay, Việt Nam đã xây

dựng “Gian hàng Quốc gia ViệtNam” trên sàn

TMĐT JD.com Đây là khu gian hàng Việt Nam

đầu tiên nền tảng TMĐT quốc tế với các sản phẩm

Việt của các doanh nghiệp Việt được phân phôi

trực tiếp đến tay người tiêu dùng tại thị trường

nước nhập khẩu triển khai qua phương thứcTMĐT

xuyên biên giới

1.3 Một số khó khăn, hạn chế

Bêncạnh nhữnglợi ích mà TMĐT mang đến

như giúpdoanh nghiệp mở rộng thị trường, giảm

chi phí, tăng lợi nhuận, thanh toán nhanh, vẫn còn

nhiều hạnchếtrong việc mua bán trên thị trường

trực tuyến như vấn nạn hàng giả, hàng lậu, hàng

xâmphạmquyềnsở hữu trí tuệ trên cácsàn giao

dịch TMĐT và mạng xã hội; hoạt độngTMĐT có

yếutố nước ngoài phátsinhdướinhiều hình thức;

tranh chấp với đốì tác trong TMĐT, đặc biệtcác

mạng xã hội đangnổi lên làmột phương thức giao

dịch TMĐT phổ biến, nhưng chưa được điều

chỉnh, Cáchành vi vi phạm trong TMĐTdiễn ra

ngày càng phức tạp khiến người tiêu dùng còn

nhiều lo ngại trong việc mua hàng và thanh toán

trực tuyến

Cụthể như sau: TMĐT mang lại nhiều lợi ích

cho ngườitiêu dùng nhưngcũng tiềm ẩn không ít

rủi ro, đặc biệt về thông tin riêng tưcủa khách

hàng Với sự pháttriểnmạnh mẽvề kỹ thuật của

dữliệulớn (Big Data) hay trí tuệ nhân tạo (AI) đã

làm ra những cỗ máy khủng khiếp xuyên phá mọi

ràocảnvề quyềnriêng tư củakhách hàng Sựham

muốn mạnh mẽ trong việchiểurõ hành vikhách

hàngtrên không gianmạng đã khiến rất nhiềuhệ

thống TMĐT bước qua lằn ranh giới cho phép

trong việc trực tiếp xâmnhập vàodữ liệu cánhân không chophép của cánhânngườidùng

Lừa đảo (phishing) là một vấn nạn rấtlớn hiện nay của Việt Nam, làmkìm hãm mạnh đà phát triển của TMĐT, làm xói mòn niềm tin của người

dùngonline shopping Thống kê của Công ty An

ninh mạng Kaspersky trong nửa đầu 2021, Việt

Nam tăng 36% về các hình thức lừa đảo (phish­

ing) Các hình thức lừađảo thay đổi rấtnhanh, có

thể cùng một phương thức nhưng hoàn toàn thực hiện được với các hình thức khác nhau Nhiều khách hàng mua sản phẩm trênsàn TMĐT bị kẻ xấu lợi dụng thông tin cá nhân để chiếm đoạt tài sản, bị lừađảo, hoặc muaphảihàng giả, hàng nhái

Mỗinămcó mấy trămwebsitegiả mạo đượclập ra phục vụnhu cầu lừa đảo Cũng nhưhàngnghìntài

khoản trên các mạng xã hộihay các cửa hàngtrên

các sàn TMĐT được tạo ra với mục đích duy nhất

là lừa gạtnhững ngườimua hàng thiếukiến thức

và kinh nghiệm

2 Một số' giải pháp

Nhằm tăng cườngbảovệquyền lợi chính đáng

cho người tiêu dùng trong TMĐT và thúc đẩy các doanh nghiệp tham gia và phát triển thị trường

TMĐT cạnh tranhlành mạnh, pháttriểnbềnvững, theo tác giả, cầnthựchiệnmột sô" giải pháp sau:

Một là, hoàn thiện khung pháp lý: TMĐT là

một lĩnh vực rấtđặcthù đó làsự kết hợp giữa công

nghệ vàthị trường, giữayếutố thựcvàyếutô" ảo, giữa thựcthể tồn tại vớithực thể trong không gian

sô".Chính vì vậy, khung pháp lý cần tiếp tục được

hoàn thiện gắn với thực tiễn Khung pháp lý cho

TMĐT hiệnnay gồm: Luật Thương mại, Luật Giao

dịch điện tử, Nghị định sô" 52/2013/NĐ-CP về

TMĐT và một sô" nghị định khác liên quan tới các lĩnh vực trong hoạt động TMĐTnhư Nghị định sô" 165/2018/NĐ-CPvề giaodịch điện tử trong hoạt

động tài chính;Nghịđịnh sô" 130/2018/NĐ-CP quy

địnhchitiết thi hành Luật giao dịch điện tử chữ ký sô" và chứng thực chữ ký sô"; Nghị định sô"

119/2018/NĐ-CP quyđịnh về hóa đơn điện tử, Bêncạnhnhững quy định mới về chủ thểvà cơ

chế quản lý hoạt động TMĐT thì quy địnhvề hoạt

31Ó SỐ 6 - Tháng 4/2022

động TMĐT có yếu tô' nướcngoài cũng cần được

đềra để giải quyếtnhững vướng mắc, bất cập;cụ

thể: Bổ sung quy định chủ thể của hoạt động

TMĐT, thu gọn đôi tượng ứng dụng TMĐT phải

thựchiện thủ tục hành chính; Công khaithôngtin

hàng hóa, người mua trên sàn TMĐT, minh bạch

hóa thông tin chongười tiêu dùng, phòng chống

gian lậnthương mại; Quy định rõ hoạt động TMĐT

trên mạng xãhội, mạng xã hộiđược tổ chức hoạt

động tương tự như một hình thức TMĐT truyền

thông;Sửa đổi quy định vềcách thứchiệndiện của

thươngnhân, tổchức nước ngoài hoạt động TMĐT

trên lãnh thổ Việt Nam

Hai là, xâydựng cácchươngtrình, chính sách,

giải pháp khuyến khích hoạt động đánh giá tín

nhiệm website TMĐT; hoàn thiện nền tảng tín

nhiệm TMĐT Hiện nay,việcxây dựngtín nhiệm

tiêu chuẩn trong TMĐT là điều cần thiết để gia

tăng niềmtin của khách hàng vào các hoạt động

mua bán, thanh toán trong môi trườngTMĐT Cụ

thể, trong 5 nămtới, bên cạnh việc xây dựng các

chươngtrình, chính

site TMĐT, giải [

TMĐT” là công cụ

doanh TMĐT xếp

công bô' rộng rãi tới

hoàn thiện nền tản

tronggiaiđoạn2015

thống thanhtoán đả

tranh châp trực tuyến TrustON; ứng dụngChứng

từ điện tử trong thương mại; ứng dụng dịch vụ

chuyểnphát tiêuchuẩn trong TMĐT và triểnkhai

ỉách đánh giá tín nhiệm

web-pháp “Nền tảng tín nhiệm

đánh giá các chủ thể kinh

tạng tínnhiệm này cần được

người tiêu dùng Mô hình về

Ị tín nhiệm (Circle of Trust)

- 2025bao gồm: xây dựng hệ

im bảo ESCROW; giải quyết

các chuỗi sự kiện pháttriển TMĐTvà hỗ trợ nhà sản xuất, hàng Việt uy tín trong nước

Ba là, hoàn thiệnhạ tầng côngnghệ thông tin

Việc hoàn thiện, đồng bộ vànâng cao hạtầng công nghệ nói chung sẽ giúp bảo mật thông tin trên

mạng được antoàn, bí mật và thuận lợi cho khách hàng Hạ tầngcông nghệ chính là nhữngconđường cao tốc kết nối để cho các yếu tô' phát triển của

TMĐT lưu thông trong đó.Việc thực hiện nàyđòi

hỏisự nỗlực của nhiều bên, các bộ, ngành và địa

phương mới có thểtạonên một hạ tầnghoànthiện,

đồng bộ chophát triển TMĐTtrong tương lai Bên

cạnhđó, cũng cần quan tâm đếnphương thứcthanh

toán điện tử đang ngày càng pháttriển với hàng loạt các ứng dụng thanh toán của các ngân hàng

Bốn là, hoàn thiện hạ tầng logistics Theo đó,

để đảmbảo cho TMĐTphát triển thì cùngvới đó

hạ tầng logistics nói chung, cũng như hạ tầng lo­

gistics cho TMĐT cần được đầutư hoàn thiện Sự liên kết giữa thị trường và hạ tầnglogistics sẽ giúp thông suốt các quy trình phânphối, xuấtkhẩu hàng

hóa, tiếtkiệm chi phí, thời gian và nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa vàcho doanh nghiệp Việt Nam

Năm là, nâng caonhận thức và kỹ năngchocác doanh nghiệp, người tiêu dùng về TMĐT, hiểu

được những tác dụng tích cực mà công nghệ cũng

như TMĐT mang lại, cách thức ứng dụng TMĐT vào hoạt động sảnxuất- kinh doanh là rấtquan trọng để có thể làm thay đổi thói quen, tập quán

kinh doanhvà tiêudùng theo phương thứctruyền

thống theo hướnghiệnđại hơn,hiệu quả hơn ■

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1 Chính phủ (2013)1 Nghị định sô 52/2013/NĐ-CP về thương mại điện tử.

2 Thủ tướngChính phủ (2020) Quyết định sô'645/QĐ-Tĩg, ngày 15/5/2020 về Phê duyệt Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2021-2025.

3 Google,TemasekvàBrain&Company(2020) Báo cáo thương mại điện tử các nước Đông Nam Á năm 2019.

4 Bộ CôngThương (2021) Sách trắng thương mại điện tử Việt Nam 2020 Hà Nội:NXBCôngThương

5 A.N(2021).Thương mại điện tử trở thànhxuhướngtất yếu Truy cập tạihttps://dangcongsan.vn/kinh-te-va- hoi-nhap/thuong-mai-dien-tu-tro-thanh-xu-huong-tat-yeu-59841 4.html

6 Ngô Tấn Vũ Khanh (2021) Thách thức với thương mại điện tử trong bôi cảnhbình thườngmới.Truycậptại

https://vneconomy.vn/thach-thuc-voi-thuong-mai-dien-tu-trong-boi-canh-binh-thuong-moi.htm

Ngày nhận bài: 14/2/2022

Ngày phản biện đánh giá và sửa chữa: 6/3/2022

Ngày chấp nhận đăng bài: 16/3/2022

Thông tin tác giả:

TS NGUYỄN VĂN NGHIẾN

Trường Đại học Trưng vương

THE CURRENT E-COMMERCE DEVELOPMENT

IN VIETNAM

• Ph D NGUYEN VAN NGHIÊN Trung Vuong University

ABSTRACT:

E-commerce is no longer anew field inVietnam The COVID-19 pandemic has brought many changes to Vietnam’ economy and fueledthe rapid growth of the e-commerce sector Vietnam’s e-commerce sector is considered as one of the most potential markets in the ASEAN region However, along with development opportunities, the e-commerce sectorin Vietnam alsofaces

many challenges in building a healthy and sustainable market It needs synchronoussolutions to solve these challenges

Keywords: e-commerce, COVID-19, ASEAN region, Vietnam

318 SỐ 6 - Tháng 4/2022