TẠP CHÍ CÕNG THUONGMỘT SÔ KINH NGHIỆM TRONG TRIỂN KHAI PHÁT TRIEN NÔNG NGHIỆP CÔNG NGHỆ CAO CỦA NHẬT BẢN VÀ ISRAEL • NGUYỄN HOÀNG LONG - NGUYÊN THỊ HẠNH NGUYÊN TÓM TẮT: ứngdụngcôngnghệ c
Trang 1TẠP CHÍ CÕNG THUONG
MỘT SÔ KINH NGHIỆM TRONG TRIỂN KHAI PHÁT TRIEN
NÔNG NGHIỆP CÔNG NGHỆ CAO CỦA NHẬT BẢN VÀ ISRAEL
• NGUYỄN HOÀNG LONG - NGUYÊN THỊ HẠNH NGUYÊN
TÓM TẮT:
ứngdụngcôngnghệ caotrongnông nghiệp không chỉ giúp gia tăng mùa vụ, năngsuấtcanh tác,
mà còn giúp đa dạng cơ cấu,nângcaochất lượng và giá trị sảnphẩm nông nghiệp cung ứng chocác thị trường (thị trườngnội địa và xuất khẩu) Quá trình phát triển nôngnghiệp côngnghệ cao của Việt Nam cần học hỏi kinhnghiệm từ những quốc giathànhcông áp dụng công nghệ caovào nông nghiệp trên thế giới Nhật Bản và Israel- là 2 quốc giađi đầu vàcó sự thành công vượt bậc trong
lĩnh vực này Bài viếtnêu mộtsố kinhnghiệm tạo nên sự thànhcông của nông nghiệpcôngnghệ cao Nhật Bản vàIsraelmàViệtNamcần tham khảođểtriểnkhaiphát triển trongthờigian tới
Từ khóa: nông nghiệp công nghệcao, NhậtBản, Israel,Việt Nam, nông nghiệp
1 Đặt vấn đề
Quá trinh ứng dụng công nghệ cao trong sản
xuấtnôngnghiệpở Nhật Bản thời gianqua đã khắc
phục đượcnhiều hạnchế về nguồn tài nguyên đất,
nước, khí hậu, nângcao sản lượng, chấtlượng sản
phẩm,năng suất và hiệu quả sản xuất theo phương
phápcanhtác truyền thống
Israel cũng nằm trong topnhững quốc gia ứng
dụngnông nghiệp công nghệcao trênthếgiới.Với
hệ thống 70% diện tích là sa mạc, 2/3 đất là bán
khô hạn hoặc khôcằn và phần lớn đất cóchất lượng
kém Thiếu nguồnnước tự nhiên,khan hiếmlượng
mưa và Israel ở xa các thị trường xuất khẩuquan
trọng Tuynhiên, vượt qua những thách thức, khó
khăn, Israel đã tạo ra một sự chuyển đổi nông
nghiệp phát triển,đảm bảo an ninh lương thực quốc
gia và thiết lậpcácngành xuất khẩu thịnh vượng
Quátrìnhphát triển nôngnghiệp công nghệ cao của Nhật Bản và Isarel, nhất là các kinh nghiệm nâng cao hiệu quả nông nghiệp công nghệ cao sẽ là những cơ sở, bài học có giá trị tham khảo cho các quốc gia đangphát triển, trong đó có Việt Nam khi triển khai hoặc nâng cao hiệu quả phát triểnnông nghiệp công nghệ cao Bài viết của tác giả được thực hiện nhằm hướng tới mục tiêu này
2 Một sô kinh nghiệm từ phát triển nông nghiệp công nghệ cao của Nhật Bản
Theo điềutra của BộNôngnghiệp, Lâmnghiệp
và Thủy sản Nhật Bản, sốlao động nôngnghiệp,
năm 2010 là khoảng 2,68 triệu người, đến nay đã
giảmxuống còn khoảng 1,68 triệu người Trong bối
cảnh đó, Nhật Bản đã thúc đẩynông nghiệp thông
minh dựa trên công nghệ cao, sử dụng các công
nghệtiêntiếnnhưcông nghệ rô bốt, AI (trítuệ nhân
178 SỐ 7 - Tháng 4/2022
Trang 2QUẢN TRỊ-QUẢN LÝ
tạo) và công nghệ thông tin và truyền thông (ICT)
Theo "Masu",Yasushi Miwathuộc ViệnNghiên
cứu Nhật Bản (2010): “Các nhà sản xuất và các
doanh nghiệp nông nghiệp côngnghệ cao xác định:
công nghệ làyếu tố then chốtnhất để triển khai phát
triển nông nghiệp nông thôncủaNhật Bản”.Yếu tố
này đượcvận dụng trong hệ thống tích hợp có thểxử
lý các quy trình sản xuất từ làm đất, gieo hạt, bón
phân, kiểm soát,quảnlý nước,quản lý canh tác và
thu hoạch Hiện tại, sự phát triển côngnghệvà phát
triển sản phẩm nông nghiệp công nghệ cao của
Nhật Bản theo định hướng gia tăng hiệu quả sản
xuất - kinh doanh đang được triển khai thành các
mục tiêu chiến lược,cụ thể:
Một là, Nông nghiệp công nghệ cao Nhật Bản
chủ yếu tập trung vào các khía cạnh:
- Trồng rau, củ, quả và cây nông nghiệp trong
nhà kính để khắc phục điều kiện thời tiết, trồng
theo từng tầngchứkhôngchỉ ở mặt đất
- Ápdụng thiết bịcaotrongtưới tiêu, chăm sóc
câytrồng, đẩy lùi sâubệnh
- Phương pháp bảo quản nông sản trong thời
gian vàitháng vẫn tươinhư mới thuhoạch
- Các trang trại chăn nuôi đều áp dụnghệ thống
máy móc, thiếtbị hiện đại từ việc chia khẩu phần
ăn, uống, theo dõi tình trạng sức khỏe, phối giống
chođếnxử lý chất thải, bảo vệ môi trường
- Phát triển sản xuất có chọnlọc,nâng cao chất
lượng thànhphẩmsửdụngtrong nước vàxuất khẩu
- Phát triển cáchợp tác xã và cáctổ chức kinhtế
hợptác xã dịch vụ
Hai là, tập trung phát triển các mô hình nông
nghiệp công nghệ cao tại Nhật Bản:
- Mô hình trồng rau sạch trong nhà kính:Đây là
mô hình điển hìnhnhất choquá trình họchỏi nông
nghiệpcông nghệ caotừNhật Bản Nền tảng của
mô hình này là ở môitrường nhà kính với hệ thống
lưới, màng chắn tránh ảnh hưởng từ điều kiện tự
nhiên và côn trùng từbênngoài
Nhật Bản đã ápdụng thành công mô hình này
không chỉ vớirau, mà còn với cây ăntrái,mang lại
hiệusuất kinh tế cao.Không chỉ nângcao năng suất
thu hoạch hàng năm, mà cả chất lượng nông sản
cũng được đảm bảo hơn Hai kỹ thuật hiệnđại nhất
áp dụng cho trồngrau sạch trong nhà canh là thủy
canhvà khí canh Trong đó, phươngphápthủycanh
là trồng cây vào dung dịch chứadinh dưỡng hoặc giáthể,khôngcần trồng trực tiếp vào đất
Phương pháp khí canh là trồng cây không cần
đất hay nước mà trồng trongmôitrường không khí
có chứa các hạt bụidinhdưỡng
- Mô hình chăn nuôi tronghệ thống chuồng trại đạtchuẩn:
Mô hình này áp dụng được cho cả các loại gia cầmnhư gà vịt và giasúc như lợn, bò thịt,bò sữa, Đặc điểm của các mô hình chăn nuôi công nghệ cao NhậtBản nằm cả ởhệthống chuồng và trangbị
máymóc, thiết bị, giống vậtnuôi:
+ Giông nuôi được chọn lọc kỹtừ các giống có năng suất cao, chất lượngtốt, ít bệnh
+ Hệ thống chuồngtrại phù hợp với từng giống giasúcgiacầm nhưchuồng kín, chuồng lạnh,
+ Trong chuồng trại đều có các hệ thống máy điều chỉnhnhiệt độ, hệ thốngquạtlàmmát,hút khí,
máng ăn tự động,
+Khẩu phần ăn uống, tình trạng sức khỏe theo dõi bằng chip điện tử thông qua hệ thống ứng
dụngcông nghệ thông tinqua một trung tâm điều khiển chính
+Trangbị hệthống xử lý chất thải, bảo vệ môi trường
3 Một số kinh nghiệm phát triển nông nghiệp công nghệ cao của Israel
- Hệ thông tưới nhỏ giọt:Israel là nơiphát minh
ra hệ thống tưới nhỏ giọt, giúp khả năng tăng
trưởng ở thực vật được kích thích đáng kể Từđó
đếnnay,hệ thống nàyđã manglại chongành nông nghiệp công nghệ cao củaIsraelhiệu quả phát triển
vượt bậc, đồng thời cũng nhanh chóng được ứng
dụng trên toàn thế giới
- Nôngnghiệp trực tuyến: Hệ thống kiến thức nông nghiệp trực tuyến là hệ thốngtương tác trực
tuyến trên toàn cầu, liên kết kho dữliệu kiến thức nôngnghiệp, các chuyên gia và nông dân để giải
quyết bất các vânđề phátsinh trong quá trình sản xuất nông nghiệp Bất kỳ ai, bất kỳ nông dân nào cũng có thểtruy cập vào hệthống này để cùnghọc tập và trao đổi kinh nghiệm, nhờ tư vấn hoặc sự
giúp đỡ của các chuyên gia nông nghiệp trên toàn
thế giới
Trang 3TẠP CHÍ CÔNG THƯƠNG
- Sảnxuấtthực phẩmtừ khí nhà kính: Khí nhà
kính chính là nguyên nhân gây biến đổi khí hậu
hiện nay, nhưng Israel đã nghiêncứuvà sử dụng nó
đểnuôi trồng nông nghiệp Người Israel nuôi trồng
tảo là nhân tốchủ chốttrong việctạo ra phầnlớn
lượng oxy Thức ăn của tảo chính là co2 và ánh
sáng Hệ thông Seambiotic mà Israel phát minhra
sẽ đem co2 được phát thải từ các nhà máy biến
thành nguồn cung cấp thức ăn cho tảo Một trong
những thành tựu đáng nể phục trong việc vừa sản
xuất nôngnghiệp vừa bảo vệ môi trườngkhỏi hiệu
ứng nhà kính
Kén tồn trữ lương thực: Đây là một phát minh
của Giáo sư công nghệ thực phẩm quốc tế Shlomo
Navarro Một chiếc túigiúp lươngthực tránh được
việc tiếp xúc với không khí và độ ẩm Phát minh
này giúp giải quyết cácvấn đề về sức nóng vàđộ
ẩm cao, từ đó giúp người nông dân tồn trữ lương
thực an toàn,hiệu quả mà không bịtổn thất
Hạt giống chất lượng cao: Công nghệ TraitUP
được nghiên cứu và ứng dụng thành công trong
việccấy ghép vật liệu di truyền vào hạt giốngmà
không sửa đổi cấu trúc DNA gốc Điều này giúp
đảm bảo nâng cao chấtlượng của hạt giống, nâng
cao khả năng thích nghi của giốngvới thổ nhưỡng
và khí hậu,mang lại năng suất cao trong sảnxuất
nôngnghiệp
4 Vận dụng các bài học kinh nghiệm của
nước ngoài trong phát triển nông nghiệp công
nghệ cao của Việt Nam
Hiện nay, việc ứng dụng công nghệ cao trong
sản xuât nôngnghiệp của Việt Nam chủ yếu xoay
quanh mộtsố lĩnh vực, như: công nghệ sinh học, tổ
chứcquản lý bằng công nghệ số, công nghệvật liệu
mới, công nghệ tự động hóa, công nghệ in 3D,
Những kinh nghiệm của Nhật Bản và Isarel được
phân tích ở trênlà những cơ sở, tài liệu có giá trịđể
Việt Namtham khảo trong quá trìnhxâydựngcác
mô hìnhtổ chức, triểnkhai quá trìnhsảnxuất-kinh
doanh và cung ứng, tiêu thụ sảnphẩmnôngnghiệp
công nghệ cao Cụ thể:
Thứ nhất, đôi vớiviệc ứng dụng công nghệ cao
vào quản lý và tổ chức sản xuất nông nghiệp, như:
lập kế hoạchchosản xuất, tính toán chi phí,doanh
thu theo mùavụ Các phần mềm quản lý ứng dụng
trongnông nghiệp cho phépcác doanh nghiệpnông
nghiệp công nghệ cao kiểm soát gần như toàn bộ
chi phí choquá trình sản xuất - kinh doanhcủa mùa
vụ hay cả năm, theo từng ngành hàng Đồng thời,
phần mềm hỗ trợ tính toán doanh thu tương đối chính xác, tạobảngcân đối thu chi và lợi nhuận của doanh nghiệp Đây là cơ sở để giảm bớt nhân công cũng như chi phí quản lý sản xuất trong nông nghiệpcông nghệ cao
ứng dụng công nghệ cao còn có thể thu thập,
phân tích các thông số của đất, nước, không khí, như: nhiệt độ, áp suất, độ ẩm, lượng mưa, mật độ
ánh sáng, tốc độ gió, dùng làm cơ sở điều khiển
cácthiết bị tíchhợpnhư hệthốngtưới, làm mát, đèn chiếu sáng, mái che, nhằm kiểm soát tốthơn điều
kiệnmôi trường sinh trưởngcủacây trồng, vậtnuôi
tuân theo đúng quy trinh chuẩn, đảm bảo chất lượng sản phẩmđầu ra đúng tiêu chuẩn
ứngdụng phần mềm và chip cảm biến trên toàn
bộ hệ thống quản lý sản xuất nông nghiệp công nghệ cao để tự động hóa toàn bộquátrình sản xuất
từ khâu ươm mầm, gieo hạt, chăm sóc, thu hoạch, bảoquảnnông sản sau thu hoạch Ngoài ra, có thể
kết hợp với internet và big data để cải thiện chất
lượngcông tác dự báo khí hậu, xu hướng thị trường
trong nước và thế giới để hỗ trợ khâu sản xuất và
tiêu thụsản phẩm tốt hơn
Thứ hai, nông nghiệp công nghệ cao có khả năng ứng dụng những thành tựu côngnghệ sinh học như giải mã trình tự gen, chọn lọc phân tử nhằm biếnđổi hoặc chỉnh sửa cắc lỗi genditruyềnđểtạo
ra các giống cây trồng, vật nuôi mới có khả năng
thích nghi tốt hơn với sự biến đổi khí hậu, có thể
kháng sâu bệnhhại đồng thời cho năng suâì, chất lượng cao Trong vòng 10 năm (từ năm 2005 đến
năm2015), đãcó233giông câytrồng mới được Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nôngthôn chính thức côngnhận và đưa vào sản xuất Thành tựu này có
sự đóng góp rất lớn của khoa học công nghệ
Thêm vào đó, việc ứng dụngcông nghệsinh học
đểtạoracác chủng vi sinh nhằm sảnxuấtthuốctrừ sâu, phân bón với những đặc điểm vượt trội như giúpcân bằng hệ sinh thái, cải thiện môitrường vật
lý, hóa học, sinh học của đất, cũng đã góp phần trongviệcphát triển nền nông nghiệp
180 SỐ 7 - Tháng 4/2022
Trang 4QUẢN TRỊ-QUẢN LÝ
Thứ ba, ứng dụng cácvật liệu mới có tính năng
đặcbiệt như: nhẹ hơn, bềnhơn, có thểtái chế, dễ
thích ứng trong sản xuấtnông nghiệp, các vật liệu
thông minh có thể tựphục hồi và làm sạch, vật liệu
nano, cũng có khả năng ứng dụng rất tốt trong
nông nghiệp công nghệ cao, đặc biệt trong bảo
quản nông sản sau thu hoạch Ngoài ra, vật liệu
nanođược ứng dụngđể sản xuất phân bón lá, giúp
cho quá trình hấp thu phân bón nhanh, hiệu suất
hấp thụ cao ứng dụng công nghệ cao trong xửlý
hạt giông để cải thiện tốc độ nảy mầm và sinh
trưởng nhằm tạo ra những cây giống, con giống
khỏe, sinh trưởng nhanh, chonăngsuất cao
Thứ tư, ứngdụng công nghệ tự động hóa Trong
dây chuyềnsản xuất nông nghiệp hiện đại đã giảm
bớt số lượng nhân công do việc ứng dụng robot
cùng các thiết bị cảm biến siêu quang phổ Các
thiếtbị này có độnét cao, cảm biến nhiệt, màn hình
hiển thị thờitiết và máy quétxung laze để thu thập
dữ liệu về độ tăngtrưởng của cây trồng, vật nuôi,
cũng như các thông tin khác về môi trường sau đó
truyền về thiếtbị điện tử của người giám sát ứng
dụng công nghệ tự động hóa trong sản xuất nông
nghiệp công nghệ cao, giúp tăng năng suât lao
động, giảm chi phí quản lý, tối ưuhóa các yếu tố
đầu vào, đầu ra và thôngbáo tìnhhìnhsinh trưởng,
phát triển của cây trồng, vật nuôi một cáchnhanh
chóngnhất; từ đó giúp hỗtrợđiều chỉnh trong quá
trìnhsảnxuấtnông nghiệp, nhằm tạo ra những sản
phẩm cóchấtlượng tốt nhất
5 Kết luận
Việt Namlà một quốc gia với hơn 70% dânsố
thamgia sản xuất nông nghiệp.Tuy nhiên, giá trị từ nềnnôngnghiệpmang lại đóng góp vào tổng GDP
(Gross DomesticProduct - tổng sản phẩm quốc nội)
củacả nước chưa cao Trong khi đó, ởcácnướcphát triển, số lượng dâncư tham gia vào sản xuất nông nghiệp chỉ chiếm khoảng vài phần trăm, nhưng lại
có đóng góp lớn hơn vào GDP Vì vậy, phát triển
nông nghiệp công nghệ cao là định hướng chiến lược, giải pháp then chót củaViệt Nam trong những năm tới
Những kinh nghiệm phát triển nông nghiệp
công nghệ cao của NhậtBản và Isarel trên đây là
nguồn cơ sở khoa học và thực tiễn rất có giá trị trong quá trình triển khai theo các mục tiêu, cụ
thể là:
- Nâng cao năng lực ứng dụng côngnghệ sinh học, tổchức quảnlý bằngcông nghệsố, công nghệ vật liệu mới, công nghệ tự động hóa, công nghệ 3D, đểphát triểnnông nghiệp công nghệ cao
- Tăng cường ứng dụng công nghệ sinh học
trong quá trình sản xuất đến chọn giống, phương pháp canh tác, thu hoạch và cung ứng sản phẩm việcsử dụng thuốc trừ sâu, phânbón ;
- ứng dụng công nghệ caođể xây dựng và vận
hànhcácmôhình tổ chức sảnxuấtcungứng các sản phẩm nông nghiệp công nghệ cao, như: rau, củ, quả,thựcphẩm,lươngthực, ;
- ứng dụng công nghệ cao để gia tăng chất
lượng, giá trị sản phẩm nông nghiệp và hiệu quả
sản xuất, cung ứng, kinh doanhcủa ngành sảnxuất
nôngnghiệp công nghệ cao, góp phần phát triển
bền vững ngành nông nghiệp củaQuốcgia ■
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1 D-Agrotech (2022), Một số khái niệm về công nghệ cao và nông nghiệp công nghệ cao Truy cập tại https://
d-agrotech.com.vn/mot-so-khai-niem-ve-cong-nghe-cao-va-nong-nghiep-cong-nghe-cao/
2 Nguyễn Loan (2020) Vai trò của công nghệ cao trong ứng dụng phát triển nông nghiệp tại Việt Nam (Bài 1) Truy cập tại
html
https://ngaymoionlme.com.vn/vai-tro-cua-cong-nghe-cao-trong-ung-dung-phat-trien-nong-nghiep-tai-viet-nam-bai-1-207'59
3 Đại học Đông Á (2022), Kinh ngạc trước nông nghiệp công nghệ cao trên thế giới Truy cập tại
https://tuyensinhdonga.edu.vn/nong-nghiep-cong-nghe-cao-tren-the-gioi/
Trang 5TẠP CHÍ CỐNG THƯƠNG
4 Sensprout (2020) Giới thiệu thiết bị tưới ứng dụng nông nghiệp thông minh và công nghệ tiên tiến (tạm dịch) Truy cập tại
?fbcỉ id=IwAR3AAMQ-5ddBjh W81 imSvmNQppwcttqO- YNJretJ2u2hP13et33IFGApan4
https://sensprout.com/irrigation-control-system/irrigationcontrolsystem-2-seigyo/smartagrikansui/
5 Tony Blair (2019) How Israel became a world leader in agriculture and water: Insights for todays developing countries [Online] Available at
20Web%20reduced.pdf
https://institute.global/sites/default/fdes/inline-files/Israel%20Case%20Study%
Ngày nhận bài: 20/2/2022
Ngày phản biện đánh giá và sửa chữa: 22/3/2022
Ngày chấp nhận đăng bài: 16/4/2022
Thông tin tác giả:
1 PGS TS NGUYỄN HOÀNG LONG
Trường Đại học Thương mại
2 ThS NGUYỄN THỊ HẠNH NGUYÊN
Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội
EXPERIENCES OF JAPAN AND ISRAEL IN DEVELOPING
A HIGH-TECH AGRICULTURAL SECTOR
• Assoc.Prof.Ph.D NGUYEN HOANG LONG1
• Master NGUYEN THI HANH NGUYEN2
’Thuongmai University 2Hanoi University of Industry
ABSTRACT:
The application of high technologies in agricultural production does not only increase the yield and the productivity but alsodiversify the structure and improvethe qualityas well as the value of agricultural products It is essentialforVietnam to learn experience of countries that have successfully developed a high-techagriculturalsector Japan and Israel areworld-leadersin
agricultural technologies This paperpresents experiences of Japan and Israel in developing a
high-tech agricultural sector that Vietnam can apply to develop the country’s high-tech agriculturalsectorin the coming time
Keywords: hi-techagriculture, Japan, Israel,agriculture
182 SỐ 7 - Tháng 4/2022