Phân tích mối liên hệ giữa lạm phát và thay đổi giá các chứng khoán theo chuẩn phân ngành quốc tế tại Việt Nam trong giai đoạn kiểm soát đại dịch COVID-19 Nguyễn Thị Hồng Nhung Nguyễn Ch
Trang 1Phân tích mối liên hệ giữa lạm phát và thay đổi giá các chứng khoán theo chuẩn phân ngành quốc tế tại Việt Nam trong giai đoạn kiểm soát đại dịch COVID-19
Nguyễn Thị Hồng Nhung Nguyễn Chung Thuỷ
Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội
Bài viết đánh giátácđộng của lạmphát tới chỉ số giáchứng khoán tại ViệtNamtrongthờigian đại dịch Covid còndiễn biến phức tạp Tác giảsử dụng phương pháp đánh giá đốisánh trựctiếp bộ dữ liệu theo tháng về CPI và chỉ số chứng khoántrongthời gian 2020 - 2021 nhằm làm rõ mốiquan hệ củahaibiếnsố này Kết quả nghiên cửukhuyếnnghị đen những chính sách giúp ổn định và phát triển thị trườngchứng khoánbền vững hơn
Thị trường chửngkhoán là bức tranh phản ánh
sức khoẻ của nền kinhtế Mặcdù những diễn biến
của chỉ số giá các chứng khoán niêm yết trên thị
trường chứng khoán mang tính chất thời điểm
nhưng đó là sự chuyển hoá kỳ vọng từ những thông
tin kinhtể- xã hội vào giá Nói cách khác,các biến
động trước đó của một chứngkhoán cụ thể,dù chịu
tác độngbởi môi trườngvĩ mô hay vi mô, bên ngoài
hay nội bộ doanh nghiệp, đều được phản ánh vào
giá Thịtrường chứng khoánViệtNam đã cónhững
bước phát triển vượt bậc tronghơnhai mươinăm
qua song cũng trải qua nhiều biến động Trong
khoảng thời gian từ đầu 2020 đến nay, thị trường
chứng khoán thế giới cũng như các nước khu vực
ASEAN và Việt Nam có nhiều biến động lớn Nhiều
chuyên gia cho rằng, tâm lý nhàđầu tư trởnên bất
ổn do các rủi ro trở nên khó quản trị và sự phụ
thuộclớn vào các diễnbiến chính trị, xã hội đã khiến
cảnhững doanh nghiệp niêm yết có nền tảng nội lực
tốt cung chịu sức ép giảm giá cổ phiếu Do đó,
nghiêh cứu sự tácđộng củalạmphát trong bối cảnh
đại dịch covid tới diễn biếnchỉ số chứngkhoán là ý
nghĩa và cầnthiết nhằm có đượccáchnhìn toàn diện
hơn và hướng tới những giải pháp bền vững cho
phát triển kinhtế, cụ thế là đối với thị trường vốn
trong hước
2 Diễn biến lạm phát và chỉ số giá chứng
khoán theo ngầnh tại Việt Nam
Diễnbiến chỉ số giá củacác từng nhóm hànghoá
có sự phânbiệt rất rõ nét trong khoảng thời gian 3
năm gần đây Diễn biến chỉ số giá về chi phí vận
chuyển thayđổi mạnh Đây cũng là ngànhhàngchịu
tác độnglớntheo diễnbiến củadịchbệnh Covid Kể
nước
từ cuối2017 đến trước cuối2018, sauđó diễnbiến giá của ngành có xu hướng giảm và ổn định dần Trong thời gian 2020, chỉ số giá của nhóm ngành này giảm (thay đổi chỉ số giá với cùng kỳ nămtrước
có giátrị âm) Năm 2020cũng là giai đoạnbùng dịch COVID tại Việt Nam, do đó Chính phủ đã có nhiều biện pháp nhằm hạn chếnguycơ lây lan, đặc biệt là thời gian thực hiện giãn cáchxã hộikhiến nhu cầu vận chuyển của người dân cũng giảm mạnh Đến năm 2021, chi phí vậnchuyển bắt đầu có sự thay đổi mạnh về chỉ sốvới cùng kỳ năm trước Kết quả này, mộtmặt, do mặt bằng giánăm 2020 thấp hơn, nên khi đối chiếu với mức tăng nhanhcủanămtiếptheo dẫn đến sựchênh lệch lớn vềgiátrị Mặt khác,năm
2021 mặc dù giãn cách xã hội vẫn được áp dụng song được khoanhtheo vùng dịch và cáchoạt động vậntảihàng hoá cho sản xuất kinhdoanh vẫnđược triển khai theo chủ trương phát triển kinh tế của Chính phủ Các consố thống kê cho thấy nền kinh tế phải đối mặt với nhiều khó khăn Chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp (IIP) tháng 7/2021 chỉ tăng 1,8% so với tháng trước và tăng2,2% so với cùng kỳ năm trước, làmứctăng thấp nhất trong7 tháng đầu năm 2021(trừ tháng 02có sốngày làm việcítnhất) Ngành khai khoáng tháng 7 giảm 8%; ngành chế biến, chế tạo tăng2,9%; sản xuất và phânphốiđiện tăng 6,7%; cung cấp nước, hoạt độngquản lý vàxử
lýrácthải, nướcthảităng 4,4%so với cùng kỳ Điểm tích cựclà một số sản phẩm côngnghiệp chủ yếu 7 tháng năm 2021 tăng lên so cao với cùng kỳ năm trước như: Thép cán (tăng 55,9%); linh kiện điện thoại (tăng 40%); ô tô (tăng 39,6%); giày, dép da (tăng 19,3%); sắt, thép thô (tăng 16,2%); phân hỗn hợp NPK (tăng 15,4%); điện thoại di động (tăng 14,1%); vải dệt từ sợinhân tạo và sợi tựnhiên (tăng 10,6%); quần áo mặc thường (tăng 9,5%) Ngược
Kinh tế Châu  - Thái Bình Dương (Tháng 5/2022) 63
Trang 2NGHIÊN CỨU
RESEARCH
lại, mộtsố ngành có chỉ sốsảnxuất giảm: Khai thác
dầu thô và khíđốttự nhiên (giảm 10,4%);khai thác
than cứng vàthan non (giảm 2,9%); sửa chữa, bảo
dưỡng và lắp đặt máy móc, thiết bị (giảm 1,1%);
Công nghiệp chế biến, chế tạo khác (giảm 15,8%),
(Bộ Công thương,2021)
Điểm sáng kinhtế trong 6 tháng đầu năm 2 0 21 là
tốc độ tăng trưởng trong xuất khấu vẫn đươc duy
trì Chúngta vẫn xuất đi nhiều thị trường như Hoa
Kỳ, Trung Quốc Năm 2021, kim ngạch xuất khẩu
hàng hóa đạt khoảng 336,25 tỷ USD, tăng 19% so
với năm trước Trong đó, khu vực kinh tế trong
nước đạt 88,71 tỷ USD, tăng 13,4%, chiếm 26,4%
tổng kim ngạch xuất khẩu; khu vựccó vốn đầu tư
nước ngoài (kểcả dầu thô) đạt 247,54tỷUSD, tăng
21,1%, chiếm 73,6% Kim ngạch nhập khẩu hàng
hóa đạtkhoảng 332,25 tỷ USD, tăng 26,5% so với
năm trước, trongđó khu vực kinhtế trong nước đạt
114,07 tỷ USD, tang 21,8%; khu vực có vốn đầu tư
nước ngoài đạt 218,18 tỷ USD, tăng 29,1% (Tổng
cục thốngkê, 2021).Tính chungcả năm,Việt Nam
vẫn duy trì đượctrạng thái xuất siêu trongtình thế
diễnbiến covid vẫnhết sức phức tạp
Kết quả đạtđượcvề tổng sản phẩm trong nước
(GDP) năm 2021 ở mứctăng 2,58% so với cùng kỳ
năm trước Đâylà mộtthành công lớn của nước ta
so với nhiều quốc gia trong khu vực và thế giới
trong việc phòng chống dịch bệnh, duy trì sản xuất
kinh doanh Kết quả này góp phần giúp Việt Nam
kiểm soát tốt lạm phát, diễn biển giá cả không quá
xáo trộn Các ngành như nhà ở, nước, khí điện và
nhiên liệu khác, quần áo, giày dép có sự thay đổi
rất nhỏ về chỉ sốgiá so với cùngkỳ nămtrước Giá
cảcủa các ngành như y tế, giáo dục có những biến
động nhất định trong năm 2020 nhưng đã dần đi
vào ổn định tại năm 2021 (Biểu đồ 1) Nhìn chung
chỉ sốgiá trong suốthai năm diễn ra dịch bệnh 2020
- 2021 được duytrì ổn định,không quábiến động và
chỉcó những thay đổi lớn tại một sốngànhchịu ảnh
hưởng trực tiếpcủa đại dịch Covid
Quan sáttỷ lệ (%) thayđổi giáchứngkhoán cùng
nhóm ngành của các côngty niêm yết cho thấy đồ
thịcác cổ phiếu thuộclĩnhvực y tế cósự biến động
lớn nhất, tiếp theo vàgiácáccổ phiếu ngành vận tải,
dịch vụ tài chính,thiết bịvà phần cứng, dược phẩm
Đây cũng là thời gian màdịch ở trạng thái đỉnh với
số ca tăng mạnh Thị trường chứng khoán cũng
chứng kiếnnhững kỷ lục vềsốtài khoản mởmớivà
giá trị giaodịchtrên thị trường Tháng 01/2020, số
lượng tài khoản giao dịch trong nước là 2.352.455
tài khoản, (trongđó: nhà đâutư ca' nhân: 2.342.287
tài khoản; nhà đâu tư tổ chức: 10.168 tài khoản); số
lượng tài khoản giao dịch nước ngoài: 32.467 tài
khoản, (trong đo' nhà đâu tư cá nhân: 28.731 tài
khoản, nhàđâu tư tổ chức: 3.736 tài khoản) Tháng
01/2022, con số này đã tăng lên gần gấp đôi Số lượng TKGD trongnước: 4.465.216tài khoản(trong
đó, đâu tư cá nhân: 4.452.029 tài khoản, nhà đâu tư
tổ chức: 13.187 tài khoản); số lượng TKGD nước ngoài: 39.830 tài khoản (trong đó, đâu tư cá nhân: 35.676 tài khoản, nhà đâu tư tổ chức: 4.154 tài khoản), (Trung tâm lưu ký chứng khoán Việt Nam, 2022).Có thể thấy sức hútvốn củathị trường chứng khoán là rất lớn, và một dấu hiệu rõ ràng là các nhà đẵu tư cá nhân đã mở một lượng lớn tài khoản trong thờigiannày Mức vốn hoávà giátrịgiaodịchtrong
2 năm này cũng nhiềulầnphá các kỷlục
3 Mối quan hệ giữa chi sô' lạm phát và thay đổi giá cố phiếu niêm yết theo nhóm ngành
Nhằm xemxét rõ hơn mối quan hệ tương quan của haichỉ số này theo ngành, nghiên cứu thực hiện đánh giá mức tương quan củahai chỉ số(thay đổiCPI
và mứcthay đổi của giá chứng khoán, dữ liệutháng) tronghai năm 2020 và 2021 của số ngành điển hình Kết quả nghiên cửucho thấy, hai chỉ số nàycó mối quanhệ yếu nhưng điểm đặc biệt là chiềuảnh hưởng khá khác nhau trong hai năm qua Mứcthayđổi giá của ngành thức ăn và đồ uống có cồn, thiết bị nội thất, chăm sócsức khoẻvàtruyềnthông có mối quan
hệ ngược chiềuvới giá cổ phiếu thuộccác ngành này Trong số các ngành có sự thayđổi CPI có mốiquan
hệ thuận chiều với sự thay đổi giá của các chứng khoán trong ngànhthìcácdịch vụ thiết yếunhư, nhà
ở, nước, khí điện và các nhiên liệu khác (hệsố tương quan trong giai đoạn quan sát bằng0.49) Sự đồng thuận nàylà khá cao và cho thấy cácthông tinvề giá
cả có ảnh hưởng đếntâm lý trên thịtrườngdẫn đến các hành độnggiátươngứng
Bàng 1 Hệ số tương quan giữa thay đỏi chỉ số giá hàng hoá dịch vụ và giá chứng khoán theo ngành, 2020 - 2021 _ Chỉ tiêu Mức tương quan
Thức ăn và đồ uống có cồn -0.07 Quần áo và giày dép 0.31 Thiết bị nội thất, gia dụng -0.01 Nhà ở, nước, khí điện và các nhiên liệu
Sức khoé -0.09 Chi phí vận chuyền 0.30 Tmyền thông -0.10 Vãn hoá, giài tri 0.31
Nguồn: Tính toán của nhóm tác giả
Sự thay đổi củacác chỉ báokinh tế vĩ mô có được phản ánh rất nhanhvào kỳ vọngcủa nhà đầu tưvà phản ánhtại diễn biến giá cả trênthịtrườngchứng khoán Kết quả bảng1 cho ta thấy cácngành cómức giá tăng cao như vận tải, maymặc, năng lượng, nhà ở cũng đã phản ánh vào sự biến động của giá các
cổphiếu tương ứngthuộc các ngành này Nhưvậy,
để tránh các biến độngquá mức trên thị trường thì vẩn đề minh bạchthông tin từ phía Chính phủ và các
64 Kinh tế Châu Ả - Thái Bình Dương (Tháng 5/ 2022)
Trang 3toàncầulên cao hơn nữa Thêmvào đó nhiều
cơ quanquản lý là rất cần thiết để tránh tâm lý tiêu
cực chonhàđầu tưtrên thị trường
4 Hàm ý chính sách và đê xuất một số giải
pháp hoan thiện chính sách tỷ giá Việt Nam
Diễn biến trên thị trường chứng khoán từ 2020
đễn nay biến động khá mạnh Có nhiều nguyên
nhân, trong đó phải tính đểnnhữngảnhhưởng của
lạm phát đang gây áp lực rất lớn đối với kinh tế Việt
Nam nói chung, năng lực tài chính doanh nghiệp và
đợi sống người dân nói riêng Chúngta có thể phải
đổi mặt với lạm phátkép, cầukéovà chi phíđẩy, do
haiphía cung - cầu đều mất cân đốisaukhidịch
COVID-19 được kiểm soát Cầu hànghoá và dịch vụ
tăng mạnh, đặc biệt làdu lịch, vui chơi, vậnchuyển
, cùng với tác động của gói hỗ trợ thúc đẩy tăng
trưởng,trong đó tập trungcho đầu tư hạ tầng, kinh
tếViệtNamcó khả năngsẽ phục hồi nhanhvà mạnh
hơn Độ mở của nềnkinh tế cũng ngàycàng lớn hơn
nên nhập khẩu hàng hoá tăng mạnh có thể dẫn tới
nhập khẩu lạm pháttheogiá cả thế giới Hiện tại, giá
hàng hóa trên thế giới đang tăng mạnh, đặc biệt giá
dầu thế giới đang rất phức tạp và tăng kỷ lục thời
gian qua khiến nhiều quốc gia phải đối mặt với lạm
phật cao, thậm chí áp dụng hạnchế xuất khẩu Các
biện pháp hạn chế xuấtkhẩu có thể đẩy giá lương
th'
thẳchthức mà nền kinh tế thếgiớivẫn đang phải đối
diện như: tìnhtrạng đứt gãy chuỗi cung ứng trở nên
trầmtrọng hơn khi xung đột giữa Nga - Ưcraina vẫn
căng thẳng,nguồn cung phân bón vàngũ cốc dùng
làm thức ăn chăn nuôi của cácnước hiện nayđang
sụtgiảm mạnh đe doạ mất an ninh lương thực thế
giới, đặcbiệtlà đốivới người nghèo
Vềphía thị trường tàichính,các Ngân hàng trung
ươn ’ đãbắt đầu điều chỉnh tăng lãisuất sau khi áp
dụng các biện pháp giảm chi phí vốn chocác doanh
nghiệp trong thời kỳ Covid Như vậy, các doanh
nghiệp cũng phải đối mặtvới một chi phí đầu vào
khác
giácạc hàng hoáđầu rasau dịch Covid đã hiện hữu,
cũng
dịch
thịtri
sảnxuấthoặc thị trườngtín dụng ngân hàng Như
vậy, nhà đầu tưcó xu hướngrút vốn và điều đó dẫn
đến biến động mạnh về giácảcác cổ phiếu, đặcbiệt
gắnvới các doanhnghiệp cóliên quan trực tiếpđến
chỉ sốgiá hànghoátăng cao như vậntải, năng lượng,
ngânhàng, dịch vụ tài chính
Từ những khái quáttrên, mộtsố giải pháp được
đềxuỗt dưới đây có thểđượctham khảo:
Th
phươi
trên t
từ phíathị trườngvốn Như vậy,khả năngtăng
là một áp lựckhác trong chỉ số lạm phát Sau
jệnh, dòng vốn thông minh sẽ chảyvào những
•ường có tỷsuất sinh lời cao hơn như thị trường
r nhất, Chính phủ, các bộ, ngành và địa
Igtheo dõi chặt chẽ diễn biến giá cả, lạm phát
lế giới, kịp thời cảnh báo các nguy cơ ảnh
hưởng đến giá cả,lạm phát củaViệt Nam Đặcbiệt chú trọng đến giá cả các hàng hoá nhập khẩu cho sản xuấttrongnước Cầnrà soátnăng lực thay thế nguồn tài nguyên trong nước thay thế hàng nhập khẩu để chủđộng hơn về nguồncungvà kích thích pháttriển kinhtế trong nước
Thứ hai, cần chuẩn bị sẵn cáckịch bản cho diễn biếngiá xăng dầucóthểảnh hưởng đến nền kinh tế nhằm chủ động tìm nguồn thay thếhoặc giải pháp phù hợp Sửdụnglinhhoạtquỹ bìnhổnkết hợp với cáccôngcụthuế,phí để bình ổn giáxăng dầu
Thứba, cầnminh bạch thông tingiá cả, tránh các hiện tượng găm hàng tăng giá về phía các doanh nghiệp niêm yết cần chủ động công bố thông tin chínhxác Việc minh bạch thông tin làrấtcần thiết cho cả phía doanh nghiệp và nhà đầu tư Tronghai năm qua, nhiều thôngtin không được kiểm chứng
đã gâytâm lý hoang mang cho các cổ đông và nhà đầutư Rất nhiềuphiênbán tháo dẫn đếnthị trường sụt giảm điểm rất lớn, kể cả các doanh nghiệp đạt được nhiều thành tựu kinh doanh trong thời gian dịch bệnh phức tạp
Thứ tư, điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt, quản lý và siếtchặt chovayđầu tưbất động sản Giá bất động sản tăng nóngkhôngxuất pháttừ nhu cầu
và định giá thực cóthể gây ra bong bóng giá trịvà rủi ro lan rộngkhiloạitài sản này cònđượcsử dụng làm tài sản đảm bảo trong các hợp đồngvay hoặc phát hành trái phiếu
Thứ năm, cần xây dựng bộ dữ liệu chi tiết theo lĩnh vực nhằm phụcvụ cho công tác dựbáo vàtăng cườngminh bạch thông tin góp phần ổn định tâmlý ngườitiêu dùng,ổnđịnhlạm phát kỳvọng./
Tài liệu tham khảo
International Monetary Fund, https://data.imf.org/regular.aspx?key=61015892 Tổng cục thống kê, 2021, Thông cáo báo chí về tình hình Kinh tế - Xã hội quý IV và năm 2021, https://www.gso.gov.vn/du-lieu-va-so-lieu-thong- ke/2021/12/thong-cao-bao-chi-ve-tinh-hinh-kinh- te-xa-hoi-quy-iv-va-nam-2021/
Trung tâmlưu kýchứngkhoánViệtNam, 2022, https://www.vsd.vn/vi/tra-cuu-thong-ke/TK_SL_TKGD_NDT?tab=7
Kinh tế Châu Ả - Thái Bình Dương (Tháng 5/ 2022) 65