Tác động của cách mạng công nghiệp 4.0 đến phát triển Nguyễn Tiến Mạnh Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp Cách mạng công nghiệp 4.0 CMCN 4.0 giúp cácdoanhnghiệpnângcao nănglực
Trang 1Tác động của cách mạng công nghiệp 4.0 đến phát triển
Nguyễn Tiến Mạnh
Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp
Cách mạng công nghiệp 4.0 (CMCN 4.0) giúp cácdoanhnghiệpnângcao nănglực sảnxuất, đổi mới sáng tạo,giảm tiêu hao nguyên nhiên liệu, chi phí sản xuất - vận hành, đồng thờiđápứng chính xác hơn nhu cầu của kháchhàng,từ đó làmthay đổi mạnhmẽ phương thức sản xuấtvà giúp doanh nghiệp dễ dàng thamgia vào chuỗi giá trị toàn cầu
1 Quản trị doanh nghiệp và cách mạng công
nghiệp 4.Ó
Quản trị doanh nghiệp là hệthống các quytắc,cơ
chế,quyđịnh mà thông qua đó doanh nghiệp được
điều hành và kiểm soát Quản trị doanh nghiệp liên
quan đếnviệc cân bằng lợi ích của các bên liên quan,
chẳng hạn như cổđông,người quản lý, khách hàng,
nhà cung cấp, nhà tài trợ vốn, chính phủ và cộng
đồng Theo Chu Thị Hà,Đinh Thị Ngọc Hà (2019),
quản trị doanh nghiệp phải đảm bảo được 4 chức
năng cơ bản: Kế hoạchvà dựbáo; Tổ chức thựchiện;
Lãnh đạo, chỉ đạo; Kiểm tra kiểm soát và ra các
quyết định điềuchỉnh Trongquảntrịdoanhnghiệp,
các chức năng này cần được thực hiện một cách
đông bộ, thống nhất và phù hợp tạo ra sự cộng
hưởng nhằm đảm bảo doanhnghiệphoạt động liên
tụcvà không ngừng phát triển, đạtđượcnhững mục
tiêu chungđã đềra
Trong những năm gàn đây, cụm từ cách mạng
công nghiệp 4.0 được nhắcđến khá phổ biến trong
trong tấtcả các lĩnhvực vàmọi mặt của đời sống, xã
hội Vậy công nghiệp 4.0 thực chất là gì, và nó tác
động đến phát triển doanh nghiệpnhư thế nào? Và
vai trò của quản trị doanh nghiệpđược thể hiện ra
sao trước những cơhội vàtháchthứccủa cuộc cách
mạng công nghiệp 4.0
Hiện nay, việc các doanh nghiệpViệt Nam chưa
tham gia sâu vào chuỗigiá trị toàncầu, do áp dụng
côngnghệlạc hậu, sử dụng nhiều nhâncôngnên chi
phí sản xuất cao, khiến khả năng cạnh tranh của
hàng hóa thấp Một khi cácdoanh nghiệp Việt Nam
đầu tư nghiên cứu, phát triển sản phẩm theo nhu
càu của khách hàng, theo định hướng CMCN4.0 thì
vị thế doanh nghiệp sẽ được khẳng định và nâng
cao Tuynhiên,để lâmđược điêunày thì các doanh
nghiệp cân áp dụng cách thức quản trị doanhnghiệp
hiện đại Quản trị doanh nghiệp thời đại 4.0 được
ứng dụng trong hầu khắp các khía cạnh từ kinh
doanh, quản trị nhânsự đến chăm sóckhách hàng Đôngthời, quản trị doanh nghiệp găn với côngnghệ cho phép các nhânviên trong côngty có thể liên lạc, trao đổi và làm việc với nhau dễ dàng hơn, tạo ra môi trường làm việc hiện đại và thuận lợi hơn
2 Cơ hội từ cách mạng công nghiệp 4.0
CuộcCách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) với xuhướng phát triển dựatrên hệthống kết nối số hóa- vật lý - công nghệ sinh học, trong đó sự đột phá của Internet và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi nền sản xuất, tác độngmạnh mẽ đếndoanh nghiệp Là quốc gia đang phát triển, việc tiếp cận những thành tựu của CMCN 4.0 là con đường ngắn nhất để các doanh nghiệp Việt Nam bứt phá, tận dụng cáccơ hội để giảm chi phí, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, gia tăngvị thế cạnh tranh trên thị trường
Vậynhững cơ hội mà cuộccách mạng 4.0 mang đến cho sự phát triển chodoanh nghiệp hiện nay có thể nóitới là:
- Góp phần thúc đẩy quá trình sản xuất của doanh nghiệp theo hướngCNH-HĐH: Việc ứng dụng những thành tựu của khoa học và công nghệ (KH&CN), dựa trên cuộc cách CMCN 4.0 sẽ tạo ra những hệ hống sản xuất thông minh, tự động hóa sảnxuất, giúp doanh nghiệp nâng caonăng suất, quy trình sản xuất sản phẩm được rút ngắn sẽ làm tăng
cơ hội cho các doanh nghiệp đi trước, đón đầu thị trường Nhờứng dụngcông nghệ cũng sẽ làm cho chất lượng sản phẩm được nâng cao, đồng thời tiết kiệm nhân công và năng lượng, có thể chi phí sản xuất từ đó làm tăng khả năng cạnh tranh cho các doanh nghiệp
Theo số liệu vừa được Microsoft công bố, GDP của châu A - Thái Bình Dương sẽ đạt thêm 387 tỷ USD vào năm 2021 và tăng thêm 1,0% hàng năm nếu ngành sản xuất của khu vực này thực hiện
Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (Tháng 1/ 2022) 37
Trang 2NGHIÊN CỨU
RESEARCH
chuyến đổi số Tại các nhà máysảnxuất thông minh,
máy móc sẽ được kết nối internet và liên kết với
nhau qua hệ thống, từ đó có thểthực hiện các quy
trình thông minh và hiệu quả trong sản xuất Với
công nghệ mới, mọi hoạt động đượctối ưu hóa, giảm
sự can thiệpcủa con người, quy trình sảnxuấtđược
minhbạch từkhâu đầu tiên đến khâu cuối cùng, từ
nhà máy đến chuỗi cung ứng Thựctiễncho thấy, tại
nhiều nhà máy thông minh, máy móc thiết bị tự
động kếtnối và thực hiệnđến 75% khối lượng công
việc của quy trình sản xuất và tiêuthụ hànghóa
Các doanh nghiệp dễ dàngcó cơ hội tham gia vào
chuỗi cung ứng toàn cầu, cơ hội tiếp cận, học hỏi
nhiều công nghệ hiện đại thuận tiện hơn, với các
mức chi phí thấp hơn Đánh giá từ giới phân tích
cũng chỉ ra rằng, kinh tế số và thương mại điện tử
đang làm cho thế giới thu nhỏ lại để các doanh
nghiệp nhỏ và vừa lớn lên,xóa bỏđược các bất lợi cố
hữu khitiếp cậnđược thị trườngtoàn cầu.Thương
mại điện tử trên nền tảng di động và thương mại
điện tử địnhvị sẽtiếp tục là xu thếchủ đạotrênthế
giới,chiếm 25%tổng mứcbánlẻ toàncầu
- Mờ rộng thị trường, tăng năng suất lao động:
CMCN 4.0giúp các doanhnghiệp có cơ hộimở rộng
thị trường phát triển Doanh nghiệp ứng dụng khoa
học công nghệ vàosản xuật sản phẩm,sẽ có sự thay
đổi lớn từ phía cung hàng hóa thông qua việc tiết
giảm chi phí và tăng năng suất lao động Cùng với
đó, chi phí giao thôngvậntảivàthôngtin liên lạc sẽ
giảm xuống, hậu cần và chuỗi cungứngtoàncầu sẽ
trởnên hiệu quả hơn, các chi phíthương mạiđược
giảm bớt Từ đó, thị trường của doanh nghiệp sẽ
được mở rộng Theo số liệukhảo sát của Bộ Công
Thương, hiện nay, có 61% doanh nghiệp ViệtNam
còn đứng ngoài cuộc CMCN 4.0 và 21% doanh
nghiệp mới bắt đầu có cáchoạt động chuẩn bị
- Tăng khả năng cạnh tranh và tham gia chuỗi
cung ứng toàn cầu: Với sự phát triển nhanh chóng
của Internet vạn vật (loT) trên toàn thế giới, công
nghệ nhà thông minh, thành phố thông minh, con
người sẽ được hưởng thụ một cuộcsống với những
tính năngtuyệtvời CMCN 4.0 sẽ giúp DN tăngkhả
năng tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu cũng như
khu vực Thực tế cho thấy, việc các daonh nghiệp
Việt Nam chưa tham gia sầu vào chuỗi giá trị toàn
cầu do áp dụng công nghệ lạc hậu, sử dụng nhiều
nhân công nên chi phísản xuấtcao, khiến khả năng
cạnhtranh của hàng hóa thấp
3 Những thách thức của cách mạng công
nghiệp 4.0
Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đang tạo ra sự
thayđổi nhanh chóngtrongcách quản lý,điều hành
cũng như phát triển của doanh nghiệp Việt Nam
Điềunàycũngtác động trựctiếp đếnxuhướng phát
triển trong quản trị nguồn nhân lực của doanh nghiệp
Thứ nhất, nhận thứccủa doanh nghiệp về CMCN 4.0 và quản trịdoanhnghiệp vẫn còn thấp Theo Chu Thị Hà, Đinh Thị Ngọc Hẩ (2019), hiện nay, nhiều
DNchưa hiểu về bản chất của CMCN 4.0,chưa nhận thức đây đủ vê cácxuthế công nghệ đến ngành, lĩnh vực của mình, chưa sẵn sàng năng lực để tiếp cận công nghệ, hệ thống hạ tầng, thay đổi quy trình, thay đổi cách thức quảntrị, điêuhành để đáp ứng được với xu thế công nghệ Đây là thách thức các doanh nghiệp cân giải quyễt đâu tiên, trước khi tính đẽn nhữngkẽhoạch dàihơi hơn
Thứ hai, chưađầu tư và ứng dụng công nghệvào hoạt độngsản xuấtđể nâng cao năngsuất và hiệuquả trong việc đào tạovà phát triển nguồn nhân lực trong thời kỳCMCN 4.0 Bên cạnh những tác động to lớnmà CMCN 4.0đem lại thì cũng có nhiều thách thức được đặt ra đốivới các nước đang phát triển như Việt Nam, đặc biệt sẽlàm thay đổi mạnhmẽcơ cấu lao động và thịtrường lao động Hệthống tựđộng hóa sẽ thaythế dần lao độngthủ công trong toàn bộ nềnkinh tế, sự chuyển dịchtừ nhân công sangmáy mócsẽ giatăng
sự chênh lệch giữa lợi nhuận trênvốnvàlợi nhuận vớisứclao động, điều này sẽtác động đến thu nhập của lao động giản đơn và gia tăng thất nghiệp, số lượng công việc cần lao động chất lượng cao ngày càng giatăng, phátsinh một thịtrường việc làmngày càng tách biệt: thịtrường kỹ năng cao, thị trường kỹ năngthấpvàdẫn đếngiatăngsự phân hóa, hoặc tạo
ra nhu cầuviệclàm hoàn toànmới so với trước đây,
do vậy cầncó sự chủ độngchuẩn bị trong việc đào tạo nguồn nhân lực, giáo dục nghề nghiệp phù hợp với nhu cầu thị trường
Công nghệ mới đi kèm với những đòi hỏivề kỹ năng, kiến thức phải được cập nhật mới để thích ứng nhanh chóngvới sựthay đổi của CMCN 4.0 Hầu hết doanh nghiệp mới ứng dụng được một phần công nghệvào quản trị doanh nghiệp Một khảo sát tiến hành trên 100 doanhnghiệp Việt Nam mới đây cho thãy, trong 30% doanh nghiệp sử dụng công nghệ đế quản trị doanh nghiệp có đến 98% sử dụng các phãn mềmriêng lẻnhư: kếtoán, CRM, kho, bán hàng thiếu sự liên kết với nhau Trong các hoạt động marketing, các "kỹ thuật cơ bán” như tận dụng các công cụ tìm kiếm trên internet, tạo các chiến dịch Marketing Online trên mạng xã hội thì chỉ có một số ít các doanhnghiệp sử dụng các phần mềm
hỗ trợ quản trị
Theo Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), hiện nay doanhnghiệp nhỏvàvừa của Việt Nam chiếmkhoảng 97% tổngsố DN,với nhiều hạnchếcơ bản như:Quy mô nhỏ, thậm chísiêu nhỏ, mức vốn chỉ ở mức từ 4-7 tỷ đồng/ doanh nghiệp; trình độ khoa học - công nghệ và đổi mớisángtạo
38 Kinh tế Châu Ả - Thái Bình Dương (Tháng 1/ 2022)
Trang 3còn thấp, chưa tham gia được vào chuỗi giátrị sản
xuất toàn cầu Cùngvới đó, 80%đến90% máy móc
sử dụng trong các doanh nghiệp Việt Nam là nhập
khẩu, gần 80% là những côngnghệ cũ từ thập niên
1980-1990; khoảng 75% số máy mócvà trang thiết
bị đã hết khấu hao, hiệu quả sản xuất thấp Trong
khi đó,với những đòihỏi về nền tảng của công nghệ
số, kết nốithông minh cùng những đổi thay về mặt
công nghệ trong cuộc CMCN 4.0, buộc các doanh
nghiệp phải có sự chuyển đổi mạnh mẽtrongđầutư
và sản xuất, kinh doanh
Thứ ba,chưa nhận thức được xu hướng tác động
của CMCN4.0 đến doanh nghiệp và thay đổi nhận
thức trong quản trị doanhnghiệpđặcbiệt là quản trị
nguồn nhân lực Để tận dụng cơ hội của CMCN 4.0,
đòi hỏi các doanh nghiệp phải có nhữngnhậnthức
đúng vai trò trách nhiệm của mình trong tiến trình
đóng góp cho sự phát triển kinh tế của Việt Nam
trong thờikỳ hội nhậpkinh tế quốc tế ngày càng sâu
rộng, bắtkịpthời cơ và vận hội của CMCN 4.0
Mộttrong những thách thức đáng chú ý là khó dự
đoán xu hướng để có thể đầu tư pháttriển nguồn
nhân lực cho tương lai Như đã đề cập, tới năm
2025, có tới 80% công việc sẽlà những công việc
mớimà chưa từng có ởthời điểm hiện nay.Thực tế,
ngay ở Việt Nam, mộtsố nghề cũng đang biến mất,
ví dụ như nghề xe ômtự dođã bắt đầu biếnmất khi
Grab ra đời
Nhiều ngân hàng,thay vìmở rộng mạng lướinhư
trước đây thì bắt đầu phải thu hẹp mạng lưới do
người dân đã bắt đầu quen với Internet banking và
không còn cầntớitrụ sở để giao dịch,vì vậy, nghề
giao dịch viên tại các ngân hàng cóthểdần biến mất
Các ngành nghề lặp đi lặp lại với quy trình cụ thể
như kế toán, lậptrình, bảo trì vận hành cóthểđược
thay thế bằng người máy vớitrí tuệ nhân tạo
Việc dự đoán những thay đổi và yêu cầu nghề
nghiệp mà người máy khó hoặc chưa thể thaythế
con người là khá khó khăn về nội dung vàthời gian
diễnra,để doanhnghiệp có hướng đầu tưdài hạn và
phù hợp Chỉ biết rằng, nhữngthay đổi về yêu cầu
lao động trêncó thể diễn ra nhanh chóng trong thời
gian từ 10 tới 15 năm nữa
4 Quản trị doanh nghiệp trong cách mạng
công nghiệp 4.0
Một là, thay đổi nhận thức và tư duy về CMCN
4.0: nhà quảntrị phải tiên phong trong đổi mới tư
duy, nhận thức đểnâng cao nhận thức về cơ hộicủa
CMCN 4.0, tạo ra lợithếcạnh tranh, bởi chínhcuộc
cách mạng này ảnh hưởng trực tiếpđến sự tồn vong
củachính doanh nghiệp Thay đổi nhậnthức là một
cuộc cách mạng diễn ra trongsuynghĩ của cácnhà
quản trị Để thayđổi nhận thức, chủdoanh nghiệp
cân chủ động hơn trong quá trình tìm hiểu và cập
nhật các xu hướng mới Đặc biệt là các xu hướng về công nghệ có thể ứngdụngthực tiễnvào quá trình quảntrị của doanh nghiệp
Hai là,đầu tư, ứng dụng công nghệ vào sẩnxuẩt kinhdoanh no'i chungvà quản trị doanh nghiệpnói riêng nhăm nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp Những thách thức của quản trị doanh nghiệp trong CMCN 4.0 hoàn toàn có thể giải quyết nếu các nhà quảntrị biễt ứng dụng phần mềm, các giảipháp công nghệđễ giúp quá trình quản trịkinh doanh co' thể tối ưu hóa nguồn lực và tiết kiệm chi phí Do vậy, để thích ứng với đòi hỏi từ cuộc cách mạng này, doanh nghiệp phải tăng cường đầu tư trang thiết bị, công nghệ, máy móc, tự động hóa trong sản xuất, kinh doanh
Ba là, trong bối cảnh CMCN 4.0 thì công nghệsố
là yếutố tác động lớnnhất đếnxuhướngvà phương thức quản trị doanh nghiệp Nhà quản trị phải co' kiên thức hiểu biẽt vê việc ứngdụngcông nghệ vào hoạt động quản trị, điều hành, trong đó áp dụng phần mềm quảntrị doanh nghiệp vàoquá trình kinh doanhđể tối ưu hóa nguồn lực và tiết kiệm chiphí Đông thời, nhà quản trị cần xác định của doanh nghiệp đang ởđâu trong cuộc CMCN 4.0,qua đó xác định nguồn lực và chiến lược tiễp cậnphù hợp Kếtluận: Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đem đến một bước nhảy vọt cho doanhnghiệp trong các hoạt động sản sản xuất, kinh doanh cũng như thay đổi tưduy quản trị, giúp chodoanh nghiệp lựa chọn được phương pháp quản trị có hiệu quả đặc biệt trong quản trị nguồn nhân lực Nếutận dụngtốt cơ hội, các doanh nghiệp Việt Namsẽ có khả năng thu hẹp khoảng cách phát triển với các nước tiên tiền hơn và sớm thực hiện được mục tiêu trở thành nước công nghiệp hóatheo hướng hiệnđại./
Tài liệu tham khảo
Nhận diện thách thức đặtra đốivới quảntrị nhân
sự thời đại 4.0 (Tạp chí tài chính)
Chu Thị Hà, Đinh Thị Ngọc Hà (2019), Quản trị doanh nghiệp trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp4.0, Tạp chí Tai chính kỳ 2 tháng 4/2019 Quản trị doanh nghiệp trongthời đại4.0 thếnào cho hiệu quả? Truy cập từ link: https://www.itgvietnam.com/quan-tri-doanh- nghiep-trong-thoi-dai-4-0-the-nao-cho-hieu-qua/ Quản lý doanh nghiệp là gì?,https://luat- minhkhue.vn/tu-van-luat-doanh-nghiep/quan-tri-doanh-nghiep.aspx
Cách mạng công nghiệp 4.0 và sự thay đổi cách quản trị doanh nghiệp: http://izisolution.vn/cach- mang-cong-nghiep-4-0-va-su-thay-doi-cach-quan- tri-doanh-nghiep
Kinh tế Châu  - Thái Bình Dương (Tháng 1/ 2022) 39