KHÁI QUÁT VỀ CHỐNG LAN TRÁNH BIỆN PHÁP PVTM Khái niệm lẩn tránh PVTM được đề cập tại Điều 72 của Luật Quản lý ngoại thương năm 2017 như sau: “Lẩn tránh biện pháp PVTM là hành vi nhằm tr
Trang 1NGHIÊN cứa - TRAO Đổi
Chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại:
Chông lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại (PVTM) hiện nay là một đề tài còn khá mới đối với Việt Nam nói riêng và các quốc gia trên thế giới nói chung Các văn bản quy phạm pháp luật của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cũng chưa có quy định cụ thể về vấn đề này, do vậy, vấn đề về cơ sở lý luận chủ yếu được nghiên cứu và tìm hiểu trong nội luật của các quôc gia trên thế giới Bài viết nhằm tìm hiểu những vấn đề khái quát về chông lẩn tránh biện pháp PVTM, đồng thời nghiên cứu các quy định của Việt Nam và thực tiễn điều tra của Việt Nam về chống lẩn tránh biện pháp PVTM, để từ đó rút
ra bài học cho Việt Nam trong vân đề chông lẩn tránh biện pháp PVTM.
KHÁI QUÁT VỀ CHỐNG LAN TRÁNH BIỆN
PHÁP PVTM
Khái niệm lẩn tránh PVTM được đề cập tại Điều
72 của Luật Quản lý ngoại thương (năm 2017) như sau: “Lẩn tránh biện pháp PVTM là hành vi nhằm trôn tránh một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ thực thi biện pháp PVTM đang có hiệu lực đôi với hàng hóa thuộc đối tượng áp dụng biện pháp này khi nhập khẩu vào lãnh thổ Việt Nam Các biện pháp PVTM đang được
áp dụng đôi với hàng hóa nhập khẩu có thể được mở rộng trong trường hợp Cơ quan điều tra xác định có hành vi lẩn tránh”
Các căn cứ pháp lý để tiến hành điều tra áp dụng biện pháp chống lẩn tránh biện pháp PVTM trong pháp luật Việt Nam được quy định tại những văn bản sau: Điều
72, Luật Quản lý ngoại thương (năm 2017); Chương
V Nghị' định số 10/20Í8/NĐ-CP, ngày 15/01/2018 của Chính phủ quy định chi tiết một sô điều của Luật Quản
lý ngoại thương về các biện pháp PVTM
Mặc dù đây là biện pháp lần đầu được ghi nhận trong
hệ thống pháp luật Việt Nam, nhưng về cơ bản, Việt Nam đã có một cơ sở pháp lý đầy đủ về chông lẩn tránh biện pháp PVTM, quy định một cách cụ thể về quy trình, trình tự, thủ tục, cũng như nội dung điều tra đối với lẩn tránh biện pháp PVTM Qua đó, Cơ quan điều tra cũng như các doanh nghiệp (DN) trong nước, có thể
sử dụng những cơ sở pháp lý này để tiến hành đề nghị
hoặc khởi xướng điều tra một vụ việc về chống lẩn tránh biện pháp PVTM Ngoài ra, Thủ tướng Chính phủ cũng
ký Quyết định sô' 824/QĐ-TTg, ngày 04/7/2019 ban hành Đề án Tăng cường quản lý nhà nước về chống lẩn tránh biện pháp PVTM và gian lận xuất xứ Đề án này nhằm tăng cường quản lý nhà nước đôi với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, đầu tư nước ngoài; đồng thời, tăng cường hiệu quả thực thi pháp luật về chông lẩn tránh, xuât xứ, hải quan
Tính đến hết tháng 8/2021, DN Việt Nam đã bị 20 vụ điều tra chông lẩn tránh được khởi xướng đôi với hàng hóa xuất khẩu (Hội đồng tư vấn về Phòng vệ thương mại - VCCI, 2021) Hầu hết các
vụ việc đều đi đến kết luận là có tồn tại hành vi lẩn tránh, sau đó bị áp dụng biện pháp chông lẩn tránh PVTM từ các nước Theo Cục PVTM, các vụ việc điều tra chông lẩn tránh biện pháp PVTM đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam đang có
xu hướng gia tăng gần đây (Trung tâm WT0 và Hội nhập, 2021) Bên cạnh sự gia tăng về số lượng, tính chất của các
vụ việc cũng trở nên đa dạng và phức tạp hơn Các sản phẩm không chỉ giới hạn ở
‘Giảng viên Khoa Luật - Trường Đại học Ngoại thương
1 Bài viết được tài trợ bởi đề tài "Biện pháp PVTM theo các Hiệp định thương mại tự do thê hệ mới và một số kiến nghị
cho Việt Nam" mã số: NTCS2019-44
30 Kinh tế và Dự báo
Trang 2Kinh tế
là Dựbao
kim loại cơ bản, như: sắt, thép, mà mở
rộng ra nhiều sản phẩm mới (Bộ Công
Thuởng, 2020)
THỰC ỊIỄN CỦA VIỆT NAM về
CHỐNG LẨN TRÁNH PVTM
Tính đến nay, Việt Nam đã tiến hành
khởi xướng điều tra 2 vụ về lẩn tránh
biện pháp PVTM, trong đó có 1 vụ đã áp
dụng biện pháp chông lẩn tránh PVTM
chính thức và 1 vụ đang trong quá trình
điều tra Cụ thể như sau:
Điều tra lẩn tránh biện pháp tự vệ
với thép dây, thép cuộn
Ngày 25/12/2015, Bộ trưởng Bộ
Công Thương đã ban hành Quyết định
số 14296/QĐ-BCT về việc điều tra áp
dụng biện pháp tự vệ đôi với một số sản
phẩm phôi thép, thép dài nhập khẩu
Cụ thể, đôi với mặt hàng thép cuộn,
thép dây, sau khi khởi xướng điều tra,
Bộ Công thương đã ra quyết định áp
dụng biện pháp tự vệ tạm thời đôi với
mặt hàng phôi thép và thép dài Sau 4
tháng, biện pháp tự vệ đã được áp dụng
chính thức, kéo dài đến tháng 03 năm
2020 Tuy nhiên, ngay khi có lệnh áp
thuế của Bộ Công Thương, lượng thép
cuộn hợp kim nhập khẩu vào Việt Nam
đã sụt giảm mạnh, từ hơn 1,15 triệu tấn
trong năm 2015 xuông còn 700 nghìn
Ỉ ấn trong năm 2018 Thay vào đó, lượng
hép cuộn không hợp kim nhập khẩu lại
ó xu hướng tăng mạnh trong khoảng
hời gian này Cụ thể, từ năm 2015 đến
lăm 2016, lượng thép không bị áp thuế
đã tăng từ 230 nghìn tấn lên thành 792
Ỉghìn tấn Do đó, ngày 26/7/2018, Bộ
lông Thương đã ban hành Quyết định
chông lẩn tránh biện pháp tự vệ
Cơ quan điều tra đã tiến hành đúng
trình tự một vụ việc điều tra theo luật
dịnh Cụ thể:
- Ban hành quyết định khởi xướng
điều tra và thông báo điều tra Ngày
26/7/2018, Bộ Công Thương ban hành
Quyết định sô' 2622/QĐ-BCT kèm Thông
báo về việc điều tra áp dụng biện pháp
c hống lẩn tránh biện pháp PVTM đô'i với
cíc sản phẩm thép dây/thép cuộn nhập
knẩu vào Việt Nam từ nhóm các vùng
lính thổ khác nhau2
Cục PVTM - Bộ Công Thương yêu cầu các DN có liên quan trong vụ việc điều tra cung cấp thông tin trong bảng câu hỏi điều tra áp dụng biện pháp chông lẩn tránh biện pháp PVTM Tiếp đó, Cục PVTM tiến hành nhận bản trả lời câu hỏi của DN, thực hiện thẩm tra tại chỗ DN sản xuất nội địa và DN nhập khẩu,
tổ chức phiên tham vấn công khai vào giữa tháng 01/2019
Ra quyết định áp dụng biện pháp chông lẩn tránh biện pháp PVTM: Ngày 13/5/2019, căn cứ trên báo cáo của cơ quan điều tra, Bộ Công Thương ban hành Quyết định sô' 1230/QĐ-BCT về việc áp dụng biện pháp chông lẩn tránh biện pháp PVTM đối với các sản phẩm thép dây, thép cuộn nhập khẩu vào Việt Nam dưới hình thức thuế nhập khẩu bổ sung với mức thuế là 10,9%, tính từ ngày 28/5/2019 đến hết ngày 21/3/2020, trong trường hợp biện pháp tự vệ ban đầu không gia hạn Biện pháp này được gia hạn áp dụng theo Quyết định sô' 930/QD-BCT cùa Bộ trưởng Bộ Công thương
về việc gia hạn áp dụng biện pháp chông lẩn tránh biện pháp PVTM Thời gian gia hạn tính đến ngày 23/3/2023, nếu không có rà soát và gia hạn tiếp
Nhận xét:
Thứ nhất, về hành vi lẩn tránh, các DN xuâ't khẩu
đã thực hiện hành vi lẩn tránh biện pháp tự vệ thông qua việc thay đổi không đáng kể mặt hàng xuât khẩu vào Việt Nam3
Thứ hai, đây là vụ việc về chông lẩn tránh PVTM đầu tiên của Việt Nam, tuy nhiên, cơ quan điều tra của Việt Nam đã tuân thủ một cách nghiêm ngặt các quy định cả về nội dung cũng như hình thức của một cuộc điều tra về chông lẩn tránh biện pháp PVTM
Điều tra chông lẩn tránh biện pháp PVTM đối với sản phẩm đường mía
Nếu vụ điều tra chông lẩn tránh đầu tiên là điều tra về chông lẩn tránh biện pháp tự vệ, thì đôi với vụ việc này, cơ quan điều tra tiến hành điều tra chông lẩn tránh thuế chông bán phá giá và thuế chông trợ câ'p đối với sản phẩm đường mía
Ngày 21/9/2021, Bộ Công Thương ban hành Quyết định sô' 2171/QĐ-BCT về việc điều tra áp dụng biện pháp chông lẩn tránh biện pháp PVTM (chông bán phá giá, chông trợ câ'p) đô'i với sản phẩm đường mía có xuâ't
xứ từ Thái Lan bị cáo buộc lẩn tránh thông qua 5 nước ASEAN gồm: Lào, Campuchia, Indonesia, Malaysia, Myanmar trên cơ sở Hồ sơ yêu cầu của đại diện ngành sản xuâ't trong nước và Hiệp hội Mía Đường Việt Nam
Kê’ từ ngày 09/02/2021, Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định 477/QĐ-BCT áp dụng thuế chông bán phá giá, chông trợ cap tạm thời với sản phẩm đường mía có xuâtxứtừTháiLan và ngày 15/6/2021,
Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định sô' 1578/
QĐ-BCT áp dụng biện pháp chông bán phá giá, chông trợ câ'p chính thức đô'i với một sô' sản phẩm -Các sản phẩm bị điều tra có các mã HS 7213.91.90; 7213.99.90; 7217.10.10; 7217.10.29; 7229.90.99: 9839.10.00;
9839.20.00
3 Hành vi lẩn tránh này được quy định tại Điều 77, Nghị định sô' 10/2018/NĐ-CP
Economy and Forecast Review 31
Trang 3NGHIÊN Cứa - TRAO Đổi
đường mía nhập khẩu vào Việt Nam có xuất xứ từ Thái Lan Sô' liệu nhập khẩu của cơ quan hải quan cho thấy, lượng nhập khẩu đường được khai báo là có xuất xứ từ 5 nước ASEAN, gồm có: Lào, Campuchia, Indonesia, Malaysia, Myanmar trong giai đoạn sau khi Việt Nam khởi xướng điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp với đường mía từ Thái Lan (từ tháng 10/2020 đến tháng 6/2021) đã tăng mạnh so với giai đoạn 9 tháng trước đó, cụ thể lượng nhập khẩu tăng
từ 107.600 tấn lên 527.200 tấn Trong khi đó, lượng nhập khẩu đường có xuất xứ từ Thái Lan vào Việt Nam đã giảm gần 38%, từ 955.500 tấn xuống còn 595.000 tấn (Cục PVTM, 2021) Ngay sau khi lượng đường nhập khẩu từ một sô'nước ASEAN (ngoài Thái Lan) có dấu hiệu gia tăng, Bộ Công Thương (Cục Phòng vệ thương mại và các đơn vị liên quan) đã chủ động tham vấn, hỗ trợ Hiệp hội Mía đường Việt Nam cũng như ngành sản xuất đường mía trong nước thu thập thông tin, sô liệu, xây dựng Hồ sơ yêu cầu điều tra chông lẩn tránh biện pháp PVTM với sản phẩm đường mía Hồ sơ của ngành sản xuất trong nước đã cung cấp một sô' thông tin, bằng chứng cho thấy có dấu hiệu về việc lẩn tránh biện pháp PVTM qua 5 nước ASEAN nói trên, đặc biệt là lượng nhập khẩu gia tăng đột biến từ 5 nước ASEAN
Theo quy định pháp luật, sau khi khởi xướng điều tra, Bộ Công Thương đã gửi bản câu hỏi điều tra cho các bên liên quan để thu thập thông tin nhằm phân tích, đánh giá, làm rõ các nội dung cáo buộc cũng như điều tra các hành vi lẩn tránh biện pháp chông bán phá giá, chông trợ cấp Bộ Công Thương cũng sẽ thực hiện việc thẩm tra, xác minh các thông tin do các bên liên quan cung cấp trước khi hoàn thành kết luận điều tra chính thức về vụ việc Thời hạn điều tra là 6 tháng, trong trường hợp cần thiết, Bộ Công Thương có thể gia hạn điều tra, nhưng không được quá 6 tháng Vụ việc này hiện nay vẫn đang trong quá trình điều tra
Mặc dù chỉ với 2 vụ về điều tra chống lẩn tránh biện pháp PVTM và đặc biệt, trong cả 2 vụ điều tra này, quyết định khởi xướng điều tra đều căn cứ theo đơn yêu cầu của các nhà sản xuất trong nước, điều này cho thấy các DN Việt Nam đã có sự hiểu biết nhất định về PVTM nói chung, cũng như chông lẩn tránh biện pháp PVTM nói riêng, qua đó các DN có thể tận dụng các quy định của pháp luật nhằm hạn chê' những thiệt hại tiếp tục xảy ra do hành vi lẩn tránh thuê' PVTM mà các DN xuất khẩu nước ngoài gây ra Đối với Cơ quan điều tra của Việt Nam, qua 2
vụ việc, cơ quan điều tra đã vận dụng những quy định pháp lý về chống lẩn tránh PVTM để điều tra và áp dụng một vụ việc một cách chính xác, hợp lý và hiệu quả, tuân thủ đúng quy định về điều tra chông lẩn tránh PVTM Vụ điều tra thứ nhất là điều tra đô'i với hành vi lẩn tránh thuê' tự vệ, vụ điều tra thứ 2 là tiến hành đối với hành vi lẩn tránh thuê' chông bán phá giá
và chông trợ cấp Do đó, có thể thấy, các hình thức lẩn tránh PVTM đều đã và đang được cơ quan điều tra của Việt Nam thực hiện, qua đó sẽ giúp cho tất
cả các nội dung về điều tra lẩn tránh cơ quan điều tra tiếp cận và áp dụng
MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
Nhằm giúp Việt Nam thực thi hiệu quả chống lẩn tránh biện pháp PVTM, tác giả đề xuất một sô' kiến nghị sau:
Đối với Nhà nước
Một là, các cơ quan quản lý nhà nước cần thực hiện một cách có hiệu quả việc theo dõi, phát hiện sớm những mặt hàng
có nguy cơ gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp nhằm lẩn tránh biện pháp PVTM kết hợp với tàng cường thanh tra, kiểm tra các trường hợp nghi ngờ gian lận xuất xứ Đôi với công tác ngăn ngừa
và dự báo, Bộ Công Thương cần thường xuyên theo dõi và rà soát nhóm hàng có nguy cơ cao để các cơ quan quản lý có thể dựa vào đó tiến hành các nhiệm vụ cần thiết để xử lý vấn đề gian lận xuất
xứ, chuyển tải bất hợp pháp
Hai là, Chính phủ cần nâng cao khả
năng phôi hợp giữa các bộ, ngành và địa phương, cùng với các ngành hàng,
cơ quan đại diện cho Việt Nam ở nước ngoài, từ đó kịp thời nắm bắt thông tin để theo dõi, ngăn chặn và xử lý các hành vi lẩn tránh biện pháp PVTM Các cơ quan quản lý nhà nước cần nhận thức rõ được
vị trí, vai trò, nhiệm vụ của mình trong các vấn đề về lẩn tránh PVTM, để từ đó,
có sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan nhà nước trong việc cung cấp thông tin, điều tra và áp dụng các biện pháp chống lẩn tránh PVTM
Ba là, cơ quan điều tra về chông lẩn tránh PVTM cần đồng hành cùng với hiệp hội các ngành hàng, các DN để trao đổi, phối hợp với các cơ quan điều tra của nước nhập khẩu, nhằm bảo vệ quyền lợi và lợi ích chính đáng của các DN Việt Nam
Bốn là, cơ quan điều tra cũng cần tiến hành những hoạt động phôi hợp với các cơ quan có thẩm quyền ở nước nhập khẩu để trao đổi thông tin, xử lý các vụ việc gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp; chia sẻ kinh nghiệm đấu tranh phòng chông các hành vi gian lận xuất
xứ, chuyển tải bất hợp pháp
Đô'i với các DN sản xuất
Một là, nâng cao nhận thức về PVTM cũng như chống lẩn tránh PVTM Đa sô' các DN Việt Nam là DN vừa và nhỏ, hiểu biết về phòng vệ thương mại chưa sâu nên vẫn còn bị động khi trở thành đối tượng bị điều tra, hoặc đôi khi không biết
32 Kinh tê và Dự báo
Trang 4Kinh ịế 'à Dtíbáo
tận dụng những căn cứ pháp lý để bảo
vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình
trong các tình huống mà DN nước ngoài
có hiện tượng lẩn tránh biện pháp PVTM
Do đó, DN không hiểu rõ các công việc
cần thực hiện cũng như trình tự thời gian,
thủ tục, các thông tin DN phải cung cấp
Hầu hết, mức độ nhận thức của các DN
về các vấn đề PVTM chỉ dừng lại ở mức
độ “sơ khởi’’, nghe nói tới, nhưng không
có kiến thức sâu hơn về công cụ, cũng
như các vấn đề kỹ thuật, chuyên sâu của
các biện pháp này (Minh Khôi, 2020)
Vì vậy, các DN cần nâng cao nhận thức
yề PVTM nói chung và chống lẩn tránh
PVTM nói riêng Qua đó, khi đối mặt
với các hành vi lẩn tránh PVTM, DN có
hể chủ động hơn trong việc nhận biết và
chuẩn bị hồ sơ, thủ tục để tiến hành yêu
cầu khởi xướng điều tra
nguy cơ bị khiếu kiện, điều tra đốì với
các nhóm mặt hàng thường bị khởi kiện
tại các thị trường xuất khẩu lớn và nhóm
nàng mà DN xuât khẩu nước ngoài
tnường xuyên có xu hướng tiến hành các
h|ành vi cạnh tranh không lành mạnh tại
thị trường Việt Nam Để từ đó, coi trọng
cfing tác tự cảnh báo, xem xét kỹ các
nguy cơ để đưa ra phương án kinh doanh
tnich hợp, đồng thời có kế hoạch chủ
động phòng ngừa và xử lý các vụ kiện PVTM Đồng thời, DN cũng thường xuyên theo dõi, cập nhật thông tin thông qua hệ thông cảnh báo sớm về PVTM do Cục PVTM - Bộ Công Thương cung cấp
Ba là, DN không tham gia tiếp tay cho các hành vi gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp, để tránh trường hợp trở thành đối tượng bị điều tra chông lẩn tránh PVTM tại thị trường nước ngoài
Bốn là, DN nên thận trọng trong việc tăng công
suất, tránh đầu tư ồ ạt, đặc biệt là đầu tư để phục vụ xuất khẩu, tránh để tăng trưởng chỉ phụ thuộc vào xuất khẩu sang một thị trường duy nhât, điều này khiến cho
DN dễ có nguy cơ trở thành bên bị điều tra trong các
vụ kiện PVTM
Năm là, DN cần nâng cao năng lực cạnh tranh, chủ động áp dụng các hệ thông quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế, áp dụng các chuẩn mực kế toán quôc tế, đầu tư cải tiến cho lĩnh vực hệ thống thông tin Từ đó, góp phần tiết kiệm thời gian và chi phí trong việc theo đuổi các vụ kiện, nâng cao tính hiệu quả của quản lý kinh doanh, xây dựng thương hiệu, nhằm mục đích ứng phó kịp thời trước những tranh chấp có khả nàng phát sinh trong thương mại quốc tế
Sáu là, DN nên xây dựng quỹ dự phòng về PVTM
Khi đã xác định được nguy cơ trước những biện pháp PVTM hoặc lẩn tránh biện pháp PVTM, DN nên trích lập quỹ dự phòng hàng năm cho lĩnh vực PVTM Bởi
vì mỗi cuộc điều tra về lẩn tránh PVTM có thể kéo dài 12 tháng (bao gồm cả thời gian gia hạn), do đó,
DN cần có đủ kinh phí để duy trì cho các cuộc điều tra này.ũ
TÀI LIỆU THAM KHẢO
sô
1 Quốc hội (2017) Luật Quân lý ngoại thương, số 05/2017/QH14, ngày 12/6/2017
2 Chính phủ (2018) Nghị định số10/2018/NĐ-CP, ngày 15/01/2018 quy định chi tiết một số
đÌẸU của Luật Quản lý ngoại thương về các biện pháp PVTM
3 Bộ Công Thương (2018) Thông tư sâ'06/2018/TT-BCT, ngày 20/4/2018 quy định chi tiết một
nội dung về các biện pháp PVTM
4 Bộ Công Thương (2020) Báo cáo PVTM năm 2020
5 Cục Phòng vệ thương mại (2021) Bộ Công Thương quyết định điều tra áp dụng biện
pháp chống lẩn tránh biện pháp PVTM đối với sản phẩm đường mía, truy cập từ http://www
trav.gov.vn/default.aspx?page=news&do=detail&category_id=91b07cfl-3658-4f39-b688-
73b9e8ff8a05&id=5d715034-a3b4-4a31-89d0-e4034913df95
6 Hội đồng Tư vân về Phòng vệ thương mại - VCCI (2021) Thống kê các vụ diều tra chống
lẩn tránh thuế chống bán phá giá đối với hàng hóa Việt Nam tại thị trường nước ngoài, truy cập từ
https://chongbanphagia.vn/download/f4770/thong-ke-cac-bien-phap-chong-lan-tranh-thue-cbpg-
voij-hang-hoa-vn-cap-nhat-6t.2021.pdf
1/ Trung tâm WT0 và Hội nhập (2021) Cảnh báo gì khi Việt Nam bị kiện tới 20 vụ chông lẩn
tránh thuế?, truy cập từ https://trungtamwto.vn/hiep-dinh-khac/14715-canh-bao-gi-khi-viet-nam-
bi-kien-toi-20-vu-chong-lan-tranh-thue
8 Minh Khôi (2020) Chủ động thực thi PVTM, truy cập từ
chu-dong-thuc-thi-phong-ve-thuong-mai-628520/
https://nhandan.vn/tin-tuc-xa-hoi/
9 Vanning Yu (2008) Circumvention and anti-circumvention measures: the impact on anti
dumping practice in international trade, Alphen aan den Rijn : Kluwer Law International, 33-46
10 WEIHUAN ZHOU (2016) Circumvention and Anti-Circumvention: Rising Protectionism in
Australia, World Trade Review, 15(3)
Economy and Forecast Review 33