Kỳ vọng xuất khẩu Việt Nam trong bối cảnh phục hồi Trần Thị Thùy Linh Trường Đại học Ngoại Ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội Năm 2021 là năm đầu tiên thựchiện Kế hoạch pháttriểnkinh tế - xã
Trang 1Kỳ vọng xuất khẩu Việt Nam trong bối cảnh phục hồi
Trần Thị Thùy Linh
Trường Đại học Ngoại Ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội
Năm 2021 là năm đầu tiên thựchiện Kế hoạch pháttriểnkinh tế - xã hội 5 năm 2021-2025, nướcta đang nỗ lựcđể hoàn thành mụctiêu đặt ra trong Kế hoạch.Nhưng dịch Covid-19 tiếptụcdiễn biếnphức tạp đã gây ra nhưng ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động kinhtế, trong đó xuất, nhập khẩu hàng hóa bị ảnh hưởng khá nghiêm trọng.Những biếnđộng,khókhăn đó đã khiến các nướccó xuhướng sử dụngsản phẩm nội địa thay cho sản phẩm nhập khẩu khi thực hiện biện phápđóng cửa biên giới để phòng chống dịch bệnh Do đó nhiều nước đã sửdụngcác biện pháp bảohộ thương mại, cácrào cản kỹ thuật để tăng cường bảohộ sản phẩm nội địa, đặc biệt là các mặt hàng nông sản, thủy sản
1 Đặt vấn đê
Trong một báo cáo mới đây từ Ngân hàng Thế
giới (World Bank), kinh tế Việt Nam sẽ tăng tốc
trong năm 2022 với mức tăng trưởng GDP đạt 5,5%
Khuvực dịch vụ sẽ dần phục hồikhi ngườitiêu dùng
và nhà đầu tư lấy lại niềm tin Đây là điều kiện để
kích hoạt hoạt động sản xuất, giúp kim ngạch xuất
khẩu tiếp tục vị thế dẫn đầu nền kinh tế Các hiệp
địnhthương mạisẽlà động lựcchính thúc đẩy các
doanh nghiệptăng cườngkhôi phục hoạt động xuất
nhậpkhau Năm2021 ghi nhận xuất, nhậpkhau đạt
kỷ lục gần 670 tỉ USD, tăng gần 23% so với năm
trước, đưa Việt Nam vàonhóm 20 nền kinh tế hàng
đãu về thương mại quốc tế Trong đó, kim ngạch
xuất khẩu hàng hóa ước đạt hơn 336 tỉ USD, tăng
19% sovớinămtrước Trong năm 2021, có 35 mặt
hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên tỉ USD, chiếm
93,8% tổng kim ngạch xuấtkhẩu Trong đó, có 8mặt
hàng xuất khẩu trên 10 tỉ USD, chiếm 69,7%, bao
gồm: Điện thoại và linh kiện; điện tử, máy tính và
linh kiện; máy móc thiếtbị, dụng cụ khác; dệtmay;
giàydép; gỗ và sản phẩm gỗ; sắtthép; phươngtiện
vận tải và phụtùng
Theo tính toán dựa trênsố liệu thống kê của Tổng
cục Hải quan Việt Nam, tổng kim ngạch xuất nhập
khẩu giữa Việt Nam và khu vựcchâu Á - châu Phi
năm 2021 đạt 444 tỷUSD, tăng22,38%so với năm
2020, đóng góp 67,3% tổng kim ngạch xuất nhập
khẩucủa Việt Nam với thế giới Tổngkim ngạch xuẫt
khẩucủaViệt Nam sang khu vực thịtrườngchâu Á-
châu Phi năm 2021đạt165,9 tỷ USD, tăng 14,62% so
với năm 2020,chiếm 50,2% xuất khẩucủa Việt Nam
ra toàn thếgiới Cácđốitácxuất khẩuchínhcủa Việt
Nam tại khu vực như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật
Bản,ASEAN đềuduy trì được tốc độ tăng trưởng cao, gópphần vào sự tăng trưởng tíchcực của xuất khẩu của Việt Nam ước kimngạch xuấtkhẩusang các thị trường này năm 2021 lần lượt là 56 tỷ USD tăng 14,51%, 21,7 tỷ USD tăng 13,61%, 19,8 tỷ USD 3%, 28,6 tỷUSD tăng 23,6%
Bước sang năm 2022, ngành công thương tiếp tục đặtmục tiêu kim ngạch xuất khẩu tăng khoảng 6-8% sovới năm 2021 và cán cân thương mại duy trì trạngthái thặng dư.Tính đếnhết năm 2021, 15 FTAđượcthực thichophéphàngxuất khẩu của Việt Nam được hưởng thuế suất ưu đãikhi tiếp cậnthị trường ờ trên 50 quốc gia, bao gồm hầu hết các đối tácthươngmại lớn nhất,chiếm trên 70% tổng kim ngạchxuất khẩu
2 Xuất khẩu của Việt Nam năm 2022 và những tín hiệu khởi sac
Năm 2022, việc phục hồi tăng trưởng kinh tế thế giới tùy thuộc rất nhiều vào các chính sách kiểm soát dịch bệnh và quy mô các góiphục hồikinh tế Việcphụchồi kinh tế củacác quốc gia là"bạn hàng" của Việt Nam sẽ ảnh hưởng trực tiếp tớicáccơ hội đẩy mạnh xuất khẩu trongnăm 2022 của nước ta Theo dự báocông bố tháng 12-2021 củaQuỹ Tiền tệ quốctế (IMF), kinh tế Mỹ sẽ tăngtrưởng 5,6% trong năm 2021 Tuynhiên, tăng trưởng kinh tếMỹđược cảnhbáosẽđảo chiềungay từ quý 1-2022 và có khả năng chỉ đạt 3,5% năm 2022 và 2,9% năm 2023 Trong khi khu vực EU được dự báo sẽ phục hồi mạnh mẽ với mức tăng trưởng 5,2% trong năm
2021, sau đó giảmtốc tới mức4,3% năm 2022 và 2,3% năm 2023.Trung Quốc, nhiều khảnăngsẽ đạt mức tăng trưởng cao 8,1% năm 2021 trước khi
Kinh tê Châu Ả - Thái Bình Dương (Tháng 3/ 2022) 7
Trang 2NGHIÊN CỨU
RESEARCH
giảm tốcxuống 5,1% năm 2022 và năm 2023 Mặc
dù hồiphục chậm hơn (ước tăng trưởng 1,8%năm
2021) so với các nền kinhtế lớn trên thế giới, nhưng
kinh tế NhậtBản lại được dự báo sẽ tăngtrưởngấn
tượng 3,4% năm 2022 rồi sau đó mới giảm tốc
xuống 1,1% năm 2023 Nhìn chung, năm 2022 nền
kinh tế thế giới sẽ có những tín hiệu phục hôi và
khởi sắc trong bối cảnh "bình thường mới” và khả
năng thích nghi và làm chủ tình hình trong bối cảnh
đại dịch Covid-19
Bảng 1 Xuất khẩu hàng hóa Việt Nam 2020-2021 (tỷ USD)
Việcthựchiện cam kếtFTA với các nước châuÂu
vàkhu vực khác trên thế giới sẽ giúp phát triển thị
trường xuất - nhập khẩu hàng hóacủa Việt Nam đa
dạng, cân bằng và đạt hiệu quả hơn Bên cạnh đó,
Hiệp định Đối tác toàn diện khu vực (RCEP) được
thực thi từ ngày 01/01/2022 là một trong những
nhântốgóp phần phục hồi kinhtế,các doanh nghiệp
Việt Nam có thểphục hồi và tăngtrưởng sau đại dịch
Covid-19 Theo đó, các doanh nghiệp Việt Nam có
thêm cơhội đẩy mạnh xuất khẩutrong năm 2022
Dệt may là mộttrong những ngành tăng trưởng
xuất khẩu khi nhu cầutiêudùng trênthế giới dự báo
tăng trở lạimạnhmẽ Hiệp hộiDệt may Việt Nam đã
đưa ra kịch bản cho ngành trong năm 2022, khi
dịch bệnh được kiểmsoát trong quý 1/2022 sẽ đạt
kim ngạch xuất khẩu khoảng 42,5-43,5 tỉ USD; kiểm
soát vàogiữa năm đạt 40-41 tỉ USDvàvào cuối năm
sẽ đạt 38-39 tỉ USD Tính đến thời điểm hiện tại,
nhiều doanh nghiệp dệt may của Việt Nam đã có
đơn hàng cho đến tháng 5/2022; cùng với kết quả
phòng chống dịch, thích ứng trong điều kiện bình
thường mới sẽ tạo đà cho các doanh nghiệp phục
hồi sản xuất
Đối với ngành thép, năm 2021 đánh dấu bước
ngoặt khi lần đàu tiên xuất khẩuvượt mốc 10 tỉ USD
Cụ thể, xuất khẩu thép đạtkhoảng 14 triệu tấn với
trị giá hơn 12,7 tỉ USD Theo Hiệp hội Thép Việt
Nam, năm 2022 khi dịch Covid-19 sẽ được kiểm
soát tốt sẽ tạo điều kiệncho các nhà máythép hoạt
động ổn định, đảm bảo nguồn cung thép cho thị
trườngtrongnướcvà xuất khẩu
Các mặt hàngnông sản như cà phê,hạt điều,cao
su, rauquả,hạttiêu, gạo và chè tiếp tụcsẽlà những mặt hàng đóng góp lớn vào tổng kim ngạch xuất khẩu ngành hàng đối với thị trường Liên minh châu
Âu (EU) và có tiềm năng tăng trưởng trong năm
2022.Trong đó, cà phê tiếp tục tận dụngtốtlợithế
về thuế suất 0% theo EVFTA để gia tăng thị phần trong tổng nhu cầu 10 tỉ USD mỗi năm mà EU đang
có Về thị trường, Đức, Ý, Tây Ban Nha và Bỉ tiếp tục
là cácthịtrườngxuất khẩu chính, có tiềm năng tăng trưởng nhưnhững năm trước đây Việc xuất khẩu nông sản sangTrungQuốc được nối lại đem đến kỳ vọng rất lớncho các doanh nghiệptrongnước Lý do
là Trung Quốc hiện là thị trường tiêu thụ rau quả lớn nhất của ngành rau quả Việt Nam Năm 2021 kim ngạch xuất khẩu rau quả sangTrung Quốc đạt 1,9 tỷ USD, chiếm 53,7% thị phần xuất khẩu trong năm 2021
Trongtháng1/2022,xuất khẩu gỗ và lâm sản của Việt Nam đạt 1,5 tỷ USD, tăng 8% so với tháng 12/2021 và tăng 14% so với cùng kỳ năm 2021 Năm 2022 nhiều thuận lợi để ngành gỗ tăng trưởng bứt phá nhờ kinh tế toàn cầu dần phục hôi tăng trưởng sau đại dịch COVID-19, ngành xây dựng tại nhiều thị trường táikhởi động, thúc đẩynhu cầuvề
đồ nội thất tăng.Trong tháng 1/2022, xuấtkhẩugỗ
và sản phẩm gỗ sang thị trường chính đều tăng, trong đó dẫn đầu là thị trường Mỹ với 928 triệu USD, tăng 13%so với cùng kỳ năm 2021 Tiếp theo
là thị trườngNhật Bản đạt 153triệu USD, tăng 16%; Trung Quốc đạt 134 triệu USD, tăng 27%
Theo thôngtin từ Tổng cục Hải quan, từ đău năm đến 15.2, cả nước đã xuất khẩu được 647.763 tẩn gạo,tăng 36,2% so với cùng kỳ nămtrước với kim ngạch gần 314triệu USD, tăng 19,6% Trong tháng đầu tiên của năm 2022, thị trường xuất khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam là Philippines, số lượng xuất khẩuđạt 234.050tấn, kim ngạch 110triệu USD, tiếp theo là thị trường BờBiển Ngà với 59.675 tấn,kim ngạch 23,4 triệu USD; thị trường đứng thứ 3 là Trung Quốcvới37.000 tấn, kim ngạchgần 19 triệu USD; Malaysia: 34.925 tấn, kim ngạch 16 triệu USD Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA),
dự kiến xuấtkhẩu gạo của Việt Nam trong năm 2022 vẫn lạc quan đạt trên 6 triệutấn và cácthịtrường Philippines, BờBiển Ngà,Trung Quốc vẫn chiếmvị trí quan trọng trong lĩnhvựcxuấtkhấu lúa gạo
3 Cơ hội đan xen thách thức
Nhằm góp phần đạt tốc độtăng trưởng GDP của
cả nước năm 2022 ở mức từ 6% đến 6,5%, ngành công thươngđặt mục tiêukim ngạchxuấtkhẩu tăng khoảngtừ 6% đến 8%và cán cân thương mại duy
8 Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (Tháng 3/ 2022)
Trang 3trì trạng thái thặng dư Cách thức tiếp cận trong
phòng, chống dịch củaViệt Nam đã có sự thay đổi cơ
bản, doanhnghiệp cũngthíchứng tốt với dịch bệnh
Vìvậy, chúng ta đang có cơhội lớn để hoàn thành
mục tiêu tăng trưởngxuất khẩu đãđề ra và thậm chí
còn cao hơn
Tuynhiên, dùxuấtkhẩu đã khởi sắcngay từ đầu
năm, nhưng không vìthế màchủ quan, bởi thực tế
hoạt động xuất khẩu vẫn đang phải đối mặt với
nhiềuthách thức nhưcác yếu tốthiếu bền vững như
quy mô xuất khẩu tăng cao nhưng giá trị gia tăng
cònthấp; nhiềungành hàng còn xuất khẩu sản phẩm
thô, sơ chế và phải nhập khẩu thành phẩm đã qua
chếbiến; tỷ trọng của khốidoanhnghiệp "nội" trong
tổng xuất khẩu còn thấp;
Bên cạnh đó, dịch Covid-19 vẫn diễn biển phức
tạp, kéo dài và phát sinh các biến thể mói; tăng
trưởng kinh tế thế giới chưa vững chắc, tiềm ẩn
nhiều rủi ro; chủ nghĩa bảo hộmậu dịch ngày càng
rõ nét, nhiều nước tập trung phát triển sản xuất,
thương mại nội địa; xung đột thương mại vẫn là
nguy cơ trên toàn càu làcácyếutốảnhhưởng đến
hoạt độngxuất khẩu
4 Kết luận
Năm 2022, xuất khẩu của Việt Nam dự báo tiếp
tụcphụchồikhi các quốcgiatrên thế giới dần kiểm
soát được đại dịch Covid-19 Đặc biệt, xuất khẩu
sangcác thị trườngđốitác trong các FTAsẽ tiếp tục
đượctăng cường khi các doanh nghiệp đã dầnthích
nghivới các cam kết của hiệp định cùngthuế nhập
khẩu ưu đãi của các đốitác sẽ tiếptục đượcxóa bỏ
hoặccắtgiảm Để hỗ trợ các doanh nghiệp tăng tốc
xuất khẩu trong năm 2022, Bộ Công Thương cần
tiếptục hỗ trự cácdoanh nghiệp nắm chắc các quy
định để tận dụng các cơ hội, khắcphục nhữnghạn
chế, thách thức, khai thác, phát huy tối đa lợithế của
cácFTA, cụthể:
Thứnhất,tiếptụchoàn thiện khuônkhổ pháp lý
cho thương mại song phương và hợp tác tiểu vùng
củaViệt Nam với các đối tác trong khu vựcnhằm đa
dạng hóa thị trường, đa dạng hóa mặt hàng xuất
nhập khẩu hướng tới mục tiêu phát triển thương
mại bền vững của ViệtNam
Thứ hai, tiến hành giao thiệp ở các cấp với các
đốitácnước ngoài nhằm tháo gỡ khó khăn, duytrì
hoạt động thương mại thông suốt, giúp doanh
nghiệp phụchồisau đại dịch
Thứ ba, thực thi hiệu quả các FTAs đã ký như
ACFTA, VKFTA,VJEPA, RCEP, CPTPP Tích cựckhai
thác các cơ hội xuất khẩu sangthị trường các nước
trongRCEP khi hiệpđịnh nàychính thức có hiệu lực
từ ngày01/01/2022
Thứ tư, đẩymạnh công tác thông tin, hướng dẫn tiếp cận thị trường, trong đó chú trọng nâng cao nhậnthứcvềphát triểnthị trường chủ lực, mở rộng thông tin vềcácthị trường mới, thị trường ngách Thứ năm, đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thương mại, hỗ trợ các doanh nghiệp kết nối giao thương, tham dự hội chợ, triển lãm, trong đó đa dạng hóa các hình thức tổchứcvà thực hiện, kếthợp giữa hoạt động trực tuyến và trực tiếp Đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý nhà nước về thương mại, xúc tiến thương mại
Thứ sáu, nâng cao năng lực của doanh nghiệp ứngphó với các biệnphápphòng vệ thương mại của các nước, và chủ động nghiên cứu đề xuất cácbiện phápphòng vệ thương mại để bảovệlợi ích của các ngành sản xuất trong nước Chỉ đạo hệ thống Thươngvụ/Chi nhánh thương vụvàVăn phòng Xúc tiến thương mại Việt Nam tạithịtrường nước ngoài kịp thời thông tinvề tình hình thị trường, tháo gỡ khó khăncho hoạtđộng xuất nhập khẩu của doanh nghiệp
Để tận dụngtốt cơhội, lợi thếtrong xuất khẩu, các doanh nghiệp cần tiếp tục nâng cao năng lực cạnhtranh, tạo sảnphẩm chất lượng cao để đáp ứng các tiêuchuẩn khắtkhe củathị trường thế giới; đổi mới quản trị, cơ cấulại hoạtđộngsản xuất, liênkết chuỗi cung ứng, ổn định nguyên vật liệu đầu vào, ứng dụng khoa học công nghệ đápứngyêu cầu cao của cácthị trường đối tác./
Tài liệu tham khảo
ViệnHàn lâm khoa học xã hộiViệt Nam (2021) Báo cáo một số vấn đề nổi bật của kinh tế thế giới và Việt Nam tháng 12 vànăm 2021
Tổngcục thống kê (2021).Tình hình kinh tế - xã hội quý IV vànăm 2021
Hoàng Mạnh Hùng và cộng sự (2020) Tácđộng của đại dịch Covid-19 đến các cơ sởsản xuất kinh doanh nông nghiệp Việt Nam và các khuyến nghị chính sách
Nguyễn Quang Thuấn (2020), Tác động của đại dịch covid-19 và một số giải pháp chính sách cho Việt Nam trong giai đoạn tới
Đỗ Ngọc Trâm (2021) Tận dụng FTA để tạo bứt phá cho xuất khẩu năm 2021.Tạp chíCon số và Sự kiện
Vũ Thị Giang (2021) Tác động của đại dịch Covid-19 đến tình hình xuất nhập khẩu của Việt Nam.Tạp chí Công Thương
Kinh tê Châu Á - Thái Bình Dương (Tháng 3/ 2022) 9