tang truimg xii h9i nhung ca'u truc cac yeu to' cac hoC!-t dQng xii h9i, cac quan h~ xii h9i dii dugc di~u chlnh theo huring nang cao cha't lugng nh~m lam cho cac d~c trung xii h9i dugc
Trang 1NGIllEN CUU - THAO DOl
Ihiel ehe gia dinh
HA VAN rAc*
1 Cac khai niem coo ban
-Kluii ni~m phat tri~n xii h9i trong trmmg h9P nay
dugc hi~u g~n li~n v61 hai khai ni~m : bien d6'i xii h9i
va tang truimg xii h9i
Bien d5i xii hQi la Sl! chuy~n d5i xii h9i tir trC!-ng
thai nay sang trC!-ng thai thea cac chi~u huring: cao,
tha'p, to't, xa'u
Tang truimg xii h9i la Sl! bien d5i xii h9i theo huring
marQng quy mo v~ so'lugng cua cac yeu to' xii h9i (hoC!-t
dQng, quan h~) trong khuon kh5 CO' ca'u va d~c tnmg xii
h9i khOng thay d5i
Phat tri~n xii h9i la Sl! tang truimg xii h9i nhung
ca'u truc cac yeu to' (cac hoC!-t dQng xii h9i, cac quan h~
xii h9i) dii dugc di~u chlnh theo huring nang cao cha't
lugng nh~m lam cho cac d~c trung xii h9i dugc kh~ng
dinh them
Phat tri~n xii h9i hi~u theo nghIa nay, la phat tri~n
(cai) m~t xii h9i trong thl!C tC!-i xii h9i M~t xii h9i nay
t6n tCi-i trong ta't ca cac IInh Vl!C: kinh te, cmnh tq, van
hoa, giao d~c
-Gia dinh la mQt nhom xii h9i hinh thanh tren ca sa
cac quan M hon nhan (vQ'va ch6ng), quan h~ huyet
• H9C vi~n Chfnh tr -Himh chfnh khu Vl!C /I
tho'ng nay sinh tirquan M hon nhan do (cha m~, con cai, ong ba , h9 hang nQi ngoC!-i) hay quan h~ nMn nuoi Gia dinh dugc xem la mQt dan vi xii h9i vi mo, chju Sl! chi pMi cua xii hQi song co tinh 5n dinh, dQc l~p tmmg Mi No co qui lu~t phat tri~n rieng v61 til cach
la mQt thiet cM xii h9i d~c thU Nhfrng thanh vien trong gia dinh dugc g~n bo v61 nhau v~ trach nhi~m, quy~n 10 kinh te, van hoa, tinh cam, dC!-o dtic mQt cach h9P phap dugc nha nooc thira nMn va hilo v~ Thiet che' gia dinh la mQt ~p h9P b~n vfrng cac gia tri xii hOi, nhfrng quy ooc, lu~t l~, vi the' xii h9i, vai tro xii h9i, nhom xii h9i va nhfrng di~u ki~n v~t cha't cfin thiet do xii h9i va Nha nooc d~t ra co lien quan trl!C tiep Mn gia dinh M tac dQng len cac thanh vien trong qua trinh t6n tC!-i va phat tri~n xii h9i
2 Gia dinh v6i phat tri~n xii hOi
-M~c dich cuo'i cling cua phat tri~~ xii h9i va quan
ly phat tri~n xii hQi la hC!-nh phuc con ngum
Quan di~m v~ hC!-nh phtic cua moi ngum, moi quo'c gia, moi thai dC!-i Ia khac nhau, no ph~ thuQc vao cac yeu to' chu quan va khach quan Tuy v~y, hC!-nh phuc la
mQt trC!-ng thai co th~t rna ai ai cung muo'n va tim
cach dC!-t dugc
Gfin day, mQt t6 chtic nghien cUu kinh te -xii hoi co
Trang 2NGHIEN CUU - TRAO DOl
tnI sa ~i Vuong qu6c Anh (NEF - New Economics
Foundation) co cong trinh vOi quy rna 1611 la Bao cao Chi
s6h1,lnh phuc hanh tinh (HPI - Happy Plannet Index)
dii do lcimg v~ h~ phuc cua 178 qu6c gia tren the giOi
so': tuo'i th9 trung binh, so' nam hai long vOi cUQc s6ng
cua minh va mlit dQ khai thac cac di~u ki~n tai nguyen
tl,t nhien va mlit dQ lam anh huimg Mn h~ sinh thai
xung quanh Trong cUQc nghien cUu do, Vanuatu, mQt
qUfrn dao Nam Thai Elnh Duong x p thu nha't, Vi~t
Nam duvcx~p VaG vi tri 12 (thuQcnhom nu6c co chi so'
h~ phuc cao nha't the giOi) Nhuv~y, theo cm s6h~
phuc khong nha't thi~t di li~n vOi trinh dQ giau -ngheo
hay rplit dQ phat trign -kern phat trign1
a Vi~t N am, h1,lnh phuc la mQt ph1,lm tru thtrlmg
duvc g~n vOi gia dinh va gia dinh la nQi dung quan
trong qui djnh h1,lnh phuc cua m6i ngum
- Gia dinh la mQt gia tri ca ban cua ngum cMu A
noi chung, ngum Vi~t Nam noi rieng Cac cong trinh
nghien CUu cua cac tac gia trong va ngoai nwc Mu
kh~ng dinh di~u nay
- Nhfrng Uti th~ cua gia dinh trong vi~c phat trign
xii hQi va quan ly phat trign xii hQi:
+ Gia dinh co s61uvng 1611, 1611 han ba't ky mQt I01,li
hinh to' chlit xii hQi nao khac a Vi~t N am hi~n nay co
gfrn 17 tri~u gia dinh
+ XIi hQi Vi~t Nam hi~n nay, dan mnong than dang
chi~m ti I~ cao, tren 70% dan so' XIi hQi nang than ra't d~
cao gia tri gia dinh, ben C1,lnh gia tri Mt dai
+ Gia dinh co m6i quan M huy~t tMng, tinh cam
g~n b6 sau s~c
+ Cac m6i quan M trong gia dinh di~n ra thtrlmg
xuyen, trl,l'c ti~p hang ngay va su6t ca cUQc dbi, ra't thu~
19'i cho vi~c trign khai cac bi~n phap quan Iy, phat trign
xii hQi Ch~ng h1,ln mu6n thl,l'C hi~n bi~n phap de' cai
thi~n thg tr~g gi6ng noi: nang chi~u cao trung binh ciia
ngum Vi~t Nam ta co thg thong qua gia dinh de'thl,l'C
hi~n cac bi~n phap v~ tang ctrlmg che dQ dinh duOng hW
Iy qua con dcimg an u6ng, ~p luy~n tM d~c hang ngay
- Gia dinh la mQt thi~t ch~ xii hQi ca ban Trong
thai d1,li ngay nay, ba't cu xii hQi nao cung d~u co cac
thi~t ch~ xii hQi ca ban: 1 Gia dinh; 2 Kinh t~ ; 3
Chinh tri; 4 Van hoa - xii hQi (giao d~c, y t~, ton giao,
khoa h9C, ngh ~ thu~t , truy~n thong d~ chling ) Khong
co cac thi~t cM xii hQi ca ban phu h91l cac quaQ M xii
khong co sl,t o'n djnh va cung khong phat trie'n duvc Thl!C ti~n dii chUng minh a dau rna nha nuUc chua du slit giai quy~t va'n d~ xii hQi thi a do gia dinh duvc huy dQng de' thay tM
H1,ln cM cua thi~t cM gia dinh trong vi~c thl,l'C hi~n
cac chUe nang cua no la tinh khOng th6ng nha't "moi cay moi hoa, moi nha moi dmh" "den nha ai na'y r~g" N~u cong tac quan ly kh~c ph~c duvc h1,ln cM nay se phat huy duvc sUe m1,lnh to 1611 cua h~ tMng gia dinh trong vi~c thl,tc hi~n cac giai phap phat trie'n xii hQi Trong qua trinh to' chlit -quan ly phat trie'n xii hQi, Dang ta dii co quan tam Mn gia dinh voo tu cach vira
la d6i tuvng va vita la chU the' cua qua trinh nay M6i quan M gifra gia dinh va phat trie'n xii hQi duvc Chu
HQi nghj Dl,t thiio Lu~t Han nhan va Gia dinh ngay 10-10-1959: Ra't quan tam Mn gia dinh la dung vi
nhi~u gia dinh cQng 11,li mOi thanh xii hQi, xii hQi tat thl gia dinh t6t, gia dinh t6t xii hQi moo t6t
Tuy v~y, nhin 11,li thl!C te'thb1 gian qua, nha nwc chua co nhi ~ u chinh sach, bi~n phap c~ the' de' phat huy vai tro to 1611 cua thi~t cM gia dinh MQt thai gian dai trwc do'i moo, a nang than, chung ta chi quan tam
Mn t~p tM, h91l tac xii rna it quan tam Mn gia dinh (95% Mt n&m trong tay t~p tM, 5% Mt chia cho gia dinh) cho nen du la mQt nwc nang nghi~p nhung vfrn
thi~u Immg thl,tc, ph3.i nMp mi h1,lt cua nwc ngoai Chi Mn khi co Sl,t thay do'i chinh sach b&ng vi~c thl,l'C
hi~n cM dQ khoan Mn hQ gia dinh thi Vi~t N am khong nhfrng lam du an rna con xua't khllu lmmg thl!C dUng hang thu2 the giOi Dola b&ng chUng hung h6n noi len r&ng: n~u thi~t che gia dinh duvc quan tam va co chinh sach dung thi se phat huy duvc sUe m1,lnh va song cua
no cho vi~c phat tri~n xii hQi Tuy nhien, cho Mn nay nhfrng trtrlmg h91l tuong tl,t chua co nhi~u Do cung la
mQt Sl,t lii.ng phi ngu6n Il,tc xii hQi
hQi la noi Mn nhfrng vi~c lam hOm nay de' sao cho tmmg lai ta co dUVC mQt xii hQi rna a do m9i ngum duvc s6ng t6t han, tl,t do han, h1,lnh phuc han
Vi v~y , phat trie'n xii hQi va quan ly phat trie'n xii hQi khong chi t~p trung VaG vi~c giai quy~t nhfrng va'n d~ xii hQi nay sinh rna quan tr9ng han la ph3.i t4P
1 Ho ST Ouy : Con ng(/ai va pMf frien con ng(/ai , Nxb Giao dt,Jc , H , 2007, fr 211
Trang 3' "
NGHIEN CUU - THAO DOl
trung VaG cac bi~n phap phong ngira thong qua cac
chinh sach xa h9i H~u qua tinh tr(!.ng mfrt can d5i
gi&i tinh trong ca cfru dan s6 chi xay ra sau 20 nam kg
tir khi rna phan IOn cac gia dinh trong xa h9i tim each
sinh con & m9t gi&i tinh nao do (nhu hi~n nay & Vi~t
Nam thich sinh con trai han con gai)
Dong gop quan tr~mg cua gia dinh VaG vi~c phat
trign xa h9i va quan Iy phat trign xa h9i, duvc thg hi~n
thong qua vi~c thVC hi~n cac chri-c nang cua gia dinh
Chlic nang 1: Sinh de Mbao t6n noi gi6ng Angghen
trong tac ph&'m N gu6n goe ella gia dinh , ella eM d¢ tu
hllu va ella nha nzt6e da khhg dinh: ''Theo quan digm
la san xufrt va till san xufrt ra dbi s6ng tn,tc ti~p Nhung
ban than SIJ san xufrt do co hai 101;li M9t 101;li la san
xufrt ra tu li~u sinh h01;lt, thri-c an, qugn ao, nha & va
nhiing cong Cl) cgn thi~t M san xufrt ra nhiing thli- do,
loai khac la san xufrt ra ban than con nguVi, la SIJ
tr~y~n noi gi6ng Nhiing thi~t ch~ xa h9i la do hai 101;li
san xufrt do quy ~ t dinh: m9t m~t la do trinh d9 phat
trign cua lao d9ng va m~t khac la do trinh d9 phat
trign cua gia dinh,,2
S6luvng, chfrt luvng ngu6n nhan Ivc xa h9i - ml).C
tieu va d9ng Ivc phat trign cua xa h9i tnroc Mt phl)
thu9C chri-c nang nay cua gia dinh Vi v~y, moi gia dinh
2 Mac-Angghen : Toan t~p , t 6 Nxb SL!th~t , H, 1984 , tr 26
dn duvc trang b! nhiing ki~n thri-c, ky nang cgn thi~t
va Nha nooc co chinh sach t1;lo di~u ki~n M thvc hi~n
t6t chri-c nang nay
Chlic nang 2: Giao dl).c, hinh thanh nhan cach, gop phan dao t1;lO nhiing cong dan co du ph&'m chfrt, nang Ivc dap u-ng nhu cgu phat trign xii h9i Tir khi 19t long
m~ cho Mn khi k~t thtic cU9c dOi, moi ca nhan d~u
ch~u SIJ tac d9ng cua moi trcimg xii h9i bOa: gia dinh Mot dti-a tre m&i sinh ra bi tach khbi gia dinh va moi trcimg xii hoi thi no khong thg thanh nguOi duvc No chi mai mai la m9t sinh v~t co hinh nguOi rna thoi Muc tieu phat trign xa h9i la phat trign con nguOi
Ma gia dinh la noi dgu tien M moi nguUi h9C lam nguUi Gia dinh co tM phat hien b6i dufulg nhan tai, giao dl).c nang cao trinh d9 h9C vfrn, giao dl).c ngh~ nghi~p, giao dl).c y thri-c bao v~ moi tnrimg, giao dl).c gi&i tinh va d~c
bi~t la giao dl).c d1;lo dri-c, tac phong cho con eai Vi v~y, thOng qua chri-c nang nay, gia dinh tham gia phat trign
xa h9i va quan Iy phat trign xa h9i
Chue nang 3: Dam bao an toan, cham soc nuoi
dufmg nguVi gia tre em, nguOi 6m dau b~nh t~t
Cac cong trinh nghien cUu & cac qu6c gia khac tren
th~ gi&i cho thfry noi nao rna h~ tMng an sinh xii h9i chua co ho~c chua du m1;lnh thi & do cac gia dinh se sinh nhi ~ u con M mrong t~ v~ gia, phong ngira rui roo Phat trign xa h9i va qulm Iy phat trign xa h9i la khong
M cho tinh tr1;lng nguOi gia, tre em phili s6ng lang
Trang 4NGIDEN CUU - THAO DOl
t6t nha't cua gia dinh
ta hi~n nay trong vi~c dap ring cac nhu celu an sinh xa
hQi thi gia dinh se vlln can la m9t nm quan trQng bao
''Tre c~y cha, gia c~y con", "s~y cha can chU", "s~y m~,
bu di" Vi v~y, celn co crunh sach de' Cling co' phat trie'n,
trie'n xa hQi va qulm ly phat trie'n xa hQi
Chlic nang 4: Thoa man cac nhu celu vg tam ly, tinh
cam, d~o Mc Gia dinh dll'9'c vi nhu to' a'm tinh thcln,
telm giam s6c tuy~t vai giup con ngtriri la'y l~i tr~ng
thai thiing b&ng sau nhfrng gia lao d9ng, giao tie'p xa
h9i cang th&ng, stress Nhfrng crunh sach tang thai
gian, t~o digu ki~n tie'p xuc g~p gO- gia dinh la gop
c~nh tranh quye't li~t trong vi~c lam da cu6n hut mQi
gia dinh va b~n be Do la m9t bai hQc sinh d9ng celn
trie'n xa hQi a Vi~t Nam
Chuc nang 5: Kie'm so at xa hQi d6i vOi hanh vi ca
ngan nginl t9i ph~m va t~ n~n xii hQi, nha't la t9i ph~m
va t~ n~n xa hQi a tuo'i vi thanh nien Cac nha khoa
hQc D1.ic da nghien cUu tren 4.000 tre em va co ke't
lu~n: nhfrng dria tre cang co quan h~ g~n bo thuUng
xuyen vOi m~ cang it co nguy cO' nghi~n rna tuy Ne'u
moi gia dinh dgu tra thanh m9t "phao dai" ch6ng l~i
sl,l'ta'n cong cua cac nguy cO'ma tuy, t9i ph~m thi
kho co s1.ic m~nh nao thay tM dll'9'c
Chuc nang 6: Gia dinh la h9 san xua't va tieu dung
cO' ban cua xa h9i, gop phcln tich Cl,l'C VaG sl,l'di chuye'n
sl,l'cho cac thanh vien
3 D~ phat huy vai trO gia dinh trong phat tri~n
xli hQi va qUlin ly phat tri~n xli hQi
nang gia dinh, vg kha nang to 160 rna thie't che' gia
trie'n xa hOi
kinh te' hQc, xa hQi hQc de' co thOng tin lam cO' sa
d~y m~nh cong nghi~p hoa, hi~n d~i hoa trong Sl,l' tac
dinh, Lu~t Bao v~, cham soc va giao d1.).c tre em, Lu~t
Binh d~ng giOi
cU9C s6ng gia dinh cua cong dan
-T~o du vi~c lam vOi thu nh~p t6t cho cac gia dinh
- Co cM d9 lam vi~c hqp ly (so' gia lam vi~c moi ngay, moi tUeln, trang b~ cho cho lam vi~c ) de' con
- Co Sl,l'rang bU9C hqp ly cua cha m~ vOi con cai de'
dinh
-To' chuc trang bi kie'n th1.ic ky nang lam cha, lam
trrr6c khi l~p gia dinh ph8.i qua m9t lap hQc trang b~ vg
thie'u vg tam ly, su ph~m, de' bie't cham soc giao d1.).c con cai m9t cach khoa hQc )
thVC hi~n cac chuong trinh tuyen truygn giao d1.).c, pho' bie'n tri th1.ic cho gia dinh, qua do phat huy vai tro gia dinh trong vi~c phat trie'n xii hQi va quan ly phat trie'n
xa h9i
-G~n gia dinh vOi vi~c danh gia, dg b~t can bo,
congchli'c
hoa" di VaG thvc cha't
bao cua nola cac gia dinh Vi v~y, phat trie'n xa hQi va quan ly phat trie'n xa hQi la ph8.i quan tam va co
hQi luon lanh m~ , phat trie'n vi h~ phuc con nguOi