Trong sfl ed dgng ve ndi d va loai hinh nha ci lai co nhieu phfldng thfle thfle hien sfl cd dong nay, tuy thuge vao eac dieu kien kinh te, xa hgi, tam ly va dac biet, lien quan den cac c
Trang 1Xa hoi hoc so 3 (107), 2009 13
TAI DINH CU" TRONG PHAT TRIEN DO THI
TRINH DUY LUAN' Tai dinh cfl khong chi la mgt boat dgng dich chuyen ddn thuan, ma la mot bai toan phfle tap vdi nhieu chieu canh khae nhau eiia cuoc sdrig, nhdm bao dam sfl ddng thuan xa hgi va phat trien do thi ben vflng De dat dfldc dieu do, cung vdi viec xay nha d tai dinh cfl, cdn la viec giai quyet tdt nhflng van de ve kinh te - xa hgi, de ddi sdiig ciia dan tai dinh cfl phat trien on dinh va hieu qua
Dudi tac dgng cua qua trinh do thi hoa va toan cau boa, ddi sd'ng do thi hien dai dang bien ddi r a t nhanh chong vdi nhieu dac trUng mdi ve cau true xa hgi, ve van hoa
va ldi sdrig Trong nhflng dae trflng loi song, ndi len tfnh cd dgng xa hgi cua con ngfldi
do thi Dac tfnh nay the hien sfl van dong, linh boat va thfeh flng nhanh vdi hoan canh, dieu kien song dang bien doi cua con ngfldi
Trong sfl ed dgng ve ndi d va loai hinh nha ci lai co nhieu phfldng thfle thfle hien sfl cd dong nay, tuy thuge vao eac dieu kien kinh te, xa hgi, tam ly va dac biet, lien quan den cac chfnh sach, eae quyet dinh quan ly va hanh chfnh Co nhflng sfl cd dong chi ci la do chfnh ngfldi dan quyet dinh (mot each tfl nguyen) Song eung eo nhflng sfl
di chuyen, thfle hien sfl cd dong ndi ci mot each khong tfl nguyen, ma la dfldi sflc ep (bdt buge) eiia eae quyet dinh quan ly, hanh ebfnh d do thi Tai dinh cfl cd the xep vao loai cd dong xa hgi ve ndi d mang tfnh bat buge nay
Nhufng n g u y e n t a c do'i vdi s\i ccf d g n g , c h u y e n d o i nOi d t r o n g d i e u k i e n
t a i d i n h cvl
Qua trinh cong nghiep boa, do thi hoa hien dai tat yeu ddi hdi phai tien hanh nhieu boat dgng nham md rgng, phat trien, nang cap va ehinh trang cae do thi Co nhflng dfl an phat trien do thi tren dat nong nghiep hay phi nong nghiep Song eung c6 nhieu dfl an, dac biet la cac dfl an nang cap, ehinh trang do thi se phai tien hanh tren eae khu vflc cfl dan da va dang sinh sdng d day lau ddi Viec di ddi ho den ndi d mdi, nhfldng dat lai cho t h a n h phd, doanh nghiep hay nha ddu tfl, de xay dflng va phat trien cac cong trinh phue ldi, dan sinh hay dich vu do tbi, chfnh la qua trinh tai dinh cfl Nhfl vay, tai dinh cfl la mot dang ciia ed dong xa boi ve ndi d, nha d, dUdi hinh thfle bdt buge Va do vay, no thfldng ddi hdi nhflng ehu the quan ly phai eo nhflng ehinh sach, nhflng quy tdc va each ring xii khae biet so vdi eac loai hinh cd dong xa hgi khae
• GS.TS, Vien Xa hoi hoc
Trang 2Trong dieu kien Viet Nam hien nay, vdi nen kinh te thi trfldng dinh hfldng XHCN, nhflng van de lien quan den tai dinh cfl d do thi dang gap nhieu thaeh thfle, rat phfle tap, do cd sfl dan xen ciia nhieu va'n de ve the che, chfnh sach, thi trfldng, quy hoach va cac yeu cau xa hgi khae (nhfl edng bdng, eong khai minh bach, dam bao
an sinh xa hgi)
Tfl kinh nghiem thfle tien eua quoc te, mgt so' nguyen tac chfnh trong viec xay dflng va bao dam nha d eho ngfldi dan tai dinh cfl da dfldc xae lap va da dfldc ghi nhan trong eac van ban phap ly va dflgc biet den kha rgng rai, nhfl:
- Nha d eho dan tai dinh cfl phai td't hdn (hoac ft nha't bang) nha d eu cua hg (trfldc het la phai tot hdn ve mat ket ca'u vat cha't - ky t h u a t ciia mgt cho d)
- Nha ci tai dinh cfl phai dam bao co sfl ddng bg gifla n h a d va cd sd ha tang ky thuat va ha tang xa hgi Dieu nay thfle ra la yeu c l u ehung ciia mgi khu nha cl do thi hien nay, khong rieng gi cho nha ci tai dinh cfl Nhflng tren thfle te, yeu cau nay thfldng bi bd qua, ke ea nha nfldc l i n doanh nghiep, nha dau tfl va chfla he nga ngu trach nhiem thuge ve ai!
- Dam bao sfl ddng thuan, tfl nguyen va tham gia ciia ngfldi dan trong qua trinh thfle hien tai dinh cfl
- Mot yeu eau khae cung cdn ft dfldc quan tam: dd la viec theo doi va ho trd sau tai dinh cU Dung nhU y kien ngfldi dan da phan anh tren eac phfldng tien truyen
thong dai ehung: dfldng nhfl cae dfl an, cae ehii dau tfl cfl "xdy nhd tdi dinh cU, giao cho ngudi ddn tdi dinh cU - the Id xongl", "dem con bo chef',
Tuy nhien, tren thfle te, va'n de tai dinh cfl vdn con nhieu ba't cap Vay d day, trong viee xay dflng mo hinh nha d tai dinh cfl, eo nhflng md'i quan he nao can dfldc giai quyet? Dfldi day chi de cap tdi 2 loai hinh quan he vo'n cd hen he m a t thiet vdi nhau: quan he kinh te va quan he xa hgi
Quan he k i n h te
De giai bai toan nha d ndi ehung va nha ci tai dinh cfl noi rieng, can chu y tdi dac diem quan trgng nha't la ehung ta dang trong qua trinh van h a n h nen kinh te thi trfldng (dinh hfldng XHCN) Vay trong linh vflc nha d tai dinh cfl, quan he thi trfldng
se tham gia den dau, d mflc do nhfl the nao? Nen chang hay de cho thi trfldng lam
nhflng cong viec ciia nd, the hien sflc manh ciia "nhiing lUc lugng thi trUdng trong linh vUc nhd &1 Tfl dU bao, xac lap nhu eau, khai thae nguon cung, va dap flng
nhu eau eua eae tang Idp dan cU theo dung ed ehe eung - cau ciia thi trUdng - dung vdi nhflng chflc nang kinh te cua thi trfldng?
Nha nfldc ehi ed nhiem vu can thiep h nhflng mflc do nha't dinh, dieu tiet bdng eae
chfnhh sach khuyen khfch, ho trg hay ban che, bdng each xay dflng cae nguyen tac va tieu chuan, cac the che, cac quy dinh ve den bu va cd che cho thi trfldng nha da't hoat dgng, phue vu khdng chi nhu cau tai dinh cU ma toan bg nhu eau nha ci ndi ehung
Trang 3Trinh Duy Ludn 15
Trong dieu kien va dinh hfldng nhfl vay, mot chfnh sach den bfl sat vdi thfle te va gia ca thi trfldng (tren ed sd khung gia da't, gia nha dfldc cap nhat thfldng xuyen), eung nhfl sfl san co cac loai hinh nha d, dac biet la da dang ve gia ea, se la 2 dieu kien tien quyet de dap flng nhu cau nha ci noi ehung va nha ci tai dinh cfl noi rieng Quan
he cung - cau eua thi trfldng ci day la ra't ro rang
Song do CO le la hfldng di cho mot giai phap "thuan khiet / ly tfldng" cho va'n de nha ci tai dinh cfl Tren thfle te, ehung ta chfla c6 dii nhflng yeu to' do mgt each ro rang, ebfnh thfle, de cd che nay dfldc van hanh va quan ly mot each khoa hgc
Thil lien he vdi nhflng chi bao cha't Ifldng nhfl sfl day du cd sd ba tang ky thuat
va xa hoi eua cac khu tai dinh cfl - khi ma ngay ci hau bet eac khu ehung cfl mang tfnh thfldng mai, van cdn day nhflng ba't cap, thi cac khu nha d tai dinh cfl lam sao co day du dfldc? Cd che kinh doanh, quan ly, vori dau tfl nhfl the nao de co hieu qua kinh te , ? Va nhfl vay, doanh nghiep nao, nha dau tfl nao se san sang vao cuoc de thiet ke, xay dflng cac khu nha tai dinh cfl eho thanh pho^, khi ma cac loai hinh nha ci khae dang dien ra tren can ban cua cd che thi trfldng?
Ben eanh do, nhflng va'n de xa hgi ndi len nhfl nhflng thaeh thfle to Idn trong viee giai quyet van de nha ci tai dinh cfl nay
Cac quan he xa hgi dat ra nhflng van de gi cho nha d tai dinh cvC?
Nhin ehung, nhflng kho khan, gai goe thfldng gap nha't do'i vdi nha d tai dinh cfl d
cac do thi nfldc ta la nhiing vdn de xd hgi, ehfl khong phai la nhflng va'n de ky thuat
Tflc la nhflng va'n de lien quan den ldi fch, tam ly, sfl ddng thuan eiia ngfldi dan vdi cae do'i tac trong boat dgng nay
Ldi fch hay quyen ldi la yeu td^ hang dau trong eae boat dgng eiia ngfldi dan tai dinh cfl, gan vdi nd la van de viee lam, sinh ke lau dai, cho d, moi trfldng song lan can, Ta't ea nhflng dieu nay se phai dfldc xem xet giai quyet trong chfnh sach va eac quy dinh chfnh thfle ve den bu dfldi eac hinh thfle khae nhau
Ben eanh d6 la sfl chi phdi cua kha nhieu yeu to'tam ly xa hgi, chang han:
- Tam ly ngai di chuyen, doi khi tam ly nay edn g^n vdi nhflng quan niem
mang tinh tdm linh ve ndi d va da't d ThUdng co sfl so sanh gifla eae hg c6 nhflng dieu
kien den bu khae nhau Tfl do d i n den nhflng ddi hdi, yeu sach ve "cong bdng" thai qua, khong hdp ly
- Tam ly ehd ddi sfl ho trd hoan toan cua nha nfldc, khong muon tham gia tieh cfle vdi tinh than va y thfle eong dan, Chii nghia ea nhan, muon mac ea vo thdi ban vdi nha nfldc, nha dau tfl ve gia ca va cac hinh thfle den bfl vdi phfldng cham eo ldi toi
da eho minh
- Ddi vdi nhom tai dinh cfl la ngfldi ngheo, con nay sinh eac hien tfldng: tien den bfl khong du de mua nha tai dinh cfl, cho du vdi gia "re" Hay ngfldi ngheo sau khi nhan nha tai dinh cfl, do eo gia re hdn gia thi trfldng da sang nhfldng, ban di va
Trang 4ttl tim eho d khae re hdn Dieu do eo the dan den cuge sd'ng cua hg khong dflgc cai thien, tham chf ma't luon cho d mdi
Ve mat quan ly, nhflng yeu cau ve sfl eong khai minh bach trong cac dinh mflc, tieu ehuan, ehe do lien quan den viee tai dinh cfl eung la ndi ban khoan lo lang cua ngfldi dan De giai tda nhflng vfldng mac nay, can luon dam bao cho ngfldi dan tai dinh cfl cd dfldc thong tin day dii trong qua trinh thfle hien tai dinh cfl Va td't nha't la thu hut sfl tham gia ciia ngfldi dan, dfldi nhflng hinh thfle va mflc do thich hgp
Quan he ngitiii ddn, chinh quyen vd doanh nghiep
Se that khd de eo mgt mo hinh nha b tai dinh cfl hoan hao, khi ma nhflng quan
diem chi dao, ket hdp gifla viec ed dieu tiet ho trd eua n h a nfldc vdi cd che thi trfldng con chfla dfldc xac lap va khang dinh ro rang, eu the
Va khi ma quan he gifla chfnh quyen dia phfldng vdi doanh nghiep dau tfl, hay quan he tay ba gifla chfnh quyen dia phfldng - nha dau tfl (doanh nghiep) - ngfldi dan
- cung con thieu nhflng van ban ebfnh thfle lam cd sd phap ly, thieu sfl hieu biet ve sfl cgng ddng trach nhiem eung nhfl ldi fch mgt each thoa dang NgUdi dan van cdn chUa nhan biet het nhflng thdi cd lan kho khan, trong qua trinh tai dinh cfl va cdn nhieu diem chfla "thong td", bdi tap quan va tam ly va eiia hg
O day CO the lien he va so sanh vdi eae loai hinh dich vu dd thi hien dai dfldc
trien khai tren nguyen tac eflng tham gia, hay "s\i dung - t r a tien" Theo nhflng
nguyen tdc nay, eo nhflng dich vu chi dfldc thiet lap tren ed sd ddng t h u a n ve mat y tudng va phai kha thi ve kinh te thong qua mgt thfl luat chdi dflgc ggi la "bidding game": neu ngfldi sii dung dat gia qua tha'p hoac ed qua ft ngfldi t h a m gia, hg se khong CO dfldc dich vu do do khong dii kinh phf de dau tfl va van hanh
Tfldng tfl nhfl vay, neu nhflng ngfldi dan trong dien tai dinh cfl ed dfldc sfl dong thuan vdi nha dau tfl va chfnh quyen dia phfldng ve gia ea, eae phfldng an den bu va quy trinh thfle hien, qua trinh tai dinh cfl se diin ra sudn se, n h a n h chdng, mang lai ldi Ich cho ta't ca cae ben lien quan Cdn trong trfldng hgp ngflge lai, bai toan tai dinh
cfl va nha b cho ngfldi dan tai dinh cfl se la hoac tha't bai, hoac ddi hdi nhflng khoan
chi phi khdng id ve thdi gian va tien bac, nhflng ket qua lai ra't khiem td'n (Vf du ve nhflng doan dfldng " d l t nha't hanh tinh" ci Ha Ngi gan day)
Tfl gdc do xa hgi, vdi dac diem ciia cd ca'u xa hgi, sfl p h a n hoa va phan tang xa hgi dang gia tang hien nay trong xa hgi Viet Nam, trong boat dgng tai dinh cfl va bao
dam nha b tad dinh cU theo mo hinh eu, eo le chi nen tap t r u n g quan t a m do'i vdi cae
nhom xa hgi yeu the, nhfl ngfldi ngheo, ngfldi thu nhap tha'p, do'i tflgng ebfnh sach xa hgi, dac biet khd khan, d i bi tdn thfldng - la nhflng nhdm ngfldi thfle sfl e i n sfl h i trd eiia Nha nfldc
Thuc tien vd nhu cdu ve cdc hoat dgng "hau tdi dinh cii"
Mgt so cuge dieu t r a thfle trang ddi song eiia cac hg dan sau tai dinh cfl cho tha'y
Trang 5Trinh Duy Ludn 17
CO khong ft van de dat ra ma de giai quyet thi vai tro ciia cong tdc xd hgi va eong tac phdt trien cgng dong trong qua trinh tai dinh cfl cho ngfldi dan la rat quan trgng No
giup nang cao nhan thfle eiia ngfldi dan ve eugc sdng hau tai dinh efl thong qua viee hfldng dan, eung cap thong tin ve moi trfldng sdrig mdi, de hg lam quen dan vdi eugc sd^ng tai ndi tai dinh cfl Tuy nhien, hien nay, ehung ta van dang thieu han dgi ngu nhan vien cong tac xa hgi chuyen lo nhflng v i n de hau tai dinh cfl nay Vi the, ngfldi dan va cac hgi doan khae chfla phat huy dfldc tiem Ifle de tham gia vao qua trinh tai dinh cfl, eung nhfl bao dam sfl thfeh flng va hgi nhap eua ngfldi dan tai dinh eU tai dia diem mdi
Tdi dinh cit do'i vdi nhiing ngiidi co thu nhap thap
Ddi vdi nhom dan efl ngheo, thu nhap thap, cum tfl "gidi toa, di ddi, tdi dinh cii' khong ehi dflng b viee di ddi hg tfl ndi nay sang ndi khae va bdi thfldng cho hg mgt
khoan tien, ma con lien quan den hang loat van de ve cong an viec lam, hgc banh, dich vu y te, dich vu do thi, dieu kien sinh song va ea cac quan be xa hgi Khi thay
doi moi trfldng b, hg c6 hai viee Idn can tfnh tdi, do la cho ci va cong an viec lam Tfl
mgt can nha lup xup (nhflng co eugc song tfl do), co the tien den bfl khong dii eho cho
ci mdi, bdi nha tai dinh cfl la eae ehung efl cao ting, thfldng doi hdi ehi phf quan ly khong re Neu khong co nhflng ebfnh sach ho trd, he qua rat eo the la ngfldi dfldc nhan can hg do se dem ban ngay cho nhflng ngfldi eo thu nhap cao hdn va rdi hg lai
phai tu xoay sd tim mgt cho b khae re hdn nfla
Giai phap eho van de nay, theo kinh nghiem ma the gidi tfch luy cho den nay, la phai CO sfl can thiep hgp ly, mgt chinh sach hdp tinh, mgt sfl tham dfl d i y dii va mgt cong nghe thfeh hdp Cong nghe xay dflng nha tai dinh efl cho ngfldi ngheo eung ein c6 sfl tham gia cua eac td ehflc tfl van ky thuat, boat dgng tren nguyen tac khong vu ldi
Nha tai dinh efl nen trd thanh mgt thfl hang hoa dfldc Nha nfldc ho trd ve ehinh sach, ehfl khong phai la thfl hang boa thong thfldng de mua ban nhfl lau nay Nha nfldc se linh dgng hdn trong viee dat ra nhflng yeu e i u va co nhflng chinh sach ho trd cbo nha d i u tfl Chfnh dieu do se lam cac nha t h i u nghien cflu nghiem tue hdn viee diu tu nhu the nao de vfla ban dUde nha, vfla c6 nhflng can hg tai djnh efl dat yeu eiu do Nha nfldc dat ra Hg phai chiu trach nhiem vdi Nha nfldc ve moi trfldng dan sinh, bao tri bao dfldng can nha
Ve thiet ke phai dat yeu eiu.ddn gian va to'i thieu nhat eho nhu e i u cuge song, dam bao gia thanh khdng qua cao Ve chi tra, c i n cd chinh sach cho ngfldi dan tra' gop hoac vay voii de xay nha
Mgt SO ggi y d i n h hufdng c h i n h s a c h
Ket hdp giai quyet eae van de kinh te, xa hgi va quan ly trong eac md hinh va chinh sach tai dinh cfl Hoan thien ed sd phap ly, cae van ban hfldng dan quy dinh cu the de van dung eho cd ehe thi trfldng Ket hdp sfl dieu tiet quan ly cua nha nfldc vdi
Trang 6boat dgng eiia thi trfldng thong qua sfl phan loai do'i tugng tai dinh eU C i n cd stt phan tfch ve thUe trang va nhu eiu, kha nang eua cac nhdm hg gia dinh khae nhau tham gia vao qua trinh tai dinh cU
Ngoai viee dam bao nhflng nguyen t i c va ehuan to'i thieu eua mgt k h u ci tai dinh cfl, c i n quan tam va giai quyet nhflng van de xa hgi nay sinh vdi sfl chu y dac biet ddi vdi mgt sd nhom muc tieu nhfl ngfldi ngheo, ngfldi thu nhap tha'p, ddi tfldng ebfnh sach xa hgi, dae biet khd khan, d i bi tdn thfldng, Bao dam de hg khong bi ngheo di, khong bi mat sinh ke, tham chf d i n den ma't luon ca nha, da't tai dinh cfl vfla dfldc nhan
Dieu nay ed the lien he tfldng tfl nhfl trong mgt so' Hnh vflc xa hgi khae, nhfl y te,
b d6 ngfldi giau ed nhu e i u se tim den cae phdng kham, benh vien chat Iflgng cao, tra
tien de eo dfldc cae dich vu kham chfla benh cl dd (do da sSn ed thi trfldng dich vu nay) Con ngfldi ngheo khong the mua cae dich vu dd, se can den sfl ho trg cua nha nfldc thong qua the bao hiem y te
C i n c6 cae nhdm cong tac xa hgi tiep xiic vdi ngfldi dan ngay tfl khi dfl an mdi bat d i u trien khai eho den giai doan hau tai dinh cU Cac nhdm nay lam cong tac van dgng dan eU, phoi hdp vdi eac cap chfnh quyen dia phfldng nhfl mgt e i u ndi de thu xep on thda cac van de nay sinh
Sau cung, tai dinh efl la mgt boat dgng ho trd, di trfldc cho cac dfl an d i u tfl phat trien, nang ca'p, ehinh trang do thi Cflng nhfl bat ky boat dgng nao khae trong linh vflc nay, each tdt nha't de thfle hien la e i n ed mgt quy hoach chi tiet t h a t td't, dUde eong khai va thong tin sdm nha't eho ngUdi dan eac khu vflc tai dinh efl Ddng thdi, ehinh quyen c i n ehuan bi eong tac tU tudng cho dan, cung pho'i hgp vdi nha dau tU, cae ehii dfl an de chuan bi cae phfldng an trien khai Khong loai trfl viec phai can
n h i c gifla chi phf cd hgi, kinh phf va thdi gian, de eo mgt dia diem tfl tai dinh cfl nay vdi mgt dia diem khae, khong ein, hoac e i n r a t ft chi phi tai dinh cfl (nhfl mgt sti danh doi - trade-off e i n thiet)