Phân tích những đặc trưng của thuế thu nhập cá nhân? Tại sao pháp luật thuế thu nhập cá nhân lại phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế khác? Tìm hiểu những “thủ đoạn” chủ yếu đ

Ở Việt Nam, phù hợp với thực tiễn đời sống kinh tế xã hội, hệ thống thuế hình thành và ngày càng phát triển. Vai trò quan trọng của thuế được thể hiện thông qua tỷ trọng đóng góp của nguồn thu này đối với ngân sách nhà nước. Trong đó, thuế thu nhập cá nhân là sắc thuế có chức năng cơ bản là phân phối thu nhập, qua việc điều tiết trực tiếp vào thu nhập cá nhân nhằm giảm bớt sự phân hóa giàu nghèo. Tuy nhiên hiện nay công tác quản lý thuế thu nhập cá nhân vẫn còn yếu kém, tình trạng “thất thu thuế” đã và đang diễn ra trong thực tiễn

MỤC LỤ

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 1

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN 1

1 Khái niệm thuế thu nhập cá nhân 1

2 Cở sở ra đời của thuế thu nhập cá nhân 2

3 Vai trò của thuế thu nhập cá nhân 3

II NHỮNG ĐẶC TRƯNG CỦA THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN 4

III TẠI SAO PHÁP LUẬT THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN LẠI PHÂN BIỆT VIỆC ĐÁNH THUẾ GIỮA THU NHẬP TỪ KINH DOANH, TỪ TIỀN LƯƠNG, TIỀN CÔNG VỚI CÁC KHOẢN THU NHẬP KHÁC CHỊU THUẾ 8

1 Các khoản thu nhập phải chịu thuế thu nhập cá nhân 8

2 Tại sao pháp luật thuế thu nhập cá nhân lại phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế khác? 10

IV TÌM HIỂU NHỮNG “THỦ ĐOẠN” CHỦ YẾU ĐỂ MỘT CÁ NHÂN GIAN LẬN THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN HIỆN NAY 12

1 Những “thủ đoạn” chủ yếu để một cá nhận gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay và cho ví dụ từ thực tiễn để minh họa 12

2 Những biện pháp ngăn ngừa những “thủ đoạn” chủ yếu để một cá nhận gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay 16

KẾT LUẬN 17

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

MỞ ĐẦU

Ở Việt Nam, phù hợp với thực tiễn đời sống kinh tế - xã hội, hệ thống thuế hình thành và ngày càng phát triển Vai trò quan trọng của thuế được thể hiện thông qua tỷ trọng đóng góp của nguồn thu này đối với ngân sách nhà nước Trong đó, thuế thu nhập cá nhân là sắc thuế có chức năng cơ bản là phân phối thu nhập, qua việc điều tiết trực tiếp vào thu nhập cá nhân nhằm giảm bớt sự phân hóa giàu nghèo Tuy nhiên hiện nay công tác quản lý thuế thu nhập cá nhân vẫn còn yếu kém, tình trạng “thất thu thuế”

đã và đang diễn ra trong thực tiễn Để giải quyết vấn đề trên, trước hết ta phải có những

nhận thức rõ ràng về những quy định của pháp luật về thuế thu nhập cá nhân Vì vậy,

em đã chọn đề 13 “Phân tích những đặc trưng của thuế thu nhập cá nhân? Tại sao pháp luật thuế thu nhập cá nhân lại phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế khác? Tìm hiểu những “thủ đoạn” chủ yếu để một cá nhận gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay và cho ví dụ từ thực tiễn để minh họa” để làm chủ đề chính cho bài tập lớn

học kỳ của mình Do kiến thức cùng sự hiểu biết còn hạn hẹp nên bài viết sẽ còn nhiều sai sót, em rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các thầy cô để hoàn thiện hơn Em xin chân thành cảm ơn

NỘI DUNG

1 Khái niệm thuế thu nhập cá nhân.

Bất kỳ một quốc gia nào có nền kinh tế vận động theo cơ chế thị trường cũng đều coi thuế thu nhâp cá nhân là một sắc thuế có tầm quan trọng lớn trong việc huy động nguồn thu cho ngân sách nhà nước và thực hiện công bằng xã hội Ở Việt Nam, thuế thu nhập cá nhân dần được hoàn thiện theo thời gian Nói về khái niệm thuế thu nhập

cá nhân, pháp luật thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam không đưa ra khái niệm thế nào là

“thuế thu nhập cá nhân”, tuy nhiên ta có thể hiểu một cách chung nhất như sau:

- Thuế thu nhập là tên gọi để chỉ những sắc thuế lấy thu nhập làm đối tượng tính

thuế1

- Thu nhập cá nhân là tổng giá trị tài sản và của cải được biểu hiện dưới hình thức

tiền tệ mà một cá nhân tạo ra và nhận được, không phân biệt nguồn gốc hình thành

và trong một khoảng thời gian nhất định2

1 Giáo trình Luật thuế Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb CAND, 2016, tr.205.

2 Nguyễn Hải Ninh, Kiểm soát thu nhập của người nộp thuế trong quá trình thực hiện pháp luật thuế thu

nhập cá nhân ở Việt Nam: luận án tiến sĩ luật học, Người hướng dẫn: TS Nguyễn Văn Tuyến, PGS TS.

Nguyễn Thị Ánh Vân, Hà Nội, 2017, tr 31

Như vậy, có thể rút ra định nghĩa về thuế thu nhập cá nhân như sau: Thuế thu nhập

cá nhân là sắc thuế mà nhà nước sử dụng để điều tiết một phần thu nhập của các cá nhân vào ngân sách nhà nước với mục đích tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước và thực hiện công bằng xã hội 3

2 Cở sở ra đời của thuế thu nhập cá nhân.

Thuế thu nhập cá nhân là sắc thuế đã được áp dụng từ lâu ở các nước phát triển, đối tượng nộp thuế này là mọi dân cư trong nước và người nước ngoài có thu nhập phát sinh ở nước sở tại không phân biệt nghề nghiệp và địa vị xã hội Trong hệ thống thuế các nước, thuế thu nhập cá nhân là một loại thuế quan trọng được áp dụng phổ biến ở các nước có nền kinh tế thị trường phát triển Sự ra đời của thuế thu nhập cá nhân bắt nguồn từ các lý do sau đây:

Thứ nhất, xuất phát từ yêu cầu thực hiện chức năng tái phân phối thu nhập đảm

bảo công bằng xã hội Trong nền kinh tế thị trường, những cá nhân nào nắm giữ tư liệu

sản xuất, tài sản, vốn,… nhiều hơn sẽ có ưu thế chiếm phần thu nhập cao hơn Từ sự phân phối mang tính kinh tế này tất yếu sẽ dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội Hiển nhiên những người có thu nhâp cao cũng nhờ vào xã hội mà họ mới có được,

do đó thuế thu nhập cá nhập là một trong những công cụ mà Nhà nước sử dụng để tái phân phối lại thu nhập xã hội, đảm bảo công bằng xã hội

Thứ hai, sự ra đời của thuế thu nhập cá nhân còn bắt nguồn từ nhu cầu tài chính

của Nhà nước Bất kỳ Nhà nước nào cũng cần có nguồn tài chính để đáp ứng nhu cầu

chi tiêu, cùng với xu thế phát triển kinh tế - xã hội, khả năng mang lại thu nhập cho mỗi cá nhân ngày càng cao, Nhà nước tìm thấy khả năng huy động nguồn tài chính to lớn cho mình thông qua thuế thu nhập cá nhân

Thứ ba, thuế thu nhập cá nhân còn là công cụ để Nhà nước quản lý và điều tiết các

hoạt động kinh tế xã hội Ở các quốc gia, Nhà nước ngày càng đóng vai trò quan trọng

trong quá trình điều tiết các hoạt động kinh tế - xã hội của cộng đồng và thuế thu nhập

cá nhân là công cụ quan trọng góp phần thực hiện chức năng đó Thu nhập của mỗi cá nhân, tổ chức hay quốc gia là chỉ tiêu quan trọng quyết định vấn đề tích lũy, đầu tư, tiết kiệm, tiêu dùng và vấn đề phân bổ nguồn lực trong xã hội Thông qua việc đánh thuế vào thu nhập với những cách thức khác nhau, Nhà nước thực hiện chức năng điều tiết của mình

3 Vai trò của thuế thu nhập cá nhân.

Thứ nhất, thuế thu nhập cá nhân góp phần tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước.

Thuế nói chung và thuế thu nhập cá nhân nói riêng là công cụ chủ yếu của Nhà nước

3 Hồ Thị Hải, Một số vấn đề pháp lý về thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam - Thực trạng và giải pháp hoàn thiện: luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội, 2014, tr 8

nhằm huy động một bộ phận của cải trong xã hội nhằm tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước Bất kỳ Nhà nức nào để thực hiện được các chức năng cơ bản của mình đều phải có nguồn lực vật chất và thuế là nguồn thu quan trọng để đáp ứng nhu cầu đó Thuế thu nhập cá nhân được hình thành từ việc điều tiết một phần thu nhập chịu thuế của cá nhân trước khi hành vi tiêu dùng xảy ra Mức thu thuế sẽ tỷ lệ thuận với sự phát triển của nền kinh tế và mức sống của người dân trong xã hội, có nghĩa là thu nhập của dân cư càng cao thì mức thu từ thuế thu nhập cá nhân càng tăng Do đó, thuế thu nhập

cá nhập đang dần đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu thu thuế cho ngân sách nhà nước

Thứ hai, thuế thu nhập cá nhân là công cụ để Nhà nước tái phân phối sản phẩm xã

hội, giảm phân hóa giàu nghèo, góp phần đảm bảo tính công bằng trong xã hội Sở dĩ

như vậy là do thuế thu nhập cá nhân điều tiết trực tiếp vào thu nhập của cá nhân cùng với tính chất lũy tiến của thuế thu nhập cá nhân đã thu hẹp được khoảng cách về thu nhập của các cá nhân có mức thu nhập cao và các cá nhân có thu nhập thấp

Thứ ba, thuế thu nhập cá nhân là công cụ gắn liền với việc thực hiện chính sách

kinh tế, chính sách xã hội của Nhà nước Thuế thu nhập cá nhân có tác dụng điều tiết vĩ

mô đối với nền kinh tế Loại thuế này điều tiết trực tiếp thu nhập cá nhân nên một mặt tác động trực tiếp đến tiết kiệm, mặt khác làm cho khả năng thanh toán của các cá nhân bị giảm Từ đó cầu hàng hóa, dịch vụ giảm sẽ tác động đến sản xuất Mặt khác, để tiến hành thu thuế thu nhập cá nhân, Nhà nước cũng phải xây dựng một hệ thống hành thu thuế, từ đó sẽ đánh giá được tình hình thu nhập của dân cư cũng như thực trạng của nền kinh tế Từ đó Nhà nước có thể đưa ra các chính sách bảo hiểm, chính sách trợ cấp

xã hội,…

Thứ tư, thuế thu nhập cá nhân góp phần giúp nhà nước kiểm soát thu nhập, phát

hiện thu nhập bất hợp pháp Thực tế cho thấy rằng nhiều khoản thu nhập của một số cá

nhân được thực hiện từ hành vi bất hợp pháp hoặc bằng cách lợi dụng những kẽ hở của pháp luật mà nhà nước không kiểm soát được như tham ô, trốn thuế,… Cần phải kết hợp nhiều biện pháp để ngăn chặn và chống lại những hành vi trên, một trong số các biện pháp ngăn chặn đó thì phải kể đến vai trò của thuế thu nhập cá nhân

Thuế thu nhập cá nhân được hiểu là loại thuế trực thu đánh vào thu nhập thực nhận của các cá nhân trong một năm, từng tháng hoặc từng lần4 Chính vì thế, thuế thu nhập

cá nhân mang một số đặc trưng sau:

Thứ nhất, thuế thu nhập cá nhân là thuế trực thu:

4 Giáo trình Luật thuế Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb CAND, 2016, tr 256.

Thuế trực thu là loại thuế mà chủ thể nộp thuế cũng đồng thời là chủ thể gánh chịu thuế, nghĩa là chủ thể nộp thuế sẽ mất một phần thu nhập của chính mình vì thuế Thuế thu nhập cá nhân là thuế trực thu bởi cá nhân có thu nhập chịu thuế là người nộp thuế, việc nộp thuế được tiến hành từ việc khấu trừ trực tiếp từ thu nhập của cá nhân đó mà không thông qua hành vi tiêu dùng hoặc chủ thể trung gian khác

Do thuế trực thu trực tiếp điều tiết vào thu nhập, tài sản của tổ chức và cá nhân, có xem xét đến hoàn cảnh, điều kiện và khả năng đóng góp của người nộp thuế nên nó rất

có tác dụng trong việc điều hòa thu nhập, góp phần giảm bớt sự chênh lệch về thu nhập

và tài sản giữa các tầng lớp dân cư Tuy nhiên, thuế trực thu lại có hạn chế lớn là dễ gây phản ứng từ phía người nôp thuế hoặc dễ xảy ra tình trạng trốn, lậu thuế nếu quy định mức thuế suất cao Hơn nữa, việc theo dõi, tính toán và thu thuế phức tạp, đặc biệt

là thuế thu nhập cá nhân với diện thu thuế rộng và phân tán Vì vậy, nếu không có biện pháp quản lý thu thuế hiệu quả thì dễ dẫn đến hạn chế tác dụng của loại thuế này trong việc tập trung số thu đầy đủ, kịp thời về cho ngân sách nhà nước

Thứ hai, thuế thu nhập cá nhân có đối tượng chịu thuế là thu nhập của cá nhân.

Trong quá trình lao động, con người tạo ra thu nhập dưới nhiều hình thức khác nhau tùy thuộc vào tiêu chí phân loại Mục đích của việc phân loại thu nhập là cơ sở cho việc phân định đối tượng chịu thuế của các sắc thuế khác nhau cũng như đặt ra cơ chế hành thu hiệu quả

Khái niệm “thu nhập” hiện nay chưa được hiểu thống nhất nên vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau Chính vì vậy, các nhà làm luật thường chỉ liệt kê các khoản được coi

là thu nhập của tổ chức, cá nhân mà không đưa ra khái niệm thu nhập

Trong nền kinh tế thị trường, thu nhập cá nhân phát sinh rất đa dạng Nếu căn cứ vào các hoạt động hoặc các giao dịch làm phát sinh thu nhập thì thu nhập bao gồm: thu nhâp từ hoạt động sản xuất, kinh doanh; thu nhập từ lao động; thu nhập từ tài sản, tiền vốn; thu nhập từ chuyển nhượng; thu nhập từ thừa kế, tặng cho; thu nhập từ bản quyền; thu nhập do bồi thường; thu nhập từ trúng thưởng; thu nhập từ Nhà nước hoặc xã hội dành cho và các khoản thu nhập khác Các khoản thu nhập kể trên không phải thu nhập nào cũng là thu nhập chịu thuế mà chỉ có một số khoản thu nhập đáp ứng những điều kiện nhất định mới là thu nhập chịu thuế

Pháp luật thuế thu nhập cá nhân nói riêng và thuế thu nhập nói chung ở các quốc gia đều quy định các khoản thu nhập chịu thuế làm cơ sở cho việc đánh thuế Thông thường thu nhập chịu thuế phải là những khoản thu nhập hợp pháp, đã thực tế phát sinh, có tính phổ biến và Nhà nước có thể kiểm soát được Có như vậy, pháp luật thuế thu nhập cá nhân mới đảm bảo được tính khả thi, tính công bằng và đảm bảo nguồn thu

ổn định cho ngân sách nhà nước

Thứ ba, việc đánh thuế thu nhập cá nhân thường áp dụng theo nguyên tắc thuế

suất lũy tiến từng phần.

Thuế suất lũy tiến được hiểu là việc áp dụng các thuế suất tăng dần đối với các nhóm đối tượng chịu thuế hoặc toàn bộ đối tượng chịu thuế Theo đó, hiện nay thuế thu nhập cá nhân chủ yếu áp dụng thuế suất lũy tiến đối với thu nhập từ kinh doanh và thu nhập từ tiền công, tiền lương 5 Đặc điểm này xuất phát từ vai trò chủ yếu của thuế thu nhập cá nhân là điều tiết mạnh người có thu nhập cao, góp phần thực hiện công bằng

xã hội Do vậy, việc sử dụng thuế suất lũy tiến từng phần sẽ đáp ứng được nhu cầu đó

vì phần thu nhập tăng thêm càng cao thì sẽ phải tính thuế suất càng cao

Thứ tư, thuế thu nhập cá nhân là loại thuế có tính ổn định không cao và phức tạp.

Đặc điểm này của thuế thu nhập cá nhân thể hiện ở chỗ các quy định về thu nhập chịu thuế, thu nhập không chịu thuế thường xuyên thay đổi theo từng biến động của nền kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ Ngoài ra, các quy định như giảm trừ gia cảnh,

về mức thuế suất cũng có sự thay đổi linh hoạt do thuế điều tiết trực tiếp vào thu nhập của cá nhân nên có tác động rất lớn đến mức sống của dân cư và chịu ảnh hưởng bởi giá cả trên thị trường

Việc quản lý thuế thu nhập cá nhân cũng tương đối khó khăn, chi phí quản lý thuế thường lớn hơn so với các loại thuế khác bởi ngoài việc xác định các khoản thu nhập chịu thuế còn phải xác định nguồn gốc thu nhập, thời hạn cư trú của chủ sở hữu, tính

ổn định của thu nhập Trong phần xác định thu nhập chịu thuế, phải xác định được các khoản khấu trừ hợp lý để tiến hành khấu trừ khi tính thuế nhằm đảm bảo mục tiêu công bằng và khuyến khích đối với đối tượng nộp thuế

Thứ năm, nguồn luật điều chỉnh quan hệ thuế thu nhập cá nhân bao gồm các văn

bản pháp luật quốc gia và cả luật quốc tế.

Đây là đặc trưng của thuế thu nhập nói chung và thuế thu nhập cá nhân nói riêng Hầu như thuế thu nhập cá nhân của các quốc gia trên thế giới không chỉ áp dụng đối với công dân của mình mà còn đối với người nước ngoài có thu nhập chịu thuế phát sinh trên lãnh thổ quốc gia đó Để tránh tình trạng đánh thuế hai lần trên một đối tượng chịu thuế, các hiệp định tránh đánh thuế hai lần được ký kết giữa các quốc gia cũng là nguồn luật điều chỉnh quan hệ thuế thu nhập cá nhân

VIỆC ĐÁNH THUẾ GIỮA THU NHẬP TỪ KINH DOANH, TỪ TIỀN LƯƠNG, TIỀN CÔNG VỚI CÁC KHOẢN THU NHẬP KHÁC CHỊU THUẾ.

1 Các khoản thu nhập phải chịu thuế thu nhập cá nhân.

5 Theo quy định tại khoản 1 Điều 22 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2014.

Như đã đề cập ở trên, thuế thu nhập cá nhân là loại thuế trực thu mà đối tượng chịu thuế là thu nhập của cá nhân theo quy định của Luật Thuế thu nhập cá nhân Theo đó, thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân là mọi khoản thu nhập hợp pháp, được chia thành hai nhóm chính là thu nhập chịu thuế suất lũy tiến từng phần và thu nhập chịu thuế suất toàn phần6:

Thứ nhất, thu nhập chịu thuế suất lũy tiến từng phần7 là thu nhập của cá nhân cư trú8 có được từ họat động kinh doanh, từ tiền lương, tiền công

- Thu nhập từ hoạt động kinh doanh được xác định là doanh thu trừ đi các chi phí tạo

ra thu nhập trong kỳ tính thuế

- Thu nhập từ tiền lương, tiền công là tổng số thu nhập từ tiền lương, tiền công trong

kỳ tính thuế

Thu nhập tính thuế trong trường hợp trên đây được xác định là thu nhập chịu thuế trừ đi các khoản đóng góp bảo hiểm (như: Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp đối với một số ngành nghề phải tham gia bảo hiểm bắt buộc, quỹ hưu trí tự nguyện); các khoản giảm trừ gia cảnh (9 triệu đồng/ tháng (108 triệu đồng/năm) với đối tượng nộp thuế và 3,6 triệu đồng/tháng đối với mỗi người phụ thuộc)9; các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo10

Mức thuế suất lũy tiến từng phần được chia thành 7 bậc, với mức thuế suất khởi điểm là 5% (cho phần thu nhập tính thuế ít hơn hoặc bằng 60 triệu đồng/năm) và mức cao nhất là 35% (cho phần thu nhập vượt trên 960 triệu đồng/năm)

Thứ hai, thu nhập chịu thuế suất toàn phần là các khoản thu nhập của người cư trú

từ đầu tư vốn, chuyển nhượng vốn, chuyển nhượng bất động sản, nhượng quyền thương mại, nhận thừa kế, quà tặng và tất cả các khoản thu nhập chịu thuế của người không cư trú

Đối với các khoản thu nhập của người cư trú chịu thuế suất toàn phần, thu nhập chịu thuế được luật thuế thu nhập cá nhân quy định từng trường hợp cụ thể Với các khoản thu nhập từ trúng thưởng, tiền bản quyền, nhượng quyền thương mại, nhận thừa

kế, quà tặng, thu nhập chịu thuế là khoản thu nhập từ 10 triệu đồng trở lên Mức thuế suất được quy định cho từng trường hợp Ví dụ: thu nhập từ đầu tư vốn 5%, thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản 25%, chuyển nhượng chứng khoán 0,1%

6 Trần Vũ Hải, Tìm hiểu thuật ngữ pháp luật tài chính công, Nxb Tư Pháp, Hà Nội, 2009, tr 213-214.

7 “Thuế suất lũy tiến từng phần là loại thuế tăng theo từng phần tăng lên của đối tượng tính thuế” Giáo trình

Luật Thuế, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, Nxb Hồng Đức, 2017.

8 Xem thêm tại Khoản 2 Điều 2 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2014.

9 Theo quy định tại Điều 19, Luật Thuế thu nhập cá nhân 2014.

10 Theo quy định tại Điều 20, Luật Thuế thu nhập cá nhân 2014.

Đối với người không cư trú11, mọi khoản thu nhập phát sinh ở Việt Nam đều chịu thuế suất toàn phần

2 Tại sao pháp luật thuế thu nhập cá nhân lại phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế khác?

Như đã nói ở trên, nếu như thu nhập từ kinh doanh, thu nhập từ tiền lương, tiền công là những khoản thu nhập mang tính chất thường xuyên, tương đối ổn định trong năm tính thuế và đều là thu nhập chịu thuế suất lũy tiến từng phần Thì các thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân còn lại thường mang tính phát sinh từng lần và không phổ biến Chính vì vậy, việc xác định thuế thu nhập cá nhân đối với các khoản thu nhập này dựa trên những căn cứ tính thuế khác biệt với thu nhập từ kinh doanh và thu nhập từ tiền lương, tiền công Cụ thể, đối với các khoản thu nhập khác này, thu nhập tính thuế đồng thời là thu nhập chịu thuế và áp dụng Biểu thuế suất toàn phần khi xác định thuế thu nhập cá nhân phải nộp Ngoài ra, cá nhân phát sinh thu nhập khi thực hiện nghĩa vụ thuế không được hưởng các quy định về giảm trừ gia cảnh; các khoản giảm trừ khi đóng góp bảo hiểm, từ thiện, nhân đạo,… bởi tính chất của các khoản thu nhập khác là không thường xuyên Pháp luật thuế thu nhập cá nhân có sự phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế khác xuất phát từ một số lý do sau:

Thứ nhất, phân biệt mức thuế suất khác nhau cho hai nhóm thu nhập chịu thuế

trên.

Thuế thu nhập cá nhân là thuế trực thu, ngoài mục tiêu tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước, nó còn có mục tiêu điều tiết kinh tế, điều hòa thu nhập xã hội nên thường gắn liền với chính sách kinh tế xã hội của nhà nước Bởi vậy, pháp luật thuế thu nhập

cá nhân thường có những quy định về thực hiện việc áp dụng đánh thuế theo biểu thuế lũy tiến từng phần đối với một số khoản thu nhập chịu thuế để thực hiện các mục tiêu điều tiết Như đã phân tích, thuế thu nhập cá nhân được chia thành hai nhóm chính là thu nhập chịu thuế suất lũy tiến từng phần (gồm thu nhập từ kinh doanh; thu nhập từ tiền lương, tiền công) và thu nhập chịu thuế suất toàn phần (các khoản thu nhập khác chịu thuế khác) Đối với thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công là những thu nhập mang tính thường xuyên của người nộp thuế và chiếm tỷ trọng lớn trong nguồn thu của thuế thu nhập cá nhân thì áp dụng Biểu thuế suất lũy tiến từng phần Bởi thuế suất luỹ tiến từng phần có ưu điểm là do thuế được đánh tăng dần theo mức tăng của thu nhập, tài sản, sát với khả năng đóng góp của đối tượng nộp thuế nên đáp ứng được mục tiêu công bằng xã hội theo chiều dọc, vì vậy, thường được sử dụng trong các sắc thuế thu nhập và thuế tài sản Tuy nhiên, loại thuế suất này có nhược điểm là kỹ thuật

11 Xem thêm tại Khoản 3 Điều 2 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2014.

tính toán thuế phức tạp Khó có thể áp dụng được với các loại thu nhập có tính chất không thường xuyên

Mặc khác, đối với biểu thuế lũy tiến từng phần có quan điểm cho rằng khi cá nhân

có thu nhập tăng dần đến mức độ nhất định thì việc chi tiêu cho tiêu dùng có khuynh hướng giảm dần và thay vào đó khuynh hướng tiết kiệm tăng lên, thông qua các hình thức: đầu tư, kinh doanh, mua trái phiếu, gửi ngân hàng… nhằm gia tăng lợi tức Do

đó, bằng các hình thức tiết kiệm nào đó thì nó cũng có vai trò tích cực với sự phát triển của nền kinh tế nước nhà Vì vậy, việc phân biệt này giúp Nhà nước dễ dàng thể hiện được sự đối xử khác nhau của mình với hai nhóm thu nhập này, nhằm đảm bảo áp dụng chính sách thuế linh hoạt với quyết định của Nhà nước

Thứ hai, căn cứ xác định được các khoản khấu trừ hợp lý để tiến hành khấu trừ

khi tính thuế.

Nếu như thu nhập tính thuế của thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công được xác định là: thu nhập tính thuế = thu nhập chịu thuế - (giảm trừ gia cảnh + đóng góp từ thiện + đóng góp bảo hiểm bắt buộc) Thì thu nhập tính thuế của các khoản thu nhập khác chịu thuế được tính: thu nhập tính thuế = thu nhập chịu thuế Như vậy, chỉ

có những khoản thu nhập mang tính chất thường xuyên, ổn định như thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công mới được giảm trừ khi tính thuế Sở dĩ có sự khác biệt trong quy định về căn cứ tính thuế như trên là do thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công là thu nhập có tính chất thường xuyên ổn định có chức năng bảo đảm cuộc sống của người nộp thuế trong khi các khoản thu nhập còn lại là những thu nhập mang tính đột xuất, không thường xuyên

Như vậy nhìn chung, quy định về thu nhập chịu thuế theo quy định của pháp luật

thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành theo xu hướng phân loại thu nhập đã tạo nền tảng cho việc tính thuế phù hợp với thông lệ quốc tế Từ đó giúp Nhà nước điều tiết tốt hơn đối với từng lĩnh vực khác nhau

IV TÌM HIỂU NHỮNG “THỦ ĐOẠN” CHỦ YẾU ĐỂ MỘT CÁ NHÂN

GIAN LẬN THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN HIỆN NAY.

1 Những “thủ đoạn” chủ yếu để một cá nhận gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay và cho ví dụ từ thực tiễn để minh họa.

Thuế thu nhập cá nhân là một trong những khoản thu chính và thường xuyên của Nhà nước Thuế thu nhập cá nhân được xác định và thu dựa trên hình thức kê khai thu nhập cá nhân Đây là một hình thức tạo sự chủ động cho người nộp thuế, tuy nhiên cũng lại là lỗ hổng để các cá nhân trốn tránh nghĩa vụ nộp thuế có thể dễ dàng lách qua Hiện nay, việc xác định thuế thu nhập cá nhân chủ yếu dựa vào việc tự kê khai của cá nhân và tổ chức chi trả thu nhập (đối với cá nhân làm việc trong các cơ quan sản xuất,