Cho rằng anh B (anh trai của chồng cũ) đã xúi bẩy em trai ly hôn mình. A thuê C giết cả nhà anh B bằng cách ban đêm mang xăng đến đốt nhà anh B.

Đề bài: Cho rằng anh B (anh trai của chồng cũ) đã xúi bẩy em trai ly hôn mình. A thuê C giết cả nhà anh B bằng cách ban đêm mang xăng đến đốt nhà anh B. Trước khi đốt nhà anh B, C lấy dây sắt buộc bên ngoài cửa chính, cửa sổ để người bên trong không thoát ra được. Hậu quả là toàn bộ ngôi nhà cấp 4 của gia đình anh B bị thiêu rụi (tổng tài sản bị thiệt hại trị giá 450 triệu đồng) nhưng anh B cùng vợ và con gái may mắn thoát nạn vì đêm đó về quê dự đám cưới nên không có mặt ở nhà.

MỤC LỤC

Đề bài: Cho rằng anh B (anh trai của chồng cũ) đã xúi bẩy em trai ly

hôn mình A thuê C giết cả nhà anh B bằng cách ban đêm mang xăng đến đốt nhà anh B Trước khi đốt nhà anh B, C lấy dây sắt buộc bên ngoài cửa chính, cửa sổ để người bên trong không thoát ra được Hậu quả là toàn bộ ngôi nhà cấp 4 của gia đình anh B bị thiêu rụi (tổng tài sản bị thiệt hại trị giá 450 triệu đồng) nhưng anh B cùng vợ và con gái may mắn thoát nạn vì đêm đó về quê

dự đám cưới nên không có mặt ở nhà

Câu 1: Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản mà C thực hiện trong tình huống trên thuộc loại tội phạm nào theo cách phân loại tội phạm tại Điều 9 BLHS? (1,5 điểm)

Trả lời:

Phân loại tội phạm là việc phân chia tội phạm theo căn cứ cụ thể thành những nhóm tội phạm khác nhau nhằm mục đích nhất định1 Theo Điều 9 BLHS 2015, căn cứ phân loại tội phạm là “tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội” Đó chính là mức độ của tính nguy hiểm cho

xã hội Như vậy, Điều 9 phân chia tính nguy hiểm cho xã hội của tội phạm thành bốn mức khác nhau và mỗi mức ứng với một loại tội phạm Các loại tội phạm được phân biệt với nhau bởi dấu hiệu về nội dung (tính nguy hiểm cho

xã hội) và dấu hiệu về hậu quả pháp lý (tính phải chịu hình phạt) Trong hai dấu hiệu phân biệt các loại tội phạm này, dấu hiệu về nội dung là tiêu chí để

cơ quan xây dựng luật xem xét khi quy định các khung hình phạt; còn dấu hiệu về hậu quả pháp lý là dấu hiệu để người áp dụng xác định tội phạm thuộc khung hình phạt được áp dụng là loại tội phạm gì theo phân loại tại Điều 9 BLHS 2015

Thứ nhất, về tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của từng loại

tội phạm phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: tính chất và tầm quan trọng của

1 Nguyễn Ngọc Hòa, Tội phạm và cấu thành tội phạm, Nxb Tư Pháp, Hà Nội, 2015.

quan hệ xã hội bị xâm hại; tính chất của hành vi phạm tội (tính chất của công

cụ, phương tiện, phương pháp, thủ đoạn, hoàn cảnh thực hiện hành vi phạm tội); tính chất và mức độ của thiệt hại (hậu quả) đã gây ra hoặc đe dọa gây ra cho xã hội; hình thức và mức độ lỗi; động cơ, mục đích của người phạm tội; nhân thân của người có hành vi phạm tội2… Xét tình huống trên, ta thấy:

quan hệ xã hội bị xâm hại là quan hệ sở hữu tài sản; tính chất của hành vi phạm tội (C đã có những hành vi trái pháp luật là cùng A lên kế hoạch giết cả

nhà anh B bằng cách ban đêm mang xăng đến đốt nhà anh B Trước khi đốt nhà anh B, C lấy dây sắt buộc bên ngoài cửa chính, cửa sổ để người bên trong

không thoát ra được); tính chất và mức độ của thiệt hại (toàn bộ ngôi nhà cấp

4 của gia đình anh B bị thiêu rụi - tổng tài sản bị thiệt hại trị giá 450 triệu

đồng); hình thức và mức độ lỗi (C phạm lỗi cố ý trực tiếp); Mục đích phạm

tội (để giết cả nhà anh B) Động cơ phạm tội (vì số tiền A thuê (lòng tham))

Thứ hai, về hậu quả pháp lý, theo như tình huống đã nêu trên, C phạm

tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản với tổng tài sản bị thiệt hại trị giá

450 triệu đồng Theo đó, với quy định tại khoản 3 Điều 178 BLHS

2015“Phạm tội gây thiệt hại cho tài sản trị giá từ 200.000.000 đồng đến dưới

500.000.000 đồng, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm” thì mức cao nhất của

khung hình phạt đối với tội của C là 10 năm tù

⇒ Qua phân tích ở trên về tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội đối với tội danh của C và đối chiếu với khung hình phạt của tội hủy hoại hoặc cố

ý làm hư hỏng tài sản mà C thực hiện thì ta có kết luận sau: Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản mà C thực hiện trong tình huống trên thuộc loại

tội rất nghiêm trọng được quy định tại điểm c khoản 1 Điều 9 BLHS 2015:

“Tội phạm rất nghiêm trọng là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm

cho xã hội rất lớn mà mức cao nhất của khung hình phạt do Bộ luật này quy định đối với tội ấy là từ trên 07 năm tù đến 15 năm tù.”

2 Phạm Văn Báu, Nội dung mới về khái niệm tội phạm và phân loại tội phạm trong Bộ luật hình sự năm

2015, Tạp chí Luật học.Trường Đại học Luật Hà Nội,Số đặc biệt Về BLHS năm 2015/2016, tr 9 - 17.

Câu 2: Trách nhiệm hình sự của A trong vụ án này như thế nào? Tại sao? (2 điểm)

Trả lời:

“Trách nhiệm hình sự (TNHS) của người phạm tội được hiểu là trách

nhiệm của người phạm tội phải chịu những hậu quả pháp lí bất lợi về hành

vi phạm tội của mình”3 Và theo quy đinh tại khoản 1 Điều 2 BLHS 2015 thì

“chỉ người nào phạm một tội đã được BLHS quy định mới phải chịu TNHS”.

Như vậy, cơ sở của TNHS là việc thực hiện hành vi thỏa mãn các dấu hiệu

của cấu thành tội phạm được luật hình sự quy định4 Theo đó, với những hành

vi đã thực hiện của mình, A đã phạm tội giết người theo quy định tại Điều 123 BLHS 2015 ở giai đoạn phạm tội chưa đạt và tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản theo quy định tại Điều 178 BLHS 2015 do hành vi của A đã thỏa mãn các dấu hiệu trong cấu thành tội phạm của các tội trên, cụ thể:

Thứ nhất, với tội giết người ở giai đoạn phạm tội chưa đạt:

- M ặt khách quan của tội phạm: Về hành vi khách quan: A đã có những

hành vi trái pháp luật là thuê C giết cả nhà anh B bằng cách ban đêm mang xăng đến đốt nhà anh B (thuê và lên kế hoạch)

- M ặt chủ quan của tội phạm: Về lỗi: trong trường hợp này, A phạm lỗi

cố ý trực tiếp, vì: Về lý trí, khi A thực hiện hành vi thuê C và lên kế hoạch với

C, A nhận thức rõ được hành vi của mình sẽ gây ra hậu quả với xã hội; Về ý

chí, A vẫn để cho hậu quả xảy ra và mong muốn nó xảy ra Mục đích phạm

tội: để giết cả nhà anh B Động cơ phạm tội: lòng căm thù (vì cho rằng anh B

(anh trai của chồng cũ) đã xúi bẩy em trai ly hôn mình)

- C hủ thể của tội phạm: là người có năng lực trách nhiệm hình sự (TNHS) và đạt độ tuổi chịu trách nhiệm theo luật định khi thực hiện hành vi

3 Giáo trình luật hình sự Việt Nam, Phần chung, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb CAND, Hà Nội, 2017,

tr 245.

4 Phạm Mạnh Hùng, Cơ sở của trách nhiệm hình sự , Tạp chí Luật học Số 6/2002, tr 16 - 21.

phạm tội Trong tình huống trên, do nhận thấy A đã kết hôn thông qua chi tiết

“xúi bẩy em trai ly hôn mình” mà theo điểm a khoản 1 Điều 8 Luật Hôn nhân

và gia đình 2014 về Điều kiện kết hôn thì “Nam từ đủ 20 tuổi trở lên, nữ từ đủ

18 tuổi trở lên” Như vậy, A đã đủ tuổi để chịu TNHS với tội phạm của mình Bên cạnh đó, ta thấy rằng không có bằng chứng nào cho thấy A thuộc trường hợp mất năng lực nhận thức và năng lực điều khiển hành vi theo đòi hỏi của

xã hội Vì thế, chủ thể phạm tội ở đây là A đã đủ tuổi chịu TNHS và có năng lực TNHS để nhận thức được rõ hành vi của mình

- K hách thể của tội phạm: A đã xâm hại đến quyền nhân thân của gia đình anh B (quyền được tôn trọng và bảo vệ về tính mạng của con người)

⇒ Đây là tội giết người trong giai đoạn phạm tội chưa đạt vì chủ thể (A) đã thực hiện hành vi được mô tả trong CTTP (thuê người, lên kế hoạch giết gia đình B và người thuê là C đã thực hiện hết các hành vi cho là cần thiết

để gây ra hậu quả5) (A và C là đồng phạm tội giết người – A: người tổ chức, C: người thực hành) nhưng chưa gây ra hậu quả thiệt hại được mô tả trong CTTP (gia đình anh B không chết vì đêm đó về quê dự đám cưới nên không

có mặt ở nhà) Và theo Điều 15 BLHS 2015 “Người phạm tội chưa đạt phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm chưa đạt”

Thứ hai, với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản:

M

ặt khách quan của tội phạm: Về hành vi khách quan: A thuê C mang xăng đến đốt nhà anh B để giết cả nhà anh B Về hậu quả của tội phạm: toàn

bộ ngôi nhà cấp 4 của gia đình anh B bị thiêu rụi (tổng tài sản bị thiệt hại trị

giá 450 triệu đồng) Về quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả của tội

phạm: trong tình huống nêu trên thì hậu quả của việc ngôi nhà cấp 4 của gia

đình anh B bị thiêu rụi là do hành vi thuê C thực hiện của A gây ra, cho nên A phải chịu TNHS với hành vi của mình

5 Thuê giết người và giết người thuê có mối quan hệ mật thiết với nhau, cái này là tiền đề của cái kia, thiếu một trong hai cái thì không có trường hợp giết người này xảy ra (có người thuê, mới người làm thuê) (Theo Đinh Văn Quế , Bình luận Bộ luật Hình sự năm 2015: bình luận chuyên sâu Phần thứ nhất, Những quy định chung, Hà Nội, Nxb Thông tin và Truyền thông, 2017)

- M ặt chủ quan của tội phạm: Về lỗi: A phạm lỗi cố ý trực tiếp Mục

đích phạm tội: làm cháy căn nhà để giết cả nhà anh B Động cơ phạm tội:

lòng căm thù

- C hủ thể của tội phạm: như đã phân tích ở trên

- K hách thể của tội phạm: A đã xâm hại đến quyền sở hữu tài sản của gia đình anh B

⇒ A và C cũng là đồng phạm tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản (A: người tổ chức, C: người thực hành) Thông thường người tổ chức là người đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành tội phạm, chính vì vậy trách nhiệm hình sự đặt ra đối với họ so với các loại đồng phạm khác là nặng hơn cả

Mặt khác, như đã chứng minh ở trên, A đã đủ độ tuổi chịu TNHS,

ngoài ra A không thuộc các trường hợp loại trừ TNHS quy định tại Điều 20 – Điều 26 BLHS 2015, cũng không thuộc trường hợp miễn TNHS quy định tại Điều 29 BLHS 2015

Kết luận, A phải chịu TNHS về tội giết người theo Điều 123 và tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản theo Điều 178 BLHS 2015.

Câu 3: Tội giết người mà A và C thực hiện trong tình huống nêu trên

ở giai đoạn nào? Tại sao? (1,5 điểm)

Trả lời:

Cũng như những hoạt động khác của con người trong xã hội, hành vi phạm tội diễn ra theo quá trình nhất định Căn cứ vào tính chất nguy hiểm cho

xã hội của hành vi phạm tội, mức độ thực hiện ý định phạm tội và thời điểm chấm dứt hành vi đó mà BLHS chia thành 3 giai đoạn: Chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành

Xét tình huống trên, như đã nói ở trên A và C là đồng phạm tội giết người trong đó A là người tổ chức, C là người thực hành Căn cứ vào Điều 15

BLHS 2015“Phạm tội chưa đạt là cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thực

hiện được đến cùng vì nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội”, ta có

thể khẳng định tội giết người mà A và C thực hiện trong tình huống nêu trên ở

giai đoạn phạm tội chưa đạt

− Về điều kiện thì các giai đoạn thực hiện chỉ đặt ra với lỗi cố ý trực

tiếp, điều này hoàn toàn phù hợp với hình thức lỗi đối với hành vi phạm tội của A và C như được phân tích ở trên (Câu 1 và Câu 2)

− Về dấu hiệu, có thể chứng minh qua 3 dấu hiệu sau đây:

+ Dấu hiệu thứ nhất, người phạm tội “đã thực hiện tội phạm”6 Trong tình huống này, A và C đã thực hiện hành vi được mô tả trong CTTP (hành vi tước đoạt tính mạng người khác), cụ thể A và C đã cùng nhau lên kế hoạch giết gia đình B bằng cách ban đêm mang xăng đến đốt nhà B và C đã thực hiện hết hành vi trên

+ Dấu hiệu thứ hai, người phạm tội không thực hiện tội phạm được

“đến cùng” (về mặt pháp lý), nghĩa là hành vi được thực hiện chưa thỏa mãn hết các dấu hiệu (thuộc mặt khách quan) của CTTP7 Rõ ràng ở đây, mục đích của A và C là giết cả nhà B, tội giết người là tội có cấu thành vật chất8, do đó tội phạm này chỉ hoàn thành khi gây ra hậu quả là nạn nhân chết Trong tình huống này, mặc dù C đã chặn hết lối ra và đốt nhà B nhưng gia đình B vẫn không chết Như vậy, hậu quả của tội phạm chưa xảy ra

6 7 9 Các dấu hiệu được lấy theo: Giáo trình luật hình sự Việt Nam, Phần chung, Trường Đại học Luật Hà Nội,

Nxb CAND, Hà Nội, 2017.

7

8 CTTP vật chất là CTTP mà trong đó có các dấu hiệu của mặt khách quan là hành vi khách quan và hậu quả

thiệt hại do hành vi gây ra (theo Giáo trình luật hình sự Việt Nam, Phần chung, Trường Đại học Luật Hà Nội,

Nxb CAND, Hà Nội, 2017).

+ Dấu hiệu thứ 3, người phạm tội không thực hiện tội phạm được đến cùng là do nguyên nhân ngoài ý muốn của họ9 Tại tình huống này, dù trước khi đốt nhà anh B, C đã cẩn thận lấy dây sắt buộc bên ngoài cửa chính, cửa sổ

để người bên trong không thoát ra được nhưng gia đình B vẫn không chết vì đêm đó về quê dự đám cưới nên không có mặt ở nhà Đây là yếu tố khách quan nằm ngoài ý chí của A và C dẫn tới việc A và C không hoàn thành được mục đích phạm tội của mình

⇒ Qua phân tích ở trên, ta khẳng định một lần nữa, tội giết người mà A

và C thực hiện trong tình huống nêu trên ở giai đoạn phạm tội chưa đạt mà

cụ thể là phạm tội chưa đạt đã hoàn thành 10 (nếu căn cứ vào thái độ tâm lý của người phạm tội)

Câu 4: Hình phạt nặng nhất mà A có thể phải chịu là bao nhiêu năm tù? (2 điểm)

Trả lời:

Theo Điều 30 BLHS 2015 quy định: “ Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước được quy định trong Bộ luật này, do Tòa

án quyết định áp dụng đối với người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của người, pháp nhân thương mại đó” Với tình huống được nêu ra, những tội danh mà A đã thực hiện để lại hậu quả rất lớn đối với xã hội thì việc A phải chịu trách nhiệm trước pháp luật là điều chắc chắn Như đã phân tích ở câu 2, A phải chịu TNHS về tội giết người theo Điều 123 và tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản theo Điều 178 BLHS 2015 Do đó, hình phạt nặng nhất mà A có thể phải chịu cho mỗi tội lần lượt như sau:

9

10 Phạm tội chưa đạt hoàn thành là trường hợp phạm tội chưa đạt, trong đó người phạm tội đã thực hiện hết các hành vi cho là cần thiết để gây ra hậu quả thiệt hại được mô tả trong CTTP nhưng do nguyên nhân ngoài

ý muốn, hậu quả đó vẫn không xảy ra (theo Giáo trình luật hình sự Việt Nam, Phần chung, Trường Đại học

Luật Hà Nội, Nxb CAND, Hà Nội, 2017).

− Tội giết người theo Điều 123 BLHS 2015: Trong CTTP về tội giết

người của A, như đã phân tích ở câu 2, có nhiều tình tiết tăng nặng như: Thuê giết người hoặc giết người thuê (A thuê C giết nhà B); Có tổ chức (A và C bàn với nhau về phương thức giết nhà B); Bằng phương pháp có khả năng làm chết nhiều người (chặn cửa dùng xăng đốt nhà) Theo đó, khung hình phạt A phải chịu là tại khoản 1 Điều 123 BLHS (CTTP tăng nặng) và mức hình phạt cao nhất A có thể phải chịu tại đây là tù chung thân hoặc tử hình Tuy nhiên, theo như đã nói ở câu 3, tội giết người mà A thực hiện trong tình huống nêu trên ở giai đoạn phạm tội chưa đạt Do đó, theo khoản 3 Điều 57 BLHS 2015

quy định “Đối với trường hợp phạm tội chưa đạt, nếu điều luật được áp dụng

có quy định hình phạt cao nhất là tù chung thân hoặc tử hình thì áp dụng hình phạt tù không quá 20 năm; nếu là tù có thời hạn thì mức hình phạt không quá ba phần tư mức phạt tù mà điều luật quy định” ⇒ Với tội giết người, hình phạt cao nhất A có thể phải chịu là 20 năm tù

−Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản theo Điều 178 BLHS 2015: Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của A trong tình huống trên

là tội phạm hoàn thành Với tội phạm này, A phải chịu khung hình phạt theo

quy định tại khoản 3 Điều 178 BLHS 2015 “Phạm tội gây thiệt hại cho tài

sản trị giá từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng, thì bị phạt tù từ

05 năm đến 10 năm” (do hậu quả của tội phạm A gây ra là toàn bộ ngôi nhà

cấp 4 của gia đình anh B bị thiêu rụi - tổng tài sản bị thiệt hại trị giá 450 triệu đồng) ⇒ hình phạt cao nhất A có thể phải chịu với tội này là 10 năm tù

Kết luận, tổng hợp hình phạt cao nhất A có thể phải chịu là 20 + 10 =

30 năm tù

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung 2017

2. Luật Hôn nhân và gia đình 2014

3. Giáo trình luật hình sự Việt Nam, Phần chung, Trường Đại học Luật Hà

Nội, Nxb CAND, Hà Nội, 2017

4. Nguyễn Ngọc Hòa chủ biên, Lê Thị Sơn, Bình luận khoa học Bộ luật

Hình sự năm 2015 được sửa đổi, bổ sung năm 2017 Phần các tội phạm, Quyển 1, Hà Nội, Nxb Tư pháp, 2018.

5. Đinh Văn Quế, Bình luận Bộ luật Hình sự năm 2015: bình luận chuyên

sâu Phần thứ nhất, Những quy định chung, Hà Nội, Nxb Thông tin và

Truyền thông, 2017

6. Nguyễn Ngọc Hòa, Tội phạm và cấu thành tội phạm, Nxb Tư Pháp, Hà

Nội, 2015

7. Phạm Văn Báu, Nội dung mới về khái niệm tội phạm và phân loại tội

phạm trong Bộ luật hình sự năm 2015, Tạp chí Luật học.Trường Đại

học Luật Hà Nội, Số đặc biệt Về BLHS năm 2015/2016, tr 9 - 17

8. Phạm Mạnh Hùng, Cơ sở của trách nhiệm hình sự , Tạp chí Luật học

Số 6/2002, tr 16 - 21

9. Lê Thị Sơn, Những điểm mới trong quy định của Bộ luật hình sự năm

2015 về các giai đoạn thực hiện tội phạm, Tạp chí Luật học.Trường Đại

học Luật Hà Nội, Số 3/2017, tr 82 - 91