Tim hilu vide dp dung cac quan dilm ly thuyd't trong nghidn cflu kinh Id' phi chinh thflc se gdp phdn Iam ro vai trd quan trpng va su ndng dpng efla khu vuc kinh te nay trong nln kinh t
Trang 1^^-v?-Nghi§n ciiu Gia d i n h va G i 6 i
s g 6 - 2 0 1 5
Mgt so each tiep can ly thuyet
trong nghien ciru l(hu vuc l(inh to phi chinh thirc
Vu Thj Cue
Vi6n Nghien ciiu Gia dinh vS Gidi
Tom tat: Trdn cO s6 tong quan cac nghien cflu da cong bo', bai
vilt trinh bdy mgt so quan diem vl each tiep cdn ly thuye't trong nghien ciiu khu vUc kmh te chinh thiic NghiSn cijfu nay cho thd'y de nhdn dien d^y du ve khu vUc phi kinh t^ cac nha nghien ciiu c6 the ap dung tCtng each tiep can rieng le hoac ket hop nhilu each tiep cdn khac nhau tuy thuoc vao van de nghien ciiu
va boi canh kinh te cl mdi quoc gia Viec ap dung cac quan diem biet ve dilu kien lara viec gifla hai khu vUc kinh te chinh thiic
va phi chinh thflc, dac biet vdi hUdng tiep cdn gidi se lam ro tinh chd't viec ldm da dang cua phu nfl trong khu vUc phi chinh thiic
T£( khoa: Gi6i; Gi6i va vigc lam; Lao dong - viec ldm; Kinh te
phi chinh thiic, Gi6i va viec lam
1 Gidi thieu
Khu vuc kinh td' phi chinh thflc cd mdt vi tri va vai tro quan trpng trong n^n kinh td' qudc ddn d cac nudc dang phat tri^n trong dd cd Vidt Nam O cac nudc nay, khu vuc kinh id' phi chinh thflc co vai trd rd't quan trpng hong xda ddi giam ngheo, tao thdm vide lam mdi nhilu nhdt, tang thu nhdp cho ngudi ddn ngheo sd'ng d ndng thdn va thanh lhi, gdp phdn dn dinh chinh
Trang 2khu vuc chfl chdt trong ndn kinh td' nhung cho den nay d nhilu qud'c gia, trong dd ed ca Viet Nam, khu vue kinh td' nay chua nhdn dupc su quan tdm
thda dang vi mdt chinh sdch vd thdm chi cdn nhdn dupc nhung ddnh gid tidu
cue (Jean-Pierre Cling vd cpng su, 2012; Mireille Razafindrakoto, 2012)
Ke tfl khi thue hidn chinh sach Ddi Mdi vdo nam 1986, nin kinh td' Vidt Nam da chuyen ddi tfl nin kinh td' ke hoach hda, tdp trung sang nin kinh Id' thi trudng theo djnh hudng xa hdi chii nghia Vide tu do hda nin kinh
Id', cOng vdi vide d^y manh cdng nghidp hda ndng nghiep vd ndng thdn da thue day su phat tri^n manh me cfla Idiu vuc kinh Id' tu nhan (Nguydn Ba Ngpc, Trdn Van Hoan, 2002) Nhutig dilu kidn ndy da thflc d^y khu virc phi chinh thflc d Vidt Nam phat trien manh me vd dang ddng vai trd quan Irpng trong giai quyd'l vdn d l vide lam trdn thj trudng lao ddng Dudi gdc dd nghidn cihi khoa hpc, hidn cdn rd't it nhiJng cdng trinh nghidncuucobanvlkhuvuckinhtlnay.Ke tfl khi khai niem khu VUc kinh td' phi chinh thiJc dupc dua vao sfl dung vdo ddu nhihig nam 1970 da ddy ldn cac cudc tranh ludn sdi noi vl mat hpc thudt va phuong phap ludn trong vide lam ro cac khai nidm chu^n qudc Id' Hdn quan dd'n viee ldm phi chinh thflc, CO sd ly thuyd't vl khu vuc phi chi'nh thflc trong he thd'ng tai khoan qud'c gia (Jean-Pierre Qing vd cdng su, 2012; Nguydn Thi TTiu Huyin va Nguydn Hiiu Chi, 2008; Nguyin Huu Chi, Nguydn Thi Thu Huyin, 2012)
kit hpp cdc each tidp cdn ly thuyd't de tim hieu vi ngudn gdc cfla tinh phi
ehinh thflc, nguyen nhdn va ban chdt efla khu vuc phi chinh thflc, cung nhu md'i lien hi cua nd vdi khu vuc chi'nh thflc Va cho din nay eae quan di^m
md ra nhihig hudng lid'p cdn mdi
Dua trdn vide tong quan mdt sd cdng trinh nghidn cuu da edng bd vl vdn
dl nay, bai vid't trinh bay mpt sd quan dilm vl cdch lid'p cdn ly thuyd't chu ylu va each tidp can gidi trong nghidn cflu ve kinh Id' chinli thflc Tim hilu vide dp dung cac quan dilm ly thuyd't trong nghidn cflu kinh Id' phi chinh thflc se gdp phdn Iam ro vai trd quan trpng va su ndng dpng efla khu vuc kinh te nay trong nln kinh t l qudc gia, nhihig khac bidt vl dilu kiln lam vide giua hai khu vuc kinh Id' chinh thflc va phi chinh thflc, eung nhu gdp phdn ldm rd tinh chd't vide ldm da dang cua phu nu trong khu virc phi chinh thfle, ddng gdp co sd eho viec xdy dung chinh sach lao ddng vile ldm, thu hep khoang each gifla khu vuc kinh te cht'nh thflc va phi chinh thflc
2 Mot so each tiep can ly thuye) chii dao
Khu vuc kinh td' phi chinh thflc dupe nghien cflu d tfl nhilu gdc dd vd bang phuong phap efla nhilu nganh khoa hpc xa hdi nhu xa hdi hpc, nhdn hpc nhung phdn ldn la cae nghidn eflu tiip cdn tir kinh td' hpc Cho ddn gifla nhung nam 1990, cd ba quan dilm chinh ban vl ngudn gd'e va nguydn
Trang 3vd cpng su, 2013) Cu thl nhu sau:
1) Trudng phdi nhi nguyin thd'ng trj Irong thdp nien 1960 va 1970, cd
ngudn gde ly thuyd't tfl edc nghidn cflu eua Lewis vao ndm 1954 vd cua Harris vd Todaro ndm 1970 Cac nhd nghidn cflu nhi nguydn coi khu vuc phi chinh thfle Id phdn khflc thd'p kem cua thi trudng lao dpng hai phdn khuc, khdng cd lidn kd't true lid'p vdi khu vuc kinh tl^ chinh thflc Dd la khu vuc roi rdt lai, phdt sinh trong qua trinh ehuyen ddi nln kinh te' dang phdt triln vd nd tdn tai Id vi khu vue kinh t l chinh thfle khdng the cung cd'p du
CO hdi vide lam eho mdt bp phdn luc lupng lao dpng (Marc Bacchetla vd cdc tdc gia khac, 2013) Quan dilm nhi nguyen Harris va Todaro dua trdn
gia dinh rdng ngUdi lao ddng ngheo bj budc phki ldm vile trong khu vuc
phi chinh thflc do khu vuc chinh thflc khdng tao dfl vide lam d l dap ung nhu cdu cdu cua thi trudng lao ddng (Mireille Razafindrakoto vd cdng su, 2013) Ngodi ra, Jean-pierre Cling vd edng su (2013) con cho rang phuong phap tilp cdn "hai mdt/kip" cdn dupc sfl dung trong cae nghiin ctiu eua Lewis ndm 1954 vd Harris-Todaro nam 1970 d l tim hilu v l ngudn gdc va nguyin nhdn cfla tinh phi chinh thflc trong cac nghidn ctiu kinh td' Phuong phap ndy dua trdn md hinh thi trudng lao ddng kep, trong dd khu vue phi chinh thflc dupc coi nhu mdt thanh phdn cdn sdt lai cua thi irudng lao ddng
vd khdng cd lidn hd vdi khu vuc kinh t l ehinh thflc; khu vue kinh t l muu sinh nay tdn tai chi vi khu vuc kinh t l chinh thflc khdng cd kha ndng tao
du vide lam cho ngudi lao ddng
2) TrUdng phdi cdu trtic (hay cdn gpi Id phuong phap lid'p cdn "co cdu")
khac vdi Irudng phai nhi nguydn d chd n h ^ manh din su phdn cdp san xudt vd cdc mdi lidn ke't vd phu thudc ldn nhau gifla khu vuc chinh Ihflc vd phi chinh thflc Theo tinh thdn cua chfl nghTa Mac thi khu vuc phi chinh thflc tham gia vao hd thd'ng tu ban chu nghTa theo quan hd phu thudc (Jean-pierre Cling vd cdng su, 2013) Cdn Marc Bacchetla va cac tac gia khac (2013) thi cho rdng nd'u theo quan dilm cd'u trfle, tdc dp tdng trudng khd
cd thl loai bo cdc md'i quan hd san xudt phi chinh thfle, vdn gdn chat vdi
su phat triln tu ban chu nghTa Vi khu vuc nay cung cdp lao dpng va san
p h ^ gid re cho edc doanh nghidp thudc khu vuc chinh thflc, ddng thdi lam tdng ttnh linh hoat vd kha ndng canh Iranh cua nln kinh tl
3) Cud'i cdng Id trUdng phdi phdp ly (hay cdn phuong phdp lid'p cdn
mang tinh phdp ly), ma dai didn cua nd Id Hernando de Solo vao nhiing ndm 1980 va 1990 da coi khu vuc phi ehinh thflc bao gdm cdc doanh nhdn nho, nhung ngudi lira chpn phucmg ihflc hoai dpng phi chinh thflc dl giam chi phi ddng ki Khae vdi hai trudng phai nhi nguydn va cdu tnic, quan dilm cfla trudng phai phap ly cho rang ti'nh chdt phi chmh thflc cd thl xudt phdt tfl su tu nguydn tfl phia ngudi lao ddng vd cac eo sd dua trdn edc phdn tich vl clii phi - lpi ich (Marc Bacchetta va cdng su, 2013), chfl khdng phai
Trang 4khac, theo edch til'p cdn mang tinh phdp ly, thi khu vuc phi chinh thflc dupe tao ndn tfl cac doanh nghidp silu nho, hoat ddng phi chi'nh thflc nhdm thoat khdi cdc bidn phap dilu chinh vl kinh Id' cfla cac chinh phu.^ Cach tidp cdn theo trudng phai tu do ndy trdi ngupc vdi hai each lid'p cdn d trin,
vi vide lua chpn vj thd' phi chinh thflc la su tu nguydn vd do chi phi dl chmli thflc hda va ddng ky kinh doanh qua tdn kem Nd nhd'n manh dlh viec gia nhdp khu vuc phi chinh thflc cd the la su lua chpn dita trdn sd thich
ca nhdn vd edc dac dilm cfla tiJng Ioai cdng vide nhu da dupc ndu ra trong
nghidn cdu eua Perry va cdng su ndm 2007 (Mireille Razafindrakoto va cpng su, 2013)
Theo ly giai cua Marc Bacchetla vd cdng su, thi nhiing ngudi ung hd cdch tilp cdn nhj nguyin tdp trung nghidn cflu edng vile an luong phi chinh thflc, khia canh tiln luong thdp vd dilu kidn ldm vide ngheo nan hon so vdi khu vuc ehinh thflc, cdn nhflng ngudi thudc trudng phdi phdp ly lai chi ra
su ndng dpng eua khu vuc ndy, nhdn manh ti'nh chdt tu nguydn cua phdn ldn nhihig ngudi lam vide ddc ldp d khu vuc phi chinh thflc Ba phuong phdp tilp cdn trdn diu cd ly trong vide giai thich cdc khia canh cfla khu vuc
kinh td phi chfnh thfle b cdc mfle dd khac nhau nhung mdt sd nghidn cflu
thuc chung Iai cho thd'y, ba phuong phap tilp cdn nay khdng phan dnh ddy dfl ban chdt cua khu vuc kinh t l phi chinh thfle bdi su khac bidt lidn quan dd'n vd'n de vl dja Iy cua mdi qude gia (Marc Bacchetla va cdng sir, 2013) Bdn canh dd, cdn cd hai quan dilm trdi ngupc nhau v l khu vuc kinh t l phi chinh thflc d cdc nude dang phat triln tfl gde dd kinh t l hpc vd quan dilm cua cdc nhd nhdn hoc vd xa hdi hpc Tfl gdc dd kinh tl, su tdn lai eua khu vuc nay la bilu hiln cfla hidn tupng phdn khuc cfla thj trudng lao ddng gdy ra bdi su du thfla Iao ddng ed tinh cdu tnic va kha ndng cdn han chl cfla khu vuc hiln dai trong vide tao vide lam cho ede khu vuc kinh t l thfl cdp Vi vdy, khu vuc nay ehi ldm chflc nang don gian Id noi dir trfl lao ddng cho khu vuc chinh thflc vd cd cac ddc dilm cdng vide nhu luong thd'p, dilu kidn lam vide bdp bdnh va ti Id thid'u vide ldm cao Trai lai, quan dilm thfl hai cua cae nha xa hdi hpe vd nhan hpe coi khu vuc kinh t l phi ehinh thflc nhu mdt khu vue dupc djnh hudng bdi cac gia trj dao dflc truyin thd'ng, vai trd cd nhdn thanh cdng trong kinh doanh
Gdn ddy, cac nha kinh t l h p c da chi ra tinh khdng ddng nhdt ndi tai cua khu vuc kinh tl' phi chinh thflc, dac dilm nay eho phep dung hda hai cdch tilp cdn trdn Vi vdy, v&i d l la can phdn bidt hai thanh phdn cua khu vuc kinh tiphi chinh thflc: thanh phdn ddu tidn (phdn khflc ihdp) gdm cdc boat ddng kilm sd'ng don gian, cd hilu qua kinh t l thdp va khdng cd co hdi tich luy; va thanh phdn thfl hai (phdn khflc cao) gdm cac doanh nhdn nang ddng, cd kha ndng tao ra lpi nhudn dang k l (Mireille Razafindrakoto vd cdng su, 2013)
Nhflng phdn tich va tranh ludn vl cdc each tilp cdn trong nghidn cflu kmh
Trang 5(2013) cho rdng ddc dilm cua vile ldm trong khu vuc phi chinh thflc thudng dupc coi la vide lam tam thcri trong khi chd tim dupc vide lam khac tdt hon trong khu vuc chinh Uiflc Dilu ndy eho thdy lam viec trong khu vuc nay cung Id do bdt bupc chfl khdng phai la su Iua chpn tu nguydn, ma nguydn
do la vi linh trang thfla lao dpng b cac nudc dang phat triln Nhu vdy cdn
phai nhin nhdn mdt each tuong dd'i nhung kit ludn cfla nhilu nhd nghidn cflu
uu tiln sfl dung phuong phdp tilp cdn "phdp ly" trong trudng hpp cua chdu
My Lalin, dilu da dupc de edp trong nghidn cflu cua de Soto ndm 1994 Ngoai ra, ed nhd nghidn cflu cdn eho rdng cdn su dung phuong phdp lid'p cdn kip d l xde djnh chinh sach ndo se dupc dp dung eung phu thupc vdo kd't qua phdn dodn ddu la cac ye'u td quyd'l dinh tdi viec iam trong khu vuc phi chinh thflc Theo phuong phdp lid'p cdn mang tfnh cdu trfle, chinh sdch kinh t l cdn hudng tdi cai thidn vide tudn thfl hd thdng cdc quy djnh phdp ludt, trong khi phuong phap tilp cdn mang ti'nh phdp ly lai d l xud'l giam bdt cac quy dinh vd gidm phf ddng ky (Jean-pierre Cling va cdng su, 2013) Cudi cung, mdt cdch til'p edn tfch hpp dua trdn y mdng thi trudng lao dpng nhilu phdn khuc, gdm phdn khuc trdn va phdn khuc dudi dupc dua
ra Theo Mare Bacchetta va cpng su (2013), each lilp cdn nay kd't hpp cdc quan dilm nhj nguydn, phap ly va cd'u true, bdng cdch su dung cac yd'u td diich hpp nhdt de giai thfch eae phdn khfle vide Idm phi chfnh ihflc khae nhau: phdn khflc thdp gdm edc hd gia dinh va cd it lien he vdi khu vuc kinh
t l chinh thflc (trong each til'p cdn nhi nguydn); phdn khflc cao cd cdc doanh nhdn nhd ehu ddng tranh thul va cac quy djnh trong each lid'p cdn phap ly; va phdn khflc trung gian gdm eae eo sd cd quy md sidu nhd va nhdn cdng ldm thud cho cae cdng ty ldn nhu each til'p cdn cd'u tnic Tfly khu vuc hoac qud'c gia, tdm quan trpng tuong ddi cfla cac phdn khflc cd the dp dung mpt trong ba quan dilm trdn Tfl quan dilm thd'ng nhdi nay, cupe tranh ludn da chuyin theo hudng danh gia quy md tuong ddi cfla eae phdn khfle khac nhau va cac yd'u td anh hudng dd'n chflng
Bdn canh cdc quan dilm vd cdch tilp edn vl khu vuc phi chi'nh thflc vdn dupc tilp tuc tranh ludn theo hudng dp dung ridng le hoac theo kit hpp ca
3 cdch tid'p cdn luy vao vdn de nghidn cflu va bdi canh kinh te d mdi qudc gia ndu trdn, thi cd mdl hudng tie'p cdn nghien ctiu khac lai dupc md rpng tfly theo npi dung phdn tich Vi du nghiin cflu cua Mireille Razafindrakoto vd edng sir (2013) vl chu d l "Ldm vide trong khu vuc kinh
t l phi chinh thflc: tu nguydn hay bdt bupc? Phdn tich su hai long vl cdng vile tai Vidt Nam" Ddy la nghiin cflu ddu tien vl chfl d l nay d Viet Nam Phdn lich su hai ldng vl cdng vide dupc coi la mdl each tidp cdn mdi me, phong phfl va la mang edn it dupc nghien eflu Cac tac gia ndy cho rdng each lid'p cdn ndy cd thl vupt ra khdi khudn khd cae Iy thuyd't truyin thd'ng vdn coi tiln luong Id chi sd duy nhdt dl do ludng tidn ieh thu dupc tfl cdng
Trang 6la mdl each hidu qua d l ddnh gid chdt lupng cdng vide tai Vidt Nam ndi
riing vd b cdc nudc dang phat triln ndi ehung Hudng ti^p cdn ndy da ti'ch
hpp mpt cdch kha hd thdng trong phdn tieh yd'u td hai long vl cdng vile vao hd thdng cdc cupc dilu tra thd'ng kd chinh thflc vd c6 thl mang lai mdl
sd kiln giai mdi me cho cac cdu hdi nghidn cihi va mdt sd' gpi f nhdm xdy
dimg chinh sach kinh t l td't hon Vi nhu cdc co quan chflc nang cd thl xdy dung mdt h i thd'ng an sinh xa hdi khdng chi danh riing cho lao ddng hudng luong ma cdn danh cho nhiing ngudi lam vide ddc ldp mudn hudng cde Icri ich cfla cdc chucmg tnnh bao trp xa hdi
Nghidn cflu cua Sylvie Fanchette vd Nguydn Xudn Hodn (2013) sfl dung each tidp cdn dia ly, chfl ylu la nghidn cflu dinh ttnh d l tim hilu vl
su hpi nhdp giOa khu vuc kinh t l chinh thflc va khu vue kinh t l phi chinh thflc trong ldng nghi thdng qua trudng hpp edc ldng nghi truyin thdng d Ddng bang sdng Hdng (thudc khu vuc Ha Ndi) cung nhdn manh ddc dilm khdng ro rang gifla hai khu vuc chfnh Ihflc va phi chinh Ihflc do su Hdn kit chat che eae doanh nghilp sidu nhd d cac ldng nghi giflp cho cdc doanh nghidp nho, thdng qua hoat ddng gia cdng thud, tham gia vdo hoat ddng xudt kh£u san ph^m thfl cdng nghidp nhu ddt may, dd gd, gd'm sfl Ddy
Id nghidn eflu diln hinh dp diang phuong phdp til'p edn mang tfnh "co cdu" Cach tid'p cdn trong nghidn cflu cua Marc Bacchetla vd cdng su (2013)
vl cdc yd'u td quylt dinh tdi vide Iam trong ITnh vuc phi chinh thflc b Vidt
Nam trdn co sd mfle dp hdi long trong edng vide vd cdc du djnh chuyin sang ldm vile khde, dupc danh gid la cdch tid'p cdn nghidn eflu ddc ddo nd
da giflp md rdng tidu chf tidp cdn khi nghidn cflu v l vide Iam phi chi'nh thflc
Nghiin cflu nay khdng chi dflng b lilu ehi duy nhdt Id mfle thu nhdp, dilu
kiln lam vide, ma cdn tinh den tdt ca cae phuong diln lidn quan dd'n vide ldm, trong dd cd ca md'i lien hd vdi ede boat ddng khac ngodi vide ldm Ngodi ra, dl tra ldi cho cdu hdi mang tinh chdt kinh t l vT md liln quan dl'n mdi quan hd giiia tang trudng kinh t l vd su vdn ddng eua khu vuc phi ehinh thflc cd thl sfl dung ca hai phuong phap ti^p cdii kinh t l vT md vd vi
md Vf nhir nghidn eflu cua Javier Herrera vd Nancy Hidalgo vl "Ddng thdi
cfla cae eo sd phi chinh thflc nho va tinh trang ngheo ddi b Peru: mdt cdch
tie'p edn du lidu da chilu" da thuc hiln phucmg phap ti^p cdn kinh Id'vi md dua trdn co sd cdc dtt lilu thu thdp dai han tfl cae dilu tra hp gia dinh trong giai doan 2002-2010, da chi ra stt da dang cua cdc co sd trong khu vuc phi chmh thfle Clac tac gia da nlu ldn mfia lidn h i chat che gitta nghio ddi vd khu vuc phi chmh thfle, vd cho rdng cae chmh sach phdt triln cdn quan tdm nhilu hon tdi vide tao dilu kidn thudn lpi eho vile chuyin dich tfl khu vuc phi chuih thflc sang khu vue chinh thflc vd tang ndng sudt cho khu vuc ndy
3 Nghien cUu Ichu vac kinh te phi chinh thut: tur each tiep can gidi
Cic each ti^p cdn gidi trong linh vue lao ddng vide ldm, ddc bill trong
Trang 7(2005), vdii d l gidi vd vide lam trdn lhi trudng lao ddng cd till dupc xem xit ttt mpt sd edch tilp cdn ly thuylt, trong dd cd 3 quan dilm Iy thuyl't: kinh t^ tdn cd diln v l vide ldm va su tach bidt gidi tiiih trdn thi hUdng lao ddng; quan dilm ly thuylt vl thj trudng Iao ddng tach bidt; va quan dilm 1^ thuydt xa hpi hod vd tdch bilt thi trudng lao dpng Cu thl la:
Ly thuyet kinh teTdn cd dien: khi xem vSai d l gidi va vide lam, iy
tiiuyd't kuih t^ Tdn ed diln da chu y dd'n chlnh Idch mfle luong gitta lao ddng nam vd ntt Su khde bidt mfle luong dupc sfl dung d l giai thich tinh trang bdt binh d4ng v l nghi nghidp gitta nam va nu (G Becker (1965,
1980, inch lai Ngd Thi Tudn Dung, 2005) Han chaf chuih cua Iy thuyd't ndy la khdng tinh d^n hoan canh Ijch sfl, cu thl, hoac qud gian don hod
h ^ h VI con ngudi da bo qua hoae khdng d l cdp day du cdc nguydn nhdn
CO edu, b^n chdt vd hdu qua efla bdt binh ding kuih tl^ dd'i vdi lao ddng ntt, nam co cdi rd tfl id chflc nln tang xa hdi Mdc dfl ly thuyd't ndy da tinh dd'n ylu id gia dinh vd trdeh nhidm lao ddng ntt, edng nhdn tdm quan trpng cfla khia eanh tai san xudt d l giai thich su tham gia cua ntt trdn thj trudng lao ddng, nhung ehua 1^ giai dupc vi sao phu ntt thudng tdch bidt jdhdi co cSu thi trudng lao ddng vd chju anh hucmg cua cdc quan hd lao ddng mang tiiih gia trudng (Ngd Thi Tiid'n Dung, 2005)
Ly thuye't ve thi trudng lao ddng tdch hiet: Cach ti^p cdn ndy di sdu
phdn tich vile lam phu nfl, nam gidi tfl gdc dd td ehfle thi trudng lao ddng,
ly giai dac dilm, xu hudng phdn ehia trong ddn sd lao dpng va chflc ndng Dac bilt, ly thuylt ndy ldy gia dinh Iam dilm xudt phdt d l giai thich mdi liln quan gitta trach nhidm cua phu ntt vdi gia dinh va cdng vide d edc lmh vuc kinh t l khac nhau Nhupc dilm chinh cua ly thuyl't nay Id nd dupc xdy dung chfl yd'u trdn quan dilm vl md hinh cdng nhdn cdng nghidp Idnh nghi la nam gidi trong thi trudng lao ddng, vi t h l chua xem xel ddy du mpi khia canh vile ldm cfla phu ntt, nhdt Id vSh d l ky ndng vd ddo tao Vi vdy nd khdng phu hpp khi phdn tich ITnh vue dieh vu hay mdt sd nganh khde thu hflt nhilu Iao ddng ntt; ddng thdi ehua ehfl y lam rd ylu td gidi khi phdn tich ve thj trudng lao dpng, trong dd cd vdn d l giai thich vl sao phu ntt thadng dflng d vi tri thfl hai trong thj trudng lao ddng, va xu hudng thay ddi vi tri vile lam nhilu hon nam gidi (Ngd Thj Tiidh Dung, 2005) Quan dilm nghiin eflu ntt quyln vd gidi nhdri manh tdi cde ddc dilm
gidi vd vi thd' kinh t l , xa hdi anh hudng nhdt djnh dd'n vj tri ed nhdn hong
nhdm nghi nghidp hay ITnh vuc hoat ddng ndo dd Vj tri nam gidi thu&ng manh hon ntt d bdt ki ITnh vuc hoae tdch bilt lao dpng theo ehilu ngang hay dpc Su khae bidt gitta hai gicri tinh khdng ndn hieu mdt cdch don gian
md cdii phai xem xit vd dat trong bdi canh ljch sfl phdt triln chfl nghia tu
bdn va c h l dp gia trudng Do vdy, khi nghidn eihi vl vSn d l gidi trong thj
trudng vile ldm edn vdn dung ca quan dilm ly thuylt gia trudng va tilp
Trang 8ddng (Delphy (1984), Walby (1986), trich Iai tfl Ngd Thj TUd'n Dung, 2005) Tiiy nhidn, Ngd Thj Tuan Dung (2005) cung cho rdng cae nghiin ctiu trdn da bdc Id mdt sd han che nhu ehua chfl y lam ro nhihig khde btdt
vl kinh nghidm cdng vile nhu nhau cfla hai gidi, dde diem vl hinh thflc lao dpng ban thdi gian cfla lao ddng ntt, hoac lac ddng cua phdn cdng lao ddng theo gidi tinh vl hinh mdu vide ldm, dp dn dinh, mong mudn chuyin doi, su thang tiln trong thj trudng lao ddng cfla ca hai gidi
Ly thuye't xa hgi hod vd tdch hiet thi trudng lao dgng: Vdn dl gidi trong
Iao dpng vide ldm cung da dupc tie'p cdn tfl quan dilm Iy ihuyd't xa hdi hod
va tach bill thj trudng lao dpng Quan dilm nay tdp trung d l cdp vd 1;^ giai ede tae ddng tfl yd'u td vdn hoa - xa hdi dd'n su tham gia va vj trf phu nfl tren thj trudng Iao ddng Theo dd, qua trinh xa hdi hod theo vai trd, khudn mdu gidi truyin thdng vd kl vpng xa hdi Ihudng hudng tre em gdi vd trai vao eae nganh ngbl, anh hudng dd'n su lua chpn va tham gia vile Idm khi trudng thdnh Nhdn Ihflc xa hdi ve uy tin, vi thl'nghi nghilp, btnh dSng trong mdi trudng cdng vide eung cd anh hudng nhd't dinh trong tdch bidt ngbl nghidp (Ngd Thj Tiidn Dung, 2005) Tac gia ndy cho rdng d l giai thich ddy dfl vdn dl gidi vd vide ldm, dilu quan trpng chinh la vdn d l bdt binh ding gidi trong ITnh vuc lao ddng, vide ldm cdn dupc xem xit phdn tfch mdt edch ddy du vd mang tfnh liln ngdnh tfl nhilu gde dp nhu kinh td', xd hdi, van hod, bdi phdn cdng Iao ddng theo gidi trong doanh nghilp hay nln kinh t l ndi chung, khdng ehi don gian dupc cdu trfle theo ede lpi ich kinh t l khde nhau cfla ca nhdn hodc doanh nghilp/chu sfl dung lao dpng, ma cdn do cac ye'u td ehinh in, van hda -xa hpi nhu he lu tudng, ddc dilm van hod, tdp qudn
4 Ket luan
Tdm lai, d l nhdn didn ddy dfl vl khu vuc kinh tephi chinh thflc cdc nha nghien cflu cd thl ap dung tiing each tid'p cdn ridng le hodc kd't hpp nhilu cdch til'p cdn tfly thudc vdo vd'n d l nghidn euu, vdo bdi eanh kinh t l d mdi qud'c gia vd md rdng tfly theo ndi dung phdn tich eu thl Vd eho dl'n nay eae quan dilm vl khu vue phi chinh Ihflc vdn dupc tid'p tuc tranh ludn vd
md ra nhttng hudng tid'p cdn mdi, cho thdy su cdn thid't trong vide dp dung cdc quan dilm ly thuylt trong cdc nghiin cflu ve chu d l ndy lidn quan dd'n dinh hudng chinh saeh, nghidn cflu co ban, chuong trinh can thilp nham dam bao tham gia vdo thi trudng lao ddng eua ca hai gidi dupc binh ding mdt each ddy du, nhdt Id ddc bilt chu y tdi linh chdl vile Idm da dang cfla phu nfl d khu vuc phi chinli thflc
Trong bdi canh thieu hut cac nghiin cflu vl khu vue kinh t l phi chinh Ihflc d Vidt Nam ndi chung va cae nghidn eflu tidp cdn gidi trong ITnh vuc
lao dpng vide ldm, nhdt Id b khu vuc kinh t l phi chinh thfle ndi riing clio
thdy sir cdn thilt cdn dp dung cdc edch tilp cdn ly thuylt de ly giai ddy dfl
Trang 9gidi vl CO hpi vide lam, thu nhdp gdp phdn hoan thiln ludt phdp, chmh saeh hay chuong trinh hd trp, tao mdi trudng thudn Im cho tang trudng kinh
te va Ihuc hidn cPng bdng vd binh ddng cho ngudi lao dpng nam, ntt." Tai lieu trich dan
Javier Herrera, Nancy Hidalgo 2013 "Dpng thai ciia cdc co sd phi chfnh thflc
nho va tinh trang nghlo ddi b Peru: mot each tilp cdn dfl lifeu da chilu" Trong Kinh te phi chinh thvfc tai cdc nUdc dang phdt trien Jean-pierre
Cling vd cdc tdc gia khde Nxb.fri thflc Ha N6i, trang 405-440 Jean-pierre Cling, Dd Hoai Nam, Stephane Lagrle, Mireille Razafindrakoto,
Francois Roubaud 2013 Kinh tephi chinh thi'fe tai cde nudc dang phdt trien Nxb.Tri thflc, Hd Npi
Marc Bacchetta, Ekkehard Ernst va Juana P Bustamante 2013 "Toan cdu
hoa va vide ISm phi chinh thflc tai cac nifdc dang phdt triln" Trong Kinh tephi chinh thih- lai cde nUdc dang phdt trien Jean-pierre Cling va cdc
tdc gia khde Nxb.fri thflc Ha Npi Uang 441-462
Mireille Razafindrakoto, Franfois Roubaud, Jean-Michel Wachsberger 2013
"Lam vide trong khu virc kinh te phi chi'nh thflc: tu nguydn hay bit bupc?
Phdn tich su hdi 16ng vl cdng vific tai ViSt Nam" Trong Kinh le' phi chinh Ihice tai cdc nUde dang phdt trien Jean-pierre Cling va cac tac gia
khde Nxb.Tri thflc, Hd Npi, trang 73-105
Mireille Razafindrakoto, Fran9ois Roubaud, Lfi Van Duy 2012 Thd'ng ki khu vife kinh te phi chinh thdc d Viet Nam: Thtfc trgng vd trien vgng,
http://vienthongke.vn/thong-tin-khoa-hoc/chuyen-san/110-nam-2008- chuyen-san-thong-ke-khu-vuc-phi-chinh-thuc/487-gioi-thieu-cac-khai-niem-chuan-quoc-te-lien-quan-den-khu-vuc-phi-chinh-thuc,
Ngd Thj Tud'n Dung 2005 "Gidi va viSc Iam ufin thj trudng lao dpng mpt sd
tilp can ly thuylt" Tap chi Khoa hgc vi'Phu nif, s l 4/2005, trang 10-20 Nguyfin Ba Ngpc, Trdn Van Hoan 2002 Todn edu hda: Ca hdi vd thdch thtfe ddi vdi lao dgng Viet Nam Nxb Lao dpng- Xa hdi Ha Npi
Nguyen Hflu Chf, Nguyen Thi Thu Huyen 2012 Khu vuc phi chinh thflc trong thd'ng kfi tdi khoan qud'c gia: Mpt s6' vdn dl ve phuang phap iu3n http://vienthongke.vn/thong-tin-khoa-hoc/chuyen-san/110-nam-2008-chuyen- san-thong-ke-khu-vuc-phi-chinh-thuc/485-khu-vuc-phi<hinh-thuc-trong-ihong-ke-tai-khoan-quoc-gia-mot-so-van-de-ve-phuong-phap-iuan Nguyin Thj Thu Huyin va Nguyin Hflu Chi 2008 Gidi thifiu cdc khai niem chudn quic tl lifin quan den viec lam phi chinh thflc, http://vienlhongke.vn/ thong-tin-khoa-hoc/chuyen-san/llO-nam-2008-chuyen-san-thong-ke-khu-vuc-phi-chinh-thuc/486-gioi-thieu-cac-khai-niem-chuan-quoc-te-lien-quan~ den-viec-lam-phi-chinh-thuc
Sylvie Fanchette, Nguyfin XuSn Hoan 2013 "Hpi nhSp gifla khu vuc kinh te chinh thflc vd khu vue kinh t l phi chfnh thflc trong lang nghe" Trong
Kinh le'phi chinh thiie tgi cdc nudc dang phdt trien, Jean-pierre Cling va