THl/C TRANG VA GlAl PHAP: NHAM ON DINH i \ SONG CUA DONG BAO MONG Dl Cil T^ DO VAO TAY NGUYEN High tt^ng di cu ttl dp vio dU bin cic tinh Tiy NguySn efla dfing bio eie din tflc trong hf
Trang 1THl/C TRANG VA GlAl PHAP:
NHAM ON DINH i \ SONG CUA DONG BAO MONG Dl Cil T^ DO VAO TAY NGUYEN
High tt^ng di cu ttl dp vio
dU bin cic tinh Tiy
NguySn efla dfing bio
eie din tflc trong hfln 30 nim
qua d i Um gia ting nhanh
chdng din sfi v i thinh phin din
tflc cfla cic tinh trSn d|a bin Vl
UU didm, vigc dfing bie cic din
tflc di cuvip d{a bin Tiy NguySn
nPi cfl dU bin rflng, ddt dai miu
mfl di tJn dung dupc tidm ning
vd dit dai, ngudn nhin Ifle ehp
sg phit tridn kinh td - xa hfii cic
tinh trSn dU bin v i giflp chp cic
din tfic cung sinh sfing trSn dia
bin hieu bidt, gin bfl, doin kdt,
hpe Up kinh nghigm giup dd
nhau trong vige phit tridn sin
xuit xda dfli, giim nghep Tuy
nhidn, vigc di cU ttl dp fi at cfla
dfing bie Mfing fl cie tinh phia
Bie vip Tiy Nguygn da tap ra
khflng It nhiing khd khin ehp cic
tinh trSn dU bin Theo thfing kS
efla cac cd quan chttc ning, dfing
bio Mflng di cfl ttl do ddn dU
bin Tiy NguySn thufic 36 huygn
eua 13 tinh miln nfli phU Bie,
dfing nhat U eae huygn: Xin
Min, Mep Vac, Vi Xuyen, Bic
Quang, Hping Su Phi, Ofing Vin
(tinh Hi Giang); NguySn Blnh,
Bip Lac Thach An (tinh Cap
Bing); Chfl Ddn, Na Rl, Ba Bd
(tinh Bie Can); Bie Hi, Bip Ygn,
Bip Thing, Vin Bin, SaPa (tinh
Lip Cai); Mudng Ti, Mfldng Lay,
Sin Hfi (Bnh Lai ChSu); Tua Chfla,
34
Tuin GiiP (tinh Dign Bign);
Muflng La, Phfl Ydn (tinh Sfln La); Na Hang, Ygn Sfln, Chigm Hfla, Him Yin (tinh TuySn Quang); Bic Sfln (tinh Lang Son); Vin Chin, Tram Tiu (tinh YSn Bii); Mfldng Lit, Quan Hfla (tinh Thanh Hfla), Ky Sfln (tinh Nghg An)
Qua trinh di cU cfla ngflfli Mflng vie Tiy NguySn ed thd ChU Um 3 gUi ddan cg thd nhfl sau:
1 Giai doan tfl nim 1986 ddn nim 1992: l i giai doan bit diu diln ra hign tupng ngudi MOng di efl tfl do vio cic tinh trdn dia bin Tiy Nguyen, qui trlnh niy diln ra nhfl Ifl khping
2 ngin ngudi chu ydu vap dia bin Dik Lik
2 Giai dPan ttt nim 1992 ddn nim 2002: l i glai dpan ngufli MOng d cic tinh phia Bic di cu
tg dd fi at vip dia ban 3 tinh v i dinh didm l i nim 1998 DS'n cufii nim 2001, cfi khping hon 4 nghin hfi vfli khoing gin 24 nghin nhin khiu di cu ttl dd ddn
ei dU bin 5 tinh Tiy Nguygn
3 Giai doan ttt nim 2002 ddn nay, ngflfli Mflng di cfl tfl do vio cae tinh vdl sfi Iflflng Ifln, chfl ydu di cu vio dia bin ba tinh Gia Lai, Oik Lik, Die Ndng
NSUYIN MANH QUANG
Theo bid eid cua ba tinh Gia Lai, Dik Lik, Die NSng tinh ddn thing 6-2013, sfi ligu ngutli Mfing cu trfl d cie dU phfldng niy nhfl sau:
Tinh Gia Lai efl 372 hg/ 1.896 khiu
TTnh Dik Lik 4.962 hfl/ 28.405 khiu
Tinh Oik Nflng ep 4.284 hfi/24.718 khiu
Ofing bip Mfing d cie tinh phU Bic di efl tfl dd vip cic tinh Tiy Nguygn cd nhidu nggySn nhJn, nhflng ehfl ydu do
2 nguygn nhin cd bin sau:
- Trflde hdt l i nguydn nhin kinh td v i dfli sfing Hiu hdt nhttng noi fl cu cfla dfing bio Mfing d cie tinh phU Bie li nhttng ndi di't canh tic dfi ddc cao, bae miu, dign tfch ngiy cang thu hgp vl t^ Ig ting din
sd ngiy eang cap, thdi Udt khic nghigt ndn ddi sd'ng, sin xuit cfla ddng die Mflng gjp rit nhidu khfl khin DJy U nguygn nhJn ehlnh khidn ngflfli Mfing
di efl d at vip Tiy Nguygn ndi efl dit dai rflng, miu mfl, dia hlnh tUdng dfii dfi'i bing phing, thuin Ifli ehp phit tridn kinh td
- Nguydn nhin thfl hai liSn quan ddn tdn giip Dp sfl kich dflng, tuygn truyin cfla mfit sd phin ttt xiu Chflng tuySn
Trang 2dfing bip Mfing se ed eufie
sfing giiu ed v i dupe tti dp sinh
hpat dap Tin Linh "; nhit l i
sau khi cie tinh midn nfli phU
Bic thfle hign eflng tic ngin
ehJn sfl phit tridn efla "Tin
Linh Ving Chfl", din ddn ngflfli
Mfing thee dap Tin Linh dflfli sfl
din dit eua mgc su Tin linh da
di chuydn vip Tiy Nguygn VI
vjy, dji da sfi ngufli MOng di cu
ddn cie tinh Tiy Nguygn ehfl
ydu U tin dfi dad Tin Linh
Vigc dfing bid MOng dicutg
dp fi at yJp dia bin eie tinh, da
giy nSn khflng It khfl khin,
phflc tap ehp cic dia phflflng
trpng vigc fin dinh cufic sfi'ng,
gitt gin an ninh, trJt tfl tai cic
dia phudng Ddng bip Mfing di
cu tfl dd vJd dia bin TJy
Nguydn, da sfi sinh sfing tai cie
khu vgc thufic dit Um nghigp
v i dit cfla cic dpanh nghigp
nSn thudng xiy ra nhttng mJu
thuin vd tranh chip dit dai
gitta ngudi din vdi iim, ndng
trudng
Dd tan budc chuyin quan
trpng trpng vigc ning cap ddi
sfing mpi mjt chp ngudi dJn,
gin fin dinh dJn cu vfli vigc bid
dim an ninh qufic phflng, cie
tinh di vjn dgng linh hdjt cic
chfl traflng ehlnh sieh cfla Ding
v i Nhi nufle vip thflc tiln d|a
phflflng, thflc diy phit tridn
kinh td - xa hfil fl vflng dfing
bip Mfing, tich ege vjn dflng
dfing bip fin dinh ddi sfing,
khflng tidp tgc di ddi dl ndi
khic Oflfli sfl ianh dad cDa cip
gy, ehl dae ci^a chlnh qgydn vi
vi cic td ehfle doan thd, cic dia phflong cfl ddng bin Mfing
di Cfl ddn da nfi lflc thgc hign cfing tie sip xdp nhim dam bip fin dinh ddi sdng cua bi cph.Hg thfing chinh tri cfla eie dia phfldng ndi ed dfing bip Mdng dl cfl ddn dU bin da tridn khai thflc hign quydt ligt cfing tie fin dinh din efl v i da ed bin sip xdp fin dinh tjp trang
fl 97 thdn, cgm dJn efl thufic 40
xa, phuflng cfla 25 huygn, thi vfli hing ngin hfl din vip vung quy hpach, dd xiy dgng cic cfing trtnh ha ting nhim phge
vg sin xuit vi sinh hpat chp ddng bib Cg thd l i : -TlnhGU Lai: Nim 2013 di sip xdp fin dinh dfli sfing ehp
378 hO/1.961 nhin khiu d 5 huygn, thi cfl ngufli Mdng di cu vio dia bin vi d i dupe cho ding k} hfi khiu thflflng tru cho khoing 40% cho cic hfi trgn dia bin
- Tinh Dik Lik: da sip xdp fin dinh ddi sfing chp 3.753 hfi/21.142 nhin khiu 6 34 x i thufic 8 huygn ed ddng bin MOng sinh sfing; d i edp ding
ky hfl khiu thuflng trii ehp khping hfln 44% cie hp (cfln khping 56% sd hfl ehua ding k^ hfl khiu thuflng trfl)
- Tinh Dik Nflng: dim bip fin dinh ddi sfing eho 3.833 hfi/22.365 nhin khiu dong bio Mfing sinh sfing fl 50 thon cua
18 x i thufic 6/8 huygn, thi
Huygn Oik Giong vi Tuy Ofle, ndi chidm ddn 92% din sfi ngufli Mfing toin tinh d i td ehfle fin
Mfing di eu til Nghg An, Thanh Hfla vip sinh sfing (ehua hinh thinh hS thdng chinh quydn thfin bin; 58% chua ding ky hfl khdu thudng tru) nham dim bip fin dinh dfli sdng
Cung vfli vigc sip xdp fin dinh din cU cho cae hfl dfing bio Mflng dl cu tg do ddn d|a bin, cie tinh da ehu trpng vigc tridn khai thuc hign diu tU phit trien kinh td - xa hfli vflng lifing bip Mfing sinh sfing thflng qua eie ehUPng trinh, dg i n efla Nhi nude nhu dinh canh dinh
cu, cip di't sin xuit, dit d, nuflc sinh hpat, hfl trfl xiy dflng nhi d, diu tfl iim trfldng hpe, duflng giap thflng; chlnh sieh
hd trd kinh phi chp hpc sinh, cip sach giip khpa, tbi bip hiem y td nSn Unh hlnh dfli sfing, kinh td xa hfli vflng dfing bip din tfic Mflng da cd nhttng bflflc ehuyin bidn v l nhilu mJL Ddi sfing kinh td
-xa hfli cua ddng bie din tflc MOng di tflng bflflc flflfle eii thign Da so ba con an tJm vdi ndi fl mfli, mong mufin sfing dn dinh, khflng di canh, di efl sang nhttng nfli khic ntta Cung vfli vigc quan tim diu tfl sip xdp fin dinh din cu va phit tridn kinh td - xa hfii nhim ning cap ddi sfing vjt ehit, Unh thin chp ddng bio Mflng, cflng tic dim bio cfing tic an ninh, trJt tfl trSn dU bin, phflng ngfla cie ydu tfi bit dn, khfl lfldng vd Unh hlnh chinh tri v i trJt tfl tri an trong vflng ddng bao Mfing da dflflc cie eip fly, chlnh quyln, Mjt trJn eae cip 6 cic dU
tAP CHl MAT IRAN - So 143 (9-2015)
Trang 3sdng, nhit U iflc luflng cflng an
quan tJm ngay tfl khi phit hien
ngfldi Mflng di cu den cie dia
bin Cic tinh da cd bin da
thfing kS dUfle sfi hfi, sfi khiu
ngufli Mflng sinh sdng trSn dU
bin ttt thfin ddn x i , huySn, tinh
Tinh hlnh an ninh ehinh tri, trJt
tg tri an trSn dU bin vttng dfing
bin MOng tiong dfii fin dinh,
dfing bid chip hinh tdt cic
ehfl trudng, ehlnh sieh, phip
lujt cfla Oing, Nha nude, tfch
cgc tham gia cic phpng trip
phit tridn kinh td - xi hfli cfla
dia phuflng nol cu trfl Ofing
thfli, dflflc sfl quan tim chi dae
efla cip fly, chinh quydn cie
cip, cdng tie xiy dflng Ding
trpng vttng dfing bap din tflc
MOng dflflc quan tim, ehu
trpng Hg thfing ehinh tri cP sd
trong vung ddng bio Mdng da
dflflc tflng buflc dUfle xiy dflng,
cflng cd, kign tein Cdng tic
did tap, tuydn dung cin bp
ngudi Mflng dUflc xem xet ttu
tign, sip xdp bd trf phu hflp
Tuy nhign, bgn canh nhttng
kdt q i i di dat dUfle trong vigc dn
dinh din cu, cJc dia phuong
cung gjp khOng It nhttng khfl
khin vi ehua co gUi phip thip
gd, vl ndu Um tfit cfing tie fin
dinh, sip xdp din eu thi cic hfl
MOng khic d cic tinh phia Bic
Ul Udp ttic di eu ddn dja phusng
0 nhilu dU phUdng khflng sip
xdp dil;K; cic khu din ctt vl dfing
bip sfing trSn dit cfla cac nfing,
Um tradng Dfing thdi, dd dfing
bip khdng cfi ddt 6, dit sin xuit
hflp phip ngn rit khfl khin cho
cflng tie ding ky hfi khiu thudng
trtt, ngn t} Ig sfi hfi dupe ding ky
High nay, ddi sfing efla dfing bid dJn tflc Mflng ddn cie dia phfldng trgn dia ban Tay Nguyen vin cfln rit nhidu khfl khan; ty IS hfi nghep va cjn ngliep chidm ty
Ig cap trSn 30%,ty lg nhi tjm, nhi dot nin cfln cap Sfi hp din
khfing dux sfl dgng dign, nufle
sach efln nhidu Cu thd qua khap sat d thfin 5 x i Oik R'ming, huygn Oik Glong, dfing bio Mfing di eutti do ddn diy da gin
7 nim nay, nhung thfin vin chua cfl dign vi thidu nufle sinh hogt Tinh trang tip hfin v i sinh cpn thfl 3 trfl lgn l i phfi bid'n Cg thd nhfl: fl thfin 7 x i Cfl Krfla, huygn Mdrik, tinh Oik Lik cp gia fllnh chfing 39 tufii vi vfl mfli 36 ttidi
di sinh 10 ngufli cen, trong sfi dfl cfl 2 cpn gai Ifln da cfl chfing
vi 1 da sinh cdn Oang chu y U Unh trang mu chtt trong dfing bio MOng tai cic tinh Nguygn nhin xiy ra Unh trang mfl chfl cfla ddng bio Mfing di efl vio cic tinh Tiy NguySn vl trong qui trtnh di efl cic hg gia dinh di efl trtt khflng cfi d|nh d nhidu dU bin khie nhau thuflc cic tinh Tiy Nguygn v i chu ydu 6 cie khu vflc biSn gifli, vung siu, vttng xa nSn sfi thanh nign, phg ntt mfl chtt chidm ty Ig cap Qua khio sit tai thfin 5 xi Dik R'ming, dai da sfi phu ntt Mfing khfing bidt Udng phfi thfing, trong dfl efl truflng thfln cttng mfl chtt Sfi hpe sinh
bd hpc nhieu, eing Un cic bJc hpc cap thi sfi hpc sinh cing giim.Tlnh ttang phi rimg Um niBng riy, vi pham cie qui d|nh
vd quan ly, bid vg rttng diln ra phfi bidn Hign tuflng sfl dgng vu khi tril phep trong cic vttng efl
bin tmng dfii phflc tap Thep bio cip eiia Cfing an tinh Dik Lik, tinh hinh Iflg hinh, cit gitt tril phep vD khi v i vjt ligu nfi trong vttng dfing bio Mflng khi idn Trang 6 thing diu nim 2013, lgc iKjng cfing an da thu gitt gin 100 khiu sung cic loai (huygn Krdng Bfing da thu 26 khiu sflng kip, 2 khiu sflng AR15, huygn Lik thu gitt 40 khiu sflng tfl chd ) Tinh trang tranh chip ddt dai, miu thuin khidu kign xiy ra phd bidn tai cic dia bin cd ngflfli Mdng sinh sfing Phfi bidn nhit li giiia ngufli Mfing vfli ngudi Kinh vi cie din tflc thidu sfi tai chfi, gitta ngufli Mfing vdi ehlnh quyln vi cie ndng, Um truflng, nhilu vy vige khidu kign tfin dpng tfl nhilu nim chua dUflc giii quydt dflt didm Ttt nim 2010 ddn nay tinh Oik Lik da phit hign 27 vu tranh chip dit dai, xung dflt miu thuin (KrOng BOng 3 vg, CU M'Gar 12 vg, Ea Kar 1 vg, KrOng Pic 3 vg, M'Drik 8 vg) Dji bO phjn nggfli MOng trln dia bin cie tinh diu thed dac Tin Linh, mflt sd It then ThiSn chua giip hpJc khdng thep dad Ngutli Mfing thep dap Tin Linh thufic 6
hg phii: Tin Linh Vigt Nam (midn Nam), LiSn httu CP ddc, BaptIs, Cd ddc Phuc Lim, Tnlflng lid vi LiSn dpin traydn giio Phflc im Phin ifln dU didm sinh heat dap cua eie didm nhflm li nhi riSng cua eie tin dfi Tai Dik Lik, tinh ddn cudi thing 6-2013 cfi 80 dilm nhflm sinh heat dao ctta ngudl Mflng, trpng dfl mdi ci
14 didm nhflm dupe ding k} cfing nhjn heat dfing Tji Dik Nfing efl 20.464 ngflfli Mfing li
Trang 466 didm nhflm, ehi hfli, trpng dd
56 didm nhflm da dflfle ding kj
sinh boat Tuy nhiSn hoat dfing
tfin giio trong dfing bio Mfing
thdi gian qua efl nhilu phflc tap
Tinh trang phit triln dan trii
phip lujt trpng dfing bin Mfing
diln ra phfi bidn, nfii Un U cac
heat dfing ttiySn truydn phit tridn
dan, tranh gUnh Ifii kep tin dd
gitta cie hg phii, hpat dfing tg
tjp, nhflm hpp dap trii phip lujt;
xiy dflng, cdi ndi cd sfl thfl ttl trii
phdp Nhjn thfle cfla ddng bip
cdn ban ehd, chi bidt thep dad
nhflng khfing am hidu giip 1^,
ngufli traydn dap ban ehd kidn
thttc v l dae
Sfi cin bfl ngudi Mfing tham
gia hg thfing chlnh quyln, Mjt
trJn vi tfi ehfle dpin the eie
ci'p cdn it, nhit l i tai cip
huygn, tinh Tinh trang thidu
cin bfi ngudi Mfing tai eip ed
sd tflflng ddi phd bidn, nhit l i
cin bfl cfl ning Iflc & nhidu
thOn, bufin ehua efl ehi bfl ding,
nhidu ndi edn tring ding vign
Cu thd nhu tai huygn Krpng
BOng (Oik Lik) cfl 3/13 thfln
ngudi IVIflng sinh sfing chfla cd
chi bfi ding Huygn Ea Sup
(Dik Lik) ed 2/6 thfin ngudi
Mdng chua ed ehi bfl ding.Vige
phit triln ding vidn l i ngflfli
Mflng fl eie tinh Tiy Nguygn
hdt sflc khfl khin v i mit nhidu
kinh phi dp cdng tic xie minh
IJ lich, thin nhin ri't phflc tap
vl khi ding ky hfi khiu fl dia
phudng hp d i di cfl qua nhidu
tinh khic nhau trpng mfit thdi
gian dii, hfln ntta do trtnh dfl
hpc vin thip nSn rit khd khin
eho viSc kdt nap Ding
dinh, bin vttng dfli sdng cua dfing bio Mfing di cuvio dia ban TJy Nguydn,tang cuflng khfii dai doin kdt cic din tfie tren dia ban, ehflng tfli xin dd xuit mfit sfi giai phap eg thd sau:
1.Chinh phfl Udp tge xiy dflng chlnh sich hfi trfl diu tfl cic dfl i n nhim sip xdp, bfi tri
dn dinh din cfl tai nhttng dia ban cfl ngfldi Mflng di cfl sinh sfing trSn dia bin Tiy Nguygn
Bfi trf ngufin vfin kip thfli d l thflc hign xJy dflng cic dfl in fin dinh din cfl mfit each ddng bfi, higu qui nham fin dinh dfli sfl'ng chd bi cpn, nhit l i fl cic dia bin biSn gidi, vflng siu, vflng xa
2 Hign nay, da dfing bin Mfing di cfl tfl dp vip dia bin eie tinh Tiy Nguydn d i dflflc chlnh quydn cic edp tgo didu kign dn dinh cufic sfi'ng theo tflng thfin, xdm vi dim bio dfl dit d vi di't sin xuit Tuy nhign, trSn thflc td dit d, dit sin xuit efla dfing bio vin l i dit lim nghigp eua eae iim, nflng trflflng vl thd hp khflng dflflc cip quydn sfl dpng ddt d
va di't sin xuit fin dinh thep qui dinh cfla phip lugt, nSn din ddn nhttng tranh chip, khieu kign phfi bien gitta ngfldi din vdi chlnh quyln, vdi cie nflng, ISm trflflng v i dpanh nghigp D l giil quydt dflt didm Unh trang nSu trSn, cin phil dim bio quyln sfl dgng dit d, dit sin xgit Uu dii cho dfing bio Do vjy, dd nghi Chlnh phfl ehi dae, hudng din cie dia phddng eip quydn stt dgng dit dfii vdi dit fl
dfing bip Mfing da sinh sfing fin dinh ttt 3 nim trfl ISn nhim giii quydt nhttng tdn dpng kep dai giy m i l trJt tfl an ninh 6 cie dia phudng
3 VI eflng tie xiy dflng Oing v i hg thfing chlnh trf fl cfl sfl vflng dfing bie Mflng di cfl, eie eip fly Oing cin ehfl trgng cfing tie xiy dflng, dio Ud boi dfldng dfii ngu cin bfl ngudi MOng d cfl sfl dfl trinh dfl, ning Iflc tham gU true Udp vigc tfi chttc vi quin ly din cfl, phit triln kinh td - )Q hfli d cic dU bin cfl dfing bic MOng cfl trfl Cfi ehlnh sieh luin ehuydn cin bfi Mfing ttt cic tinh phU Bic vip
dd nhim kign tpin cfing tic xiy dflng Oing v i hg thfing ehinh tri
ed sd vflng dfing bid Mdng
4 Cip fly, chlnh quydn, Mjt trJn va eae tfi ehfle dein thd fl cic dia phflflng cd ngudi MOng
di efl ddn Udp tpc chim Ip tot hdn ntta ddi sfing vit chit, Unh thin dd ddng bio cd cufic sfing
dn dinh v i phit triln liu dii; td
chttc kidm tra, ngin chJn, xfl \j
trigt d l hign tflflng phi rflng dd lim nfldng riy Ting cflflng cflng tic quin ly hfl tieh, hfi khiu; nim bit vi xfl ly kip thdi nhttng diln bidn phflc tap niy sinh trpng vflng dfing bap MOng, kiSn quydt khOng dd tfin tai eac heat dfing tfin giip tfl phit, nim ngpii sfl quin IJ cfla Nhi nude Ting cudng cflng tic bfii flflSng, kdt nap ding viSn
vi phit huy vai trfl ngufli cfl uy tin trang dfing bin Mflng.G