, ^ z fe Nghién ci5u Già d ình va Giói So 1 2016 Nghién cuu bìnli Sàng gioS trong già Oình à Vièt Nam Mot so khia canh phirong phàp can quan tàm Nguyen Hiiru Minh Vièn Nghién cim Già dình va Giói Tóm[.]
Trang 1Nghién ci5u Già d ì n h va G i ó i
So 1 - 2 0 1 6
Nghién cuu bìnli Sàng gioS trong già Oình à Vièt Nam:
Mot so khia canh phirong phàp can quan tàm
Nguyen Hiiru Minh
Vièn Nghién cim Già dình va Giói
Tóm tàt: Bài vié't de càp den mot so' khia canh càn dUdc quan già dình thSng qua viéc phàn tich và'n de quyén quyet dinh va diem càn lUu y ve do liiòng quyen quyé't dinh là gàn ké't quyén quyét dình vói viéc làm chinh; liia chgn mò hinh quyén quyé't dinh; xày dung chi sò' dành già chung ve mùc dò bình dàng giói trong vièc ra quyét dinh; chù y dé'n qua trình va sU tUdng tàc giiìa vd va chóng trong viéc ra quyét dinh Ve do luòng sii phàn còng viéc già dình; phàn tich mò'i quan he giùa phàn cóng lao dóng theo giói va bà't bình dàng giói; tàc dóng cùa phàn còng lao dòng theo giÓi dé'n vai trò, vi tri cùa ngUÒi phu nfl trong già dình Dò'i vói viéc phàn tich càc yé'u tó' tàc dóng, bài vié't nhà'n manh dén sU vàn dung càc ly thuyét khàc nhau ciing nhu àp dung eàc
mò hình phàn tich da bién nhàm giài thich tét hdn bàn chà't và'n
de quyén quyét dinh va sU phàn cóng lao dÓng theo giói trong già dình ó Viét Nam hién nay
Tvf khóa: Bình dàng giói; Già dình; Nghién cùu; Phiidng phàp; Chi bào; Yéu tó'tàc dóng; Quyén quyét dinh; Phàn cóng lao dóng
Trang 2LMòdau
Càc nghién cùu bình dàng giói trong già dình ò Viét Nam thuòng rat quan tàm dén hai vàn de là phàn tieh ve quyén quyét dinh va phàn eòng lao dóng trong già dinh gifla vg va chóng Dù thuc hién ò eàc quy mò va dia bàn khàe nhau, ké't luàn khà phó bién tu càc nghién eùu là nguòi chóng thuòng quyé't dinh nhùng vièc dugc coi là lón, là quan trgng trong già dinh con nguòi vg quyét dinh nhùng viéc thuòc ve dòi sò'ng hàng ngày Dói vói khuón màu su phàn còng lao dòng thi thòng thuòng nguòi vg làm càc còng viéc già dình, su ehia sé cùa nguòi chÓng rat it òi (BÓ Vàn hóa, Thè thao va Du lich va co quan khàc, 2008; Tran Thi Vàn Anh va Nguyen
Hùu Minh, 2008; Le Thài Thi Bang Tàm, 2008) Két qua càe nghién cùu
cho thà'y mot bue tranh hién thuc ve càc khia canh lién quan dén bình dàng giói trong già dình, tuy nhién cùng dàt ra mot so diém càn duge quan tàm ve màt phuong phàp de co nhùng nhàn dinh thuyét phue hon va diéu hé't sue quan trong là chi ra nhùng yé'u tÓ thuc su dàn dén tình trang bàt bình dàng giói, tu dò co càc bièn phàp khàc phue Bài vié't này de càp dén mot SÓ khia canh càn duge quan làm trong viéc do luòng bình dàng giói va phàn tieh eàe yéu tó' tàc dóng dÓi vói quyén quyét djnh trong già dình va su phàn còng lao dóng giùa vg va ehóng
2 Càc chi bào do lUòng ve bình dàng gi6i
Mot trong nhùng và'n de khó khan trong nghién cùu xà bòi chinh là viée xày dung eàc chi bào do luòng nhàm eó duge nhflng thòng tin ehinh xàc ve càu hòi nghién eùu dàt ra Phàn tieh ve quyén quyét dinh trong già dình va su phàn còng lao dóng trong già dinh gàn vói vàn de bình dàng giói dòi bòi phài co dugc nhflng ehi bào do luòng chinh xàc tình trang bàt bình dàng giói trong già dình
a) Quyén quyét dinh trong già dình
Truóe hé't là ve quyén quyét dinh trong già dinh Trong mói quan he gifla vg va chóng, viéc xàc dinh ai là nguòi eó quyén quyét dinh ve eàc vàn de trong già dình thuòng dugc coi là co sò de dành già thuc su co bình dàng gitì trong mòi quan he già dình bay khóng
Phuong phàp ehù yé'u hién nay là xàc djnh ai là nguòi co quyén quyét dinh chù yéu bay cuòi cùng trong mot sÓ ITnh vuc nhu san xuà't/kinh doanh; mua bàn/xày sua nhà dàt; chi tiéu hàng ngày; mua sàm do dac dàt tién; tó ehùc gió tè't; v.v Nhin ehung nguòi ehóng co nhiéu quyén quyét dình hon dói vói càc cóng viéc nhu san xuàt, kinh doanh; vay vó'n; xày sua nhà dà't; mua do dac dàt tién; vay vó'n Chi co boat dòng chi tiéu già dinh eó ty le nguòi vg quyét djnh eao hOn nguòi chÓng rò rét Ngoài ra,
Trang 3ehàm sóc con cài, chàm sóc nguòi già (Bó Vàn hóa Thè thao va Du lieh
va co quan khàe, 2008; Vién Nghién cùu Già dình va Giói, 2014) Cau hòi dat ra là viéc do luòng quyén quyét dinh trong già dìiùi nhu hién nay dà dù eàn eù de tra lòi ve tình trang bàt bình dàng giói hong dcrt song già dình bay chua Bàt bình dàng giói là su dò'i xù khàe bièt vói nam
va nù dàn dèh co hói khàc nhau, su tham già khàc nhau, tiép càn va kiém soàt càe nguón khàc nhau va su thu huòng khàe nhau ma su khàc bièt này
là dua trèn giói tinh Nói càch khàc, càn phài chi ra dugc ràng viée nguòi chóng hay nguci vg eó quyén quyét dinh khàe nhau là do dua trèn ccf sò giói tinh chù khóng phài vi mot 1;^ do nào khàc
Nhu vày, truóc hét eàn phài eó mot càch do luòng ehinh xàc dò'i vói quyén quyét dinh trong tùng ITnh vue, ehàng han dói vói san xuà't, kinh doanh thi dò phài là cóng viéc chung cùa cà già dình Hàu hé't eàe nghién eùu hién nay déu do luòng quyén quyét dinh qua mot càu hòi ehung là lình vuc san xuàt, kinh doanh hay vay vò'n ma khóng chi rò dò là boat dòng chung cùa cà già dình (it nhàt là cùa chung cùa vg va chóng) hay ùng vói 1 nguòi Hcai thè nfla viéc ra quyét dinh ve mot ITnh vue nào dò thuòng gàn vói vàn de là nguòi làm chinh ve ITnh vue Càn thiét phài co
su phàn tich gàn két gifla quyén quyét dinh va còng viéc làm chinh de xàc dinh ehinh xàe hon mùc dò bình dàng trong già dinh
Diém thù hai là néu chùng ta coi su khàc bièt ve ty le ra quyé't djnh ve càc lình vuc là ehi bào ve bà't bình dàng giói thi mue tiéu chùng ta phà'n dàu trong tuong lai là nhu thè nào? Se là nàng ty le phu nfl co quyén quyét dinh cuòi cùng lén ngang bang vói nam giói hay myc tiéu chinh se là mò hình eà hai déu ra quyé't dinh?
Diém thù ha, càn eó su phàn tich sàu hon de dành già tóng thè ve bình dang giói trong viéc ra quyé't dinh Chàng han, thóng thuòng nam giói quyét dinh nhiéu hon phu nù trong lình vue san xuàt, kinh doanh chung hay hòn nhàn con cài, con phu nù quyét dinh nhiéu hon nam giói trong ITnh vuc nuòi con va ehi tiéu hàng ngày trong già dình Nhu vày, ngoài viée dành già mùc dò khàc bièt dò'i vói tùng ITnh vue thi càn xày dung ehi
so dành già chung ve mùc dò bình dàng giói trong viéc ra quyé't dinh Diém thù tu, càc nghién cùu mói nhàn manh dé'n thu thàp thóng tin dinh lugng mò ta ty le ai là nguòi ra quyét dinh ma ehua chù y dén qua trình va su tuong tàe giùa vg va chóng trong viéc ra quyé't dinh Thuc té viéc ra quyé't dinh là mot qua trình phùc tap, dòi hòi eó thòi gian càn nhàe, bàn bac, ra quyé't dinh Co thè quyé't dinh cuòi cùng là do nguòi vg hay nguòi chóng quyé't dinh nhung su tham già dàn ehù eùa nguòi con lai eó
^ nghìa quan trgng dò'i vói vièc phàn tich ve bình dàng giói Tuy nhién, hién nay, eàc nghién eùu mói ehi chù y dé'n ké't qua ve ra quyé't dinh hcfn
Trang 4là qua trình di dé'n quyé't dinh dò
b) Ve su' phàn cóng lao dóng theo giói trong già dình
Khi nghién cùu ve phàn còng lao dóng theo giói trong già dình, tàp trung ehù yéu cùa càe tàe già là phàn eòng cóng viéc nói trg (nàu àn, di chg, giat giù, v.v,), mot Ioai hinh cóng viée ma gàn nhu két qua co thè doàn truóe, dò là nguòi phu nù làm là chinh Su phàn còng trong eàe Igai hình còng viéc khàe nhu san xuà't, kinh doanh già dình, giao tiép, hay sua chùa càc vàt dung trong già dình, khièng vàc, v.v con it duge de càp dén hoàc ehi duge phàn tieh mot càch riéng ré Vi vày viéc dành già mot càch tóng hgp, ehinh xàc ve su tham già eùa hai giói vào lao dóng già dình co nhihig khó khan nhàt dinh
Càch do luòng hién nay ve phàn cóng lao dóng trong già dình ehù yéu
là lièt ké càc cóng viée va hòi xem ai là nguòi chù yéu làm nhiing cóng vièc dò ma khòng chù y dén su khàe bièt ve thòi gian dành cho càe Ioai còng viéc cà trong va ngoài già dình Néu ehi dùng tiéu chi ai là nguòi chù yéu làm nhimg eòng viée nhà, thàm ehi eó phàn tieh thém tiéu chi thòi gian làm nhimg còng viéc nhà dò, thì chua dù de két luàn ehinh xàe
ve nhihig ly do gàn lièn vói su phàn còng lao dòng theo giói trong già dình Trong rat nhiéu truòng hgp, khi nguòi va là nguòi chù yéu làm nhùng cóng vièc nhà, thì cùng trong thòi gian dò nguòi chóng nhgc nhàn vói nhihig kié'm sò'ng hàng ngày cho già dình Nói càch khàc, khóng xàc dinh duge thòi gian dành cho còng viéc già dình va nhiJng còng vièc ngoài già dình, hiéu qua cùa nò thì rat khó dành già ve mùc dò bàt bình dàng eùa phàn eòng lao dóng trong già dình
Vàn de lugng hóa già tri càc còng viéc già dình chua duge quan tàm mot càch thich dàng Viéc xem xét xu huóng thay dói ve phàn còng lao dóng trong già dình cùng gap khó khan vi hàu hét là càc nghién cùu duge
do tai mot thòi diém va khòng co co sò de so sành giùa càc dia bàn khàe nhau do khóng bào dàm tinh chat dai dién, ngoai trù viéc so sành vói khuón màu phàn cóng lao dòng truyén thÓng
Vàn de khó khan hon nhiéu so vói viéc chi ra thuc trang phàn cóng lao dòng theo giói trong già dình chinh là mÓi quan he giifa viéc phàn cóng lao dóng theo giói vói và'n de bàt bình dàng giói cf Viét Nam Phàn eòng lao dóng theo giói tra lòi eàu hòi "ai làm gì?" va eho phép chi ra nhùng khàc bièt va bà't hgp ly tu góc dò giói trong cóng viéc, Igi ich va dia vi xa hói cùa phu nfl va nam giói VÌ vày, phàn h'ch phàn còng lao dòng theo giói là rat quan trgng de tìm hiéu vàn de bình dàng giói trong già dinh (Le TTii, 2002, Dò Thi Binh va Tran Thi Vàn Anh, 2003)
Trang 5Ve quan he giira hai véùi de này Mot yéu eàu quan trgng cùa vièc phàn
tich bìrùi dàng gidi à day là lugng hóa bang tién su dóng góp eùa nguòi
phu nù thòng qua càc cóng viée nói trg trong già dình, hon thè nfla, phài ehi ra dugc mò'i lièn he gifla nhùng dóng góp cùa ho vói dia vi con thàp kém cùa phu nù do hi nhin nhàn khòng phài là tru eòi kinh té Nói càch khàc, dóng thòi vói viéc lugng hóa dùng già trj dóng góp cùa nguòi phu nfl thóng qua lao dòng ù-ong già dinh, càn phài chi ra dugc thài dò cùa nhùng nguòi trong già dinh, dSc biét là nguòi chÓng, dò'i vói nguòi vg va dóng góp cùa vg tu nhflng cóng vièc già dình Nhu Dò Thi Bình va Tran Thi Vàn Anh (2003) nhàn manh, se là bàt binh dàng néu mot nguòi vg/hoac chóng thuc hién cóng vièc nhà vài va nhung nguòi eòn lai eoi thuòng nhihig cóng viéc dò, eoi dò là nhihig eòng vièc "vài vành" Trong thuc té, quan niém cùa nguòi dàn ve mùe dò eòng sue va thcri gian bò ra cho càe eòng viéc nói trg cùng khàe nhau Co y kién cho ràng còng viée này rat lón thòi gian va còng sue, co J kién thi eho ràng ehi tòn thcri gian ma khóng tón cóng sue va ngugc lai Tuy nhién, nhin chung dù ngucri tra Ieri là chóng hay vg thì cùng da nhin thày dugc phàn nào già tri
va eòng sue cùa nguòi thuc hién eòng viée nói trg phài bò ra (Dàng Thanh Nhàn, 2005) Chinh su phàt trién cùa kinh té thi truòng cùng vói viéc mò ròng co bòi viée làm, dàc bièt là cho nhùng nguòi phu nfl nóng thòn ra dò thi tìm kié'm viéc làm dà tao diéu kièn de nàng cao già tri càc eòng viée nói trg va làm cho nguòi ehóng dành già ngày càng dùng hon nhiing dóng góp cùa nguòi vg trong eàe eòng viée già dình
Dành già cao nhflng dóng góp ve thòi gian, còng sue va lién bae eùa nguòi vg, nguòi phu nfl chù yé'u làm còng vièc nói trg trong già dình là mot dàu hiéu tòt thè hién su tran trgng cùa càe thành vién già dình dò'i vói nhùng eòng vièc mét mòi, buon tè nhung rà't quan trgng này Dò là mot ehi bào eàn phàn tich khi nghién eùu ve bình dàng giói trong phàn còng lao dóng già dình gifla vg va chóng
Nhu vày, ngoài eàc tiéu ehi "ngucri chù yéu thuc hién càc còng viéc nói tra", "thòi gian thuc hién eàc cóng viée nói trg", eàn co thém tiéu chi "su dành già" cùa vg va chóng ve viéc thuc hién cóng viée nhà Su dành già cùa mói giói càn duge xem là vàn de cól lói khi bàn ve vàn de bình dàng Néu nhu ngucd vg, hoàc nguòi chóng làm eòng viée nói trg, trong khi neuòi con lai dóng vai trò tru cól ve kinh té, thì diéu dò co thè vàn duge coi là bình dàng néu nhu lao dòng làm còng viéc nhà dugc dành già nhu nhihig lao dóng kiém sò'ng khàe, mot lao dóng vói nhimg hao tón ve thòi gian, sue lue va dem lai già tri kinh tè' Chinh vi thè, khòng thè bò qua tiéu chi này khi xem xét vaii de binh dàng giói trong thuc hién còng viéc
Trang 6Trong giai doan hién nay ò Viét Nam, vói ho già dinh là don vi san
xuàt, su phàn còng lao dòng theo giói con khà phó bièn do nhiéu ly do khàc nhau, trong do eó yéu tó bào dàm lò'i uu hóa thu nhàp va phùc Igi cùa ho già dình Vi vày, theo tàc già Le Nggc Van, khòng nén coi dò là bài bình dàng giói càn xóa bò ma "ehi nén xoà bò nhiing hình thùc phàn eòng lao dòng theo giói nào dàn dèn su phu thuóc va phue tùng eùa phu
nù dòi vói nam giói Nhung cùng càn duy tri va phàt huy nhflng hình thùc phàn eòng lao dóng tao nén su hgp tàc giùa hai giói." (Le Nggc Vàn, 1999: 169) Tuy nhién, su phàn eòng lao dóng nào sé dàn dé'n su phue tùng eùa nguòi phu nù dói vói nam giói va su phàn cóng lao dóng nào dàn dèn su hgp tàc gifla hai giói vàn con là mot càu bòi dàt ra dÓi vói càe nhà nghién elhi
Trong thuc tè, lùùéu nghién cùu vàn màe nhién coi phàn còng lao dòng theo giói trong già dình là ehi bào ve bàt bình dàng, thay vi eó mot su thao tàe hóa khài niém chat che va phàn tich cu thè ve mùc dò bàt bình dàng thè hién nhu thè nào qua phàn eòng lao dóng theo giói Dò là ehua ké dén viée gàn mot càch don giàn su phàn còng lao dòng trong già dình vói thuc trang bình dàng giói ma thiéu su phàn tieh toàn dién càe yé'u tó kmh té -nhàn khàu - vàn hóa khàc nhau tàc dóng dèn su phàn còng dò Con co it nghién cùu de càp ve hàu qua cùa su khàc bièt giói trong phàn cóng lao dóng già dình hay tàc dòng cùa nò dén vai trò, vj tri cùa nguòi phu nù trong già dình Mot ành huóng eó thè thày rò là boat dòng cùa nguòi phu nfl ehù yé'u bi giòi han trong pham vi già dinh Trong khi
dò nam giói duge chuàn hi de tham già vào càe hoat dóng kinh tè xà hói ngoài pham vi già dình, eó ca hòi de thàng tién trong nghé nghiép va thu nhàp cao Diéu này eó thè tao nén nhùng xung dot ve vai trò, tràeh nhiém eung nhu khàc bièt dóng góp thu nhàp gifla phu nfl va nam giói (Le Ngoc Vàn 2002: 55)
Mot he qua khàe là càc còng viéc chàm sóc, nuòi duòng, cho dé'n nay vón do phu nù thuc hién là ehinh, thuòng khóng duge lugng hoà bang tién Do vày khi tinh dén viéc dóng góp kinh tè eho già dình thì phu nù thuòng hi dành già thàp va dugc coi là co vai trò kém han nam giói (Dò Thi Bình va Tran Thi VOn Anh, 2003: 25) Do dò, eàn eó su dành già còng bang cho nhihig lao dòng duòng nhu là nhò nhàt, vun vai trong già dình cùa nguòi phu nù so vói nhùng lao dóng de dinh lugng khàc cùa nam giói
Chùng ta con chua ké dén mot viée cue k^ quan trgng khàc, chi co mot
mình phu nfl "làm", khóng thè chia sé giùa vg va chóng, dò là mang thai, sinh de va cho con bù Day là su phàn cóng lao dòng bi quyé't dinh bòi sinh hge, nhung eó rat nhiéu bàm y kinh té - xà hòi - vàn hóa dói vói mói quan he giói gifla ehÓng va vg trong già dinh Su phàn còng này II dugc
Trang 7bang trong phàn còng lao dóng nói chung Diéu này bau nhu bj bò quén trong càc nghién cùu ve phàn còng lao dòng trong già dinh
Phàn tich càc yé'u tó tao dòng dèn bình dàng giói
Mot vàn de dàt ra là viéc vàn dung càe ly thuyét trong phàn lich quyén quyé't dinh hay su phàn còng lao dóng theo giói chua dugc coi trgng trong eàc phàn tieh thuc nghiém Vày nhùng vÉùi de gì eàn quan tàm khi vàn dung càc 1;^ thuyèt trong phàn tich ve quyèn quyét dinh hay phàn còng lao dóng ò Viét Nam? Chàng han, theo L^ thuyét phàn bó nguón lue tuong dò'i (Blood va Wolfe, 1978), nguòi co nhiéu nguón lue hon sé bình dàng vói vg/chóng han trong viéc quyé't dinh eàc còng viée già dình Co 3 nguón lue quan trgng quyét dinh eàn càn quyén lue eùa vg va chóng trong già dình là thu nhàp, uu thè nghé nghiép va trình dò hge vàn Nhu vày, già thuyét eó thè rùt ra là nguòi eó uu thè nghé nghiép, hgc và'n cao hoàc thu nhàp eao sé eó ùng xù bình dàng hon trong quan he giói vói càe quyét dinh trong già dình Trong hàu hét càc nén vàn hoà, nam giói thuòng eó Ieri thè han phu nù trong vièc tièp càn 3 nguón lue này va két qua là hg thuòng co quyèn han trong già dình (Dan theo Pham Thi Hué, 2008:370) Tuy nhién, vai Irò cùa càc yéu tò' lièn quan dén nguón lue gitì dugc phàt huy tàc dung khàc nhau tùy thuòc vào bò'Ì cành kinh tè'-xà hói va nén vàn hóa Mot so nghién cihi dà chi ra ràng, ò Viét Nam khóng phài lue nào cùng co quan he ty le thuàn gifla dóng góp thu nhàp, uu thè nghé nghiép dò'i vói vàn de quyén quyét dinh trong già dình Càc tàc già Mai Huy Bich va Le Thi Kim Lan (1999) chi ra ràng trong khi nguòi vg là nguòi dàm nhàn hàu hét eàe eòng viéc, thàm chi hg mang lai thu nhàp chinh cho già dình, nhung trong nhiéu già dình, phàn lón quyén quyé't dinh thuóc ve nguòi chóng, nguòi vg ehi là nguòi thuc thi càe quyé't dinh
dò Ò day eho thày, yé'u lo vàn hoà vói quan niém "trgng nam khinh nfl"
eó f nghTa quan trgng tàc dóng dén vai trò cùa vg va ehóng trong viée ra
quyét dinh
Nhu vày, ben canh viéc vàn dung ly thuyét ve phan bó nguón lue tuong dò'i thì viéc chù y dén vai trò cùa càc yèu tò vàn hoà là rat quan trgng Càn thiét phài tinh dèn eàc eàeh tié'p eàn khàc nhau khi dành già vai trò cùa tùng yéu tó dòi vói viéc ra quyén quyé't djnh
Tuong tu nhu vày khi di tìm ly thuyét thich hgp giài thich cho su phàn
cóng lao dóng theo giói trong già dình à Vièt Nam Càe eàeh tièp càn Mac
xit eàu irùc-ehùe nàng hay nfl quyén dà thành eòng trong viéc eung càp càch giài thich ly thuyét dòi vói vÈ&i de phàn còng lao dóng theo giói cho nhiéu xà hói va lai nhiéu giai doan phàt hién ( 1 ^ Nggc Vàn, 2008) Tuy nhién, vièc vàn dung càc tiép càn IJ thuyét này de giài thich cho thuc tè
Trang 8quan tàm nhiéu Ngoài ra, ben canh càc 1^ thuyèt dò, liéu eòn co ly thuyèt nào co the vàn dung de 1^ giài ve su phàn còng lao dòng theo giói hién nay Chàng han, vàn dung 1^ thuyèt hién dai hoà eùa Goode (1963) co thè
rùt ra già thuyét là nhiing nguòi eó hgc vàn cao hon, song à khu vue dò
thi se co su phàn còng lao dóng trong già dình mot eàeh bình dàng han gifla vg va ehóng Càc phan tich thuc nghiém càn kiém chùng lai già thuyét dò
Càc yèu tó kinh té, vàn hoà cùng góp phàn l^ giài cho khuón màu phàn
eòng lao dòng theo giói hién hành Chàng han, xét ve yèu tó kinh té, mot hong nhflng IJ do dàn dèn su phàn còng lao dóng trong già dình hién tai
là viée thue hién mue tiéu tò'i da hoà Igi ieh eùa già dình Lcri l'ch cùa già dmh co thè tinh theo nhiéu ehiéu canh khàc nhau nhung trong truòng hgp này chù yéu là Igi ieh kinh tè Viéc phàn còng lao dòng u-ong già dinh càn làm sao de bào dàm già dinh eó dugc Ieri ich kinh tè cao nhàt Làp luàn eùa nguòi dàn là nèu nguòi vg hay nguòi chÓng dà phài vàt va de lao dòng kiém lién thì nguòi con lai nén ehiu tràeh nhiém ve eàe còng vièc trong già dình (Bó Vàn hóa Thè thao va Du lieh va ca quan khàc, 2008)
Chinh vói •$ nghTa de tói da hoà Igi ich chung cùa già dình, trong thuc
té, khi nguòi phu nù tham già vào càc còng viéc san xuàt va hoat dòng xà bòi thi eòng viée già dinh hàu nhu dugc ehia sé nhiéu hon giùa vg va ehóng Dàc biét, dói vói nhflng ho già dình ma nguctì vg dóng vai trò tru cól kinh tè thì su tham già cùa hg dói vói viée nói trg, chàm sóc chóng con giàm di dàng ké Trong nhChig truòng hgp này, vai trò truyén thòng cùa nguòi vg chàm lo càc cóng viée già dinh dugc chuyèn gìao cho nguòi chóng hoàc càc thành vién khàe trong già dinh hoàc mua djch vu (nhu thuè nguòi giùp viéc) Xu huóng trong xà hói hién dai là ngày càng chuyèn sang mua dich vu dò'i vói nhiéu viéc già dình, kè cà ehàm con nhò, ngucri cao tuoi, nàu cam, giat giù, dgn nhà, v.v Theo mot nghTa nào dò,
càch tièp càn lua ehgn hgp ly co thè àp dung à day de giài thich cho viéc
phàn eòng lao dóng trong già dình
Dòi vói yèu tó vàn hoà, diém nói bài nhàt là dinh kièn giiM truyén thóng eho ràng dàn óng nhu eòi cài trong nhà, hg phài là nguòi quyé't dinh mgi vièc hay ehi it là quyét dinh nhflng vièc lón Quan niém truyén ihòhg
ve vai ù-ò giói con lón lai trong mot bó phàn khóng nhò dàn eu va eó ^ nghTa ehi phò'i rat lón dòi vói su phàn eòng lao dóng u-ong già dình Theo quan niém này, nhihig eòng viéc già dình phài do phu nfl dàm nhiém, con nam giói phài làm viéc quan trgng Nói eàeh khàe viée nói trg bi coi là
"ihién chùc" cùa phu nù! Quan niém này khòng chi ihè hién ò nam giói
ma cà ò phu nù (Le Thài Thi Bang Tàm, 2008)
Trang 9thuòng ehóng, thuòng con thì phài biéu hién tình thuòng dò qua viéc dành thòi gian va còng sue chàm lo cho già dinh Nguòi phu nù dugc day nhu vày lù nhò va tà't cà mgi nguòi, cà nam va nfl, déu nhàp tàm quan niém
dò va chò dgi nguM phu nù thè bièn tình thuòng (nèu eó) qua càe viéc chàm lo eho già dình VÌ vày, nguòi phu nfl luòn co gang làm mgi viéc trong già dình Hg khóng quan tàm nhiéu tòi diéu nhflng eòng viéc dò vàt
va nhu thè nào, co ành huòng dén su phàt trién cùa bàn thàn hg hay khòng
ma coi dò nhu là tràeh nhiém va niém hanh phùc cùa mình, eho dù nguòi phu nfl cùng phài gành vàc càc còng viée xà bòi khàc Nhiéu phu nù eho ràng mot già dình hanh phue Ibi khóng thè thiè'u mot nguòi vg dàm dang trong eòng viéc nói trg, biét thu vén mgi eòng viée Bi tàc dòng nàng né cùa quan niém van hóa truyén thóng do, thàm ehi, mot sò phu nù eho ràng, khóng ai ngoài hg eó thè làm tòt nhimg cóng viée nói trg, già dình
ma thiè'u vàng bàn lay chàm sóe eùa phu nfl thì sé khó ma né nép duge (Dang Thanh Nhàn, 2005) Nhu vày, quan niém truyén thóng dugc phu nù duy tri tié'p tue nuòi duòng su khàc biét vón eó trong phàn cóng lao dòng già dình giùa vg va ehóng theo chuàn mue vàn hóa
Chinh vi dinh kién giói nhu vày nén nhiéu nguòi cho ràng viée nguòi phu nfl dàm nhàn eàe còng viéc nhà là duang nhién va khòng eó gì là bàt cóng cà Dói vói hg, phu nfl làm nhùng còng vièc này là khà phù hgp, thàm chi y kién eùa phu nù dòng y ve viéc này con cao han so vói nam giói (Dàng Thanh Nhàn, 2005; Vù Thì Thanh, 2007) Nhùng thành kién giói ve eòng viée nói trg se càn trò su thay dói cùa mó hình phàn eòng lao dòng truyén thóng Chinh nhiéu nguòi phu nfl dà tu gàn mình vói vai trò nguòi nói trg trong già dình
Nhu vày eàn eó càc phàn lieh sàu hon nhflng logie xà hòi àn dàng sau
su phàn cóng lao dóng theo giói trong già dình ò Viét Nam va tìm ra nhiìng diéu hgp If hay bàt hgp ly eùa su phàn eòng lao dòng hién lai Càn
chi ra vi sao ichuón màu cùa su phàn còng lao dòng theo giói hong già dình co thè tón tai làu dai nhu vày
Nhièu nghién cùu thuc nghiém ve quyén quyé't dinh va su phàn còng lao dòng theo giói trong già dình ò Viét Nam ehù yé'u vàn chi diìng ò eàe
mó là don bièn ve dàc diém quyén quyé't dinh, thuc trang su phàn còng eùng nhu phàn lich tuong quan 2 bié'n mó'i quan he giùa quyén quyé't dinh,
su phàn cóng lao dòng theo giói va mot sé dàc diém ho già dình va eà nhàn Nhung phàn tich hai bién hàm chùa khà nàng dua ra nhàn dinh sai làm ve mòi quan he gifla càc yèu tó vói quyén quyét dinh va su phàn còng lao dòng theo giói, bòi le trong mòi yèu tó déu eó dàe diém cùa càc yé'u
té khàe ma eàeh phàn lich này khòng cho phép hòc làch duge vai irò cùa tùng yéu to' Vi du, trong nhóm dàn cu ò dò thi hay nóng thòn (yéu tó khu vuc song) co eàc nhóm vói hgc vàn khàc nhau (yéu tó hgc vàn) hay thu
Trang 10nhàp khàc nhau (yéu tó thu nhàp) Nhu vày trong quan he giùa hai bièn
SÓ khu vue song va phàn eòng lao dòng dà àn chùa tàc dòng cùa yéu té hge vàn hay thu nhàp ma càch phàn tich này ehua ehi ra ehinh xàc dugc Néu su dung càc mò hình phàn tich da bièn thi kèt luàn co thè khàc
Chàng han, trong euòe khào sàt ve nhàn thùc va thài dò ve già dình cùa
dàn cu Ha Nói 2010, khi phàn tich hai bién ve mtì quan he giùa khuón màu viéc làm cùa phu nù vói mó hình ra quyét dinh trong già dinh cho thày
càe yéu tó noi à (dò thi/nòng thòn), viéc làm eùa nguòi ehóng (dugc \ii
còng/khóng duge irà eòng) va mùc song ho già dinh (khà già/trung binh/nghèo) déu eó mó'i quan he chat che vói viéc nguòi vg co phài là nguòi ra quyèt diiùi ehinh hay khòng Tuy nhién, khi dua càc yéu tÒ này vào mò hình phàn tich da bién cùng vói nhièu yéu tÓ khàe thi eàc yéu tó này khòng eó tàc dòng manh dén viéc nguòi vg eó là nguòi ra quyét dinh chinh hay khóng khi giù càc yé'u tò khàc khòng dói (Vién Nghién cùu Già dinh va Giói, 2014) Vi vày, màe dù co nhùng dòng góp nhàt dinh mò tà bue tranh chung ve quyén quyé't dinh hay su phàn cóng lao dòng theo giói
à Viét Nam hién nay, viée dùng lai ò eàc phàn tieh hai bièn chua giùp ich
nhiéu eho viéc xàc dinh càe nguyen nhàn tàe dóng, trén co sò dò nhìn nhàn
rò hon bàn chat cùa vàn de ra quyét dinh hay phàn cóng lao dóng theo giói
va co nhùng de xuàt thich hgp dói vói còng tàc hoach djnh chinh sàch Nhu vày, vièc vàn dung eàe ly thuyét co lién quan hoàc hgc hòi tu
nhùng ggi f cùa eàe nghién cùu di ùuóc de tao thém nhùng bièn sÓ phàn
tich mói nhàm chi ra nhflng mòi quan he thue su giùa khuón màu quyén quyét dinh hay su phàn còng lao dòng trong già dình va eàe yèn lÓ kinh tè-xà hòi là rat càn thièt Chàng han, de tmh dén vai trò cùa yé'u tó chu urinh song cùa già dinh, mot so tàe già dà khóng chi dùng lai ò viéc phàn tieh ve phàn còng lao dòng theo giói trong già dình vào thòi dièm hién lai
ma con phàn tieh qua trình thay dói su phàn eòng lao dóng dò theo chu trình song cùa già dình, cho dù eàeh ehia mò'c thòi gian con don giàn là
so sành lue mói két hòn va thòi dièm hién lai (Dò Thién Kinh, 2007; Vù Thi Thanh, 2007) Càc tàc già Vù Tuàn Huy va Deborah (2004), khi phàn tich eàe yèu ttì tàc dòng dé'n viéc thue hién cóng viéc nói trg, thày rang su tham già cùa nguòi chÓng co thè phu thuóc rat lihiéu vào yéu tÓ nghé nghiép (do luòng bang vièc nguòi ehóng eó di làm àn xa hay khóng)
Diéu dò ggi ra •y niòng phàn tich thém vai trò eùa yé'u tó nghé nghiép va
su chuyèn dÓi nghé nghiép ò nóng thòn hién nay khi tim kié'm nguyen nhàn cùa thue trang phàn còng lao dóng theo giói trong già dình Cflng nhu vày, viéc phan eòng lao dÓng hong già dình phu thuòe rat nhiéu vào yéu tò co càu nhàn khan va nghé nghiép cùa ho già dình, U-ong kiu nhflng yéu tó này eòn it duge càc nghién cùu de eàp Néu già dình co nhiéu nguòi thì khà nàng cóng viéc già dinh dugc càc thành vièn khóng phài là