Giáo trình phương pháp giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học (học phần lý thuyết)

Theo phương diện thứ nhất, dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học nói chung, cũng như giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học, với tính cách là một thành tố cơ bản của nó, là truyền đạt các kiế

ny AO" ¡ HỌC VIỆN BAO CHÍ VÀ TUYẾN TRUYEN

_⁄2/⁄ KHOA CNXH KHOA HỌC

PGS TS DO CONG TUAN

GIAO TRINH PHUONG PHAP GIANG DAY ©

CHU NGHIA XA HOI KHOA HOC

(HOC PHAN LY THUYET)

HOC VIEN BAO CHi& TUYẾN TRUYỂN

MỤC LỤC

LỜI TÁC GIẢ -.2s2 22 22211221722122210021122 2 22EEEarrereee 1

CHUONG I: DAY — HOC CHỦ NGHĨA XÃ HOI KHOA HOC VA GIANG

DẠY CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC -2222222222221E2222212122222E-2e6 2

I ĐẶC THỦ CỦA DẠY - HỌC CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC 2

1, Môi trường của dạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học - 5-5-5552 2

2 Các thành tố cơ bản của dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học 7

I YEU CAU CO BAN VE GIANG DAY CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC 20

1 Giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học là giảng dạy một giai đoạn phát triỀn cao

của lịch sứ tư tưởng xã hội chủ nghĩa .- 2-5-5 sex rerrxrerrersrrrree 21

2 Giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học là giảng dạy một bộ phận hợp thành của chủ nghĩa Mac — LÊ-nỉn s5 2122 1121221211112 212111 xkckrrrrrrrrrrerrree 26

_ CHUONG II: NOI DUNG VA HÌNH THUC CUA GIANG DAY CHỦ NGHĨA

XÃ HỘI KHOA HỌC iccsssocss LH 30

I NOI DUNG CO BAN CUA DAY- HOC CHU NGHIA XA HOI KHOA HOC 30

1 Nội dung giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoc học - tiếp cận hệ thống 30

2 Nội dung giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học — tiếp cận cấu trúc 33

II CÁC HÌNH THỨC CƠ BẢN CỦA GIẢNG DẠY CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA

HỌC "3344ậ seventeen 39

1 Diễn giảng trong giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoc học .-. 39

2 Hình thức seminar trong giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học 43

3 Hình thức giáng dạy thực hành .5-2 5-55 Scccvccxrrrerrrrerkrrrreerrrrerees 45

4 Giúp đỡ riêng (hay phụ đạo) trong giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học 46

5 Tự học trong giảng dạy- chủ nghĩa xã hội khoa học .-. 7-5à- 47

6 Hình thức dạy — hoc nghién ctru khoa oC 20.0.0 cccecscecessesessesessesesesesseseseesesseens 49

CHUONG III: NGUYEN TAC VA CAC KIEU PHUONG PHAP CO BẢN

I QUY LUAT CO BAN CUA DAY - HỌC ĐẠI HỌC -ccccc.c2ccEEErrre 53

1 Nội dung quy luật cơ bản của dạy — học đại học -. -ccsccsccec 53

2 Cor ché van han quy WA oc cccecccccccsssscsesssecscseccesssssssssssssstsssssecessessssseseeeseessnssen 56

II NGUYÊN TÁC CƠ BẢN CỦA DẠY - HỌC CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA

s90 55 ‹4a3{àHậH))) ,ôÔỎ 59

1 Đảm bảo sự thông nhất giữa tính khoa học với tính cách mạng, giữa giảng dạy

chủ nghĩa xã hội khoa học với thực tiễn cách mạng -ccs-cccccecresrre 60

2 Đảm bảo sự thống nhất giữa dạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học với thực tế

đầu tranh cách mạng của giai cầp công nhân và nhân dân lao động, dân tộc Việt

3 Đảm bảo sự thống nhất giữa dạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học với vị thế

xã hội, với nghề nghiệp chuyên môn được đào tạo của người học 62

4 Dạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học phải đảm bảo sự thống nhất giữa tính

vững chắc của tri thức cơ bản về các nguyên lý, khái niệm, phạm trù, quy luật

với hình thành và củng cố tư duy năng động sáng tạo trong phát hiện, nhận

thức và giải quyết các vẫn đề, các tình huống chính trị thực tiễn 64

5 Đảm bảo sự thống nhất giữa tính tích cực chứ động, tự giác của sinh viên

với vai (rò hướng dân của giáo viên và với sự hồ trợ phản biện, tư vẫn của

sinh viên cùng nhóm học tập - 5-5 t2 2 2121.2111121 ttrerrree 65

HI CÁC PHƯƠNG PHÁP CƠ BẢN TRONG GIẢNG DẠY CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

KHOA HOC ecccsssssssssssessscsssssssssssesesssssssssssuevssesssscsssssessnsssnussessesessusnssssanneenseesceessneesenenen 66 _

2 Cac kiéu phuong pháp cơ bản trong giang day chi nghĩa xã hội khoa học 68

CHƯƠNG IV: MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP TÍCH CỰC TRONG GIANG DAY

I CÁC PHƯƠNG PHÁP MỞ ĐẦU BÀI GIẢNG -2s2sccEEEEeeeeeccee T1

1 Mục đích của mở đầu bài giảng trong giảng dạy chú nghĩa xã hội khoa học 77

2 Những căn cứ lựa chọn phương pháp mở đầu bài giảng 79

3 Một số phương pháp mở đầu bài giảng giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học 81

II CAC PHUONG PHAP GIANG DAY TINH HUONG VA TRO CHOI SU’

2 Yêu cầu cần thực hiện khi sử dụng phương pháp thuyết trình 92

IV CÁC PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN, ĐÓI THOẠI -22s 92

1 Phương pháp thảo luận 2 và t2 HH HH HH Hư 92

2 Phuong phap d6i thoai, trite MghiGM oo eccccccccsssssssssssvecsseceseceessssssssssssesenssseeeees 95

V PHUONG PHAP SANG LOC VA LAY Y KIEN GHI BẢNG 96

1 Phuong phap Sang 10.0.0 eee cccccscescssssescseseseesescessassscscscscavavsusssssessessasstacacevavecaeas 96

LỜI TÁC GIÁ

Trong tay độc giả là cuốn giáo trình “Phương pháp giảng dạy chủ nghĩa xã

hội khoa học” (học phần lý thuyết, lưu hành nội bộ), được tác giả biên soạn theo

hợp đồng với Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền Giao trình được sử

dụng làm tài liệu giảng dạy học phần lý thuyết của môn phương pháp giảng đạy bộ

môn cho sinh viên năm thứ tư, chuyên ngành đào tạo giảng viên CNXH khoa học ở

Học viện Báo chí và Tuyên truyền, với khung thời gian quy định là 4 đơn vị học

trình

Giáo trình có kêt câu gồm 4 nhóm van dé cơ bản: thie nhdt, quan niém cơ

bán về dạy ~ học CNXH khoa học và giang day CNXH khoa hoc; thir hai, noi dung

và các hình thức dạy — hoc CNXH khoa hoc; thir ba, nguyén tắc và các kiểu

phương pháp cơ bản của giảng dạy CNXH khoa học và 7# z, một số phương pháp

tích cực thường được sử dụng trong giảng dạy CNXH khoa học Nội dung của giáo

trình được trình bày theo hướng chủ đạo: trên cơ sở kế thừa kiến thức cơ bản của lý

luận dạy — học đại học hiện đại, tác giả trình bày trình bày những biểu hiện đặc thù

của các nội dung ấy trong giảng dạy CNXH khoa học Đồng thời, tác giả cũng đã

cố gắng đặt sự phân tích của mình trong mối quan hệ hữu cơ giữa giảng dạy CNXH

khoa học với giảng dạy Triết học Mac — Lê-nin, Kinh tế - chính tri hoc Mac — Lé-

nin, Tu tuong Hé Chi Minh

Giáo trình cũng có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy, học tập các môn lý luận Mac — Lê-nin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Đường lối cách

mạng Việt Nam

Do trình độ còn có hạn nên giáo trình có thể còn có nhiều thiếu sót, tác giả

rất mong sự đóng góp ý kiến chân thành của đồng nghiệp, của độc giả để giúp tác

giả hoàn thiện trong lần biên soạn tiếp theo

Hà Nội, tháng 9 năm 2014 PGS TS ĐỖ CÔNG TUẦN

CHUONG I: DAY — HOC CHU NGHIA XA HOI KHOA HOC VA

GIANG DAY CHU NGHIA XA HOI KHOA HOC

Xét mot cach tổng thể, hoạt động dạy — học đại học nói chung có môi trường

là các lĩnh vực hoạt động cơ bản hợp thành của xã hội hiện đại Điều này đồng

nghĩa với việc, hoạt động dạy — học đại học của Việt nam, một mặt được quy định,

chiu su chi phối của các quy luật cơ bản được phản ánh trong lý luận dạy — học đại

học, cũng đồng thời chịu sự chi phối bởi những điều kiện kinh tế - xã hội, chính trị

- xã hội, các điều kiện văn hóa — xã hội cụ thể của Việt Nam cũng như của thế

giới hiện đại Trong hệ thống các nhà trường đại học Việt nam, mỗi một trường đại

học, cao đẳng cu thé voi những nhóm ngành, chuyên ngành đào tạo cụ thể lại có

~

cụ thê của xã hội Khi xem xét, phân tích các mặt, môi quan hệ cụ thê của xã hội

với tính cách là môi trường của dạy — học đại học cần đặc biệt lưu ý đến điều này

Trong tổng thể các khâu, các yếu tố hợp thành hoạt động dạy — học đại học ở Việt nam hiện nay, dạy học các bộ môn Chủ nghĩa Mac Lê-nm, Tư tưởng Hồ Chí

Minh nói chung, dạy học chủ nghĩa xã hội khoa học nói riêng, có vai trò và vị trí

quan trọng góp phần vào hoạt động đào tạo đội ngũ trí thức khoa học — công nghệ

đáp ứng các yêu cầu của công cuộc đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ

nghĩa Với xuất phát điểm ấy, việc phân tích nhằm làm rõ những nội dung cơ bản

mang tính đặc thù của dạy học chủ nghĩa xã hội khoa học, của giảng dạy chủ nghĩa

xã hội khoa học cần được tiễn hành theo tiếp cận hệ thống — cấu trúc Một mặt, các

phân tích cần bắt đầu từ chỉ ra sự tác động có tính quy định của đời sống chính trị -

xã hội của đất, tính hình chính trị - xã hội của Việt Nam với tính cách là môi

trường của dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học Bên cạnh đó, sự phân tích chỉ ra

những nội dung cơ bản của từng yếu tố cấu thành hoạt động dạy học đại học nói

chung, dạy học đại học ly luận Mac — Lê-nin, chủ nghĩa xã hội khoa học nói

riêng giúp ta nhận thức được những đặc thù của giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa

học, làm cơ sở và nền tảng cho xác định, lựa chọn và sử dụng các phương pháp

giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học có hiệu quả

I ĐẶC THỦ CỦA DẠY - HỌC CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

1 Môi trường của dạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học

1.1 Tình hình chính trị - xã hội của thể giới

Theo quan điểm của lý luận dạy — học đại học hiện đại, môi trường dạy học

là toàn bộ những điều kiện, những yếu tố cơ bản của đời sống hiện thực Môi

trường ấy một mặt đặt ra, đòi hỏi những thay đổi tương qngfš trong dạy học nhằm

2

thứ hai, dạy — học đại học của các nhà trường sẽ tham gia ngày càng đầy đủ hơn

vào thực tiễn cuộc sống như những cơ quan nghiên cứu và triển khai, phát triển

(Research and development) Day - học đại học trong xã hội hiện đại đang chuyển mình theo hướng đảm bảo ngày càng tốt hơn hai mối quan hệ cơ bản ấy Tóm lại,

sự vận động biến đổi của toàn bộ hoạt động dạy — học đại học cũng như của từng

tiễn cuộc sống với tính cách là thuộc môi trường của quá trình dạy — học đại học

Tiếp cận hệ thống — cấu trúc của lý luận dạy — học đại học cũng cho phép ta nhận

thấy răng, mối quan của mỗi trường đại học, mỗi ngành và chuyên ngành đào tạo

đại học trong hệ thống giáo dục đại học lại có đặc thù của nó Việc nhận thức rõ

tính đặc thù của mối quan hệ ấy có vai trò quan trọng về nguyên tắc, về phương

pháp luận cho các hoạt động đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy của mỗi bộ

môn khoa học Đối với các khoa học xã hội & nhân văn nói chung, các khoa học lý

luận Mac — Lê-nin, chủ nghĩa xã hội khoa học nói riêng, điều này càng có ý nghĩa

đặc biệt quan trọng

Dạy - học đại học các môn khoa học xã hội, nhân văn và các môn lý luận chính trị nói chung, dạy - học lý luận Mac Lê-nin và chủ nghĩa xã hội khoa học nói

riêng có mối quan hệ mật thiết, hữu cơ với đời sống chính trị thế giới Lý luận

chính trị Mac Lê-nm nói chung, chủ nghĩa xã hội khoa học nói riêng, không chỉ là

sự kế thừa các giá trị lịch sử của lịch sử tư tưởng nhân loại, mà còn là và điều chủ

yếu là sự phân tích tổng kết một cách khách quan khoa học, trên lập trường duy vật

lịch sử và với phương pháp tư duy biện chứng đối với những sự kiện kinh tế, chính

trị, văn hoá đã và đang diễn ra trên thế giới Do đó, tình hinh kinh tế, chính trị, văn

hoá - xã hội của thế giới là môi trường cung cấp dữ liệu, đặt ra các yêu cầu mà lý

luận chính trị Mac Lê-nin cần nhân thức, giải đáp Trong toàn bộ những sự kiện lớn

đang diễn ra trên thế giới, người giảng viên chủ nghĩa xã hội khoa học cần phân

tích rút ra những vẫn đề thuộc về phương diện triết học xã hội và chính trị — xã hội

của các sự kiện, các quá trình ấy Đây là yêu cầu cơ bản và là yêu cầu đầu tiên đối

với toàn bộ hoạt động dạy - học nói chung, hoạt động giảng dạy của người giảng

viên chủ nghĩa xã hội khoa học

Chủ nghĩa xã hội khoa học là khoa học về cuộc đấu tranh tự giải phóng của giai cấp công nhân, kết hợp với và trở thành nội dung cốt lõi của cuộc đấu tranh

của nhân dân lao động các dân tộc và nhân loại Do đó, dạy học chủ nghĩa xã hội

khoa học, tự nó, có sự gan bó hết sức mật thiết với thực tiễn cuộc sống Bởi đơn

giản là vì chủ nghĩa xã hội khoa học là khoa học về các quy luật chính trị - xã hội

của quá trình chuyển biến nhân loại từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội Các

quy luật chính trị - xã hội của cuộc đầu tranh ay lại được thể hiện, được thông qua,

dưới các hình thức hết sức phong phú, đa dạng, với vô vàn các mối quan hệ cụ thể

sinh động trong mỗi sự kiện, mỗi hiện tượng của thực tế cuộc sống Phân tích cụ

thể các sự kiện, hiện tượng phong phú, cụ thé va sinh động ay dưới góc độ của chủ

nghĩa xã hội đề hiệu ban chat chính trị của của các sự kiện ây, là một nhiệm vụ cơ

viên chủ nghĩa xã hội khoa học, một nhiệm vụ của giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa

học

Tiếp cận nghiên cứu tình hình chính trị - xã hội của thế giới trong thời đại

ngày nay, người giảng viên cần có quan điểm lịch sử cụ thể Theo đó, lịch sử chính

trị thế giới là lịch sử đấu tranh giai cấp giữa giai cấp tư sản với giai cấp vô sản

Nhưng cuộc đấu tranh ay luôn luôn được thể hiện thông quan vô vàn các hình thức,

các mối quan hệ cụ thể giữa các quốc gia dân tộc, giữa các nhóm, các tổ chức liên

quốc gia khu vực, thậm chí cả dưới các hình thức sắc tộc, tôn giáo, tín ngưỡng, văn

hóa Phân tích cụ thể một tình hình cụ thẻ, trên lập trường duy vật lịch sử với

bản lĩnh chính trị - khoa học vững vàng mới có thể giúp lý giải sâu sắc đầy đủ bản

chất của các sự vật hiện tượng, mới tiếp tục bảo vệ, phát triển chủ nghĩa Mac — Lê-

nin, chủ nghĩa xã hội khoa học, thể hiện và thực hiện đúng quy luật về sự kế thừa

và không ngừng được bổ sung, được phát triển của tri thức khoa học trong lĩnh vực

nghiên cứu, giảng dạy Chủ nghĩa Mac — Lê-nin, chủ nghĩa xã hội khoa học

1.2 Thực tiễn cách mạng Việt Nam và của nhà trường

ˆ 1.2.1 Thực tiễn đất nước

Lý luận chính trỊ vô sản nói chung, chủ nghĩa xã hội khoa học nói riêng trước hết lại còn cần phải được thể hiện, được vận dụng trong nhận thức, giải quyết

những van đề đặt ra từ thực tiễn chính trị — xã hội của Việt Nam Hoạt động dạy

học lý luận chính trị Mac Lê-nin mà chúng ta thực hiện là dạy học lý luận chính trị

Mac Lê-nin cho người Việt Nam, góp phân xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Vì lẽ đó, dạy học lý luận chính trị Mac Lê-nIn nói chung, dạy — học chủ nghĩa xã

hội khoa học nói riêng phải luôn bám sát và đáp ứng các yêu câu đặt ra của sự

nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội của Việt Nam Điều này phải được thể hiện trong

toàn bộ, cũng như từng thành tổ của quá trình dạy — học lý luận chính trị Mac Lê-

nin, trong toàn bộ nội dung, chương trình cũng như của từng bài giảng, từng nhiệm

vụ, từng hình thức dạy — học các bộ môn cụ thể của lý luận chính trị Mac Lê-nim

Lịch sử cách mạng Việt Nam, dưới một góc độ nào đó, có thể được hiểu là

lịch sử của quá trình tiếp thu, vận dụng lý luận Chủ nghĩa Mac — Lé-nin, van dung

chủ nghĩa xã hội khoa học, được thực hiện bởi Chủ tịch Hỗ Chí Minh và các thế hệ

lãnh tụ, các nhà trí thức cách mạng tiễn bộ của Đảng, của giai cấp công nhân

Những thành tựu căn bản, quan trọng cũng như những thiếu sót, khuyết điểm trong

chủ trương, đường lôi cách mạng, trong tô chức thực hiện các nhiệm vụ cách mạng

luôn găn liên và phụ thuộc trước hết vào tính sáng tạo, khoa học của sự vận dụng

Phân tích để hiểu sâu sắc, có tri thức đây đủ đối với quá trình vận dụng chủ nghĩa xã hội khoa học vào thực tiễn cách mạng Việt Nam là một yêu cầu cơ bản

thường xuyên của người giảng viên, người cán bộ nghiên cứu, giảng dạy chủ nghĩa

xã hội khoa học Có tri thức đầy đủ, khoa học, khách quan về những thành tựu căn _

bản, quan trọng và về cả những thiếu sót, khuyết điểm của quá trình vận dụng ấy,

không chỉ tạo nên niềm tin khoa học vững chắc cho người giảng viên chủ nghĩa xã

hội khoa học vào Chủ nghĩa Mac — Lê-nin, tư tưởng Hỗ Chí Minh, mà còn là củng

cố bản lĩnh khoa học — cách mạng trong nghiên cứu, trong giảng dạy góp phần của

mình vào sự nghiệp vận dụng, phát triển chủ nghĩa xã hội khoa học nói riêng, Chủ

nghĩa Mac — Lê-nin, Tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung

1.2.2 Tình hình thực tế của nhà trường:

Nhà trường ở Việt Nam là một thiết chế xã hội cụ thé trong cơ cấu bộ máy tổ chức của đất nước Nhà trường chúng ta là một thiết chế, một tổ chức chính trị - xã

hội nam trong và là một bộ phận hữu cơ của hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa

Nơi đây là một môi trường sinh động cụ thê thể hiện tính đa dạng thể hiện bản chất

của cả hệ thống chính trị Hoạt động dạy học lý luận chính trị Mac Lê-nin vì vậy

phải gắn với môi trường cụ thể, sinh động ấy Điều đó không chỉ là dạy học lý luận

chính trị Mac Lê-nin phải dựa trên cơ sở bám sát chức năng, nhiệm vụ cơ bản của

nhà trường, mà còn là góp phần tác động cải tạo môi trường ấy thông qua các bài

giảng, các bài tập, nhiệm vụ cụ thể của đạy học lý luận chính trị Mac Lê-nin

Trong hệ thống trường học có diễn ra hoạt động giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học, trước hết cần phải kế đến hệ thống các trường đại học, cao đăng và hệ

thống các trường chính trị các tỉnh, thành phố Cả hai hệ thống trường này đều là

nơi đào tạo lực lượng lao động trí tuệ tương lai gần cho đất nước Nhưng mỗi hệ

5

thống, mỗi trường cụ thê trong cả hệ thống ấy lại có các đặc thù đòi hỏi người

giảng viên chủ nghĩa xã hội khoa học cần chú ý, cần tự đặt cho mình những nhiệm

vụ cụ thê trong hoạt động giảng dạy, nghiên cứu và các hoạt động khác trong hệ

thống hoạt động dạy — học của mỗi một loại, trường trong đó

Đối với sinh viên các trường đại học, cao đăng, về cơ bản có thê chia thành các nhóm sinh viên các khoa, trường cụ thể: Nhóm sinh viên các khoa các trường

đại học, cao đăng thuộc nhóm ngành các khoa học tự nhiên; Nhóm sinh viên các

khoa, các trường đại học, cao đẳng thuộc nhóm ngành các khoa học xã hội - nhân

văn và Nhóm sinh viên các trường đại học, cao đăng thuộc nhóm ngành các khoa

học kỹ thuật và khoa học công nghệ Mỗi nhóm sinh viên nói trên lại cần có thể

phải được phân chia theo các lĩnh vực chuyên ngành cụ thể để qua đó mà tìm hiểu

đặc thù đối tượng Trpười học, đặc thù lĩnh vực nghề nghiệp chuyên môn tương Tai

của người học để có những kiến thực cần thiết bổ sung cho bài giảng, tiết giảng chủ

nghĩa xã hội khoa học

Đối với hệ thống các trường Chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương

(sau đây gọi chung là hệ thống trường Chính trị địa phương), lại cầẦn có sự tiếp cận

phân loại đối tượng người học (sau đây gọi chung là học viên) theo một cách khác

Theo đó, tiếp cận phân loại học viên theo vùng lãnh thổ, kết hợp với ngành nghề

đào tạo được coi là tiếp cận hợp lý hơn cả Theo tiếp cận này, có thể phân chia học

viên các trường chính trị địa phương thành: thứ nhất, nhóm sinh viên các trường

chính trị địa phương là các thành phố lớn, các tỉnh đồng bằng và trung du có trình

độ phát triển kinh tế - xã hội và dân trí cao; thứ hai, nhóm sinh viên các trường

chính trị địa phương là các tình vùng đồng bằng, trung du, có trình độ kinh tế - xã

hội, dân trí trung bình và thứ ba, nhóm sinh viên các trường chính trị địa phương là

các tình vùng núi, vùng sâu vùng xa, có trình độ kinh tế - xã hội, dân trí thấp Bên

cạnh đó, tùy theo chuyên ngành được đào tạo của học viên, các hoạt động xã hội,

hoạt động chính trị thực tiễn của các nhóm học viên được phân loại trên đây cần

được coi là yếu tố quan trọng cầu thành thực tế của địa phương, với tính cách là

môi trường của giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học

Những đặc thù trong mỗi nhóm học viên sinh viên được phân loại theo tiếp cận trên đây lại luôn tồn tại trong quan hệ mật thiết với những đặc thù về lĩnh vực

chuyên môn được đảo tạo, nghề nghiệp và vị thế xã hội tương lai của người học

Tat cả những đặc thù ấy hợp thành một môi trường cụ thể của dạy — học chủ nghĩa

xã hội khoa học Đến lượt nó, những những đặc thù ay của dạy - học ấy lại đóng

vai trò là căn cứ, tiền đề cho những thay đổi cần thiết trong hoạt động giảng dạy nói

pháp mang tính đặc thù cụ thể phù hợp với đối tượng nghiên cứu riêng ấy Lý luận

chuyển biến cách mạng của nhân loại từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản trên phạm vi thế giới

Nếu như triết học Mac Lê-nin là khoa học về các quy luật chung nhất của quá trình chuyên biến nhân loại từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản, kinh tế

chính trị Mac Lê-nin nghiên cứu các quy luật kinh tế, kinh tế - chính trị , thì chủ

nghĩa xã hội khoa học nghiên cứu các quy luật và tính quy luật chính trị - xã hội của quá trình chuyển biến khách quan ấy Xét về tổng thê, cả triết học Mac Lê-nin, kinh tế - chính trị học Mac Lê-nin và chủ nghĩa xã hội khoa học có một mục đích chung, cao nhất và duy nhất: luận chứng cho quá trình chuyển biến cách mạng của nhân loại từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản Chính với ý nghĩa ấy, V I Lê-nin từng định nghĩa đại ý rằng, chủ nghĩa Mac là chủ nghĩa

xã hội, theo nghĩa rộng

Những quy luật xã hội, chính trị xã hội này một mặt là sự thể hiện, biểu hiện

của các quy luật cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử trong thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng san Mặt khác, các quy luật xã hội, chính trị - xã hội với tính cách là đối tượng nghiên cứu của chủ nghĩa xã hội khoa học, với tư cách là một bộ phận cầu thành Chủ nghĩa Mac Lê-nIn, là sự thể hiện phương diện chính trị — xã hội của các quy luật kinh tế, hệ quả tất yếu của biện chứng của các quan hệ kinh tế hợp thành cơ sở hạ tầng của xã hội loài người trong

thời đại quá độ ấy Với ý nghĩa ấy, nghiên cứu chủ nghĩa xã hội khoa học nhằm làm

đầy đủ thêm các tri thức về sự tất yếu chuyển biến cách mạng của loài người từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản Hoạt động dạy — học chủ

nghĩa xã hội khoa học, vì vậy, phải luôn trên cơ sở năm vững các tri thức cơ bản

của các quy luật của chủ nghĩa duy vật lịch sử, của các quy luật kinh tế cơ bản của

7

chủ nghĩa tư bản, biện chứng giữa cơ sở hạ tầng với kiến trúc thượng tầng, giữa lực

lượng sản xuất với quan hệ sản xuất, giữa tồn tại xã hội với ý thức xã hội, biện

chứng giữa cái khách quan với cái chủ quan Đồng thời, dạy — học chủ nghĩa xã

hội khoa học sẽ tiếp tục củng cố thế giới quan duy vật, phương pháp tư duy biện

chứng cho người học Trên cơ sở ấy, dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học góp phần

trực tiếp củng có lập trường cách mạng của giai cấp công nhân, bản lĩnh cách mạng

và tinh thần khoa học nghiêm túc cho người học

Dạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học góp phần xây đựng, củng cỗ niềm tin cho người học vào sự nghiệp cách mạng của Đảng Cộng sản Việt nam, của giai

cấp công nhân và nhân dân lao động, dân tộc Việt Nam

Mục đích cao nhất, duy nhất của chủ nghĩa xã hội khoa học là thâm nhập, trở

trở thành nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động cách mạng của người học

Vì vậy, dạy học chủ nghĩa xã hội khoa học vừa mang những đặc trưng cơ bản của

dạy — học đại học nói chung, vừa có những dấu hiệu đặc thù do bản chất cách mạng

— khoa học của chủ nghĩa xã hội khoa học quy định Hoạt động dạy — học chủ nghĩa

xã hội khoa học phải hướng tới mục tiêu trang bị cơ sở khoa học, tạo niỀm tin vững

chắc cho người học vào sự nghiệp cách mạng của Đảng Cộng sản Việt nam, của

giai cắp công nhân, nhân dân lao động và dân tộc Việt Nam Điều cần lưu ý là dạy

— học chủ nghĩa xã hội khoa học nói riêng, lý luận chính trị Mac Lê-nin nói chung

không chỉ và không được phép tạo cho người học niềm tin có tính chất giáo điều,

mà phải là niềm tin khoa học, chắc chắn, định hướng rõ ràng cho hoạt động sang

tạo nhằm bảo vệ, vận dụng và góp phần phát triển sáng tạo chủ nghĩa xã hội khoa

học cho sinh viên, dũng cảm đấu tranh chống các biểu hiện tiêu cực xã hội, góp

phần vào sự nghiệp cách mạng của Đảng bằng và thông qua công việc, cương vị

công tác của bản thân

Dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học góp phần giáo dục cho người học tỉnh thân nhân văn, nhân đạo cộng sản chủ nghĩa và ý thức cách mạng

Chủ nghĩa xã hội khoa học là giai đoạn cách mạng, đỉnh cao trong lịch sử đấu tranh nhằm hiện thực hóa các g1á trị nhân văn, nhân đạo trong tư tưởng xã hội

chủ nghĩa của nhân loại Trong số các giá trị của tư tưởng xã hội chủ nghĩa mà chủ

nghĩa xã hội khoa học nói riêng, chủ nghĩa Mac Lê-nin nói chung kế thừa, giá trị

nhân văn, nhân đạo chủ nghĩa là một giá trị quan trọng, nổi bật Lý tưởng cộng sản

chủ nghĩa được luận chứng bởi chủ nghĩa xã hội khoa học nói riêng, chủ nghĩa Mac

Lê-nin nói chung là chủ nghĩa nhân đạo của giai cấp công nhân Đồng thời, đó cũng

là chủ nghĩa nhân đạo rộng lớn nhất, thể hiện và là kết tinh lợi ích cơ bản, chính

8

đáng và thống nhất của hết thảy các giai cấp, các tầng lớp xã hội trên thé giới Vì

vậy, hoạt động dạy-học chú nghĩa xã hội khoa học phải hướng tới mục tiêu trang bị

tri thức cần thiết để hình thành, củng cố thái độ, hành vi yêu thương, nhân ái với

con người, trước hết là người lao động, đấu tranh, hi sinh vì lợi ích cơ bản giải

phóng nhân dân lao động, nhân loại khỏi mọi sự áp bức giai cấp và bóc lột giai cấp,

đấu tranh cho một chế độ xã hội “dân gidu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng

cách mạng của giai cấp công nhân, trên cơ sở ấy góp phần quan trọng cho việc hình

thành, củng cố ý thức trách nhiệm công dân của nước Cộng hòa XHCN Việt Nam,

hình thành và củng cô tính tích cực xã hội — chính trị, sẵn sàng tham gia tích cực

vào hoạt động chính trị — thực tiễn vì sự nghiệp cách mạng của giai cấp công nhân

và nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt nam với tính cách

một cán bộ cách mang, tuy theo ci thế, trách nhiệm xã hội, nghề nghiệp và trách

nhiệm được xã hội, tổ chức phân công

Dạy - học học chủ nghĩa xã hội khoa học góp phần quan trọng vào việc hình thành, rèn luyện cho người học các phương pháp, kỹ năng phát hiện, phân tích để

nhận thức và xử lÿ các tình huống chính trị thục tiên

Hoạt động dạy- học chủ nghĩa xã hội khoa học ở đại học, cao đẳng, trường chính trị địa phương phải gắn với hoạt động chính trị thực tiễn của địa phương, cơ

sở, môi trường lao động công tác hiện tại, tương lai của người học Trên cơ sở trang

bị các tri thức nền tảng về tư đuy biện chứng, phương pháp luận chung, dạy — học

chủ nghĩa xã hội khoa học góp phần tích cực vào hình thành cho người học kỹ năng

phát hiện các vấn đề chính trị — thực tiễn, hình thành phương pháp luận và phương

pháp nhận thức, giải quyết các tình huống các vấn để chính trị — thực tiễn ấy

2.1.2 Nhiệm vụ cơ bản của dạy — học học chủ nghĩa xã hội khoa học 2.1.2.1 Dạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học có nhiệm vụ trang bị cho người học một hệ thông tri thức chính thể của của chủ nghĩa xã hội khoa học, góp phân

quan trọng và quyết định đối với trang bị tri thúc hoàn chỉnh về thế giới quan đuy

vat triệt để và phương pháp tư duy biện chưng của chủ nghĩa Mac — Lê-nin

Dạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học có nhiệm vụ trang bị cho sinh viên một

hệ thống tri thức chỉnh thể của chủ nghĩa xã hội khoa học, đồng thời theo hai

9

phương điện, hay hai cấp độ: / nhất, dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học cần

đững vững trên nền tảng triết học Mac — Lê-nin và các nguyên tắc cơ bản của kinh

tế - chính trị học Mac — Lê-nin; /# hai, bản thân các khái niệm, phạm trù hay

nguyên lý của chủ nghĩa xã hội khoa học là sự phản ánh một hoàn cảnh lịch sử cụ

thể, các mối liên hệ hữu cơ cụ thể của một quá trình thống nhất chỉnh thể

Theo phương diện thứ nhất, dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học nói chung, cũng như giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học, với tính cách là một thành tố cơ bản

của nó, là truyền đạt các kiến thức trong tổng số các tri thức về những nguyên lý,

phạm trù, quy luật cơ bản của quá trình chuyển biến cách mạng của loài người từ

chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, trên cơ sở củng cố

làm vững chắc thêm các tri thức về chủ nghĩa duy vật lịch sử và kinh tế — chính trị

trang bị và củng cô cho người học các kiên thức trong tông thê các tri thức vê

những mối quan hệ, tính quy luật chính trị — xã hội của quá trình chuyển biến loài

người từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản với tính cách

là tri thức về lý luận, phương pháp luận cho các hành động chính trị thực tiễn của

giai cấp công nhân cho người học

Theo phương diện thứ hai, dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học là truyền đạt, trang bị và củng cỗ cho người học các kiến thức trong tổng thể các tri thức về

con đường, cách phức, phương pháp vận dụng các nguyên lý, quy luật và tính quy

luật chính trị - xã hội vào thực tiễn đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân,

định hướng và là cơ sở cho hình thành củng cố niềm tin khoa học vào lý tưởng

cộng sản,vào sự nghiệp đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân

lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Thông qua đó, giảng dạy

chủ nghĩa xã hội khoa học góp phần trang bị cho sinh viên tri thức về kỹ năng, kỹ

xảo, kinh nghiệm phát hiện, chủ động phát hiện, có thể tự lập trong nhận thức giải

quyết các tình huống chính trị thực tiễn trong công tác tương lai của bản thân, góp

phân đắc lực vào sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa của nhân dân lao động và

dân tộc Việt Nam

2.1.2.2 Dạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học có nhiệm vụ trang bị cho sinh

viên hệ thống tri thức về phương pháp lao động, công tác trong nghề nghiệp tương

lai, đáp ứng yêu cầu công cuộc đổi mới, xây dựng đất nước dưới sự lãnh đạo của

Đảng của giải cấp công nhân Hệ thống tri thức về phương pháp ấy bao gỗm: một

là, tri thức về thể giới quan duy vật, phương pháp tr duy biện chứng; hai là các

phương pháp nghiên cứu chung, chủ đạo, các phương pháp cụ thể trong tiếp cận,

10

phân tích, nhận thức các tình huống, các vấn đề chính trị thực tiễn, trên lập trường cách mạng của giai cấp công nhân

2.1.2.3 Dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học có nhiệm vụ góp phan phát

triển năng lực hoạt động trí tuệ cho sinh viên

Năng lực hoạt động trí tuệ là một tập hợp những cách thức, thao tác tư duy trí tuệ, được hình, được tích luỹ thành trên nền tảng một hệ thống tri thức về các quy luật, tính quy luật cơ bản của khách thê, với một thế giới quan khoa học và một

hệ phương pháp tư duy logic, biện chứng, một khả năng vận dụng các phương pháp

tư duy cơ bản: phân tích — tong hợp, logic — lich sử, quy nap — diễn dịch, khái quát

hoá và trừu tượng hoá

Dạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học nói chung, trong đó có giảng dạy chủ

năng lực hoạt động trí tuệ cho người học:

Dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học, một cách trực tiếp góp phần định

hướng đúng đắn cho hoạt động nhận thức các vẫn đề chính trị — xã hội cho sinh

viên — công dân của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, qua đó dan làm

thay đổi thái độ, tính tích cực chính trị cho người học, tạo tiền đề làm thay đối hành

vi hoạt động của người học đối với các vấn đề chính trị - xã hội của thực tiễn cuộc

sống:

Dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học góp phan náng cao hiểu biết cho sinh viên thuộc các chuyên ngành đào tạo, công tác khác nhau về các vẫn đề chính trị -

xã hội, các nội dung cơ bản của Lý luận chính trị Mac Lê-nin, qua đó làm tăng và

củng cô bề rộng cho năng lực hoạt động trí tuệ của người học;

Dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học góp phần nâng cao năng lực hoạt động

trí tuệ theo chiểu sâu, góp phần giúp người học nắm bắt được cái bản chất của các

sự kiện, các tình huống chính trị thực tiễn nây sinh trong môi trường công tác bản

thân

Dạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học góp phẩn hình thành, củng cổ tính mêm dẻo, linh hoạt trong các thao tác lựa chọn, sử đụng linh hoạt các phương

pháp tư duy hợp thành năng lực hoạt động trí tuệ của sinh viên trong nhà trường và

ngoài xã hội, hiện tại và tương lai Dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học góp phan

nâng cao ý thức độc lập, tự chủ, tự giác của sinh viên trong học tập, trong môi

trường xã hội, trong hoạt động công tác của bản thân Trong điều kiện hội nhập,

toàn cầu hoá, điều này càng hết sức quan trọng Dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa

học mà trực tiếp là giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học trực tiếp góp phần hình

thành, củng cố năng lực tư duy phê phán ngay khi còn đang ngôi trong giảng

I]

đường, một đặc trưng cơ bản của năng lực hoạt động trí tuệ, trong hoạt động khoa học, trong hoạt động xã hội và trong cuộc sống Giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học góp phần củng cố các thao tác, kỹ năng tư duy khái quát, giúp sinh viên nắm được cái bản chất, phát triển nhận thức từ cái cụ thể trực quan cảm tính thành cái cụ thể trong tư duy |

2.1.2.4 Dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học góp phần hình thành, củng cỗ thé giới quan khoa học, nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa và những phẩm chất đạo đức cân thiết của một công dân trong công cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa

Dạy — học đại học nói chung có nhiệm vụ hình thành củng cô thế gidi quan duy vật, khoa học, nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa cho người học Qua đó hình thành củng cô các phâm chât đạo đức cách mạng của một công dân một nước đang

2

lịch sử của giai cấp công nhân Dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học góp phần quan trọng vào thực hiện nhiệm vụ này, do đặc thù về nội dung đối tương giới hạn

ngjhiên cứu của nó |

2.2 Nội dung và chương trình dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học 2.2.1 Nội dung dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học:

Nội dung dạy — học là khái niệm dùng đề chỉ những bộ phận kiến thức khoa

học hiện đại của các ngành, các bộ môn khoa học, được lựa chon trong tổng SỐ tri

thức khoa học của mỗi bộ môn, mỗi hướng nghiên cứu hay chuyên ngành và đưa

vào giảng dạy, truyền đạt cho người học

Các nội dung kiến thức được lựa chọn này đồng thời dựa trên hai căn cứ: thứ nhất, đảm bảo tính khoa học, hiện đại của kiến thức được đưa vào nội dung giảng

dạy; thứ hai là phù hợp với đặc thù các lĩnh vực chuyên môn nghề nghiệp tương lại

được đào tạo của người học Theo đó, có nội dung giảng dạy cho các lĩnh vực

chuyên ngành, lĩnh vực cùng ngành, nhóm ngành hoặc các ngành bộ môn không

chuyên ngành khác Điểm chung nhất của nội dung giảng dạy một bộ môn cho các

lĩnh vực chuyên môn đào tạo khác nhau ấy là ở chỗ, nội dung giảng dạy luôn bao

gồm các loại tri thức: / nhất, các tri thức cơ bản, cốt lõi, được thể hiện bởi các

khái niệm, phạm trù, nguyên lý, quy luật hay định luật; /z ba¡, các nội dung kiến

thức về phương pháp luận, phương pháp tiếp cận để chiếm lĩnh kiến thức định

hướng cho người học trong phát hiện, nhận thức các tình huỗng của thực tiễn

Nội dung dạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học là khái niệm dùng dé chi những bộ phận kiến thức khoa học hiện đại, được lựa chon ong tổng SỐ tri thức

khoa học của chủ nghĩa xã hội khoa học được sáng tạo bởi các thế hệ các nhà kinh

điển, các nhà lý luận chính trị macxit-lenit và đưa vào giảng dạy, truyền đạt cho

12

người học Các nội dung được lựa chọn này dựa trên căn cứ vào tính khoa học, hiện

- đại, bản chất cách mạng của mỗi bộ môn cũng như của Chủ nghĩa Mac — Lê-nin nói

chung và yêu cầu đặc thù của các lĩnh vực chuyên môn nghề nghiệp tương lai được

đào tạo của người học Theo đó, cá nội dung giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học

có sự khác nhau về khối lượng kiến thức, nhiệm vụ giảng dạy cho các lĩnh vực

chuyên ngành, lĩnh vực cùng ngành, nhóm ngành hoặc các ngành bộ môn không

chuyên ngành khác Điểm chung nhất của nội dung giảng dạy chủ nghĩa xã hội

khoa học cho các lĩnh vực chuyên môn đào tạo khác nhau ay là ở chỗ, nội dung

giảng dạy luôn bao gồm các loại tri thức: /h# nhất, các trí thức cơ bản, cốt lỗi,

được thể hiện bởi các khái niệm, phạm trù, nguyên lý phản ánh và thể hiện đúng

các quy luật đặc thù trong đối tượng nghiên cứu của chủ nghĩa xã hội khoa học; thi

lĩnh kiến thức cơ bản, cối lõi ấy mà C Mac, Ph Ang-ghen, V I Lé-nin, Hồ Chí

Minh, các nhà lý luận chính trị vô sản đã sử dụng tạo nên tri thức nền tảng, định

hướng cho người học trong phát hiện, nhận thức các tình huống của thực tiễn cách

mạng của giai cấp công nhân, nhân dân lao động, nhân loại tiễn bộ trong cuộc đáu

tranh cho chủ nghĩa xã hội

2.2.2 Chương trình dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học 2.2.2.1 Định nghĩa chương trình dạy — học: Chương trình dạy — hoc 1a van ban phap quy do co quan quan ly nha nude vé đào tạo ban hành, trong đó quy định một cách cụ thể tổng số các mảng kiến thức,

các bộ môn khoa học cấu thành mỗi mảng kiến thức, quỹ thời gian thực hiện một

khóa đào tạo đại học cũng như thời gian cho thực hiện mỗi học phan, môn học

Tương ứng và phù hợp với các bộ môn khoa học cấu thành mỗi mảng kiến thức,

quỹ thời gian thực hiện ấy là các hình thức tổ chức dạy — học, hệ thống ngân hàng

câu hỏi và vấn đề tự học và các hình thức kiểm tra, đánh giá kết quả giảng dạy của

giáo viên, học tập của sinh viên

Chương trình dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học là văn bản có tính pháp quy do trưởng Khoa chú nghĩa xã hội khoa học (đối với trường, học viện đào tạo

chuyên ngành) hoặc chủ nhiệm (tổ trưởng bộ môn (đối với các trwongf không đào

tạo chuyên ngành tổ chức xây dựng, được giám đốc Học viện hoặc hiệu trưởng

chuẩn y, trong đó quy định một cách cụ thể tổng số các mảng kiến thức cơ bản cấu

thành môn học, quỹ thời gian thực hiện, hệ thống câu hỏi ôn tập, các hình thức tổ

chức đạy — học đối với mỗi bài giảng, mỗi đơn vị học trình hoặc tín chỉ, hệ thống

câu hỏi, đáp án, hình thức tổ chức thực hiện đánh giá kết quả giảng dạy, học tập

môn chủ nghĩa xã hội khoa học

13

2.2.2.2 Cấu trúc của chương trình dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học:

Cũng tương tự như chương trình dạy — học đại học nói chung, chương trình dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học cũng được chia thành chương trình tổng thể

Chương trình chỉ tiết là chương trình nội dung kiến thức cơ bản cấu thành

từng bài giảng, đơn vị học trình hoặc tín chỉ, được thể hiện trong các đơn vi kiến

thức, liều kiến thức được gọi là tiết giảng, buổi giảng twong đương với 5 tiết lý

một học phần hoặc một môn học, có thời gian thực hiện tương đương khoảng 15 tiết lý thuyết Mỗi đơn vị học trình lại được cấu tạo bởi các bài giảng hoặc chuyên

đề, có số lượng thời gian thực hiện trung bình khoảng 5 tiết lý thuyết

2.2.2.3 Quản lý và thực hiện chương trình dạy — học và chương trình dạy học chủ nghĩa xã hội khoa học

Hiệu trưởng hoặc Giám đốc các trường đại học, cao đẳng là người chịu trách

nhiệm ban hành, quản lý thực hiện chương trình dạy — học tông thê và chương trình

khung

Trên cơ sở chương trình khung, tông thể, Giám đốc hoặc Hiệu trưởng trường Đại học, Cao đẳng chỉ đạo để các Trưởng Khoa đào tạo, các chủ nhiệm hoặc tổ

trưởng Bộ môn biên soạn chương trình tổng thể và chương trình chi tiết cho môn

học chủ nghĩa xã hội khoa học đúng với quy định trong chương trình tổng thể hay

chương trình khung của chương trình dạy — học của cơ sở đào tạo

Trên cơ sở chương trình tổng thể, chương trình chỉ tiết môn học được phê duyệt, các Khoa, hoặc Tổ Bộ môn tổ chức cho giáo viên bộ môn, giáo viên phụ

trách môn học, học phần hoặc chuyên đề biên soạn đề cương bài giảng, giáo án,

kế hoạch giảng dạy, hệ thống ngân hàng câu hỏi và vấn đề tự học và các hình thức

kiểm tra, đánh giá kết quả Ngoài căn cứ pháp lý là chương trình dạy — học, giảng

viên biên soạn đề cương bài giảng, giáo án, kế hoạch giảng dạy cần căn cứ vào đặc

thù lĩnh vực chuyên môn đào tạo, đặc thù về đối tưởng người học và mỗi quan hệ

của môn học, học phần hoặc chuyên đề đảm nhận với các môn học, học phần và

chuyên đề khác trong chương trình

14

2.3 Phương pháp, phương tiện và tài liệu dạy — hoc chú nghĩa xã hội khoa học

2.3.1 Phương pháp dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học Phương pháp đạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học là một tập hợp những cách thúc, biện pháp, thao tác được các chủ thể của hoạt động dạy — học lý luận

chính trị Mac — Lê-nin lựa chọn, sử dụng nhằm đạt được các mục tiêu của toàn bộ

quá trình, cũng như của từng bài giảng, từng chuyên đề và từng hình thức tô chức

day — hoc Ly ludn chinh tri Mac Lé-nin đã được xác định

Phương pháp dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học bao gôm hai thành t0 co bản: thứ nhất, phương pháp là một tập hợp trì thức về cách thức, biện pháp, thủ

đoạn được sử dụng để chuyền tải, tiếp nhận, xử lý thông tin từ người thầy (hoat

động dạy) đến người trò (hoạt động học}; zhứ hai, toàn bộ; hay tập † hợp trị thức về

cách thức, biện pháp, thủ đoạn ấy lại găn bó mật thiết, không tách rời với được

thực hiện bởi một tập hợp các phương tiện, thiết bị kỹ thuật được lựa chọn và SỬ

dụng

Trong dạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học, việc ña chọn, sử dụng các phương pháp, phương tiện dạy học nào cần căn cứ vào các tiêu chỉ: thứ nhất, mục

tiêu và nhiệm vụ cụ thể của dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học; / hai, đặc thù

của lớp học, của môi trường cụ thể điễn ra buổi hoc; thir ba, cin cứ đặc thù về tâm

lý, trình độ, tập quán của người học và trình độ năng lực của giáo viên; /h t, tinh

hình cụ thể về cơ sở vật chất kỹ thuật, tài liệu dạy — học bộ môn có thể được huy

động phục vụ lớp học

2.3.2 Tài liệu và phương tiện dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học Tài liệu dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học là một tập hợp các ấn pham chứa đựng thông tin liên quan đến và phục vụ trực tiếp cho hoạt động dạy — học

chủ nghĩa xã hội khoa học, do khoa chủ quản môn học và giáo viên quy định, sử

dụng phục vụ cho dạy — học Tài liệu đạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học bao gồm

các tài liệu đọc bắt buộc, tài liệu tham khảo khuyến khích đọc thêm Tài liệu bắt

buộc đối với giáo viên là giáo trình, giáo án và kế hoạch dạy — học, hệ thống các

biểu đổ, sơ đồ, bảng số liệu Tài liệu bắt buộc đối với sinh viên gồm có giáo

trình, đề cương bài giảng của giảng viên, vở ghi trên lớp, vở thực hiện các bài

tập, các tài liệu tham khảo khác theo quy định của khoa, của giảng viên trực tiếp

giảng day Tai liéu khuyến khích đọc là tài liệu đành cho các đối tượng có

năng lực học tập khá hoặc có nhu cầu nâng cao, bổ sung kiến thức Loại tai liệu

này do giảng viên bộ môn đọc, nghiên cứu kỹ và đưa vào danh mục và có các

câu hỏi, bài tập nhăm khuyên khích sinh viên tự học, nâng cao trình độ

15

Cũng như đối với hoạt động day — hoc dai hoc néi chung, day — hoc chủ

nghĩa xã hội khoa học cũng có một hệ thống thiết bị, phương tiện cần thiết hỗ

trợ để đảm bảo các phương pháp dạy học được thực hiện hiệu quả, góp phần hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ, nội dung và hình thức tổ chức dạy — học

Bên cạnh những thiết bị kỹ thuật truyền thống, giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học cũng đạt ra và đòi hỏi người giảng viên cần lựa chọn, sử dụng tối đa ưu thế

của các phương tiện thiết bị dạy học hiện đại, không chỉ là sự thay thế các

phương tiện thiết bị truyền thống mà còn chủ yếu là bổ sung và hỗ trợ tối đa cho thực hiện các phương pháp dạy học tích cực và hiện đại

2.4 Giảng viên với hoạt động giảng dạy, học viên (sinh viên) với hoạt động học tập

Tiếp cận hệ thống — câu trúc đối với quá trình dạy — học đại học, Bộ môn Lý luận dạy — học đại học hiện đại cho rằng, hoạt động dạy của giảng viên (dạy) trong quan hệ hữu cơ với hoạt động học của sinh viên (học) — hoạt động dạy — học, có vị trí là trung tâm của toàn bộ quá trình dạy — học Đối với quá trình dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học, điều đó cũng không phải là ngoại lệ

Hoạt động dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học được thực hiện bởi 2 chủ thé: thày và trò Trong đó, giảng viên là chủ thê của hoạt động giảng dạy, sinh viên

là chủ thể của hoạt động học tập Hoạt động giảng dạy của giảng viên, hoạt động học tập của người học là hai mặt đối lập của một thành tố, một chỉnh thê : dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học và có mỗi quan hệ biện chứng với nhau Nếu dạy — học là thành tố trung tâm của toàn bộ quá trình dạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học, thì trong thành tố ay, hoạt động học của sinh viên được col là trung tâm

Trong dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học nói riêng, dạy — học đại học nói chung, hoạt động dạy của giảng viên phải luôn xuất phát từ người học (mục tiêu đào tạo, năng lực, trình độ, ý thức kỷ luật học tập ) để lựa chọn, sử dụng các hình thức, các phương pháp dạy - học Tuy nhiên, tuyệt đối không được đồng nhất người học (sinh viên, học viên) với từng sinh viên cụ thể, cá biệt Vai trò điều khiển, định hướng, hướng dẫn của giảng viên phải luôn được đề cao, vì đây là tiền

đề, là điều kiện tác động quyết định đến hoạt động học của sinh viên Nhưng cần

lưu ý, vai trò ấy đù quan trọng đến đâu cũng không thể thay thế hoạt động chủ động trong học tập của sinh viên, mà phải hướng tới nâng cao vai trò tính tích cực chủ

- động trong hoạt động học của giảng viên

2.5 Đánh giá kết quả dạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học Đánh giá kết quả dạy — học là một thành tô cơ bản, quan trọng của tổ chức quá trình dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học Để có thể có được hình thức và

16

phương pháp đánh giá chính xác, cần xác định rõ các khái niệm liên quan đến chất

lượng, hiệu quả của dạy — học nói chung, dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học nói

riêng

2.5.1 Chất lượng dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học

- Chất lượng dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học là một tập hợp các tiêu

chí, các chỉ báo nói lên trình độ phát triển, quy mô và mức độ huy động, sử dụng

các nguôồn lực của quá trình dạy — học vào thực hiện các hình thức tổ chức dạy —

học, nhằm đạt được các mục tiêu, nhiệm vụ của dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa

học

- Các tiêu chí đánh giá chất lượng dạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học:

Có thể còn có những ý kiến chưa thống nhất, song về cơ bản các riêu chí cơ

bản phản ánh chất lượng của đạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học của một cơ quan

đào tạo thường bao gồm:

Một là, thống kê số lượng sinh viên, học viên hoàn thành và mức độ hoàn

thành các nhiệm vụ học tập; thống kê số lượng và cơ cấu trình độ chuyên môn của

giáo viên được huy động vào hoạt động dạy — học lý luận chính trị Mac — Lê-nin

nói chung, trong đó có dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học; tình hình chấp hành

các quy chế quản lý trong các hoạt động dạy — học lý luận chính trị Mac — Lê-nin

của giảng viên và sinh viên;

Hai là, các số liệu thống kê liên quan đến lớp học, đến hình thức tổ chức dạy

— học, bao gồm: thống kê số lượng các lớp học thực hiện đúng các yêu câu của dạy

_— học đại học nói chung, lý luân chính trị Mac — Lê-nin và chủ nghĩa xã hội khoa

học nói riêng: tinh chất và mức độ đa dạng của các hình thức tô chức đạy — học

_ chủ nghĩa xã hội khoa học, sự ấø dang cuia các phương pháp được sử dụng và mức

độ huy động sử dụng phương tiện thiết bị dạy — học hiện đại;

Ba là, thống kê số lượng cơ cầu nguồn tài liệu tham khảo, tính thời sự, cập nhật của thông tin trong các tài liệu tham khảo được sử dụng phục vụ dạy — học lý

luân chính trị Mac — Lê-nin; -các số liệu phản ành mức độ tham gia của sinh viên

vào các hình thức dạy — học tự học, dạy — học nghiên cứu khoa học trong chương

trình hoặc các hoạt động ngoại khoá

Bốn là, số liệu thông kê kết quả học tập của người học, thể hiện thông qua

điểm đánh giá qua các kỳ kiểm tra, thi, chấm tiêu luận, seminar và bảo vệ (hoặc

chấm) khoá luận;

Các tiêu chí trên đây có quan hệ mật thiết với nhau và phản ánh các phương

diện, các biểu hiện khác nhau của chất lượng dạy — học lý luận chính trị Mac — Lê-

nin nói chung và dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học nói riêng

17

2.5.2 Hiệu quả dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa hoc

- Hiệu quả dạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học là khái niệm dùng để chỉ một tập hợp các chỉ báo nói lên kết quả đạt được so với mục tiêu của dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học

Nếu như khái niệm chất lượng dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học chủ yếu nói lên mức độ huy động các nguồn lực (con người, tài chính, thông trn tài liệu, trang thiết bị) vào thực hiện các hình thức tổ chức, các phương pháp dạy — học và được phản ảnh thông qua kết quá học tập của người học, thì hiéu quả đạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học là các tiêu chí nói lên các kết quả thu được, các lợi ích đạt được so với mục tiêu kỳ vọng được xác định Nói cách khác hiệu quả của dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học là các kêt quả, các mục tiêu thực tê, trong sự so sánh với

mục fiều kỳ vọng, cu thé được chu thé day hoc đề ra

- Tiêu chí đánh giả hiệu quả dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học:

Thông thường, hiệu quả đạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học, được xác định bằng các tiêu chí dưới đây:

Thứ nhất, mức độ hứng thú, tính tự giác của sinh viên tham gia vào các hình thức tổ chức dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học Mức độ hứng thú, tính tự giác ay

có thể được do bằng số lượng sinh viên tham gia hoàn thành các bài tập, các nhiệm

vu hoc cy thé, tom lại, hiệu quả dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học được thê hiện

thông qua tính tự giác, chủ động của sinh viên vào tham gia, với tính cách chủ thể

của hoạt động học và trung tâm của hoạt động day — hoc;

Tý hai, hiệu quả dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học còn được thể hiện thông qua mức độ quan tâm đến các vấn đề chính trị - xã hội, các sự kiện chính trị

thực tiễn của nhà trường, địa phương, đất nước, cũng như thực tiễn phong trào cách

mang thé giới Mức độ quan tâm này có thê được đo lường bằng các chỉ báo định

lượng số lượng sinh viên tham gia phân tích nhận thức, bình luận các sự kiện, vấn

đê chính trị thực tiền của thế giới, địa phương và đất nước;

Thứ ba, hiệu quả dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học được thê hiện ở mức

độ hình thành và phát triển năng lực hoạt động trí tuệ của người học Đối với dạy

— học lý luận chính trị Mac — Lê-nin nói chung, day — hoc chủ nghĩa xã hội khoa

học nói riêng, mục tiêu trực tiếp là thu hút sự quan tâm, nâng cao ý thức chính trị,

trách nhiệm chính trị của người học đối với sự nghiệp cách mạng của giai cấp công

nhân Với ý nghĩa ấy, năng lực hoạt động trí tuệ của sinh viên được đo băng các chỉ

báo nói lên finh thân cách mạng, thải độ kiên định đỗi với lợi ích cơ bản của

GCCN, năng lực phát hiện, nhận thức một cách có phê phán, sáng tạo đôi với các

sự kiện, các tình huông chính trị thực tiên;

18

Thứ ru, hiệu quả dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học được thể hiện ở ý thức chính trị, phẩm chất đạo đúc và lối sống của người học Dạy — học chủ nghĩa xã

hội khoa học phải góp phần hình thành phẩm chất đạo đức và lối sống khoa học, tác

phong công nghiệp, tính tổ chức kỷ luật của sinh viên Với ý nghĩa ấy, hiệu quả dạy

— học chủ nghĩa xã hội khoa học được đo bang các tiêu chí nói lên năng luc, kp

năng, phương pháp nghiên cứu tranh luận, phê phán đỗi với các biêu hiện tiêu cực

của đời sống xã hội

2.5.3 Các tiêu chí đánh giá kết quả dạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học Thứ nhất, các chỉ báo nói lên mức độ quan tâm, hứng thú, tự giác của sinh viên trong tham gia giải quyết các nhiệm vụ, các bài tập của các mỗi hình thức dạy

- học cụ thê được thực hiện;

Thu hai, các chỉ bào định lượng nói lền trình độ hiểu các kiến thức chủ nghĩa

xã hội khoa học được trang bị, trình độ vận dụng các kiến thức ay vào nhận thức,

giải quyết các vẫn đề, các sự kiện chính trị thực tiễn, khả năng đưa ra các phương

hướng, giải pháp tác động hướng tới giải quyết các vẫn đề, tình huống chứa đựng

trong các sự kiện ay

2.5.4 Hình thức đánh giá kết quả đạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học:

Với ý nghĩa ấy, các hình thức thì, kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học lý luận chính trị Mac Lê-nìn cũng như dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học phải đa dạng,

linh hoạt phù hợp yêu cầu cụ thể của mỗi nhiệm vụ, mỗi nội dung và mỗi hình thức

tổ chức cụ thể của dạy — học Về cơ bản gồm các hinh thức:

Một là, kiểm tra nhằm các mục đích kiểm tra năng lực phát hiện vấn đề, kiểm tra, năng lực phân tích, nhận thức bản chất chính trị - xã hội của các tình

huống, các sự kiện Do đó, hình thức kiểm tra có thể bằng trắc nghiệm, thuyết trình

nói, viết và được ding trong kiểm tra thường xuyên, kiểm tra học trình, kiểm tra

gitta ky Néu kiém tra trên lớp, không nên dùng hình thức kiểm tra viết theo dạng

một câu hỏi, mà nên dùng hình thức viết tự luận một vấn đề, hoặc tranh luận về một

tình huống thực tiễn ;

Hai là, các hình thức thi nhằm các mục đích đánh giá trình độ năm bắt cái

bản chất chính trị — xã hội thông qua năng lực phân tích nhiều tình huống, sự kiện,

nhiều sự vật hiện tượng với những thuộc tính, số liệu, biểu hiện riêng, đơn lẻ Vì

vậy, hình thức thi có thể là thi vẫn đáp, thi viết, thi sử lý các tình huống, các bài tập

thực (ễ Dù là hình thi nào, điểm tương đồng then chốt phải là đòi hỏi ở người học

vận dụng tư duy tong hop, logic, khai quat, cd thé cho str dụng tài liệu, thậm chí cả

đôi với thi vân đáp

19

Ba là, viết tiêu luận, thực hiện bài tập lớn sau một học phân, chuyên đề hay một số đơn vị học trình

Hoạt động dạy — học của mỗi nhà trường đại học nói riêng, của hệ thống các trường đại học, cao đẳng, các trường chính trị địa phương luôn ton tai trong moi

quan hé mat thiết với môi trường dạy — học Hoạt động ay chịu su chi phối, tác

động có tính quy định của môi trường chính trị - xã hội, môi trường kinh tế xã hội

và môi trường văn hóa xã hội của thế giới hiện đại, của mỗi quốc gia, mỗi nhà

trường, địa phương Đến lượt nó, hoạt động dạy — học lại là một thực thể độc lập

tương đối, là một chỉnh thể thống nhất bao gồm các thành tố có mối quan hệ mật

thiết với nhau: mục tiêu và nhiệm vụ của dạy — học; nội dung và chương trình dạy —

học; phương pháp, phương tiện & công nghệ dạy — học; hoạt động giảng dạy — học

tap cua thay va frỏ vả sau củng là hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả dạy — học

SƠ ĐỎ 1: HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC CNXH KHOA HỌC TRONG QUAN HE VOI MOI TRUONG DAY-HOC CNXH KHOA HOC

" PHUONG PHAP,

KHOA HOC CUA TRO KH

luận dạy — học hiện đại Theo đó, dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học là một chỉnh

thể gồm 5 thành tố Trong đó, thành tố thứ tư: hoạt động dạy của giảng viên với

hoạt động học của người học được coi là thành tố trung tâm Đồng thời toàn bộ

hoạt động dạy học chủ nghĩa xã hội khoa học ấy lại chịu sự tác động quy định và có

20

tác đống quan trọng trở lại đối với môi trường chính trị thực tiễn của thế giới và của

đất nước (Xem sơ đồ l)

Trong tiết 1.2 tác giả sẽ trình bày các quan niệm cơ bản về giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học với tính cách là một trong số các hoạt động cơ bản của dạy —

học chủ nghĩa xã hội khoa học nói chung và của tiêu hệ thống: dạy của thầy — học

với các giá trị lịch sử của chủ nghĩa xã hội utopia — phê phán

Với tính cách là một hệ thống các tư tưởng chính trị - xã hội của các giai cấp, các tầng lớp nhân dân lao động bị áp bức và bị thống trị, chủ nghĩa xã hội đã có

một quá trình phát triển lâu dài và được chia thành 3 giai đoạn cơ bản: giai đoạn

mầm mống sơ khai của thời cổ đại và trung cổ; giai đoạn chủ nghĩa xã hội utopia

và utopia — phê phán, từ thế ký XVI đến đầu thế kỷ XIX và giai đoạn thứ ba, sự ra

đời và phát triển của chủ nghĩa xã hội khoa học, từ giữa thế kỷ XX đến nay Từ

những câu chuyện huyền thoại, viễn tưởng đã trở thành hệ thống quan điểm, học

thuyết xã hội chủ nghĩa; từ những mơ ước, khát vọng đã trở thành cương lĩnh, dự

án về cải cách xã hội, phong trào đấu tranh mang tính chất cách mạng Chủ nghĩa

xã hội ufopia - phê phán thực sự có một giá trị lịch sử to lớn trong sự phát triển tư

tưởng nhân loại, đặc biệt với sự xuất hiện và đóng góp to lớn của ba nhà chủ nghĩa

xã hội utopia - phê phán vĩ đại đầu thế ký XIX: H Xanh-xi-mông, S Phu-ri-ê và

R.Ô-oen Những giá trị lý luận quan trọng mà chủ nghĩa xã hội utopia - phê phán

dé lai cho hau thể được thê hiện tập trung ở những nội dung dưới đây:

Thứ nhất, các nhà tư tưởng xã hội chủ nghĩa đã phê phán một cách sâu sắc

xã hội tư bản, phần nào phản ánh được tiếng nói của những người lao động trước

tình trạng bị đối xử bất công và bị áp bức trong xã hội Sự phê phán không chỉ miêu

tả chỉ tiết những hiện tượng tội ác phơi bày trên bề nổi của xã hội, mà còn bắt đầu

đi vào khám phá bí ẳn trong xã hội và đi tới phủ nhận sự tồn tại của cái xã hội vô lý

ay

Thứ hai, các nhà tư tưởng xã hội chủ nghĩa utopia - phê phán đã để lại trong

di sản học thuyết của mình những quan điểm, tư tưởng sâu sắc về quá trình phát

triển của lịch sử, những dự đoán thiên tài về xã hội tương lai, mà về sau nhờ có chủ

nghĩa Mác nhiều luận điểm, quan điểm, tư tưởng và dự đoán đã được chứng minh

là đúng

21

Thứ ba, trong giai đoạn lịch sử tương đối dài, với tư tưởng và bằng hoạt động của mình, các nhà tư tưởng xã hội chủ nghĩa utopia đã góp phần thức tỉnh tinh thần đấu tranh của quần chúng lao động

Song, giá trị lịch sử nỗi bật nhất của chủ nghĩa xã hội utopia - phê phán đầu thế kỷ XIX đã được C.Mác và Ph.Ăng-ghen thừa nhận là một trong ba tiền đề tư

tưởng của chủ nghĩa xã hội khoa học Ph.Ăng-ghen khẳng định rằng, chủ nghĩa xã

hội lý luận Đức sẽ không bao giờ quên răng nó đứng trên vai của Xanh Ximông,

S.Phuriê và R.Ôoen, ba con người - mặc dầu tất cả tính chất ảo tưởng và ufopia trong các học thuyết của họ thuộc về những trí tuệ vĩ đại và đã tiên đoán được một

cách thiên tải về một số những chân lý mà ngày nay chúng ta đang chứng minh sự đúng đắn của chúng một cách khoa học

1.2 Giảng dạy môn chủ nghĩa xã hội khoa học là truyền đại, trang bị cho người học trí thức về sự khắc phục một cách căn bản của chủ nghĩa xã hội

khoa học đổi với những hạn chế lịch sử của chủ nghĩa xã hội ufopia — phê phán

Thư nhất, chủ nghĩa xã hội utopia - phê phán đã không thể chỉ ra được con đường, phương thức và phương pháp cách mạng có thê từng bước tạo lập các tiền

đề, cơ sở kinh tế - xã hội của chế độ mới: chế độ xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ

nghĩa

Ra đời từ thời cé đại, trải qua hàng nghìn năm phát triển cho đến nửa đầu thế

kỷ XIX, chủ nghĩa xã hội utopia đã có những bước tiến dài Từ chỗ mới là những

mầm mống tư tưởng sơ khai phản ánh khát vọng, ước mơ của nhân dân lao động, bị

áp bức về một xã hội công bằng và bình đẳng, các tư tưởng xã hội chủ nghĩa và

cộng sản chủ nghĩa đã phát triển, trở thành những học thuyết về chủ nghĩa xã hội

utopia va phê phán, với tên tuổi của các nhà tư tưởng vĩ đại: H Xanh-xi-mông,

S.Phu-ri-ê và R.Ô-oen Một trong những nội dung cơ bản, xuyên suốt của chủ

nghĩa xã hội ấy là những luận điểm về con đường, phương thức đấu tranh khả dĩ có

thể đưa nhân loại bước vào xã hội mới, xã hội xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ

nghĩa Cho đến đầu thế kỷ XIX, những luận điểm cơ bản cấu thành nội dung ấy

cũng đã dần định hình Tư tường xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa đầu thế kỷ

XIX đều đã dần khẳng định sự cần thiết phải thủ tiêu chế độ tư hữu, phải xây dựng

một xã hội phù hợp lợi ích của quảng đại quần chúng nhân dân lao động nghèo

khổ, bị áp bức và bị bóc lột Nhưng để đi đến xã hội ấy, để mở ra kỷ nguyên bắt tay

vào xây dựng xã hội như vậy bằng con đường nào? Hòa bình hay bạo lực? Cách

mang hay cai luong? Tat cả đều chưa thể có lời giải đáp Đúng hơn là những giải

đáp được tưởng tượng ra từ trong đầu óc của những thiên tài giàu lòng vị tha, có

tinh thần nhân văn nhân đạo, những lãnh tụ tư tưởng tính thần của cuộc đấu tranh

22

chống áp bức bất công và bóc lột

Thứ: hai, chủ nghĩa xã hội utopia - phê phán đã không thể chỉ ra được các lực lượng xã hội cơ bản của cuộc đấu tranh xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa

cộng sản cũng như không thê chỉ ra được lực lượng xã hội có sứ mệnh lịch sử lãnh

đạo, đi tiên phong trong cuộc đấu tranh ấy

Luận chứng cho những động lực xã hội cơ bản của quá trình đấu tranh chống

áp bức bất công, đấu tranh cho các giá trị xã hội chủ nghĩa là một nội dung cơ bản

của tư tưởng xã hội chủ nghĩa Từ chỗ còn bề tắc, trông chờ vào các lực lượng thần

bí siêu nhiên trong thời kỳ mầm mống sơ khai, chủ nghĩa xã hội utopia đã đần dần

hướng đến tìm kiếm, từng bước chỉ ra các lực lượng là động lực xã hội của đấu

tranh cho chủ nghĩa xã hội từ hiện thực xã hội Trong lý luận chủ nghĩa xã hội

utopia - phé phan dau thế kỷ XIX; quan niệm vẻ vai trò quản chúng nhân đân đã

dần được định hình như là động lực xã hội cơ bản của quá trình đấu tranh ấy

Nhưng những quan niệm về vai trò của quần chúng nhân dân, về các giai cấp, tầng

lớp xã hội hợp thành quần chúng nhân dân, về quan hệ lợi ích giữa các giai cấp

tầng lớp xã hội trong nhân dân cũng chưa thật xác định Đặc biệt là các tư tưởng về

lực lượng đi tiên phong, đảm nhận vai trò lãnh đạo quá trình đấu tranh ấy càng hết

sức chưa rõ ràng Nhưng chính sự chưa rõ ràng ấy trong tư tưởng xã hội chủ nghĩa

đương thời lại là sự phản ánh và thể hiện một hiện thực xã hội chưa rõ ràng, một cơ

cầu xã hội - giai cấp mới đang hình thành, chưa định hình

Thứ ba, chủ nghĩa xã hội utopia - phê phán không thể chứng minh được các

tệ nạn xã hội, những sự áp bức, bat công xã hội được sinh ra từ chế độ chiếm hữu

tư nhân về tư liệu sản xuất như thế nào và bằng cách nào, dù đã chỉ ra chính xác

chế độ tư hữu là nguồn gốc chủ yếu, cơ bản của những tệ nạn và bất công xã hội ấy

Hầu như phần lớn các nhà tư tưởng xã hội chủ nghĩa, bắt đầu từ T.Mo-rơ

dẫu bằng cách này hay cách khác, với những mức độ khác nhau, đều đã hướng đến

sự khang dinh rang moi ap buc, té nan va bat công xã hội có nguồn pốc từ chế độ tư

hữu Do đó đa số họ đều cho rằng cần thiết phải thủ tiêu chế độ tư hữu, với tính

cách là thủ tiêu nguồn gốc của những tệ nạn, áp bức và bất công xã hội ấy

Nhưng tất cả các đại biểu tư tưởng xã hội chủ nghĩa, kể cả S.Phuriê, người

lên án mạnh mẽ nhất chế độ tư hữu và những bắt công, bắt bình đăng đo nó gây ra,

cũng đều chưa thể chứng minh được vì sao chế độ tư hữu lại sinh ra những bất

công, những tệ nạn xã hội ay và nó sinh ra như thế nào va bằng cách nào? Một

phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa mới manh nha chưa phát triển, một chế độ

thống trị của giai cấp tư sản đang trong thời kỳ hình thành, xác lập Các quan hệ

xã hội của nền kinh tế và của xã hội ấy đang dần định hình chưa thể cho phép một

23

tư tưởng xã hội chủ nghĩa còn ảnh hưởng nặng nè của các trào lưu triết học duy

tâm, các lý luận kinh tế và kinh tế chính trị chưa chín muỗi, có thể nhận biết được

những quy luật đang dần manh nha và đang hình thành, xuất hiện Vì vậy, chỉ riêng

những phê phán mạnh mẽ của chủ nghĩa xã hội utopia - phê phán đối với những tệ

nạn bất công ay của xã hội đương thời, chỉ riêng việc các nhà tư tưởng đã chỉ ra

đúng nguồn gốc của những tệ nạn, áp bức bất công ấy là chế độ tư hữu, cũng đã đủ

đưa các ông lên tầm các vĩ nhân của nhân loại

Những trào lưu xã hội chủ nghĩa và cộng sản chu nghia utopia ra doi trong điều kiện phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa chưa phát triển đầy đủ Công

nghiệp lớn mới chỉ bắt đầu rõ nét ở nước Anh Do đó, mâu thuẫn giữa tư sản và vô

sản chưa chín muôi, những cách thức, thủ đoạn đề giải quyêt mâu thuần cũng chưa

thể xuất hiện đầy di Cho én lý luận đó cũng chưa chín muỏi, chưa thoát khỏi

những quan niệm duy tâm về lịch sử, nên chưa thể khám phá ra bản chất và quy

luật vận động của xã hội tư bản và sự xuất hiện xã hội tương lai Đối với họ, chủ

nghĩa xã hội được quan niệm như là biểu hiện của lý tính, của chân lý, của chính

nghĩa tuyệt đối có sẵn ở đâu đó, chỉ cần người ta phát hiện ra rồi dựa vào đó mà

thuyết phục mọi người có thể cải tạo và xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn một cách

ôn hòa, hy vọng dựa vảo lòng tốt của những người giàu và những kẻ đang cầm

quyền, dé làm biến đối chế độ tư bản chủ nghĩa sang xã hội chủ nghĩa

Khi nên công nghiệp lớn tư bản chủ nghĩa ra đời và tạo ra những biến đổi căn bản trong đời sống kinh tế, chính trị của xð hội, các hạn chế lịch sử trên đây

của chủ nghĩa xã hội utopia - phê phán càng được bộc lộ đầy đủ Đến đây, nhu câu

tất yếu phải có sự phát triển mới, có tính chất cách mạng trong tư tưởng xã hội chủ

nghĩa đã chín muối Chỉ có một lý luận kế thừa một cách sảng tạo, xuất sắc đối với

các giá trị, khắc phục được một cách căn bản những hạn chế lịch sử của chủ nghĩa

xã hội utopia-phê phán mới đáp ứng đòi hỏi của chính thực tiễn và làm cho các học

thuyết lý luận xã hội chủ nghĩa, cộng sản chủ nghĩa không còn là utopia và không

chỉ mang tinh thần phê phán, làm cho chủ nghĩa xã hội trở thành một khoa học

1.3 Giáng dạy môn chủ nghĩa xã hội khoa học là truyền đụt, trang bị cho người học trí thức về nguyên tắc, phương pháp phê phán, đấu tranh chỗng các

trào lưu xã hội chi nghia phi macxit

Chủ nghĩa xã hội khoa học là một giai đoạn phát triển cao, mang tính cách

mạng của lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa Với ý nghĩa ấy có thể coi chủ nghĩa xã

hội khoa học là trường phái cách mạng, khoa học của tư tưởng xã hội chủ nghĩa

hiện đại Cũng với ý nghĩa ây, sự ra đời, phát triên của chủ nghĩa xã hội khoa học

luôn không tách rời với đâu tranh phê phán và chông lại các trào lưu xã hội chủ

nghĩa phi macxit hiện đại Nói cách khác, đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội, phê

phán các trào lưu xã hội phi macxit là một quy luật phát triển của chủ nghĩa xã hội

khoa học Vì lẽ đó, truyền đạt các kiến thức chủ nghĩa xã hội khoa học cũng đồng

thời phải gắn với sự phê phán làm rõ bản chất phi khoa học, tác hại của chủ nghĩa

xã hội phi macxit, qua đó làm rõ hơn, khăng định thêm bản chất khoa học, cách

mạng, vai frò to lớn của chủ nghĩa xã hội khoa học

Phê phán các trào lưu xã hội chủ nghĩa phi macxit phải được thực hiện trên các nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa xã hội khoa học, với lập trường duy vật lịch

sử, tư duy biện chứng Điều đó được thê hiện trong suốt quá trình diễn ra hoạt động

giảng dạy cũng như trong từng bài giảng, từng nguyên lý quy luật của chủ nghĩa xã

hội khoa học

————————————†.4 Giảng dạy môn chủ nghĩa xã hội khoa học phải đâm bảo thể hiện rõ

lịch sử hình thành phát triển của chủ nghĩa xã hội khoa học

Như mọi môn khoa học khác, chủ nghĩa xã hội khoa học có một quá trình liên tục bố sung, kế thừa và ngày càng phát triển, tuân theo quy luật phát triển khoa

học Quy luật ấy diễn ra đồng thời theo hai cơ chế, hay hai mối quan hệ xác định:

thứ nhất, quy luật về sự kế thừa đối với các tri thức đã được sáng tạo bởi các nhà

kinh điển, các nhà trí thức vô sản trong giai đoạn trước; thứ hai, quy luật vỀ sự phát

hiện, nhận thức và giải quyết các vấn đề từ thực tiễn đấu tranh cách mạng

Theo cơ chế thứ nhất, sự phái triển tri thức chủ nghĩa xã hội khoa học được thực hiện thông qua hoặc là sự kế thừa một cách sảng tạo được thực hiện bởi một

nhà kinh điển trong tiếp thu tri thức do thế hệ trước đó sáng tạo ra, dé lại; hoặc là

bởi nhà lý luận, các lãnh tụ tu tưởng trong các quốc gia dân tộc mà ở đó, giai cấp

công nhân đi tiên phong, làm gương cho giai cấp công nhân, nhân dân lao động,

trong các quốc gia dân tộc khác Ví dụ minh họa rõ nhất cho trường hợp thứ nhất là

quá trình từng bước hình thành, phát triển đặt nền móng cho chủ nghĩa xã hội khoa

học được thực hiện bởi C Mac, Ph Ang-ghen trong suốt cuộc đời hoạt động của

các ông, một quá trình từng bước phát triển, bổ sung theo hướng ngày càng hoàn

- thiện các nguyên lý, quy luật do chính các ông phát hiện ra Trong khi đó, minh

chứng điển hình nhất cho trường hợp thứ hai là sự tiếp thu, truyền bá lý luận chủ

nghĩa xã hội khoa học vào phong trào cách mạng của giai cấp công nhân, nhân dân

các dân tộc bị áp bức

Hai cơ chế này lại dién ra trong mối quan hệ mật thiết với nhau, không tách rời mà là sự bố sung cắn thiết, tất yếu cho nhau Theo đó, các vấn đề nghiên cứu

luôn luôn được phát hiện từ trực quan sinh động, ddweowcj nghiên cứu, nhận thức

lý giải để đạt tới cấp độ tư duy khoa học trừu tượng, để rồi lại quay trở về định

25

hướng chỉ đạo cho các hoạt động chính trị - thực tiễn của chính Đảng vô sản, của

giai cấp công nhân, nhân dân lao động trong các giai đoạn cụ thể, trong các quốc

gia dân tộc cụ thê

Người giảng viên chủ nghĩa xã hội khoa học, hơn ai hết phải là người có tri thức cơ bản, chính xác về các quy luật, tính quy luật ấy không chỉ của sự phát triển

chủ nghĩa xã hội khoa học, mà còn trong từng bài giảng, từng khái niệm, phạm trù

thể hiện phản ánh từng quy luật, tính quy luật cầu thành của chủ nghĩa xã hội khoa

nin, kinh tế chính tri hoc Mac — Le-nin va chi nghia xa hoi khoa hoc

Chu nghia Mac-Lénin la mot hé thống lý luận chỉnh thể, bao gồm triết học,

kinh tế chính trị học và chủ nghĩa xã hội khoa học Sự thống nhất, chỉnh thể của

học thuyết ấy được quy định bởi mục đích cao nhất của toàn bộ hệ thống là nhằm

luận chứng toàn diện các quy luật và tính quy luật của quá trình chuyền biến cách

mạng từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, của toàn bộ

tiễn trình thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Như vậy, tính thống

nhất, sự đồng nhất của các bộ phần hợp thành của chủ nghĩa Mác-Lênin chính là ở

chỗ khách thể nghiên cứu của cả hệ thống lý luận ấy là quá trình chuyển biến cách

mạng của xã hội loài người từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa

cộng sản Điều làm nên sự khác biệt hay tính độc lập tương đối của mỗi thành tố cơ

bản của hệ thông ấy là ở chỗ, mỗi thành tố ấy, với tính cách một khoa học độc lập

có đối tượng nghiên cứu riêng, nghiên cứu một loại quy luật vận động, biến đối của

khách thê ấy

Nếu như triết học là khoa học về những quy luật chung nhất của sự phát triển trong tự nhiên, xã hội và tư duy, thì wiét hoc Mac-Lénin, trén co sé nghiên cứu,

phát triển sáng tạo và nắm vững các nguyên lý, các quy luật ấy của triết học nói

chung, sẽ đi sâu vào nghiên cứu các quy luật chung nhất của quá trình chuyển biến

cách mạng của loài người từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa

cộng sản Triết học Mác-Lênin luận chứng cho sự diệt vong không tránh khỏi của

hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa, tất yếu ra đời của hình thái kinh tế - xã

hội cộng sản chủ nghĩa, như là một thời đại, một sự tiếp nối tất yếu của một quá

trình lịch sử tự nhiên của xã hội loài người trong thời đại hiện nay Triết học Mác-

Lênin là giai đoạn, trình độ phát triển cao của lịch sử triết học, đã thực sự tạo ra

cuộc cách mạng của triệt học, đưa triệt học lên tâm cao mới, không chỉ là khoa học

26

giải thích mà còn là và chủ yếu là khoa học cải tạo thế giới hiện thực - cơ sở:

phương pháp luận vững chắc cho toàn bộ hoạt động khoa học của con người, vì

mục đích đáp ứng các nhu cầu nhận thức của con người, vì con người và cho con

người Triết học Mác-Lênin, do đó là cơ sở thế giới quan, phương pháp luận vững

chắc cho chủ nghĩa xã hội khoa học, gan bó hữu cơ với chủ nghĩa xã hội khoa học

Kinh tế - chính trị học Mác — Lê-nin nghiên cứu những quy luật kinh tế, các

quan hệ kinh tế trong nền kinh tế tư bản chủ nghĩa với tính cách là sự luận chứng

cho các quy luật kinh tế, kinh tế chính trị của quá trình chuyển biến của xã hội loài

người từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản Trong số các nguyên lý, quy luật

kinh tế - chính trị được phát hiện bởi C.Mác và Ph.Ăng-ghen, được phát triển sáng

tạo, bổ sung bởi V.I.Lê-nin lý luận về gia tri thang du dugc coi 1a phat hiện vĩ

đại nhất Nhỡ phát hiện nay, chủ nghĩa Mác-Lênin đã luận chừng một cách khoa

học đối với những tiền đề kinh tế và kinh tế - chính trị khách quan dẫn đến sự hình

thành, phát triển của các điều kiện, các tiền đề kinh tế - xã hội cho một phương

thức sản xuất mới, tạo ra khả năng khách quan cho sự phủ định biện chứng đối với

phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, tất yếu dẫn đến sự ra đời của phương thức

sản xuất cộng sản chủ nghĩa Cùng với triết học Mác — Lê-nin, kinh tế chính trị học

Mac - Lénin, hợp thành cơ sở lý luận, phương pháp luận chắc chắn, đầy đủ cho các

nghiên cứu của chủ nghĩa xã hội khoa học Nhờ các phát hiện về học thuyết hình

thái kinh tế - xã hội của chủ nghĩa duy vật lịch sử và học thuyết giá trị thặng dư của

kinh tế chính trị học, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã phát triển

sáng tạo các giá trị lý luận vĩ đại của chủ nghĩa xã hội utopia - phê phán đầu thế kỷ

XIX, đồng thời khắc phục một cách căn bản những hạn chế lịch sử của chủ nghĩa

xã hội ấy, không chỉ làm cho chủ nghĩa xã hội từ ufopia trở thành khoa học Hơn

thế, các nhà kinh điển, các nhà lý luận chính trị vô sản và chủ nghĩa xã hội khoa

học nhiều thế hệ đã tiếp tục phát triển sáng tạo những nguyên lý lý luận, không

ngừng vận dụng lý luận ấy vào thực tiễn đấu tranh cách mạng của giai cấp công

nhân, nhân dân lao động và nhân loại vì một xã hội công bằng, dân chủ văn minh

và xã hội chủ nghĩa, từng bước hiện thực hóa các tư tưởng xã hội chủ nghĩa và

cộng sản chủ nghĩa

2.2 Chủ nghĩa Mac — Lê-nin là chủ nghĩa xã hội khoa học, theo nghĩa rộng Tiếp cận các lý thuyết hiện đại của khoa học luận và lịch sử phát triển khoa học cho pháp ta khẳng định rằng, số lượng và tỷ lệ các công trình, đề tài nghiên cứu

khoa học thuộc lại hình nghiên cứu cơ bản định hướng ngày cảng tăng, trong khi số

lượng và tỷ lệ của những công trình dé tài thuộc loại hình nghiueen cứu cơ bản tự

do (hay thuần túy) ngày càng giảm rõ rệt Điều đó có nghĩa là, hoạt động nghiên

27

cứu khoa học ngày càng hướng vào các mục đích ứng dụng rất rõ rệt Đúng như

luận điểm nỗi tiếng của C Mac trong Luận đề thứ bây về L Phi-ơ-băc Do đặc thù

của khách thê và đối tượng nghiên cứu của mình, các khoa học chính trị, trong đó

có Chủ nghĩa Mac Lê-nin, chủ nghĩa xã hội khoa học không thể, không được phép

tồn tại các dé tài công trình thuộc loại hình nghiên cứu cơ bản thuần túy, hay tự do

Chủ nghĩa xã hội khoa học ra đời là kết quả tất yêu và đồng thời của sự phát

triển học thuyết Mác-Lênin về triết học và kinh tế chính trị học, cơ sở cho việc luận

chứng vẻ kinh tế - xã hội của quá trình nảy sinh hình thành và phát triển của chủ

nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, luận giải sứ mệnh lịch sử của giai cấp công

nhân - người sáng tạo xã hội mới Đồng thời, thực tiễn đấu tranh cách mạng của

giai cấp công nhân và nhân dân lao động là cơ sở để kiểm nghiệm, tiếp tục phát

triển triết hoc Mac-Leénin, kinh tế chính trị học Mác-Lênin và chủ nghĩa xã hội

khoa học Tính hoàn chỉnh, cân đối, thống nhất gắn bó chặt chẽ của học thuyết thê

hiện tính khoa học và cách mạng, lý luận sắn với thực tiễn của toàn bộ chủ nghĩa

Mác-Lênin Chủ nghĩa xã hội “à phương tiện giải phóng giai cấp vô sản và việc

giải phóng giai cấp vô sản là mục đích của nó” chủ nghĩa xã hội khoa học là lý

luận chính trỊ của chủ nghĩa Mác-Lênin

3 Giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học là truyền đạt các tri thức về sự vận dụng, phát triển các quy luật chính trị xã hội của chủ nghĩa Mac — Lê-nin

vào thực tiễn cách mạng Việt nam

Mọi lý thuyết khoa học được phát minh, phát hiện không nhằm mục đích nào khác là nhằm phục vụ các yêu cầu cải tạo hiện thực, đáp ứng các nhu cầu căn bản

và khách quan của con người Chủ nghĩa xã hội khoa học ra đời, phát triển đánh

dấu một giai đoạn phát triển cao của lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa — tư tưởng

về một xã hội mới mà trong đó nhân loại được giải phóng, con người được sống

trong bình dang, duoc tu do phat triển toàn điện Chủ nghĩa xã hội khoa học đã

luận chứng khoa học cho các quy luật, tính quy luật của con đường, phương thức

thực hiện, lực lượng xã hội để hiện thực hóa từng bước chế độ xã hội ấy Do đó,

chủ nghĩa xã hội khoa học ra đời, phát triển là nhằm vào mục đích thực tiễn cao cả,

duy nhất: trang bị lý luận cách mạng cho các Đảng cộng sản ở các quốc gia dân tộc

khác nhau, trong cuộc đấu tranh giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc

Dưới góc độ ấy có thể coi lịch sử cách mạng Việt nam là lịch sử của sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa xã hội khoa học, chủ nghĩa Mac — Lê-nin vào thực tiễn

cách mạng Việt nam Những thành tựu to lớn căn bản của cách mạng Việt Nam

trước hết có nguyên nhân do sự vận dụng sáng tạo đúng đắn các nguyên lý quy luật

cơ bản của chủ nghĩa xã hội khoa học trong giải quyết các vân đê đặt ra từ chính

28

thực tiễn cách mạng Việt Nam Những hạn chế khó khăn mà cách mạng Việt nam

đã trải qua, trước hết cũng do có nguyên nhân do sự vận dụng không đúng dan ly

luận ay trong giải quyết các vẫn đề đặt ra từ chính thực tiễn cách mạng Việt Nam

Thông qua không chỉ những thành tựu cơ bản ây, mà cỏn từ những khó khăn hạn

chế ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh, các thế hệ lãnh tụ của Đảng, các nhà nghiên cứu lý

luận của Việt nam từng bước tham gia vào và trở thành chủ thể sáng tạo của quá

trình phát triển chủ nghĩa Mac — Lê-nin, chủ nghĩa xã hội khoa học với tính cách

một khoa học lý luận chính trị tiên tiến của nhân loại trong thời đại ngày nay

Với ý nghĩa ấy, giảng dạy chủ nghĩa xã hội đặt ra yêu cầu và đòi hỏi người giảng viên cần có tri thức đúng đắn, cơ bản và vững chắc về quá trình vận dụng,

phát triển lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học vào thực tiễn cách mạng Việt nam

Cầu hỏi ôn tập, tự học và bài tập:

1 Y nghĩa của nghiên cứu, nắm vững tình hình chính trị - xã hội của thé giới, của Việt Nam đối với dạy —- học nói chung, với dạy — học chủ nghĩa xã hội

khoa học nói riêng

2 Trinh bày các thành tố cơ bản của đạy - học đại học, liên hệ làm rõ đặc thù của dạy — học chủ nghĩa xã hội khoa học

3 Phân tích các yêu cầu cơ bản của giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học

4 Vận dụng tri thức về lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa, lịch sử chủ nghĩa

xã hội khoa học vào giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học, minh họa bằng tiết giảng

một khái niệm cơ bản của chủ nghĩa xã hội khoa học |

5 Vận dụng tri thức của triết học Mac — Lê-nin, kinh tế - chính trị học Mac — Lê-nin vào giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học, minh họa bằng tiết ciảng một khái

niệm cơ bản của chủ nghĩa xã hội khoa học

29

CHUONG II: NOI DUNG VA HINH THUC CUA GIẢNG DẠY CHỦ

NGHIA XA HOI KHOA HOC

I NOL DUNG CO BAN CUA DAY- HOC CHU NGHIA XA HOI KHOA HOC

Việc đưa ra và phân tích các nội dung tri thức cơ bản của mỗi bộ môn trong chương trình giảng dạy đại học làm cơ sở việc lựa chọn các kiến thức giảng giảng

dạy, đưa vào bài giảng cụ thể cấu thành bộ môn khoa học ấy là công việc cơ bản

cần thiết đầu tiên của hoạt động giảng dạy Đỗi với hoạt động giảng dạy chủ nghĩa

xã hội khoa học, công việc này cảng đặc biệt quan trọng Đây cững là mục dich

chính của xây dựng một nội dung phù hợp trong giảng dạy đại học môn chủ nghĩa

xã hội khoa học Tiếp cạn hệ thống ~ câu trúc đối với thực hiện mục đích ay, tat

yếu dẫn đến hai cáp độ cấu trúc nội dung của đạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học:

thứ nhất, cấp độ tổng thể của chủ nghĩa xã hội khoa học, với tính cách bộ môn

khoa học độc lập, hợp thành chỉnh thể của chủ nghĩa Mac — Lê-nin; £ hai, cấp độ

cơ bản, cụ thể từng phạm trù, quy luật, từng bài giảng, với tính cách là những

thành tô tri thức của hệ thống chỉnh thể

1 Nội dung giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoc học - tiếp cận hệ thống Liên quan đến cấp độ cấu trúc thứ nhất, nội dung giảng dạy chủ nghĩa xã

hội khoa học bao gồm một hệ thống tri thức chỉnh thể của toàn bộ môn học gồm: -

thứ nhất, các trì thức cơ bản phản ánh và thể hiện các quy luật chính trị - xã hội

của quá trình chuyển biến cách mạng từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và

chủ nghĩa cộng sản là hợp thành đối tượng nghiên cứu của chủ nghĩa xã hội khoa

học; £Jwứ hai, các khải niệm, nguyên lý về các tính quy luật, các quan hệ chính trị —

xã hội, phản ánh các mặt chính trị khác nhau của các quy luật cơ bản Ấy; thự ba,

những trì thức về phương hướng, giải pháp vận dụng các quy luật, các tính quy

luật ấy vào những hoàn cảnh lịch sử cụ th của cách mạng trong lịch sử phong

trào cộng sản & công nhân quốc tế nói chung cũng như trong tiến trình cách mạng

Việt Nam trong giai đoạn hiện nay của thời đại Tiếp cận cấp độ câu trúc tỗng thể, đòi hỏi và yêu cầu người giảng viên chủ nghĩa xã hội khoa học cần phân loại các

khái niệm phậm trù nguyên lý phản ánh và thể hiện các quy luật cơ bản của quá

trình chuyển biến cách mạng từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội; các khái

niệm nguyên lý phản ánh và thể hiện các tính quy luật của cách mạng trong mỗi

giai đoạn, trong mỗi quốc gia dân tộc, trên mỗi lĩnh vực cụ thể, hợp thành của đời

sống xã hội; các khái niệm, nguyên lý thể hiện, phản ánh các tính quy luật của sự

vận dụng, phát triển chủ nghĩa xã hội khoa học vào thực tiễn cách mạng Việt nam

30

Nội dung của giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học được xác định dựa trên

các cơ sở: /h# nhất, tính khoa học và hiện đại của các tri thức bộ môn; thứ hai, căn

cứ chương trình đã được thiết kế của cơ quan đào tạo (trường, khoa, bộ môn ),

bao gồm chương trình về khối lượng kiến thức và chương trình về khung thời gian;

thứ ba, có tính đến đặc thù của lĩnh vực chuyên mô được đào tạo của sinh viên

Trong ba căn cứ này, căn cứ thứ nhất đóng vai trò chủ yếu, tiếp đến là căn cứ thứ

hai, căn cứ thứ ba được xem là căn cứ để cân nhắc Theo cấu trúc tong thể, nội

dung giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học bao gồm ba nhóm (hay ba khối,

mảng ) kiến thức: /Z nhất, các kiến thức về lịch sử bộ môn, đối tượng, phương

pháp nghiên cứu môn học; thứ hai, các kiến thức về các quy luật, tính quy luật câu

thành đối tượng nghiên cứu môn học; /⁄ ba, nội dung kiến thức về quá trình vận

— học phần Lịch sử tư tưởng xã hội chủ nghĩa Đối với các lớp không chuyên ngành

chủ nghĩa xã hội khoa học, nhưng nằm trong nhóm các chuyên ngành chính trị học

Việt Nam (công tác tư tưởng, xây dựng Đảng, nhà nước & pháp luật, quản lý xã

hội ), các lớp thuộc hệ đào tạo bồi dưỡng lý luận chính trị trung cấp kiến thức

này nằm trong bài mở đầu: Đối tượng, phương pháp nghiên cứu chủ nghĩa xã hội

khoa học, các giai đoạn cơ bản của chủ nghĩa xã hội khoa học

- Đối với các lớp sinh viên các khoa đào tạo của các trường đại học, cao đẳng không thuộc nhóm các khoa, hệ đào tạo nói trên, sẽ có một trong hai trường

hợp cụ thể Trường hợp thứ nhất, nếu chương trình giảng dạy do cơ quan quản lý

nhà nước (Bộ Giáo dục — đào tạo, hay hiệu trưởng trường đại học cao đẳng quy

định) ban hành trong đó chủ nghĩa xã hội khoa học được coi là một học phan, mon

học độc lập, nội dung kiến thức giảng dạy phan này được xác định tương tự như đối

với nhóm các chuyên ngành đào tạo chính trị học như đã nói ở trên Trường hợp

thứ hai, các môn học triết học Mac — Lê-nin, Kinh tế - chính trị học Mac — Lé-nin

và chủ nghĩa xã hội khoa học được gộp chung vào một môn học gọi chung là Các

nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mac - Lênin, nội dung kiến thức này nằm trong

từng phạm trù, từng quy luật, với tính cách là lịch sử hình thành phát triển nội hàm

của môi khái niệm, phạm trù của môi bài giảng trong chương trình

1.2 Nhóm các kiến thức về các quy luật cấu thành đỗi trợng nghiên cứu

và nội dung cơ bản của chủ nghĩa xã hội khoa học

Với tính cách là khoa học về các quy luật chính trị - xã hội của quá trình chuyển biến của nhân loại từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản, nội dung dạy

— học chủ nghĩa xã hội khoa học bao gồm các kiến thức về các quy luật cơ bản của

bộ môn:

- Học thuyết sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, lý luận về Đảng cộng sản và vai trò của Đảng trong quá trình thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công

nhân;

- Lý luận về hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa, chủ nghĩa xã hội,

thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội;

- Học thuyết cách mạng xã hội chủ nghĩa, động lực cách mạng, hình thức và

phương pháp cách mạng xã hội chủ nghĩa, thời đại ngày nay và triển vọng của chủ

nghĩa xã hội

- Lý luận về nèn (hay chế độ) dân chủ xã hội chủ nghĩa, hệ thống chính trị xã

hội chủ nghĩa - nội dung chính trị cơ bản của cách mạng xã hội chủ nghĩa;

- Lý luận về nền văn hóa xã hội chủ nghĩa, phát huy nhân tố con người trong cách mạng xã hội chủ nghĩa;

- Lý luận về các vẫn đề dân tộc, tôn giáo, gia đình, chính sách dân tộc, chính sách tôn giáo và xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ

nghĩa xã hội

1.3 Nhóm các kiến thức phán ánh tính quy luật của thực tiễn cách mang, phan anh su vén dung, phat trién chi nghĩa xã hội khoa học được thực hiện bởi

các Đáng Cộng sản, công nhân và Đảng cộng sản Việt Nam

Chủ nghĩa xã hội khoa học là sản phẩm tất yếu của hoạt động sáng tạo của các nhà kinh điển, các nhà khoa học cách mạng, tiễn bộ của gial cấp công nhân,

nhằm mục đích ứng dụng duy nhất là cung cấp luận cứ khoa học, luận chứng cho

chiến lược, sách lược cách mạng của đảng của giai cấp công nhân, nhân dân trong

mỗi giai đoạn cách mạng, mỗi quốc gia dân tộc cụ thể Nội dung giảng dạy chủ

nghĩa xã hội khoa học, vì lẽ đó, tất yếu bao gdm nội dung kiến thức phản ánh sự

vận dụng, phát triển chủ nghĩa xã hội khoa học của các Đảng cộng sản và công

nhân trên thế giới, của Đảng Cộng sản Việt nam, trong thực tiễn cách mạng Việt

Nam, Nội dung kiến thức này thường được trình bày gắn với mỗi nguyên lý, quy

luật của mỗi bộ môn lý luận chính trị Mac — Lê-nin

32

- Sự vận dụng, phát triển học thuyết sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân,

lý luận về Đảng cộng sản và vai trò của Đảng trong quá trình thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân;

- Sự vận dụng, phát triển lý luận về hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa, chủ nghĩa xã hội, thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội;

- Sự vận dụng, phát triển học thuyết cách mạng xã hội chủ nghĩa, động lực cách mạng, hình thức và phương pháp cách mạng, lý luận về dân chủ xã hội chủ

nghĩa, hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa;

- Sự vận dụng, phát triển lý luận về nền văn hóa xã hội chủ nghĩa, phát huy nhân tố con người trong cách mạng xã hội chủ nghĩa;

- Sự vận dụng, phát triên lý luận về các vân đê dân tộc, tôn giáo, gia đình,

chính sách dân tộc, chính sách tõn giáo và xây dựng gia đỉnh trong thời kỷ quả độ

từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội |

2 Nội dung giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học - tiếp cận cấu trúc Liên quan đến cấp độ thứ hai, nội dung dạy - học chủ nghĩa xã hội khoa học bao gém các đơn vị kiến thức mà người học cắn được trang bị hoặc bằng con đường do giáo viên truyền đạt hoặc giáo viên gợi ý hướng dẫn để người học chiếm lĩnh được, từng bước hoàn thiện tri thức của người học về các quy luật, tính quy

luật chính trị xã hội câu thành mảng kiến thức chủ yếu của mỗi bài giảng hoặc mỗi

tiết giảng

Nếu có thể coi mỗi bài giảng trong chương trình chủ nghĩa xã hội khoa học

là một đơn vị kiến thức độc lập tương đỗi, người giảng viên sử dụng tiếp cận cấu frúc, trừu tượng hóa các mối quan hệ giữa bài giảng ấy với hệ thống các đơn vị

kiên thức khác cấu thành môn học để thực hiện các thao tác tư duy logic, xác định

các liễu kiến thức câu thành đơn vị kiến thức của bài giảng đó, làm cơ sở cho xây

dựng kế hoạch, giáo án giảng dạy đối với từng bài giảng Theo cách đó, mỗi

đơn vị kiến thức - bài giảng chủ nghĩa xã hội khoa học sẽ bao gồm các liều kiến

thức: thứ nhất, khái niệm trung tam; thir hai, cac yếu tố, điều kiện tác động đóng

vai trò quy định đối với đối tượng nghiên cứu, được phản ảnh trong khái niệm

trung tâm và / ba, các mối quan hệ cơ bản giữa các yếu tố, điều kiện tác động ấy

và mối liên hệ chủ yếu giữa tổng thế yếu tố, điều kiện tác động ấy với đối tượng

nghiên cứu (hay cơ chế vận hành của quy luật, tính quy luật) — với tính cách là nội

dung kiến thức cơ bản của bài giảng hay chính là đơn vị kiến thức cần trang bị cho

người học; /b# #, liều kiến thức liên quan, phản ánh sự vận dụng kiến thức về quy

luật đó vào thực tiễn cách mạng Việt nam, hướng vào giải đáp các vấn đề chính trị

cu thé trong thực tế đời sống xã hội ở Việt nam

33

2.1 Kiến thức về các khái niệm trung tâm (khái niệm công cụ), trang bị

cho người học công cụ trong phân tích nhắm nhận thức nội dung, cơ chế vận `

hành của mỗi một quy luật và tính quy luật của mỗi bài giảng

Kiến thức về khái niệm trung tâm nằm trong mỗi đơn vị kiến thức, về căn

bản bao gồm: /# nhất, kiến thức về nội hàm của khái niệm trung tâm; /ứ hai, kiến thức về các ngoại điên (đặc điểm, đặc trưng, tiêu chí ) của khái niệm trung tâm

- Nội dung kiến thức về nội hàm khái niệm trung tâm của chủ nghĩa xã hội

khoa học thường bao gồm: kiến thức được lựa chọn trong sỐ tri thức được sang tao

bởi các nhà tư tưởng trước Mac ; kiễn thức được lựa chọn trong số tri thức được

sáng tạo bởi các thế hệ các nhà kinh điển, các nhà lý luận vô sản hiện đại, hoặc kiến

thức được lựa chọn trong số tri thức được sảng tạo bởi chủ tịch Hồ Chí Minh, qua

các tác phẩm, theo thời gian vả sau cùng lä kiến thức về nội hảm được trình bảy

trong giáo trình được sử dụng chính thức;

- Nội dung kiến thức về các ngoại diên của khái niệm trung tâm được thiết

kế cũng cần bao gồm kiến thức được lựa chọn trong số tri thức được sáng tạo bởi

các nhà kinh điển, các nhà tư tưởng lý luận chính trị, kiến thức chuẩn nhất trong

giáo trình, theo từng dấu hiệu của ngoại diên được thiết kế

Việc giảng dạy (truyền đạt) các kiến thức này đến đâu, là tùy theo quy định

về thời gian, đặc thù về năng lực nhận thức của sinh viên nhưng phải đảm bảo

tính khoa học, tính chính xác của kiến thức chuẩn trong giáo trình

2.2 Kiến thức về các nhân tỖ và các điều kiện đóng vai trò quy định đối với sự vận động, biến đổi của các đối tượng nghiên cứu cụ thể của mỗi quy luật

cơ bản của mỗi bài giảng, mỗi đơn vị kiến thức

Với tính cách là quy luật xã hội, các quy luật của chủ nghĩa xã hội khoa học luôn tổn tại, vận động biến đổi trong quan hệ phụ thuộc và chịu sự quy định bởi các

yếu tố (điều kiện) khách quan và các nhân tố chủ quan Do đó, trong nội dung

giảng dạy các quy luật của chủ nghĩa xã hội khoa học luôn bao gồm các kiến thức

về các nhân tố, các điều kiện đóng vai trò quy định đối với sự vận động của quy

luật ấy

- Kiến thức về từng nhân tố và điều kiện, bao gồm các kiến thức trả lời các câu hỏi: nhân tố, điều kiện đó là gì ?; nhân tố, điều kiện đó có vai trò (tính quy

định) như thế nào đối với sự vận động của quy luật?

- Kiến thức về các mối quan hệ cơ bản và mối liên hệ chủ yếu giữa và của các nhân tố điều kiện ấy, trả lời các câu hỏi: giữa các nhân tố, điểu kiện đó có các

mối quan hệ cơ bản nào?; đâu là mối quan hệ chủ yếu quy định sự vận động và biến

đổi ấy?

34

- Kiến thức cơ bản về trạng thái, xu thế vận động, biến đổi của quy luât (hay chính là cơ chế vận hành quy luật)

Tóm lại, khi xác định các nội dung giảng dạy đối với mỗi quy luật, tính quy luật cụ thể nào đó của chủ nghĩa xã hội khoa học, người giảng viên luôn phải sử

dụng đồng thời hai hướng tiếp cận: một là, tiếp cận tổng thể, ưu tiên cho tính hệ thống để xác định vị trí, mối quan hệ của bài giảng đó trong quan hệ với các phạm

trù quy luật cơ bản của chủ nghĩa xã hội khoa học và trong quan hệ với các quy luật

có liên quan trong triết học Mac — Lê-nin, kinh tế - chính trị học Mac — Lé-nin; hai

là, tiếp cận cấu trúc, đi vào xác định các đơn vị kiến thức cấu thành một quy luật

trong bài giảng, các liều kiến thức cầu thành đơn vị kiến thức ấy Rồi sau đó căn cứ

vào giáo trình, vào chương trình đào tạo, chương trình môn học mà biên soạn nội

dung giảng đạy, thiết kế kế hoạch và giảo án giảng dạy (Xem thêm ví dụ mình hoa

dưới đây)

Ví dụ mình họa: Bài giảng “Cách mạụng xã hội chủ nghĩa”

I Su dung tiép can hé thong dé xác định các kiến thức cần huy động để làm nên tảng, phương pháp luận cho bài giảng này

1.1 Theo đó các kiến thức về nguyên lý “cách mạng xã hội” của chủ nghĩa duy vật lịch sử, các kiễn thức về giả trị thặng dư và các hình thái của nó trong chủ nghĩa tư bản hiện đại của kinh tế chính trị học Mac — Lê-nin được coi là cơ sở, nền tảng phương pháp luận của bài giảng Người giảng viên chủ nghĩa xã hội khoa học chỉ có thể giảng dạy

có chất lượng, hiệu quả bài cách mạng xã hội chủ nghĩa một khi đã nắm chắc, có khả năng vận dụng kiến thức của lý luận về cách mạng xã hội,

lý luận về gia tri thang du, cdc hình thái của nó trong chủ nghĩa tư bản hiện đại

1.2 Tiếp tục sử dụng tiếp cận hệ thống để xác định mối quan hệ của quy luật cách mạng xã hội chủ nghĩa với các quy luật, tính quy luật còn lại của hệ thống các quy luật, tính quy luật của chủ nghĩa xã hội khoa học Theo đó các nguyên lý, phạm trù “sứ mệnh lịch sử của giai cáp công nhân”, “chủ nghĩa xã hội và thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội” được coi là tiễn đề và phương pháp luận trực tiếp cho bài giảng Trong khi các đơn vị kiến thức như là là hệ quả của bài giảng này bao gồm kiến thức về động lực xã hội của cách mạng xã

hội chủ nghĩa (“liên minh của giai cấp công nhân”), về các nội dưng cu

thê của cách mạng xã hội chủ nghĩa trên các lĩnh vực chính trị (nên dân

35

chủ xã hội chủ nghĩa, hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa) lĩnh vực văn

hóa (nền văn hóa xã hội chủ nghĩa và phát huy nhân tế con người), lĩnh

vực xã hội (chủ nghĩa xã hội khoa học về dân tộc, chủ nghĩa xã hội khoa học về tôn giáo, chủ nghĩa xã hội khoa học về gia đình) Như vây, giảng

dạy bài Cách mạng xã hội chủ nghĩa một mặt là sự kế thừa, tiếp nối của

các kiến thức mà người học đã được trang bị trong các bài: Sứ mệnh lịch

sử của giai cấp công nhân, chủ nghĩa xã hội và thời kỳ quá độ từ chủ

nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội Đông thời lại là sự chuẩn bị các tiền

đề kiến thức để người học tiếp tục kế thừ, học tập chiếm lĩnh các kiến thức tiếp theo với tính cách là kiến thức về động lực xã hội của cách

mạng xã hội chủ nghĩa, kiên thức về các nội dung chính trỊ, văn hóa — xã

hội và con người của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa

Đây là những nội dung kiến thức chủ nghĩa xã hội khoa học mà người giảng viên cần năm vững khi thực hiện giảng dạy bài Cách mạng

xã hội chủ nghĩa, nhưng chỉ là để xác định và thể hiện cho được mối quan hệ tổng thể của toàn bộ môn học và vị trí của bài cách mạng xã hội

chủ nghĩa trong hệ thống chỉnh thế ấy vào những kiến thức cơ bản của chính bài giảng Cách mạng xã hội chủ nghĩa

2 Giảng viên sử dụng tiếp cận cấu trúc nhằm 2 mục dich cu thé:

- một là xác định các liều kiến thức cấu thành đơn vị kiến thức “cách

mạng xã hội chủ nghĩa”, hai là xác định các mối quan hệ cơ bản giữa các liều kiến thức ấy” Theo đó, các kết quả cần đạt được bao gồm một tập

hợp chỉnh thể 3 liều kiến thức đưới đây:

- liễu kiến thức thứ nhất: kiến thức về khái niệm trung tâm của bài giảng, “khái niệm cách mạng xã hội chú nghĩa” Liều kiên này đến lượt

nó lại bao gồm các liều kiến thức nhỏ hơn: một là định nghĩa cách mạng

xã hội chủ nghĩa, với tính cách là một cuộc cách mạng xã hội, với những

dấu hiều bản chất đặc thù dé phân biệt nó với tất cả các cuộc cách mạng

xã hội trước đó; zi là, các đặc điểm cơ bản của cách mạng xã hội chủ nghĩa và ba là các phương thức thực hiện cách mạng xã hội chủ nghĩa

- liễu kiến thức thứ hai: kiến thức về các nhân lỗ, các điều kiện đóng vai trò quy định đổi với cách mạng xã hội chủ nghĩa Và toàn bộ

các mỗi quan hệ cơ bản, cơ chế tương tác (hay mối liên hệ chủ yếu) giữa các nhân tổ, các điễu kiện đó với nhau Liều kiến này đến lượt nó lại bao gồm các liều kiến thức nhỏ hơn: một Ia, kiến thức về các nhân tố khách

quan (sự phát triển của đại công nghiệp, của công nghệ & kỹ thuật hiện

36

đại, sự phát triển giai cấp công nhân về số lượng, chất lượng, địa vị kinh

tế xã hội và chính trị xã hội ) và kiến thức về các điều kiện chủ quan

(sự trưởng thành của Đảng Cộng sản, sự phát triển lớn mạnh và gan bó của phong trào công nhân với cuộc đấu tranh chung để giải phóng nhân dân, dân tộc và nhân loại ); hai ld, kiến thức về các mối quan hệ cơ bản

giữa các nhân tố, các điều kiện đóng vai trò quy định đối với cách mạng

xã hội chủ nghĩa Đến lượt nó, liều kiến thức này lại bao gồm hai nội

dung chủ yếu: 7: kiến thức về các mới quan hệ cơ bản giữa các nhân tố, các điều kiện đóng vai trò quy định đối với cách mạng xã hội chủ nghĩa

và 2: kiên thức về môi liên hệ chủ yêu, hay là cơ chê vận hành của quy luật cách mạng xã hội chủ nghĩa theo nghĩa hẹp Trong liều một (của

triển đại công nghiệp với sự trưởng thành, phát triển về địa vị kinh tế - xã

hội, địa vị chính trị - xã hội của giai cấp công nhân, quan hệ giữa địa vị kinh tế - xã hội với địa vị chính trị - xã hội của giai cấp công nhân trong tương quan với các địa vị ây của giai cấp tư sản và các giai cấp tầng lớp nhân dân lao động, quan hệ cơ bản giữa phong trào công nhân với phong

trào đầu tranh khác của nhân dân lao động, dân tộc Trong liéu hai (của liều kiến thức thứ hai), kiến hức về mối liên hệ chủ yếu, hay là cơ chế

vận hành của quy luật cách mạng xã hội chủ nghĩa đó là mỗi liên hệ chủ yếu bản chất: vai trò của Đảng cộng sản trong sự nghiệp đấu tranh cách mạng với sự hình thành, phát triển chín muồi của tình thế cách mạng, của thời cơ cách cách mạng và trong lựa chọn thời điểm, lựa chọn hình thức

và phương pháp thực hiện cách mạng hợp thành nhân tố chủ yếu quyết định thắng lợi của cách mạng trong dành, giữ và sử dụng chính quyền cách mạng

- liều kiến thức thứ ba: kiến thức về sự vận dụng sảng tạo lý luận cách mạng xã hội chủ nghĩa của chủ nghĩa xã hội khoa học vào cách

mạng Việt nam Đến lượt nó, tiếp cận chủ nghĩa xã hội khoa học giúp người giảng viên xác định có 3 liều kiến thức nhỏ hợp thành liều kiến

thức thứ tư, lần lượt gồm: một là kiên thức về sự vận dụng của Hồ Chí Minh trong xác định tính chất, đặc điểm của cách mạng dân tộc dân chủ

nhân dân do Đảng Cộng sản lãnh đạo; ai /à, kiến thức về sự vận dụng

của Hồ Chí Minh trong xác định mục tiêu và động lực của cách mạng dân tộc dân chủ nhân dan; ba /d, kién thức về sự vận dụng của Hồ Chí

37