Thiết kế và sử dụng rubric đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học môn khoa học lớp 4 1

Xuất phát từ những lí do trên, tôi chọn đề tài “Thiết kế và sử dụng Rubric đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học môn Khoa học lớp 4” để nghiên cứu... Mục tiêu nghiên cứu

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM -

DƯƠNG HẢI NGUYÊN

THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG RUBRIC ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC

MÔN KHOA HỌC LỚP 4

Chuyên ngành: Giáo dục học (GD Tiểu học)

Mã ngành: 8140101

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ

GIÁO DỤC HỌC

ĐÀ NẴNG - 2022

MỞ ĐẦU

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Nền giáo dục nước ta hiện nay đang thay đổi mạnh mẽ theo quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, được ghi rõ trong Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Hội nghị Trung ương 8 khoá XI là: “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” [18] Để thực hiện đường lối đổi mới giáo dục của Đảng, Nhà nước giáo dục ở các bậc đều phải thực hiện đổi mới toàn diện, từ mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện và hình thức kiểm tra đánh giá

Trong giáo dục tiểu học, việc đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) là một trong những nhiệm vụ quan trọng, Luật Giáo dục số 43/2019/QH14 có ghi rõ:

“Phương pháp giáo dục phổ thông phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc trưng từng môn học, lớp học và đặc điểm đối tượng học sinh; bồi dưỡng phương pháp tự học, hứng thú học tập, kỹ năng hợp tác, khả năng tư duy độc lập; phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực của người học; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào quá trình giáo dục” [15]

Kiểm tra, đánh giá là công cụ quan trọng, cung cấp thông tin chính xác, kịp thời,

có giá trị về mức độ đáp ứng yêu cầu cần đạt của chương trình và sự tiến bộ của học sinh để hướng dẫn hoạt động học tập, đồng thời điều chỉnh các hoạt động dạy học, quản lí và phát triển chương trình, bảo đảm sự tiến bộ của từng học sinh và nâng cao chất lượng giáo dục đáp ứng mục tiêu giáo dục đã đề ra Vì vậy, muốn đổi mới phương pháp dạy học thì phải đổi mới đồng bộ cả về mục tiêu, nội dung chương trình, phương pháp dạy học, phương pháp kiểm tra, đánh giá

Theo Chương trình giáo dục phổ thông môn Khoa học (Ban hành kèm theo

Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo): Đa dạng hóa các hình thức đánh giá, tăng cường đánh giá thường

xuyên đối với tất cả học sinh bằng các hình thức khác nhau Kết hợp việc đánh giá

Hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học tiểu học nói chung, dạy học môn Khoa học nói riêng có tầm quan trọng đặc biệt Đây là khâu cuối cùng và cũng là khởi đầu cho một chu trình khép kín tiếp theo với một chất lượng cao hơn của quá trình dạy học Tuy nhiên hiện nay trong quá trình giảng dạy thực tế, giáo viên còn một số khó khăn trong công tác kiểm tra, đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực người học Phương pháp kiểm tra đánh giá còn nghèo nàn, thiếu tính thực tiễn và sáng tạo Vì vậy, đổi mới kiểm tra, đánh giá là phải đổi mới các hình thức, phương pháp kiểm tra đánh giá trong dạy học nhằm phát huy tính tích cực, độc lập của học sinh, đảm bảo độ tin cậy, khách quan, phù hợp với từng lứa tuổi, từng cấp học, không gây cho học sinh tâm trạng lo lắng, bị động khi được kiểm tra, đánh giá Muốn vậy phải có những phương pháp ra đề, kiểm tra phù hợp để đánh giá được tối

ưu

Để đánh giá một cách khách quan, định lượng cụ thể và kích thích quá trình học tập, phải xây dựng được các công cụ để đánh giá Rubric là một công cụ giúp tường minh hóa quá trình thu thập chứng cứ để tăng cường tính khách quan hóa trong đánh giá kết quả hoặc sự tiến bộ của học sinh Theo đó, Rubric sẽ thể hiện rõ quy tắc cho điểm hoặc mã hóa chất lượng hành vi có thể quan sát được của học sinh, nó bao gồm

các chỉ số hành vi và tập hợp các tiêu chí chất lượng về các hành vi đó Vì vậy, căn

cứ vào Rubric giáo viên sẽ sử dụng nó làm tham chiếu để thu thập các bằng chứng về kết quả học tập và sự tiến bộ của học sinh, cung cấp thông tin phản hồi đến học sinh Tuy nhiên, Rubric vẫn chưa được sử dụng phổ biến trong dạy học ở trường Tiểu học tại Việt Nam Với nhiều lí do, trong đó việc xây dựng Rubric rất mất thời gian, hơn nữa đa số học sinh cũng chưa hứng thú khi sử dụng các Rubric Việc thiết kế các Rubric đánh giá theo tiêu chí trở thành công cụ quan trọng và việc sử dụng các Rubric trong dạy học đem lại cái nhìn chính xác, tích cực cho cả người dạy và người học là điều người giáo viên phải đạt được

Xuất phát từ những lí do trên, tôi chọn đề tài “Thiết kế và sử dụng Rubric đánh

giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học môn Khoa học lớp 4” để nghiên cứu

2 MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu nghiên cứu

Thiết kế một số loại Rubric và sử dụng Rubric để đánh giá định lượng kết quả học tập của học sinh trong dạy học môn Khoa học lớp 4 theo hướng phát triển năng lực, góp phần thực hiện đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá, nâng cao chất lượng dạy học ở tiểu học

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc thiết kế và sử dụng Rubric đánh

giá kết quả học tập học sinh trong dạy học môn Khoa học lớp 4

- Khảo sát, điều tra hiện trạng của việc thiết kế và sử dụng Rubric đánh giá kết quả học tập học sinh trong dạy học môn Khoa học lớp 4

- Xác định các loại Rubric và phương pháp thiết kế một số loại Rubric dùng trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh

- Sử dụng Rubric đã thiết kế để đánh giá kết quả học tập học sinh trong dạy học môn Khoa học lớp 4 theo hướng phát triển năng lực cho học sinh

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm kiểm chứng hiệu quả của việc thiết kế và sử dụng Rubric đánh giá kết quả học tập học sinh trong dạy học môn Khoa học lớp 4

3 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn nếu thiết kế được các loại Rubric đủ tiêu chuẩn

và sử dụng Rubric một cách phù hợp thì sẽ đánh giá được kết quả học tập của học sinh một cách khách quan, chính xác và khoa học, đồng thời kích thích sự hứng thú học tập của học sinh

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Phương pháp thiết kế, sử dụng Rubric đánh giá kết quả học tập học sinh trong

dạy học học môn Khoa học lớp 4

4.2 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

- Giới hạn nội dung nghiên cứu: Trong phạm vi đề tài, chúng tôi chỉ đi sâu

ở 4 hoạt động: hoạt động nhóm, hoạt động thí nghiệm thực hành, hoạt động trải nghiệm (trò chơi học tập), hoạt động dự án sử dụng trong dạy học môn Khoa học lớp

4

- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 04/2021 – 5/2022

- Địa bàn nghiên cứu: Điều tra khảo sát một số trường Tiểu học trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

- Đối tượng khảo sát, thực nghiệm: Học sinh lớp 4, trường Tiểu học Phạm Hồng Thái, quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

5.1 Phương pháp thu thập, phân tích, tổng hợp tài liệu

- Thu thập các tài liệu cả về lý luận và thực tiễn liên quan đến nội dung nghiên cứu về thiết kế và sử dụng Rubric đánh giá kết quả học tập học sinh trong dạy học nói chung và dạy học môn Khoa học nói riêng từ các nguồn sách, báo, tạp chí khoa học, các văn bản của Bộ GD&ĐT, các trang mạng,…

- Từ nguồn tài liệu thu thập được, tiến hành hệ thống hóa, phân loại và thực hiện các thao tác phân tích, tổng hợp theo từng vấn đề nghiên cứu của đề tài để hình thành khung lý thuyết nghiên cứu gồm hệ thống các khái niệm, luận ý, luận điểm Thông qua tổng hợp và phân tích tài liệu làm cơ sở lý luận cho nghiên cứu đề tài

5.2 Phương pháp điều tra

- Phương pháp điều tra khảo sát được sử dụng để tìm hiểu thực trạng việc thiết

kế và sử dụng Rubric đánh giá kết quả học tập học sinh trong dạy học môn Khoa học lớp 4 ở một số trường Tiểu học trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

- Tổ chức điều tra thực tế bằng phiếu hỏi cho giáo viên và học sinh

5.3 Phương pháp quan sát

Quan sát quá trình dạy học của các giáo viên trong trường Tiểu học Phạm Hồng Thái thành phố Đà Nẵng như dự giờ, trao đổi kinh nghiệm,…để tìm hiểu thêm về thực trạng thiết kế và sử dụng Rubric trong dạy học môn Khoa học lớp 4

5.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Phương pháp thực nghiệm có đối chứng nhằm kiếm chứng tính hiệu quả và

tính khả thi của việc thiết kế và sử dụng Rubric trong dạy học môn Khoa học lớp 4 theo hướng phát triển năng lực học sinh

5.5 Phương pháp toán học thống kê

- Phương pháp được sử dụng để xử lí số liệu điều tra, phân tích một số mối tương quan liên quan đến thiết kế và sử dụng Rubric đánh giá kết quả học tập học sinh trong dạy học môn Khoa học lớp 4

- Ngoài ra, phương pháp còn được sử dụng để xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm nhằm đưa ra những kết luận về tính khoa học, khả thi, hiệu quả của quy trình xây dựng và sử dụng Rubric

6 CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN

Ngoài các phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được chia thành 4 chương:

Chương 1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương 2 Cơ sở lí luận và thực tiễn về thiết kế, sử dụng rubric đánh gái kết quả học tập của học sinh trong dạy học môn Khoa học lớp 4

Chương 3 Phương pháp thiết kế và sử dụng rubric đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học môn Khoa học lớp 4

Chương 4 Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Các nghiên cứu về Rubric và sử dụng Rubric trong dạy học ở trên thế giới 1.2 Các nghiên cứu về Rubric và sử dụng Rubric trong dạy học ở Việt Nam 1.3 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Qua việc tổng quan một số công trình nghiên cứu cơ bản về rubric trong dạy học, chúng tối thấy, hiện nay những tài liệu bằng tiếng Việt, các công trình nghiên cứu sâu về kỹ thuật rubric chưa nhiều, chưa được phổ biến và chưa có công trình nghiên cứu cụ thể và chi tiết về thiết kế và sử dụng rubric đánh giá kết quả học tập học sinh trong dạy học môn Khoa học lớp 4

Qua nghiên cứu tổng quan, chúng tôi cũng đã thừa kế được những lí luận cơ bản về rubric để vận dụng trong thiết kế rubric cho nội dung nghiên cứu của đề tài

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THIẾT KẾ, SỬ DỤNG RUBRIC

ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC LỚP 4 2.1 KHÁI QUÁT VỀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH 2.1.1 Một số khái niệm cơ bản

2.1.1.1 Kết quả học tập (KQHT)

2.1.1.2 Đánh giá kết quả học tập

2.1.1.3 Kiểm tra, đo lường, định giá trị

2.1.2 Vai trò, chức năng và các loại hình đánh giá kết quả học tập của học sinh

2.1.2.1 Vai trò của đánh giá kết quả học tập của học sinh

2.1.2.2 Các chức năng của đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học 2.1.2.3 Các loại hình đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học

2.1.3 Các nguyên tắc đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học

2.1.4 Phương pháp và công cụ đánh giá kết quả học tập của HS trong dạy học

2.1.4.1 Các phương pháp đánh giá kết quả học tập của HS trong dạy học

2.1.4.2 Các công cụ đánh giá kết quả học tập của HS trong dạy học

a Công cụ thu thập thông tin phản hồi

b Công cụ chấm điểm

2.1.5 Mối quan hệ giữa đánh giá kết quả học tập của học sinh với các yếu tố của quá trình dạy học

2.1.6 Đổi mới của đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng tiếp cận năng lực

2.2 KHÁI QUÁT VỀ RUBRIC TRONG DẠY HỌC

2.2.1 Khái niệm và đặc điểm của rubric

2.2.1.1 Khái niệm rubric

2.2.1.2 Đặc điểm của một rubric

2.2.2 Ưu và nhược điểm của việc sử dụng rubric trong đánh giá

2.2.2.1 Tại sao phải sử dụng rubric trong đánh giá KQHT của HS trong dạy học

2.2.2.2 Ưu và nhược điểm của việc sử dụng rubric đánh giá KQHT của HS

2.2.3 Phân loại rubric

2.2.4 Thiết kế rubric

2.2.4.1 Nguyên tắc thiết kế rubric

2.2.4.2 Quy trình thiết kế rubric

2.2.5 Sử dụng rubric trong dạy học

2.2.5.1 Mục đích sử dụng

2.2.5.2 Thời điểm sử dụng

2.3 CHƯƠNG TRÌNH MÔN KHOA HỌC LỚP 4

2.3.1 Đặc điểm chương trình môn Khoa học lớp 4

2.3.1.1 Mục tiêu và những yêu cầu cần đạt môn Khoa học 4 trong Chương trình tổng thể năm 2018 [7]

2.4 ĐẶC ĐIỂM TÂM SINH LÝ CỦA HỌC SINH LỚP 4

2.4.1 Đặc điểm về cơ thể của học sinh lớp 4

2.4.2 Đặc điểm về nhận thức của học sinh lớp 4

2.4.2.1 Nhận thức cảm tính

2.4.2.2 Nhận thức lý tính

2.5 THƯC TRẠNG THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG RUBRIC ĐÁNH GIÁ KQHT CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC LỚP 4 Ở MỘT SỐ TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

2.5.1 Mục đích điều tra

2.5.2 Đối tượng, địa bàn điều tra

2.5.3 Phương pháp điều tra

2.5.4 Kết quả điều tra và nhận xét đánh giá

2.5.4.1 Về Nhận thức của GV về vai trò, ý nghĩa của việc thiết kế và sử dụng rubric đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học môn Khoa học lớp 4

2.5.4.2 Về thực trạng việc thiết kế và sử dụng rubric đánh giá KQHT của HS trong dạy học môn Khoa học lớp 4

2.5.4.3 Về hiệu quả sử dụng rubric để đánh giá KQHT của HS trong dạy học môn Khoa học lớp 4

2.5.5 Nhận xét thực trạng

2.6 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2

Nội dung chương 2 tập trung nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc thiết kế và sử dụng rubric đánh giá KQHT của HS trong dạy học môn Khoa học lớp Phần cơ sở lý luận đã khái quát được các vấn đề về Đánh giá KQHT của HS, từ khái niệm, vai trò, chức năng của đánh giá KQHT của học sinh đế các loại hình đánh giá, phương pháp và công cụ đánh giá KQHT của HS; phân tích mối quan hệ giữa đánh giá KQHT của học HS với các yếu tố của quá trình dạy học để thấy rõ vị trí và vai trò của đánh giá KQHT Phần lý luận cũng đã khái quát được khái niệm, đặc điểm, phân loại và những ưu nhược điểm của rubric trong đánh giá KQHT của HS

Phần cơ sở thực tiễn, luận văn tập trung vào phân tích chương trình môn Khoa học lớp 4; Đặc điểm tâm sinh lý của HS lớp 4 và điều tra, khảo sát, phân tích thực trạng của việc thiết kế và sử dụng rubric đánh giá KQHT của HS trong dạy học Khoa học lớp 4 theo hướng đổi mới kiểm tra đánh giá

Qua nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài, tác giả luận văn đã rút ra được những điểm sau:

Đổi mới dạy học môn Khoa học theo hướng phát triển năng lực, bao gồm đổi mới cả mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện dạy học và kiểm tra đánh giá

là một nhiệm vụ quan trọng và hiện nay đang được triển khai mạnh mẽ ở bậc tiểu học trên phạm vi cả nước Việc vận dụng một hệ thống công cụ mới - rubric vào quá trình dạy học môn Khoa học để đánh giá KQHT của HS là rất thiết thực và cần thiết

Thực trạng thiết kế và sử dụng rubric đánh giá KQHT của GV trong dạy học

ở các trường tiểu học hiện nay đã được các GV quan tâm, chú trọng GV các trường tiểu học từng bước xây dựng một hệ thống công cụ đánh giá mang tính khoa học, khách quan, công khai, công bằng

Những nghiên cứu của chương 2, làm cơ sở vững chắc để thực hiện nội dung chương 3 một cách có hiệu quả

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG RUBRIC ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP HỌC SINH TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC LỚP 4 3.1 PHƯƠNG PHÁP THIẾT KẾ RUBRIC ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP HỌC SINH TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC LỚP 4

3.1.1 Nguyên tắc thiết kế rubric

3.1.2 Quy trình thiết kế các loại rubric đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học môn Khoa học lớp 4

3.1.3 Thiết kế một số rubric đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học môn Khoa học lớp 4

3.1.3.1 Một số địa chỉ thiết kế và sử dụng rubric đánh giá kết quả học tập của HS trong dạy học môn Khoa học lớp 4

3.1.3.2 Thiết kế rubric đánh giá hoạt động nhóm

3.1.3.3 Thiết kế rubric đánh giá hoạt động thí nghiệm, thực hành

3.1.3.4 Thiết kế rubric đánh giá hoạt động trải nghiệm (trò chơi)

3.1.3.5 Thiết kế rubric đánh giá hoạt động dạy học dự án

3.2 CÁCH THỨC SỬ DỤNG RUBRIC ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP HỌC SINH TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC LỚP 4

3.2.1 Mục đích sử dụng rubric đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học môn Khoa học lớp 4

3.2.2 Quy trình sử dụng rubric trong dạy học môn Khoa học lớp 4

3.2.3 Giáo án minh họa về sử dụng rubric đánh giá kết quả học tập của học sinh

trong dạy học môn Khoa học lớp 4

3.3 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3

Từ cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận về rubric và thực tiễn thiết kế và sử dụng rubric trong dạy học môn Khoa học lớp 4 ở chương 2, trong chương 3, đề tài tập trung vào các nội dung cơ bản như:

Xác định được 5 nguyên tắc chỉ đạo việc thiết kế rubric cho các hoạt động học