Bài thảo luận kinh tế công cộng đề tài giáo dục đại học là hàng hóa công cộng hay hàng hóa cá nhân.pdf

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI KHOA KINH TẾ LUẬT  BÀI THẢO LUẬN HỌC PHẦN KINH TẾ CÔNG CỘNG Đề tài GIÁO DỤC ĐẠI HỌC LÀ HÀNG HÓA CÔNG CỘNG HAY HÀNG HÓA CÁ NHÂN? Nhóm 1 Lớp HP GV hướng dẫn Năm học 2021 – 2[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

KHOA KINH TẾ - LUẬT

- -BÀI THẢO LUẬN HỌC PHẦN: KINH TẾ CÔNG CỘNG

Đề tài:

GIÁO DỤC ĐẠI HỌC LÀ HÀNG HÓA CÔNG CỘNG

HAY HÀNG HÓA CÁ NHÂN?

Nhóm: 1

Lớp HP:

GV hướng dẫn:

Năm học: 2021 – 2022

Mục lục:

A-MỞ ĐẦU 2

B-NỘI DUNG 3

I-CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HÀNG HÓA CÔNG CỘNG VÀ HÀNG HÓA CÁ NHÂN 3

1.1 Hàng hóa công cộng 3

1.2 Hàng hóa cá nhân 3

II-HÀNG HÓA GIÁO DỤC ĐẠI HỌC 4

2.1 Khái niệm giáo dục đại học 4

2.2 Đặc điểm giáo dục đại học 4

2.3 Vai trò của Nhà nước trong cung cấp hàng hóa giáo dục đại học 8

III-THỰC TRẠNG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC TẠI VIỆT NAM 11

3.1 Quy mô các trường đại học tại Việt Nam 11

3.2 Chất lượng giáo dục đại học ở Việt Nam 12

3.3 Một số hạn chế của giáo dục đại học tại Việt Nam 15

3.4 Đề xuất giải pháp 16

C-KẾT LUẬN 17

A-MỞ ĐẦU

Dù số lượng sinh viên tốt nghiệp đại học mỗi năm lên tới vài chục vạn người

và vẫn tăng lên hàng năm do sự phát triển của các trường đại học công lập và dân lập với nhiều hệ đào tạo khác nhau nhưng hầu hết các doanh nghiệp luôn phàn nàn rằng, họ luôn gặp khó khăn trong tuyển dụng nguồn nhân lực theo yêu cầu Theo khảo sát của Bộ Giáo dục Đào tạo, hầu hết các sinh viên ra trường đều có được việc làm nhưng tỷ lệ người có được việc làm đúng chuyên ngành được đào tạo chỉ

ở mức 50 - 60%

Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (2016), chất lượng nguồn nhân lực của Việt Nam đạt mức 3,79 điểm (trong thang điểm 10), xếp hạng thứ 11 trong số

12 quốc gia được khảo sát tại châu Á (Hàn Quốc đạt 6,91 điểm; Ấn Độ đạt 5,76 điểm; Malaysia đạt 5,59 điểm) Đánh giá này cũng cho biết nhân lực Việt Nam yếu

về chất lượng, thiếu năng động và sáng tạo, tác phong lao động công nghiệp

Đây là những vấn đề luôn nhận được sự quan tâm lớn của cả xã hội; mà giáo dục đại học lại chính là bước đệm, là nền tảng để những sinh viên tốt nghiệp có thể trở thành nguồn nhân lực chất lượng cao và giúp họ hội nhập nhanh nhất vào thị trường lao động Đứng trước xu thế hội nhập quốc tế đang diễn ra mạnh mẽ trên thế giới hiện nay, cùng với Cuộc cách mạng Công nghiệp 4.0, một trong những thách thức lớn đối với các quốc gia được đặt ra, đó là làm sao để đào tạo được nguồn nhân lực đạt chất lượng cao? Mà đây lại là vấn đề thuộc về nền giáo dục, đặc biệt là giáo dục đại học

Trong nền kinh tế thị trường, sản phẩm của giáo dục cũng được coi là một loại hàng hóa Nhưng, liệu sản phẩm của giáo dục có giống như bất cứ một hàng hóa nào đó, và việc cung cấp nó có thể hoàn toàn dựa trên quan hệ cung cầu của thị trường?

Đây là lý do nhóm 1 chúng em lựa chọn đề tài: “Giáo dục đại học là hàng hóa công cộng hay hàng hóa cá nhân?” Ngoài việc trả lời câu hỏi này thì nhóm 1 cũng xin đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả của giáo dục đại học trong tình hình hiện nay

B-NỘI DUNG I-CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HÀNG HÓA CÔNG CỘNG VÀ HÀNG HÓA CÁ NHÂN

1.1 Hàng hóa công cộng

1.1.1 Khái niệm

Hàng hóa công cộng (HHCC) là những loại hàng hóa mà việc một cá nhân này đang hưởng thụ lợi ích do hàng hóa đó tạo ra không ngăn cản những người khác cùng đồng thời hưởng thụ lợi ích đó

1.1.2 Thuộc tính

- Tính không loại trừ: khi hàng hóa đã được cung cấp, không thể loại trừ hoặc rất tốn kém để loại trừ (thông qua giá) các cá nhân ra khỏi việc tiêu dùng

- Tính không cạnh tranh: khi hàng hóa đã được cung cấp, việc có thêm một hay nhiều người nữa cùng sử dụng hàng hóa đó không làm ảnh hưởng đến lợi ích của những người tiêu dùng trước đó

1.1.3 Phân loại

- Hàng hóa công cộng thuần túy: không có tính loại trừ và không có tính cạnh tranh

- Hàng hóa công cộng không thuần túy:

+ HHCC có thể loại trừ bằng giá: có tính loại trừ và không có tính cạnh tranh + HHCC có thể bị tắc nghẽn: không có tính loại trừ và có tính cạnh tranh

1.1.4 Cung cấp hàng hóa công cộng

- Cung cấp tư nhân: Cung cấp theo cơ chế thị trường, có thu phí

- Cung cấp công cộng: Miễn phí (trách nhiệm tài trợ HHCC của Chính phủ)

1.2 Hàng hóa cá nhân

1.2.1 Khái niệm

Hàng hóa cá nhân là những loại hàng hóa mà việc một cá nhân này hưởng thụ lợi ích do hàng hóa đó tạo ra sẽ làm ảnh hưởng tới những người khác cùng đồng thời hưởng thụ lợi ích đó

1.2.2 Thuộc tính

- Có tính loại trừ: có thể dùng giá để loại trừ người tiêu dùng

- Có tính cạnh tranh: việc có thêm một hay nhiều người tiêu dùng sẽ làm ảnh hưởng tới lợi ích của người tiêu dùng hiện có

II-HÀNG HÓA GIÁO DỤC ĐẠI HỌC

2.1 Khái niệm giáo dục đại học

Giáo dục đại học hiểu nôm na là một hình thức đào tạo cao cấp, cung cấp tri thức cho người học Giáo dục đại học xuất hiện ở các trường đại học, các học viện,

nó bao gồm ba bậc là cao đẳng, đại học và sau đại học

Giáo dục đại học là bệ đỡ thúc đẩy sự phát triển và mở rộng cơ hội trong cuộc sống của người học Nhờ chương trình giáo dục đại học mà mọi người sẽ được mở ra những hành trình mới trong công cuộc trau dồi kiến thức là cơ hội để phát triển bản thân thông qua hình thức học tập thường xuyên và linh hoạt

2.2 Đặc điểm giáo dục đại học

- Tính cạnh tranh của giáo dục đại học:

Giáo dục đại học không có tính cạnh tranh Ở Việt Nam hay ở các nước khác trên thế giới, các trường đại học khi tuyển sinh đều có những chỉ tiêu đặt ra nhất định Các thí sinh trúng tuyển sẽ được học tập, giáo dục tại chính ngôi trường mình được tuyển và lượng thí sinh chỉ tuyển đủ dựa trên cơ sở vật chất để đảm bảo điều kiện dạy cho sinh viên nên không gây ra tình trạng tắc nghẽn đối với việc học tập,

sử dụng các dịch vụ của nhà trường đối với sinh viên Hằng năm, vào mỗi kỳ tuyển sinh, khi mỗi sinh viên trúng tuyển vào trường sẽ được học tập, giáo dục và không ảnh hưởng đến quyền lợi học tập, giáo dục của các sinh viên cùng khoá cũng như các sinh viên khoá trên Mỗi người khi được giáo dục trong cùng một môi trường

sẽ được giảng dạy như nhau, sử dụng các dịch vụ của nhà trường như nhau, lợi ích của mỗi sinh viên không phụ thuộc vào các sinh viên khác Thêm một người hay nhiều người thì việc dạy học, tiếp thu bài giảng vẫn không thay đổi, ai cũng được hưởng các dịch vụ, lượng kiến thức giảng viên truyền đạt như nhau Chính vì vậy giáo dục đại học không có tính cạnh tranh

- Tính loại trừ của giáo dục đại học:

Ta thấy tất các các trường đại học ở Việt Nam và các nước khác trên thế giới, tất cả các ngành học đều có thu học phí Do đó, ở dịch vụ giáo dục đại học có tồn tại cơ chế loại trừ bằng giá

Kết luận: Như vậy, Giáo dục đại học là hàng hóa công cộng không thuần túy, cụ

thể là hàng hóa công cộng có thể loại trừ bằng giá (không có tính cạnh tranh, nhưng lại có tính loại trừ) Tính loại trừ ở đây được thể hiện ở khoản học phí phải nộp để được hưởng lợi ích (kiến thức) mà giáo dục đại học mang lại

Một vấn đề quan trọng của giáo dục đại học hiện nay là xu hướng của số đông thanh niên học sinh muốn vào đại học Bởi vì, thứ nhất là ở thời đại toàn cầu hóa ngày nay, thị trường luôn luôn biến đổi, kỹ thuật luôn luôn thay đổi, các đòi hỏi về sản xuất hàng hóa ngày càng cao hơn buộc người lao động, càng ở cấp bậc cao, càng phải biết cập nhật, mà sự cập nhật này đòi hỏi một kiến thức cơ bản vững chắc Thứ hai là thị trường việc làm trong thế giới ngày nay có đặc điểm là biến đổi liên tục, một con người trong suốt đời mình thường thay đổi việc làm nhiều lần Vì vậy, người lao động muốn thích ứng với nền kinh tế tri thức, xã hội muốn đi tắt đón đầu thì thông qua giáo dục đại học là con đường ngắn nhất, cho nên hầu hết các cá nhân đều mong muốn được tiếp cận giáo dục đại học, còn Chính phủ thì không thể không quan tâm đến vấn đề này

Một trong những chức năng quan trọng của giáo dục đại học là xác định năng lực của các cá nhân khác nhau Khác với hàng hóa cá nhân, giáo dục là dịch vụ tác động thẳng từ nhà cung cấp (người dạy) đến người tiêu dùng (người học), và người học có thể lưu giữ kiến thức, coi đó là hình thức tích lũy, là phương tiện có khả năng tạo ra sức lao động có tri thức và hiệu quả cao hơn so với trường hợp không

có nó

Như vậy giáo dục đại học là phương tiện nâng cao năng suất của người lao động trong tương lai Tri thức được bồi đắp trong nhiều năm tháng, tức là thông qua quá trình tích lũy, cho phép con người phát triển thêm khả năng cá nhân cho đến ngày có thể sử dụng Quá trình tích lũy này là lâu dài, không thể có tiền mà mua ngay được, và không phải ai cũng mua được, cho nên các nhà kinh tế còn cho

giáo dục đại học là phương tiện để sàng lọc Nói một cách đầy đủ, đầu tư cho giáo dục là đầu tư vào tương lai và giáo dục là sản phẩm có giá trị tích lũy

Với giáo dục đại học người được hưởng không chỉ là người mua (sinh viên), mà còn cả gia đình họ cùng với xã hội thông qua việc đóng góp vào tăng năng suất lao động xã hội Điểm đặc biệt của giáo dục đại học là tính toàn vẹn của sản phẩm không phải chỉ do người cung cấp (nhà trường) quyết định, mà bắt buộc phải có khả năng tích lũy tri thức của người học và đánh giá chất lượng sản phẩm thông qua tiêu dùng của xã hội Tức là, sản phẩm của giáo dục có thuộc tính xã hội Điều này được thể hiện rất rõ ở chỗ, có nhiều yếu tố cùng cấu thành giá thành của sản phẩm, trong giá thành sản phẩm luôn luôn có tài trợ của Chính phủ và cộng đồng

Do vậy, khi nói đến chi phí cho giáo dục mà chỉ nói đến học phí của người học là không đầy đủ

động

Trong giáo dục đại học, khó có thể tăng năng suất lao động của người thầy giáo nhanh như tăng năng suất của một cái máy và càng không thể mở rộng thị trường theo nghĩa tăng số sinh viên trên đầu một thầy giáo nếu không muốn giảm chất lượng giáo dục Do vậy, để đáp ứng được chất lượng giảng dạy, người thầy giáo đã phải tăng đầu tư về thời gian, tiền bạc, vật chất, cũng như trí lực cho đào tạo và tự đào tạo vì tính phức tạp của khoa học hiện nay đòi hỏi Đó là lý do mức lương của người thầy giáo lại phải tăng theo với mức tăng mặt bằng năng suất lao động của

cả nền kinh tế

Thêm vào đó, các loại thiết bị, phương tiện, công cụ, sách vở cho việc dạy và học ngày càng tinh vi hơn, nhiều hơn và do đó giáo dục sẽ tốn kém hơn trước Như vậy, nếu để cá nhân tự chi trả cho giáo dục thì sẽ có rất ít người sẵn sàng mua và có

đủ thu nhập để mua dịch vụ giáo dục Tất cả những điều này dẫn đến một kết quả quan trọng là đầu tư vào giáo dục đại học cho một con người ngày càng lớn, tức là chi phí bình quân cho một đơn vị sản phẩm trong giáo dục ngày càng tăng, do vậy không thể không có sự tài trợ của Nhà nước

Giáo dục đại học là một loại hàng hóa có bất đối xứng thông tin về phía người tiêu dùng Lựa chọn ngược và tâm lý ỷ lại xảy ra trong giáo dục đại học được thể hiện, ngay từ khâu chọn trường, người học đã không có những cơ sở thông tin đầy

đủ và chính xác về chất lượng đào tạo, đội ngũ giáo viên giảng dạy, cũng như cơ sở vật chất của trường có tương xứng với học phí mà họ phải trả hay không? Do vậy, các trường đại học công lập luôn là sự lựa chọn hàng đầu của phần lớn học sinh, không chỉ vì học phí thấp mà còn có lý do an toàn do thiếu thông tin hoặc thông tin không đầy đủ Thứ hai, bất đối xứng thông tin trong lựa chọn ngành nghề đào tạo

sẽ ảnh hưởng đến cơ hội tìm kiếm việc làm của người tiêu dùng sau khi ra trường Thứ ba, ngay chính người tiêu dùng cũng không hiểu được khả năng của mình có thể nội hóa được những tri thức ở bậc học, cấp học cao hơn như thế nào Cuối cùng, đầu tư vào hàng hóa này có tính rủi ro cao vì không ai biết được mình sẽ sống được bao lâu, sức khoẻ tốt xấu như thế nào và thu nhập sau này ra sao để đánh giá rõ được thu nhập trong tương lai có đủ trang trải cho chi phí mà mình đã đầu tư vào giáo dục hiện tại hay không Do vậy, các nhà kinh tế cho rằng, thị trường giáo dục là thị trường của niềm tin

Tâm lý ỷ lại trong giáo dục đại học còn thể hiện ở chỗ, khi người học đã vào được đại học, nếu cơ chế sàng lọc của cơ sở đào tạo không hiệu quả (nội quy không quy định cụ thể các trường hợp vi phạm quy chế học và thi), hay những tiêu cực và bất cập về quản lý khiến nhiều người nghĩ rằng vận may hoặc tiền bạc có thể thay cho khả năng học tập và giúp họ vượt qua được các kỳ thi Trong quá trình tích lũy tri thức thì nhu cầu ảo, chất lượng ảo trong giáo dục đại học lại càng tăng lên Nếu hệ thống giáo dục chỉ coi trọng thi cử, quan tâm đến đầu vào mà không áp dụng các biện pháp nghiêm ngặt trong kiểm soát học tập thì tâm lý ỷ lại trong giáo dục đại học lại càng thể hiện rõ, đây cũng là nguyên nhân có ảnh hưởng quyết định tới chất lượng của hàng hóa Trong trường hợp này, chỉ có sự can thiệp tích cực của Nhà nước mới là công cụ hiệu quả nhất khắc phục được những khiếm khuyết của thị trường

Việc nâng cao chất lượng giáo dục không chỉ làm tăng lợi ích cho riêng một cá nhân hay một nhóm người riêng lẻ mà điều đó còn làm tăng lợi ích cho cả cộng đồng xã hội Chính vì vậy, trong quá trình toàn cầu hóa ngày nay, nhiều quốc gia phát triển phương Tây lại càng chú trọng đến phát triển giáo dục, coi đấy như một

nhiệm vụ quan trọng của Nhà nước trong việc giữ gìn bản sắc dân tộc Các quốc gia ý thức rất rõ rằng, trong thế giới ngày càng trở nên “phẳng” và mọi thứ đều giống nhau, một dân tộc muốn “nhận diện” được so với các dân tộc khác chỉ có thể dựa vào bản sắc dân tộc và nếu bản sắc dân tộc không còn thì điều đó đồng nghĩa với thảm họa dân tộc ấy sẽ bị xóa sổ, bị hòa tan Chính yếu tố lợi ích ngoại ứng đem đến cho cộng đồng của giáo dục đại học là một trong các yếu tố quan trọng trong hình thành cơ sở cho việc Chính phủ tham gia vào đầu tư cho giáo dục đại học Hay nói một cách đầy đủ, điểm khác biệt cơ bản của giáo dục (hàng hóa công cộng) so với các loại hàng hóa cá nhân bình thường khác, là lợi ích ngoại sinh của

nó

lợi ích

Thị trường không có trách nhiệm và không thể phân phối thu nhập theo nguyên tắc công bằng cho tất cả mọi người Khả năng tiếp cận giáo dục đại học của từng

cá nhân là không giống nhau, trong đó có tác động từ yếu tố thu nhập cá nhân Việc hình thành thị trường giáo dục hoàn toàn vận động theo quy luật của thị trường sẽ làm cho số đông không thể tiếp cận được với hàng hóa Nhất là khi thị trường hoàn toàn tự quyết định vấn đề cung cấp thì khả năng những cá nhân được học đại học chỉ là những người có thu nhập cao và mới có thể chi trả hoàn toàn chi phí cho giáo dục đại học Yếu tố thu nhập của gia đình làm cho mỗi cá nhân có cơ hội tiếp cận giáo dục sớm hay muộn, chất lượng của việc học tập ra sao, hay trang thiết bị

đồ dùng học tập khác nhau cũng ảnh hưởng đến lợi ích của cá nhân đó nhận được

từ nền giáo dục cũng khác nhau Chính điều này làm cho cơ hội tiếp cận được giáo dục đại học của cá nhân thu nhập thấp, ít hơn nhiều so với cá nhân có thu nhập cao

Để giảm thiểu tối đa mức chênh lệch lợi ích thụ hưởng giữa người giàu và nghèo trong giáo dục, các quốc gia khác nhau sẽ có những phương cách vận dụng khác nhau trong trợ cấp cho giáo dục đại học nhằm tạo điều kiện cho sinh viên thuộc diện nghèo khó khăn có thêm nhiều cơ hội nhận được chất lượng học tốt nhất so với các sinh viên khá giả Việc phân phối lại lợi ích trong giáo dục đại học không thể do thị trường điều tiết mà phải có sự can thiệp của Chính phủ Giáo dục đại học là đảm bảo sự tồn tại và phát triển, hay cụ thể hơn là hiện thực hóa quyền bình đẳng về cơ hội vào đời và tạo dựng cuộc sống

2.3 Vai trò của Nhà nước trong cung cấp hàng hóa giáo dục đại học

Muốn nâng cao trình độ dân trí của xã hội thì vấn đề đặt ra và quan tâm hàng đầu đó chính là sự phát triển về mặt tri thức của từng cá nhân Để đạt được điều đó đồng nghĩa với việc bồi dưỡng, rèn luyện, củng cố kiến thức, mở rộng tư duy bằng phương pháp giáo dục đào tạo Vậy nên giáo dục là quan trọng, cần thiết không chỉ đối với cá nhân mà còn cả tập thể, và toàn xã hội

Giáo dục là một trong những điều khoản quan trọng nhất trong ngân sách Chính phủ Và vai trò của Nhà nước đối với giáo dục nói chung và giáo dục Đại học nói riêng, vẫn rất quan trọng Đặc biệt trong bối cảnh thời đại phát triển như ngày nay thì giáo dục đại học vừa là một ngành kinh tế, vừa là một ngành có nhiệm

vụ giáo dục và đào tạo nhân lực trình độ cao cho các ngành kinh tế khác phục vụ cho sự phát triển phồn thịnh của đất nước Đồng thời các trường đại học còn là nơi bồi tụ những sự đổi mới, sáng tạo trong tư duy và trở thành biểu tượng tri thức của một đất nước

Đối với mỗi loại hàng hóa được sản xuất, cung ứng ra thị trường dù là hàng hóa công cộng hay hàng hóa cá nhân thì cần được Nhà nước phê duyệt, kiểm soát chất lượng, giá cả, mức độ ảnh hưởng đến nền kinh tế, hay sự phát triển chung của toàn xã hội Chính phủ có thể thông qua các hệ thống pháp luật yêu cầu các nhà sản xuất thực hiện đăng ký, tự kiểm soát, công khai, minh bạch các thông tin, đặc tính sản phẩm mà đơn vị cung ứng ra thị trường Đây cũng là một cách thức để bảo

vệ lợi ích của cả nhà sản xuất và người tiêu dùng Bên cạnh đó thì vẫn có những loại hàng hóa có nhiều bất đối xứng thông tin, có lợi ích ngoại sinh, là công cụ điều tiết thu nhập như trong lĩnh vực y tế, giáo dục… thì cơ chế kiểm soát cung ứng, chất lượng, giá cả… đa phần phức tạp hơn

Trong lĩnh vực giáo dục, vấn đề quan trọng là tài chính đầu tư cho giáo dục đại học, vì sản phẩm của nó mang thuộc tính xã hội nên Nhà nước có trách nhiệm tạo điều kiện cho mọi công dân đều có cơ hội bình đẳng như nhau trong giáo dục đại học; đồng thời cũng cần xây dựng cơ chế cho các tổ chức, cá nhân có tâm huyết được đóng góp tài sản trí tuệ cho sự nghiệp giáo dục Nhà nước trong vai trò sản xuất, điều phối các hàng hóa công luôn phải thực hiện những đầu tư mang tính cấp thiết vì lợi ích của toàn xã hội, là những dự án cung cấp dài hạn với khoản đầu

tư ban đầu lớn, khả năng thu hồi chậm mà kết quả thu lại phải tính bằng đơn vị hàng chục năm Cho nên Nhà nước mới có thể đảm nhận cung ứng hàng hóa đó,