Cạnh tranh trên thị trường chế biến nông sản thực phẩm giữa các doanh nghiệp trong nước và quốc tế ở Trung Quốc.pdf

Cạnh tranh trên thị trường chế biến nông sản thực phẩm giữa các doanh nghiệp trong nước và quốc tế ở Trung Quốc Nguyễn Thị Thuỳ Linh Phạm Nhật Linh Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội Dựa[.]

Cạnh tranh trên thị trường chế biến nông sản thực phẩm

Nguyễn Thị Thuỳ Linh Phạm Nhật Linh

Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội

Dựa trêncác nghiên cứu điển hình khác nhau, bài viết này xem xét sựcạnh tranh giữa các doanh nghiệp quốctế vàdoanhnghiệp trongnước trong quá trìnhtoàn càu hoávà tái cấu trúc thị trường chế biếnnông sản thựcphẩmởTrung Quốc Trên thị trươngchểbiến nông sảnthực phẩm ở Trung Quốc, các doanh nghiệp trong nước đãthực hiện chiến lược học hỏi và bắt chước, liên doanh liên kết với các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài và khám phácácthị trường màcác nhàđầu tư nướcngoài khôngcó lợi thế.Từ đó, các doanh nghiệpnước ngoài và doanh nghiệp quốctế cùngbổ sung và hợp tác với nhau để đạt mục tiêucủa mình

1 Thị trường chê' biến nông sản thực phẩm

Trung Quốc

2

1.1 Thu hút đàu tư trực tiếp nước ngoài

(FDI) vào ngành chế biến nông sản thực phẩm

Năm 2020, Trung Quốc đã vượt Mỹ để trở thành

quốc gia hút vốn đầu tưnướcngoài nhiều nhất thế

giớivới 163 tỷ USD Các nhà đầu tư nước ngoài đến

Trung Quốc đểchinh phục thị trường 1,4 tỷ người

tiêu dùng, trong đó các sản phẩm có thương hiệu

ngày càng được ưa chuộng do sựgia tăng thu nhập

khả dụng và sự xuất hiệncủa tầnglớp trung lưu, tìm

kiếm nguồn dinh dưỡng, chế độ ăn uống an toàn

Đốivới những côngty đa quốc gia, chiến thắngtại

Trung Quốc đồng nghĩa với việc nâng họ lên vị trí

dẫn đầu toàn cầu; đối với những doanh nghiệp

trong khuvực, chiến thắng ở Trung Quốccónghĩalà

giành được vị thế thế giới

Trong các ngành chế biến thực phẩm đóng gói

như mỳ gói, snack,sữa bột và đồ uống,các nhà đầu

tư nước ngoài cóảnh hưởng lớn hơnso với doanh

nghiệp nội địa Hơn 100 thương hiệu nước ngoài

đang hoạt động trên thị trường bia của Trung Quốc

và chiếmlĩnh phân khúc cao cap Sựhiện diện rộng

rãicác thương hiệu vànhàđầu tưnướcngoài dường

như cho thấymột chiến thắng áp đảo của cáccông

ty quốc tế quốc tếnày Tuynhiên, nếu nhìn kỹ vào

các phân khúc và loại hìnhsản phẩm của thị trường

chế biến nôngsảnthực phẩm, còn rất nhiều khoảng

trống thị trường mà các công ty đa quốc gia chưa

tiếp cậnđược Tuynhiên, cũngco một sốnhàđầutư

nước ngoài gặp phải thất bại và rút lui khỏi thị

trường Trung Quốc

1.2 "Bầy" thị trường cao cấp

Thị trường tiêu dùng của Trung Quốc có thể

được chia thànhbaphân khúc:thị trườngđại chúng,

thị trường trung cấp và thị trường cao cấp Phân

khúc cao cấp có thể không phải là mục tiêucủa các thương hiệu quốc tế khi đầu tư vào Trung Quốc vì các sản phẩm của họ được bán rộng rãi trên thị trường đại chúng ở các nền kinh tế phát triển Tuy nhiên, khi vào thị trường Trung Quốc, chất lượng sản phẩm của những thương hiệu quốc tể này cao hơn nhiều so với thương hiệu địa phương Và để duytrì chất lượng và bảo vệ thươnghiệu,chi phí của những sản phẩm này cũngcaohơn rấtnhiều so với các sản phẩm địaphương.Vì vậy, các loạinôngsản chế biến từ thương hiệu quốc tế nghiễm nhiên vị xếpvàodanh mục sản phẩm cao cấp ở Trung Quốc

Vị thếthị trường cao cấp lúc đầu đã mang lại lợi ích cho nhiều thươnghiệu quốc tế Giá thành caođã mang về nhiều lợi nhuận do doanh sốbán hàng tốt,

màngườitiêu dùng chủ yếu nhữngngười giàu có ở Trung Quốc Tuynhiên khi nền kinh tế Trung Quốc chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng trung bìnhđạt 10% trongvòng30 năm, thu nhập và mức lương trung bình tăng nhanh chóng, đời sống người dân được cải thiện đáng kể Tăng trưởngkinhtế ở TrungQuốc đã tạo tiền đề mởrộng quy mô khách hàng cho các thương hiệu quốc tế Tuynhiên, tmộtcơ sở sản xuấtquy mô rất lớn mà không có đủ lượng kháchhàng lớn thìkhông thể chi trả cac khoản nợ tài chính và không thể chịu đựng được một thời gian dài thua lỗ Nhiều nhà đầu tư nước ngoài gặp thất bại vàbuộcphảirút lui

2 Chiến lược của các doanh nghiệp quốc tê' 2.1 Doanh nghiệp thế giới: Thoát khỏi thị trường cao cấp

Một số thương hiệu đã chuyển đổi theo hướng cắt giảm chi phí, hạ giáthành, cho phép sản phẩm và thương hiệu của họ chuyển từ phân khúc cao cấp trở thành phân khúctrungcấp hoặcthậm chí phân khúc đại chúng Unilever đãgiảm mạnh giá kem từ

NGHIÊN CỨU

RESEARCH

năm 1999 để cạnh tranh với các thương hiệu địa

phươngnhưYili McDonald’s, mặc dù thương hiệu

này rất khóđểcó thể thayđổi mùi vị của sản phẩm

nhưng họ đã mở các cửa hàngcó máy lạnh vào mùa

hè nóng nực để cho phép học sinh trung học chuẩn

bị kỳthi nhập học vào các trườngđại học và cung

cấp dịchvụ miễn phí thẻ xe buýt hàng tháng Bằng

cách tiếp cận này, McDonald’s đãcố gắng trở thành

một thành viên của cộng đồng địa phương hơn là

một nhà hàng cao cấp Một số thương hiệu đã áp

dụng con đường khác là mở rộng phân khúc thị

trường, phát triển các thương hiệu địa phương và

bán với giá cạnh tranh Các nhãnhiệu ban đầu của

họvẫnởmức giá banđầu đểgiữ phân khúc cao cấp

Đồng thời họ mua lại các thương hiệu địa phương và

sản xuấtsản phẩmcho thị trường đại chúng Bằng

nhiều cách tiếp cận khác nhau, những doanh nghiệp

nàyđã dần thoát khỏibẫy thị trường caocấp vàtiếp

tục phát triển mạnh mẽ tại thị trường Trung Quốc

2.2 Doanh nghiệp châu Á: Công ty nước

ngoài nhưng thương hiệu địa phương

Các công ty chế biến nông sản đa quốc gia là

nhữngnhà đầu tư cấp một vàothị trường chế biến

nông sảnthực phẩm của Trung Quốc với các thương

hiệu nổi tiếng toàn cầu, công nghệ hiện đạivà sức

mạnh tài chính lớn Còn các công ty chế biến nông

sảnthựcphẩmtrongkhu vực hoặc châu Álà cấp hai,

có vị thế yếu hơn so với các công ty đa quốc gia,

nhưng lạimạnhhơn nhiều so với doanh nghiệp nội

địa Để tiếpcận được thị trườngchếbiến nông sản

thực phẩm Trung Quốc, các công ty châu Á đã có

mộtsố cáchthứchiệu quả

Trong số các côngtychếbiến nông sản châu Átại

Trung Quốc, cáccông ty chếbiến nông sản NhậtBản

thường tập trung vào sản xuất các sản phẩm xuất

khẩu sang thị trường nông sản chế biến Nhật Bản,

các công ty chế biến nông sản ĐàiLoan thường tập

trung vào cácnông sản và đồ uống "ănliền" Những

điềunày phản ánh cáclợi thế độc đáo sovớicácnhà

đầu tưnước ngoàikhác mà công ty Nhật Bản được

hưởng - phản ánh được tiêu chuẩn chất lượng

nghiêm ngặt mà người Nhật Bản sử dụngcũngnhư

ngườiTrung Quốc, công tyĐài Loan được hưởng

-phản ánh sự hiểu biết tường tận về khẩu vị và sở

thích củangười TrungQuốc

Cáchtiếp cận của Tập đoàn CP Thái Lan (Charoen

Pokphan Group) thì cóđiểm rất khác biệt hơn Hầu

hết cácđàu tư của CP vào Trung Quốc là liên doanh

và nhận được thái độ cởi mở của các đối tác địa

phương CP đã tiếp cận thị trường Trung Quốc

không phải vớitưcách là công ty nước ngoài, màlà

một công ty Trung Quốcsử dụng các nguồn lực bên

ngoài để cải thiện nền kinh tế đấtnước Danh tính

của CP vớitư cách làmột công ty TrungQuốc được

thiết lập một cáchcó hệ thống Bốn yếutốchính của

cách tiếp cận này là: xây dựng lòngtin với các đối

tác địa phương, bản địa hoá quản lý, sẵn sàng chuyển giao công nghệ và chia sẻ lợi nhuận một cách hàophóng

3 Chiến lược của các doanh nghiệp trong nước Trung 'Quốc

3.1 Học hỏi từ các nhà đầu tư nước ngoài và nâng cấp sản phẩm từ đại trà lên trung bình

Vị thế của các nhà sản xuất trong nước khi các nhà đầu tưnước ngoài lần đầu tiên đến thị trường chế biến nông sản Trung Quốc là ở phân khúc thị trường đại chung Vàothời điểmđó, khoảng cách về chất lượng là rất lớn Các thương hiệu quốc tếgắn liền với chất lượngcaovàphong cách sống mới,còn cácthương hiệu nội địa lại đại diện cho thị hiếulạc hậu và sựthiếu hiểu biếtcủa người tiêu dùng Các sản phẩm của doanh nghiệp trong nước được bán với giá rất thấp đã làmdấylênlàn sóng lo lắngcủa người tiêu dùng vềtiêuchuẩnvệ sinh của sản phẩm trong nước và nguồn gốc thực sự của sản phẩm Chính vì vậy, người tiêu dùng Trung Quốc sẽ mua sản phẩm từ các thương hiệunhập khẩu hoặc nước ngoài bất cứ khi nào ngân sách củahọ cho phép Trên thị trường sữa bột, các tiêu chuẩn chất lượng của các thương hiệu nước ngoài nổitiếng bắt đầu được họ quan sát, cách thức quảnlý và thiết bị được họ họchỏi, cách thức tiếp được được họ mô phỏng.Sau đó,khi các sản phẩm của nhãn hiệu nước ngoàivẫn được bán với giánhưtrước thì các nhãn hiệu nội địa được củng cố lại và đượcbán với giá ở mức thấp hơn Điều này đã làm tăng thị phần của doanh nghiệp nội địa và gâyáp lực lên cácthương hiệuquốc tế

3.2 Phát triển ở những thị trường mà các đối thủ nước ngoài chưa thâm nhập hoặc không có lợi thế

Theo thời gian, một số côngtyđa quốc gia vớicác thương hiệu quốc tế đã tạo ra lợi thế theoquymôvà nội địahoá hoạtđộng của họ, rút lui khỏithịtrường cao cấp và tham giavào cuộc cạnh tranh thị trường trung bình hoặc đại chúng Coca-Cola đã liên minh với Tổng công ty Xuất nhập khẩu Ngũ cốc, Dầu & Thực phàmQuốc gia Trung Quốc (COFCO)và Kerry

& Swire (Hồng Kông), pháttriển mạng lưới 25 nhà máy phủkhắp Trung Quốc

Wahaha và Robust lànhững công ty sảnxuất đồ uống trong nước được truyền cảm hứng và ảnh hưởngvởi các phương phápquản lý, quảng cáo và phân phối của Coca-Cola và Pepsi, đồng thời xây dựng giá trị thương hiệu của riênghọ theo một cách sáng tạo Hai doanh nghiệp nội địa đã ýthức phát triểnthịtrườngmà các nhãn hàng nước ngoài chưa hướng đếnvàkhông có lợi thế Bêncạnh đó,cả hai

đã áp dụng một cách tiếp cận mở rộng khách hàng rất linh hoạt và hiệu quả Wahaha đã tận dụng

14 Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (Tháng 4/ 2022)

chương trìnhxoá đói giảm nghèo của chính phủ và

sử dụng quỹ nhà nước để thiết lập các cơ sở đóng

chai ở các vùng nghèo Sau khi xây dựng được đủ

sức mạnh thươngmại,Wahaha gia nhậpthị trường

đồ uốngcó ga và cạnh tranh trực tiếp vớiCoca-Cola

và Pepsi tại thị trườngTrung Quốc

3.3 Bắt chước các nhà đầu tư nước ngoài

Sự phát triển như vũ bão của ngành chế biến

nông sản Trung Quốc cho thấy một mô hình khác,

trong đó các nhà đầu tưnước ngoài do CP (Tập đoàn

Charoen Pokphan) dẫn đầu đã đi tiên phong trong

một ngành công nghiệp mới và non trẻ ở Trung

Quốc Từ đó,các công tytrongnước lớnmạnh cùng

với các nhà đầu tư nước ngoài Các công ty trong

nước đã theo sát các công ty nước ngoài và bắt

chướchầu hết cáckhía cạnh, cách làm củacác công

ty nướcngoài Quá trình này được đặc trung bởi sự

phát triển của New HopeGroup - mộtcông ty chế

biếnthựcphẩmtư nhân của Trũng Quốc Chiến lược

cạnh tranhcủa New Hoperất đơn giản-cạnh tranh

về giá vì đầu tư và chi phí thấp hơn bêncạnh việc

hiểu rõ thị trường địa phương Chính vì vậy, New

Hope đã vượt doanhsố bán hàng của CP ở tỉnh Tứ

Xuyên và sau đó thiết lập hơn 90 cơsở kinh doanh

khắp cả nước

3.4 Liên doanh liên kết với các công ty đầu

tư nước ngoài

Shuanghui, công ty được sở hữuvà quản lý vững

chắc bởi người Trung Quốc địa phương ở miền

TrungTrung Quốc, đãvươn lên dẫn đầu trong lĩnh

vực chế biếnthịt ở khuvực này do hiểu biết vềkhẩu

vị riêng của người địa phương Tập đoàn này liên

doanh với hơn 20 nhà đầu tư nước ngoài để nâng

cấp côngnghệ, quản lý và sức mạnh tàichính Một

số công tyTrung Quốc cũng đã hợp tác với đốitác

nước ngoài như những đối tác bình đẳng để khám

phá tiềmnăng thị trườngphânkhúc trung cấp

Cách thức liên doanh liên kết nàycho phép các

doanh nghiệp chếbiếnnông sản nội địa Trung Quốc

tận dụng được sứcmạnh từ các nguồn lựcquốc tế

cùng với lợi thế củacông ty địa phương Thôngqua

hình thức này, các sản phẩm nông sản thực phẩm

chế biến được "Sản xuất tại Trung Quốc" đã đạt

được các tiêu chuẩnchấtlượngcao mới, côngnghệ

cao, đa dạng và phong phúvề loại hình và hìnhthức,

doạnh nghiệp trong nước đổi mới cáchtiếp thị, tiếp

cậnđượccác quy trình quảnlớn hiện đại,nâng tầm

thươnghiệu và mở rộng thị trường

3.5 Chiến lược hướng ngoại

Chiến lược"đi ra ngoài" hay "đi ra toàn cầu” của

Trung Quốc bắt đầu từ những năm 1990 như một

sáng kiến nhằm củng cố các doanh nghiệp nông

nghiệp, chế biến nông sản thực phẩm Trung Quốc

bang cách khuyến khích họdịch chuyển cơ sở chính

và đi ra thị trường toàn cầu Đâylà sự chuyển đổi từ

việc tiếp nhận công nghệ và đầu tư một cách thụ động thành thamgiachủ động, tíchcực hơn vào các thịtrường quốc tể đểtạo racác doanh nghiệpTrung Quốc cósức cạnhtranhtoàn cầu

Hầu hết cácdoanhnghiệpTrungQuốcđầu tưvào chế biếnnông sảnthực phẩm ởcác quốc giakhông

có thương hiệuvàthiểu cácnguồn lực nhưng lại có nhiều đất đai và tài nguyên thiên nhiên khác Bộ Thương mại Trung Quốc đã đề nghị các doanh nghiệp chế biến nông sản Trung Quốc đầu tư ra nước ngoài để khắc phục các vấnđề mà họ phải đối mặt ở TrungQuốc: mất đất canh tác do quá trìnhđô thị hoá,ônhiễm vàchi phí sản xuất tăng cao

4 Hàm ý cho Việt Nam

Thôngthường, các doanh nghiệp chế biến nông sản thực phẩm quốc tế với các nguồn lực phongphú

và dồi dào, đã áp dụng chiến lược để tiếp cận thị trường Việt Nam, đólà nhấn mạnh vàochất lượng sản phẩm, công nghệ và quy trình sảnxuất Trong khi phầnlớn doanh nghiệp chế biến nôngsản thực phẩm trong nướclà doanh nghiệp vừa và nhỏ, phụ thuộcrất nhiều vào yếu tốtài nguyên, lao độnggiá

rẻ trình độthấp, chưaáp dụng khoa học công nghệ hiện đại vàquy trình quản lýhiệu quả, các sảnphẩm nông sản thực phẩm chế biến chưa đạt tiêu chuẩn quốc tế.Doanh nghiệp chế biến nôngsản thực phẩm Việt Nam gặp rấtnhiều khó khăn để cạnhtranh với doanh nghiệp nước ngoài trong việc chiếm lĩnh thị trường trong nướcvà tiếp cậnthịtrườngthế giới Mặc dù không tồntại một công thức duynhất và đơn giản để các công ty chế biến nông sảnthực phẩm nước ngoài cạnh tranh với các công tytrong nước, cũng như các công ty trong nướccạnhtranh vớicác công ty nước ngoài Nhưng các doanh nghiệp chế biến nông sản thực phẩm trongnước nên xác định thị trường mà các doanh nghiệp nước ngoài không

có lợi thế hoặc chưa tiếp cận, học hỏi để nâng cấp hoạt động, đổi mới khoa họccông nghệhiện đại,hình thành các liên minh liênkết để tiếpcận trực tiếpvới các nguồn lực nướcngoài để nâng cao năng lực cạnh tranh cho công nghiệp chếbiến nông sảnthực phẩm trong nướctrong bốicảnh hội nhập quốc tế

Tài liệu tham kháo

Henderson, Dennis (1998) "Between the farm gate and the dinner plate: motivations for industrial changein the processed food sector." The futureof food : 126-148

Shambaugh,David 2013.China Goes Global: The PartialPower New York: Oxford University Press Song, H., and H Zhang 2014 "Investment for Agriculture in Foreign Countries byChinese Firms: Characteristics, Barrier and Choiceof Government," Issuesin Agricultural Economy issue 9:4-10