Sáng kiến “Phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình Giáo dục Thể Chất Tiểu học” PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TP QUẢNG NGÃI TRƯỜNG TIỂU HỌC NGHĨA DÕNG SÁNG KIẾN “PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠ[.]
NỘI DUNG
THỜI GIAN THỰC HIỆN
Thời gian nghiên cứu sáng kiến 3 năm học:
- Từ năm 2016 – 2017 chính thức nghiên cứu đề tài.
- Từ năm 2017 – 2018 lập kế hoạch triển khai nghiên cứu đề tài.
- Từ năm 2018 – 2019 nhân rộng đề tài nghiên cứu trong nhà trường.
ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG
Trò chơi dân gian là vốn quý của dân tộc, gắn liền với đời sống lao động và các dịp hội hè, lễ hội truyền thống Chúng vừa thể hiện sự sáng tạo của người lao động, vừa là hình thức giải trí thân thiết sau những ngày làm việc vất vả Trò chơi dân gian còn góp phần thể hiện niềm vui mùa bội thu, chiến thắng thiên nhiên, đồng thời mang lại niềm vui sảng khoái, sự hòa nhập, cởi mở trong cộng đồng Sự đa dạng và độc đáo của các trò chơi dân gian thu hút người chơi bởi nét bình dị, khéo léo, nhạy bén, mang đậm nét văn hóa truyền thống Việt Nam.
Trong quá trình xây dựng đề tài, tôi đã nghiên cứu khả năng nhận biết của học sinh thông qua khảo sát, giúp xác định mức độ hiểu biết của các em về trò chơi dân gian Đồng thời, tôi đã đề ra một số tiêu chí đánh giá phản ánh kiến thức và thái độ của học sinh đối với các trò chơi này, nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống văn hóa dân gian trong nhà trường.
Tổng số Học sinh tham gia khảo sát: 110 em
Ham thích trò chơi dân gian 60/110
Hiểu biết về trò chơi dân gian 55/110
Mạnh dạn tự tin khi tham gia hoạt động 45/110
Thể hiện tinh thần đoàn kết 40/110
Biết tự tổ chức trò chơi 46/110
Sáng tạo trong khi chơi trò chơi 35/110
2.2 Những mặt còn hạn chế:
Trong thực tế, học sinh thường chơi tự do trong giờ giải lao, chủ yếu là chạy nhảy, đuổi nhau hoặc chơi trò chơi khô khan, lặp đi lặp lại không theo chủ đề, dễ gây nhàm chán Đa số các em còn rụt rè, thiếu tự tin, kỹ năng làm việc nhóm hạn chế và khả năng ứng xử linh hoạt trước các tình huống khác nhau Giáo viên chưa tạo môi trường kích thích sự thích thú của trẻ khi vui chơi và chưa nắm vững nội dung các trò chơi dân gian, dẫn đến khó tổ chức và tổ chức chưa hiệu quả Trường học chỉ tổ chức các hoạt động trò chơi dân gian vào các ngày lễ như 26/3 hàng năm hoặc ngày khai giảng theo chỉ đạo của phòng giáo dục, nhưng thường gặp phải thời tiết bất lợi và thiếu kỹ năng phù hợp để tổ chức phù hợp với điều kiện thời tiết Điều này làm hạn chế khả năng phát huy giá trị của các trò chơi dân gian trong môi trường nhà trường.
2.3 Nguyên nhân đạt được và nguyên nhân còn hạn chế:
+Trường Tiểu học Nghĩa Dõng là trường đạt chuẩn quốc gia và cũng là
Trường luôn nằm trong các trường đi đầu trong mọi hoạt động.
+Được sự quan tâm chỉ đạo của ngành, của Ban giám hiệu nhà trường, tổ chuyên môn.
+ Điều kiện cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động của trẻ đầy đủ, phong phú, thuận lợi cho quá trình thực hiện nhiều hoạt động.
Học sinh tự tin, mạnh dạn và thông minh, thể hiện sự yêu thích tham gia các trò chơi, đặc biệt là trò chơi dân gian truyền thống Nhiều em biết phối hợp tốt cùng giáo viên để xây dựng môi trường học tập vui vẻ, sáng tạo và thúc đẩy khả năng giao tiếp, hợp tác trong lớp học.
Học sinh tiểu học có đặc điểm tâm sinh lý nổi bật là ham thích sự vui nhộn và khám phá những điều mới lạ, đặc biệt là các trò chơi Các em mong muốn hòa mình vào những hoạt động giải trí để tìm cảm giác thỏa mái, thư giãn sau những tiết học căng thẳng.
+ Bảnthân Giáo viên lớn lên ở vùng nông thôn nên cũng biết một số trò chơi dân gian truyền miệng.
+ Luôn có ý thức học hỏi và tìm tòi hiểu biết thêm một số trò chơi dân gian thông qua bạn bè, đồng nghiệp và sách báo.
+ Được tiếp xúc với nhiều bạn bè ở các địa phương khác nhau qua những năm học tập nên học hỏi thêm được nhiều trò chơi khác.
2.3.1 Nguyên nhân còn hạn chế:
Trường Tiểu học Nghĩa Dõng là điểm trường thuộc khu vực thành phố, đã được công nhận đạt chuẩn quốc gia giai đoạn 1 từ năm 1996 đến năm 2000 Tuy nhiên, diện tích đất hạn chế, mặt sân không bằng phẳng và thường bị đọng nước vào mùa mưa, gây khó khăn cho hoạt động giảng dạy của giáo viên và việc tập luyện của học sinh.
Một số học sinh mới tiếp cận bài tập gặp nhiều khó khăn và còn bỡ ngỡ, chưa thể chủ động tham gia các hoạt động tập thể Các em chưa duy trì sự tập trung cao trong khi luyện tập và tham gia các trò chơi, ảnh hưởng đến quá trình phát triển kỹ năng vận động và tinh thần đoàn kết.
Chưa chú trọng đào tạo kỹ năng, kỹ xảo thực hiện các động tác, dẫn đến hiệu quả chưa cao Việc lồng ghép trò chơi vào các buổi tập chưa được đa dạng và sáng tạo, ảnh hưởng đến sự hứng thú và tiến bộ của người học Cần tăng cường hướng dẫn kỹ thuật và đa dạng các hoạt động để nâng cao chất lượng tập luyện.
GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
CĂN CỨ THỰC HIỆN
Trò chơi dân gian là một di sản quý báu của dân tộc, phản ánh quá trình lao động và sinh hoạt của bao thế hệ người Việt cùng trí tuệ và niềm vui sống Đặc biệt, đối với trẻ em, trò chơi dân gian không chỉ mang lại những trải nghiệm thú vị, bổ ích mà còn chứa đựng nét văn hóa đặc sắc của Việt Nam, giúp phát triển tư duy, sáng tạo và rèn luyện tình bạn, tình yêu gia đình, quê hương đất nước Theo PGS.TS Nguyễn Văn Huy, giám đốc Bảo tàng Dân tộc Việt Nam, trò chơi dân gian là phần không thể thiếu trong cuộc sống của trẻ, góp phần nuôi dưỡng tâm hồn và giữ gìn giá trị truyền thống Ngày nay, trong xã hội công nghiệp, thiếu thời gian chơi và không quen với các trò chơi truyền thống khiến các em thiệt thòi, đồng thời làm mai một và lãng quên những trò chơi của thiếu nhi ngày trước, gây ảnh hưởng đến bản sắc văn hóa dân tộc Vì vậy, việc giúp các em hiểu và trở về nguồn cội với các trò chơi dân gian là rất cần thiết để duy trì giá trị văn hóa truyền thống và phát huy tinh thần cộng đồng.
Hướng tới mục tiêu xây dựng trường học thân thiện – học sinh tích cực, việc đưa trò chơi dân gian vào nhà trường là vô cùng cần thiết Hoạt động này không chỉ giúp rèn luyện sức khỏe, phát triển kỹ năng ứng xử phù hợp trong các tình huống hàng ngày, mà còn tạo thói quen và kỹ năng làm việc tốt cho học sinh Ngoài ra, trò chơi dân gian còn kích thích sự hứng thú học tập, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.
Trò chơi dân gian mang lại món ăn tinh thần bổ ích, giúp học sinh thư giãn và tận hưởng niềm vui học tập Những trò chơi này tạo không khí vui tươi, cởi mở, giúp học sinh gắn bó, thân thiện và gần gũi hơn qua các hoạt động hài hước, dí dỏm Chơi vui cũng góp phần nâng cao tinh thần đoàn kết, thúc đẩy sự tương tác tích cực giữa các em trong quá trình học tập và vui chơi.
Trò chơi dân gian gắn liền với môi trường sống, thường đơn giản, dễ chơi và không tốn nhiều chi phí hay vật dụng phức tạp Những trò chơi này có thể tổ chức dễ dàng ngay cả trong không gian hẹp như góc sân hoặc lớp học Mục đích chính của các trò chơi dân gian là giúp trẻ rèn luyện sức khỏe, phát triển khả năng nhanh tay, tinh mắt, sáng tạo, khéo léo và vun đắp tình cảm trong sáng, vô tư của trẻ, đặc biệt là trẻ ở độ tuổi tiểu học.
Trò chơi dân gian góp phần giáo dục kỹ năng sống, tính tập thể, tinh thần kỷ luật và ý chí vươn lên của trẻ em Những trò chơi này giúp rèn luyện thể chất, sức mạnh, độ dẻo dai, khéo léo và khả năng chịu đựng của người chơi Ngoài ra, hoạt động này thúc đẩy sự phát triển toàn diện của trẻ về trí tuệ, đạo đức và thẩm mỹ Trò chơi dân gian không chỉ nâng cao tâm hồn trẻ mà còn phát triển khả năng tư duy, sáng tạo, sự khéo léo, đồng thời giúp các em hiểu rõ hơn về tình bạn, gia đình, quê hương và đất nước.
NỘI DUNG, GIẢI PHÁP VÀ CÁCH THỰC HIỆN
Để tổ chức trò chơi hiệu quả cho học sinh trường Tiểu học Nghĩa Dũng nói riêng và các trường Tiểu học trong thành phố nói chung, cần xác định rõ mục đích giáo dục của hoạt động Việc lên kế hoạch phù hợp với độ tuổi học sinh, đảm bảo an toàn và tạo không khí vui vẻ là những yếu tố quan trọng Ngoài ra, việc chuẩn bị kỹ lưỡng các vật dụng, tài liệu cần thiết giúp trò chơi diễn ra suôn sẻ và hiệu quả hơn Tổ chức trò chơi còn giúp khuyến khích tinh thần đoàn kết, nâng cao kỹ năng giao tiếp và phát triển toàn diện cho học sinh Thường xuyên đánh giá và điều chỉnh hoạt động dựa trên phản hồi của học sinh để đảm bảo tính trẻ trung, hấp dẫn và phù hợp với nhu cầu phát triển của các em.
Dạy trò chơi cho học sinh nhằm phát triển tác phong nhanh nhẹn, hoạt bát và tạo thói quen chủ động trong hoạt động tập luyện và vui chơi Việc này giúp các em hình thành tính kỉ luật cao và nâng cao kỹ năng vận động, giao tiếp Để đạt được mục tiêu này, giáo viên cần áp dụng các phương pháp phù hợp, kết hợp giữa hướng dẫn kỹ lưỡng và khích lệ tinh thần học sinh Đồng thời, giáo viên cần tổ chức trò chơi một cách linh hoạt, sáng tạo để khuyến khích học sinh tích cực tham gia và rèn luyện thái độ chủ động trong mọi hoạt động.
- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm: (nghiên cứu sản phẩm học tập của học sinh thông qua bài tập thể dục).
- Phương pháp phân tích tổng hợp.
- Phương pháp giảng dạy và làm mẫu: (giáo viên làm mẫu kỹ thuật động tác, phân tích ngắn gọn dễ hiểu).
- Phương pháp tập luyện: (là các phương tiện để đạt mục đích hình thành kỹ năng kỹ xảo vận động và phát triển tố chất vận động).
- Phương pháp sử dụng lời nói: (giáo viên giảng giải, kể chuyện, đàm thoại).
- Phương pháp trực quan: (giáo viên làm mẫu, tranh ảnh, mô hình).
- Phương pháp trò chơi: (cần theo số lần lẻ để phân thắng bại).
- Phương pháp rèn luyện sức nhanh: (chủ yếu là phương pháp lặp lại).
- Phương pháp bằng hình thức thi đấu: (cần tổ chức tập luyện có hoàn cảnh giống như khi thi đấu thật).
- Phương pháp ổn định: (tập luyện một động tác liên tục từ đầu đến cuối một lần theo cường độ tương đối ổn định).
Sưu tầm và chọn lọc các trò chơi phù hợp với học sinh:
Trò chơi dân gian Việt Nam rất phong phú và đa dạng, nhưng không phải tất cả đều phù hợp với học sinh Giáo viên cần cân nhắc kỹ lưỡng trong việc lựa chọn trò chơi nhằm đảm bảo hiệu quả giáo dục và tránh phản tác dụng Tôi đã mở rộng kiến thức bằng cách tìm hiểu qua mạng và các sách báo, cẩm nang về 100 trò chơi dân gian Việt Nam Sau quá trình sưu tầm và phân loại, tôi đã giới hạn một số trò chơi tiêu biểu, có minh họa trong phần phụ lục, để dễ dàng áp dụng trong giảng dạy phù hợp với đối tượng học sinh.
Trò chơi luyện tinh mắt dẻo chân Nhảy lò cò,nhảy dây,đá cầu,bắn bi,nu na, nu nống…
Trò chơi luyện sự phán đoán, tính toán chính xác Ô ăn quan, cờ gánh, chơi chuyền …
Các trò chơi phát hiện sự nhanh nhẹn và khéo léo như kéo co, rồng rắn lên mây, cướp cờ giúp phát huy tinh thần tập thể và tạo không khí sôi động Bên cạnh đó, các trò chơi rèn luyện khả năng phán đoán và thính giác như bịt mắt bắt dê hoặc bỏ khăn góp phần nâng cao khả năng phản xạ và giao tiếp trong tập thể.
“Phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình Giáo dục Thể
Chạy đổi chỗ và vỗ tay nhau
Trò chơi “Bịt mắt bắt dê”
Mỗi trò chơi phù hợp không gian, tổ chức mới phát huy được tác dụng của nó:
Tận dụng không gian rộng, thoáng đãng để tổ chức các trò chơi như Rồng rắn lên mây, bắt dê bịt mắt, nhảy dây và nhảy lò cò giúp học sinh rèn luyện thể lực hiệu quả Những hoạt động vận động này không chỉ tăng cường sức khỏe mà còn phát triển kỹ năng vận động và tinh thần teamwork trong môi trường vui chơi an toàn Địa điểm thoáng mát, rộng rãi là yếu tố quan trọng để các em thoải mái tham gia các trò chơi vận động, góp phần nâng cao thể chất và sự linh hoạt.
- Trong lớp học, góc lớp: nên cho học sinh chơi theo nhóm: ô ăn quan, chơi chuyền, kéo cưa lừa xẻ, cờ gánh
Trò chơi dân gian đặc trưng bởi việc các em chơi không chỉ để vui đùa mà còn kết hợp hát và đọc lời đồng dao, giúp tạo không khí vui nhộn và gắn kết Việc chơi kết hợp âm nhạc, lời ca dân gian không chỉ mang lại trải nghiệm giải trí mà còn giúp các em học thuộc lòng dễ dàng hơn Tôi hướng dẫn học sinh cách hát và đọc lời đồng dao đúng cách để thúc đẩy khả năng ghi nhớ và tạo sự hào hứng trong quá trình chơi Những hoạt động này góp phần phát triển kỹ năng vận động, tinh thần đồng đội và yêu thích các trò chơi dân gian truyền thống của dân tộc.
Ví dụ 1: Chơi chuyền “ Chuyền, chuyền một …một một đôi
Chuyền, chuyền hai hai hai đôi”
Ví dụ 2: Kéo cưa lừa xẻ
Ví dụ 3: Nhảy lò cò: “Nhảy lò cò…
Cho cái giò nó khỏe ……”
Ví dụ 4: Tập tầm vông :
‘Tập tầm vông tay không, tay có…,”
Quy định thời gian tổ chức chơi:
Không phải lúc nào trong giờ ra chơi cũng tổ chức trò chơi dân gian, vì tổ chức quá thường xuyên có thể ảnh hưởng đến quỹ thời gian học tập Để phù hợp với thực tế và điều kiện thời tiết, tôi quy định lớp tổ chức trò chơi trong các giờ giải lao vào các ngày học hai buổi như thứ hai, thứ tư và thứ sáu hàng tuần.
Lên lịch trò chơi cụ thể từng tháng:
Tháng 9,10 Kéo co, ô ăn quan, kéo cưa lưa lừa xẻ, đá cầu,
Tháng 11,12 Chơi chuyền, kéo co, nhảy lò cò, nhảy ô tiếp sức
Tháng 1,2,3 Cờ gánh, bịt mắt bắt dê, tập tầm vông, cướp cờ, bắn bi.
Tháng 5 Ôn luyện các trò chơi đã biết
Kế hoạch tổ chức các trò chơi dựa trên lịch trình đã được giáo viên soạn sẵn; giáo viên sẽ hướng dẫn học sinh tìm hiểu và lồng ghép các trò chơi này vào tiết sinh hoạt hàng tuần vào thứ sáu Các trò chơi đã được phổ biến đến học sinh để chuẩn bị, và học sinh sẽ được chơi vào các ngày thứ hai và thứ tư của tuần kế tiếp nhằm thúc đẩy hoạt động vui chơi, nâng cao tinh thần tập thể và kỹ năng giao tiếp của học sinh.
Lập kế hoach, sắp xếp trò chơi cho các em theo từng buổi đảm bảo sức khỏe, đảm bảo điều kiện thời tiết.
Khi tổ chức các trò chơi cần thực hiện các nguyên tắc:
Nguyên tắc 1: Bảo đảm cho học sinh hiểu rõ yêu cầu nội dung và cách thức tổ chức trò chơi.
Yêu cầu đối với trò chơi là phải có tác dụng định hướng rõ ràng trong quá trình tổ chức, giúp phát triển kỹ năng và phẩm chất đạo đức của học sinh Trò chơi giáo dục cần phù hợp với mục tiêu giáo dục đạo đức, thúc đẩy học sinh thể hiện các giá trị đạo đức trong thực tiễn Việc tổ chức trò chơi đúng hướng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy, xây dựng môi trường học tập tích cực, lành mạnh Do đó, các hoạt động trò chơi không chỉ nhằm giải trí mà còn phải có nhiệm vụ giáo dục, hướng tới phát triển toàn diện nhân cách học sinh.
Nội dung trò chơi giúp học sinh hiểu rõ cần làm gì và cách thức tổ chức trò chơi, từ đó hướng dẫn các em thực hiện đúng hướng, đầy đủ nội dung và phù hợp với phương pháp hoạt động Việc giải thích rõ ràng các yêu cầu, nội dung và cách thức hoạt động trước khi bắt đầu chơi là rất quan trọng để đảm bảo học sinh chơi đúng quy trình, tránh chơi tự phát, tùy tiện, và đạt được kết quả mong muốn.
Nguyên tắc 2: Bảo đảm phát huy tính tích cực, độc lập sáng tạo của học sinh trong quá trình tổ chức chơi.
Học sinh không chỉ là đối tượng của hoạt động dạy và hoạt động giáo dục mà còn là chủ thể nhận thức, đóng vai trò quan trọng trong quá trình học tập Trong quá trình tổ chức trò chơi, tôi chú trọng đến các mức độ tham gia của học sinh, từ mức độ thấp đến cao, nhằm phát huy tối đa khả năng nhận thức và tích cực tham gia của các em Việc này giúp học sinh phát triển kỹ năng tự học, nâng cao khả năng tư duy và tạo dựng môi trường giáo dục sinh động, hấp dẫn.
+ Giáo viên chọn, hướng dẫn và tổ chức trò chơi.
+ Giáo viên chọn và hướng dẫn trò chơi, còn học sinh tự tổ chức trò chơi.
+ Giáo viên chọn trò chơi, còn học sinh tự nghiên cứu và tự tổ chức trò chơi.
+ Học sinh tự chọn, tự hướng dẫn và tổ chức trò chơi.
Nguyên tắc 3: Đảm bảo tổ chức trò chơi được tự nhiên, không gò ép.
Khi tổ chức các trò chơi tôi thường giúp học sinh tham gia một cách tự nhiên không gò ép, các em được vui chơi thoải mái.
Nguyên tắc 4: Bảo đảm luân phiên các trò chơi một cách hợp lý.
Đối với học sinh tiểu học, khả năng chú ý có chủ đích và hứng thú vẫn chưa ổn định, vì vậy không nên tổ chức các trò chơi quá dài Việc lựa chọn các trò chơi phù hợp dựa trên yêu cầu giáo dục và đặc điểm tâm sinh lý của học sinh giúp thúc đẩy sự chú ý và hứng thú một cách hiệu quả Sử dụng phương pháp luân phiên giúp học sinh chuyển hướng chú ý hợp lý, góp phần nâng cao khả năng tập trung và sự hứng thú trong quá trình học tập.
Nguyên tắc 5: Bảođảm tổ chức trò chơi với tinh thần thi đua đồng đội.
Khi tổ chức các hoạt động trò chơi đồng đội cho học sinh, tôi luôn chú trọng đến yếu tố thi đua công bằng và minh bạch Việc thiết lập thang đánh giá thành tích cá nhân cùng thành tích tập thể giúp thúc đẩy tinh thần cạnh tranh lành mạnh và nâng cao hiệu quả học tập, rèn luyện kỹ năng teamwork cho các em Điều này đảm bảo các trò chơi không chỉ vui nhộn mà còn phát huy hiệu quả giáo dục, tạo động lực cho học sinh phấn đấu và thể hiện bản thân một cách tích cực.
Nhờ những hoạt động này, học sinh luôn cảm thấy hứng thú và tích cực trong việc phấn đấu vì thành tích cá nhân cũng như thành tích của tập thể Động lực này góp phần nâng cao ý thức đồng đội và xây dựng tình bạn thân thiết giữa các em Qua đó, các em phát triển tinh thần đoàn kết, gắn bó và có trách nhiệm hơn trong học tập cũng như các hoạt động tập thể.
Trong quá trình tổ chức trò chơi cho học sinh tôi luôn tiến hành theo quy trình sau:
Chuẩn bị tổ chức trò chơi
+ Xác định mục đích giáo dục của trò chơi: Qua trò chơi cần đạt những yêu cầu giáo dục gì về tri thức, thái độ và hành vi.
+ Chuẩn bị các phương tiện phục vụ cho việc tổ chức trò chơi (tùy thuộc vào trò chơi) nêu lên những phương tiện vật chất.
+ Các giải thưởng (nếu có).
+ Nội dung trò chơi, các hoạt động cụ thể với cách tiến hành cụ thể.
Trước tiên, cần có chuẩn và thang đánh giá rõ ràng để đảm bảo đánh giá chính xác và công bằng Ví dụ, trong trò chơi ca hát, tiêu chí chuẩn đánh giá có thể dựa trên khả năng hát đúng bài, rõ ràng, mạch lạc, giúp người chơi hiểu rõ điểm mạnh và điểm cần cải thiện của mình Thang đánh giá nên thiết lập từ 1 điểm đến cao nhất để phản ánh mức độ hoàn thành của người chơi một cách rõ ràng, giúp quá trình đánh giá khách quan và dễ dàng hơn trong việc xác định các mức độ thành công khác nhau.
10 điểm (Mục đích để đánh giá thứ hạng của các đội)
- Chuẩn bị đầy đủ và có chất lượng các phương tiện dạy học
Tổ chức trò chơi cho học sinh
- Nêu tên trò chơi và giải thích ngắn gọn ý nghĩa của trò chơi.
- Nêu yêu cầu của trò chơi.
- Nêu rõ cách chơi, hiệu lệnh, phần việc cách thức làm việc.
- Công bố trọng tài (có thể là giáo viên cùng với học sinh trong lớp).