Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, Liên hệ sinh viên về đậm đà bản sắc dân tộc. Bao gồm có lý thuyết về tư tưởng HCM, ưu điểm và khuyết điểm về văn hóa của sinh viện hện nay. Hướng phát huy và khắc phục
Một số nhận thức chung về văn hóa và quan hệ văn hóa với các lĩnh vực khác
Quan niệm của Hồ Chí Minh về văn hóa
Hồ Chí Minh có bốn cách tiếp cận chủ yếu về văn hóa:
Thứ nhất, tiếp cận theo nghĩa rộng, tổng hợp mọi phương thức sinh hoạt của con người
Thứ hai, tiếp cận theo nghĩa hẹp là đời sống tinh thần của xã hội, thuộc kiến trúc thượng tầng
Thứ ba, tiếp cận theo nghĩa hẹp hơn là bàn đến các trường học, số người đi học, xóa nạn mù chữ, biết đọc, biết viết
Thứ tư, tiếp cận theo “phương thức sử dụng công cụ sinh hoạt”
Tháng 8 năm 1943, Hồ Chí Minh ở tù Tưởng Giới Thạch đã nêu lên quan niệm văn hóa dựa trên ý nghĩa của sự tồn tại và mục đích sống Theo Người, loài người sáng tạo ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học và nghệ thuật, cùng các công cụ cho sinh hoạt hàng ngày như ăn mặc ở và các phương thức sử dụng; toàn bộ những sáng tạo ấy chính là văn hóa Văn hóa được hiểu là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt và biểu hiện của chúng mà loài người đã sản sinh ra để thích ứng với nhu cầu đời sống và đòi hỏi tồn tại Quan niệm này xuất hiện trong bối cảnh đặc thù của thời đại khi UNESCO chưa thành lập và cả nước tập trung cho sự nghiệp giải phóng dân tộc; đây là quan niệm văn hóa ở nghĩa rộng nhất Sau Cách mạng tháng Tám, Hồ Chí Minh vẫn đề cập tới văn hóa nhưng theo nghĩa hẹp, gắn với kiến trúc thượng tầng và toàn bộ đời sống tinh thần của xã hội.
Quan niệm của Hồ Chí Minh về quan hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác
1.1.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về văn hóa
Hồ Chí Minh có bốn cách tiếp cận chủ yếu về văn hóa:
Thứ nhất, tiếp cận theo nghĩa rộng, tổng hợp mọi phương thức sinh hoạt của con người
Thứ hai, tiếp cận theo nghĩa hẹp là đời sống tinh thần của xã hội, thuộc kiến trúc thượng tầng
Thứ ba, tiếp cận theo nghĩa hẹp hơn là bàn đến các trường học, số người đi học, xóa nạn mù chữ, biết đọc, biết viết
Thứ tư, tiếp cận theo “phương thức sử dụng công cụ sinh hoạt”
Vào tháng 8 năm 1943, khi bị giam giữ trong nhà tù do Tưởng Giới Thạch kiểm soát, Hồ Chí Minh trình bày một quan niệm văn hóa nhấn mạnh ý nghĩa của văn hóa đối với đời sống con người Ông cho rằng vì sự sinh tồn và mục đích sống đòi hỏi, loài người đã sáng tạo ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học và nghệ thuật, cùng các công cụ và phương thức sử dụng chúng cho sinh hoạt hàng ngày; tất cả những sáng tạo ấy cấu thành văn hóa — một tổng hợp của các phương thức sống và biểu hiện nhằm thích nghi với nhu cầu tồn tại Quan niệm văn hóa này xuất hiện trong bối cảnh đặc biệt của thời đại: UNESCO chưa thành lập và cả nước tập trung cho nhiệm vụ giải phóng dân tộc Đây được xem là quan niệm văn hóa ở phạm vi rộng nhất Sau Cách mạng Tháng Tám, Hồ Chí Minh vẫn nhắc tới văn hóa, nhưng theo nghĩa hẹp, xem đó là kiến trúc thượng tầng phản ánh toàn bộ đời sống tinh thần của xã hội.
1.1.2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về quan hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác
Quan hệ giữa văn hóa với chính trị:
1 Hồ Chí Minh (2011), Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 3, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.458
Hồ Chí Minh cho rằng trong đời sống có bốn vấn đề quan trọng ngang nhau và có sự tác động qua lại lẫn nhau, gồm chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội Ở Việt Nam thuộc địa, trước hết phải tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc, giành độc lập dân tộc, xóa ách nô lệ và thiết lập nhà nước của dân, do dân, vì dân Đó là sự giải phóng chính trị để mở đường cho văn hóa phát triển Tuy nhiên, văn hóa không thể đứng ngoài mà phải ở trong chính trị, tức là văn hóa phải phục vụ nhiệm vụ chính trị; đồng thời mọi hoạt động của tổ chức và chính trị phải có hàm lượng văn hóa Để làm rõ vấn đề văn hóa phục vụ chính trị, ta có thể xem qua các tác phẩm thơ ca thể hiện tình yêu quê hương đất nước, lòng căm thù giặc, ngợi ca kháng chiến như Cảnh khuya, Rằm tháng Giêng của Hồ Chí Minh, Tây tiến của Quang Dũng, Việt Bắc của Tố Hữu; những tác phẩm phản ánh chân thật cuộc kháng chiến chống Pháp và cổ vũ khích lệ tinh thần chiến sĩ Hay các bài ca cổ vũ cách mạng như Tiến quân ca của Văn Cao, Đoàn vệ quốc quân của Phan Huỳnh Điểu, Bác đang cùng chúng cháu hành quân của Huy Thục và Tiến về Sài Gòn của Lưu Hữu Phước đã làm nổi bật câu hát hùng hồn, mạnh mẽ, tự hào, cổ vũ tinh thần đấu tranh của các chiến sĩ.
Quan hệ giữa kinh tế với văn hóa:
Trong mối quan hệ với kinh tế, Hồ Chí Minh cho rằng văn hóa thuộc kiến trúc thượng tầng; khi cơ sở hạ tầng xã hội đã được xây dựng, văn hóa mới có điều kiện để hình thành và phát triển Tuy vậy, văn hóa không đứng ngoài mà phải nằm trong kinh tế: nó không hoàn toàn phụ thuộc vào kinh tế mà có vai trò tác động tích cực trở lại nền kinh tế Sự phát triển của chính trị, kinh tế và xã hội sẽ thúc đẩy văn hóa phát triển, và ngược lại, mỗi bước tiến của kinh tế, chính trị và xã hội đều được soi sáng bởi văn hóa.
Quan hệ giữa văn hóa với xã hội:
Giải phóng chính trị đồng nghĩa với giải phóng xã hội và mở ra điều kiện cho sự phát triển của văn hóa Việt Nam Xã hội như thế nào thì văn hóa và nghệ thuật cũng sẽ phản ánh đúng bối cảnh đó Dân tộc Việt Nam có nền văn hóa và nghệ thuật vô cùng phong phú, nhưng dưới chế độ áp bức và nô lệ, văn hóa và nghệ thuật bị kiềm hãm, mất tự do sáng tạo.
Phát triển đất nước không thể thực hiện được nếu thiếu cách mạng giải phóng dân tộc, giành chính quyền về tay nhân dân và giải phóng chính trị, xã hội Đưa Đảng Cộng sản Việt Nam lên địa vị cầm quyền là điều kiện để văn hóa được giải phóng.
Về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu văn hóa nhân loại Bản sắc văn hóa dân tộc là những giá trị văn hóa bền vững của cộng đồng các dân tộc Việt Nam; là thành quả của quá trình lao động, sản xuất, chiến đấu và giao lưu của con người Việt Nam Bản sắc văn hóa dân tộc được nhìn nhận qua hai lớp quan hệ Về nội dung, đó là lòng yêu nước, thương nói; tinh thần độc lập, tự cường, tự tôn dân tộc Về hình thức, cốt cách văn hóa dân tộc biểu hiện ở ngôn ngữ, phong tục, tập quán, lễ hội, truyền thống, cách cảm và nghĩ
Bản sắc văn hóa dân tộc chứa đựng giá trị lớn và có một ý nghĩa quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Nó phản ánh những nét độc đáo, đặc tính dân tộc Nó là ngọn nguồn đi tới chủ nghĩa Mác - Lênin Hồ Chí Minh nói rằng, âm nhạc dân tộc ta rất độc đáo, phải khai thác và phát triển lên; rằng, những người cộng sản chúng ta rất quý trọng cổ điển, có nhiều dòng suối tiến bộ chảy từ những ngọn nguồn cổ điển đó; vì vậy, trách nhiệm của con người Việt Nam là phải trân trọng, khai thác, giữ gìn, phát huy, phát triển những giá trị của văn hóa dân tộc, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ cách mạng của từng giai đoạn lịch sử Theo Người: “Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” 1 Đây không chỉ là một lời kêu gọi, mà còn là một chân lý, một khoa học và một thẩm mỹ Bác nói “tường tận” rộng mà sâu: phải biết tường tận, rõ ràng, cụ thể Không dạy cho thế hệ tương lai về lịch sử là có lỗi với lịch sử Bác Hồ dạy chúng ta phải học, phải hiểu, biết rõ, đặc biệt là cội nguồn lịch sử của Việt Nam Đây không chỉ là lời kêu gọi, là yêu cầu của Bác Hồ đối với toàn thể dân tộc Việt Nam mà về cơ bản, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần có quyết sách rõ ràng để toàn thể nhân dân Việt Nam, mà nhất là các em học sinh chuyên Sử Việt Nam phải hiểu Bởi vì lịch sử là thứ thuộc về quá khứ, không có quá khứ thì sẽ không có hiện tại và tương lai “Biết” quá khứ để rút ra những bài học xương máu về giá trị con người, đạo đức, lối sống; hiểu được nỗi thống khổ của dân tộc và giá trị vô giá của việc có được như ngày hôm nay;
1 Hồ Chí Minh (1941), Lịch sử nước ta, Nxb Việt Nam tuyên truyền bộ, Hà Nội.
Chúng ta cần có ý chí quyết tâm cao để xây dựng, bảo vệ và tái thiết đất nước; đồng thời phát huy những truyền thống quý báu và lòng tự hào dân tộc chính đáng của nhân dân ta để làm động lực và nền tảng cho mọi bước phát triển.
Trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, ta cần biết tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại và xem tiếp biến văn hóa (tiếp nhận và biến đổi) như một quy luật của sự phát triển văn hóa Theo Hồ Chí Minh, văn hóa Việt Nam bị ảnh hưởng lẫn nhau giữa Đông và Tây, ta học hỏi những gì tốt từ hai phương để hình thành một nền văn hóa Việt Nam có tinh thần thuần Việt và phù hợp với tinh thần dân chủ Mục đích của tiếp thu văn hóa là làm giàu cho văn hóa Việt Nam bằng cách kết hợp kinh nghiệm hay của văn hóa cổ kim, từ đó trau dồi cho nền văn hóa Việt Nam thật sự mang bản sắc riêng Nội dung tiếp thu mang tính toàn diện, bao quát mọi mặt và tất cả các khía cạnh, với tiêu chí học hỏi cái hay, cái tốt ở bất cứ đâu Mối quan hệ giữa giữ gìn cốt cách dân tộc và tiếp thu văn hóa nhân loại là phải lấy văn hóa dân tộc làm gốc làm nền tảng để tiếp thu và biến đổi văn hóa thế giới.
Hồ Chí Minh chú trọng lọc tinh hoa văn hóa nhân loại và nhấn mạnh với một nhà văn Liên Xô rằng không phải bỏ văn hóa nào, kể cả văn hóa Pháp, mà là mở rộng kiến thức về văn hóa thế giới và văn hóa của các nước khác, đặc biệt là văn hóa Xô Viết mà ta đang thiếu, đồng thời tránh trở thành kẻ sao chép máy móc; việc nghiên cứu toàn diện các nền văn hóa khác giúp ta có thể đóng góp nhiều hơn cho văn hóa của chính mình, và ta vừa phát huy vốn quý của dân tộc vừa học hỏi văn hóa tiên tiến của các nước, chỉ những người cách mạng chân chính mới thâu tóm được những hiểu biết quý báu của quá khứ để lấy cái hay của người khác và trả lại cho cộng đồng; tiêu chí tiếp thu là học những cái hay, cái tốt, lấy văn hóa dân tộc làm gốc làm nền tảng cho việc tiếp thu văn hóa nhân loại; nhận xét về hiện tượng văn hóa Hồ Chí Minh, một nhà báo Mỹ cho rằng Người không phải là người dân tộc chủ nghĩa hẹp hòi mà là người yêu mến văn hóa Pháp đồng thời chống thực dân.
1 Hồ Chí Minh (1997), Về văn hóa, Bảo tàng Hồ Chí Minh Nxb Hà Nội, tr.350.
2 Hồ Chí Minh (1981), Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận, Nxb Văn học, Hà Nội, tr.516-517
Pháp, một con người biết coi trọng những truyền thống cách mạng Mỹ trong khi Mỹ phá hoại đất nước cụ” 1
Những phân tích trên làm rõ cách Hồ Chí Minh tiếp cận văn hóa và quan niệm về mối quan hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác: với chính trị, văn hóa phục vụ nhiệm vụ chính trị; với kinh tế, văn hóa đóng vai trò là kiến trúc thượng tầng định hình nền kinh tế; với xã hội, văn hóa phản ánh trạng thái của xã hội và xã hội như thế nào thì văn hóa sẽ như vậy.
Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa
Văn hóa là mục tiêu, động lực của sự nghiệp cách mạng
Văn hóa là mục tiêu của cách mạng Việt Nam, với độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Như vậy, cùng với chính trị, kinh tế và xã hội, văn hóa nằm trong mục tiêu chung của toàn bộ tiến trình cách mạng và là yếu tố then chốt trong việc xây dựng một nước độc lập, dân chủ và tiến bộ xã hội.
Theo quan điểm Hồ Chí Minh, văn hóa là mục tiêu của xã hội, thể hiện quyền sống, quyền sung sướng, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc; đó là khát vọng của nhân dân về các giá trị chân – thiện – mỹ và là nền tảng cho một xã hội dân chủ, công bằng và văn minh, nơi ai cũng được ăn no mặc ấm và được học hành, đồng thời đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được chăm lo và không ngừng nâng cao để con người phát triển toàn diện Hồ Chí Minh đã đặt nền tảng cho một xã hội phát triển bền vững với ba trụ cột là kinh tế bền vững, xã hội công bằng và bảo vệ môi trường Từ di sản của Người, chúng ta có thể nhận thức rõ các mục tiêu của Chương trình nghị sự XXI, một phần quan trọng của chiến lược phát triển bền vững.
Văn hóa là động lực thúc đẩy phát triển đất nước, thể hiện qua sự kết hợp của động lực vật chất và tinh thần, của động lực cộng đồng và cá nhân, và của nội lực với ngoại lực; tất cả quy tụ ở con người và có thể được xem xét dưới góc độ văn hóa để giải thích quá trình biến đổi xã hội Tuy nhiên, khi tiếp cận các lĩnh vực văn hóa, cần nhận diện sự giao thoa giữa yếu tố vật chất và tinh thần, vai trò của cộng đồng và của từng cá nhân, cùng với nguồn lực nội lực và ngoại lực để hiểu rõ động lực phát triển và tác động của văn hóa lên tiến trình đổi mới.
1 Trần Văn Giàu (1993), Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, tr.331.
8 cụ thể trong tư tưởng Hồ Chí Minh, động lực có thể nhận thức ở các phương diện chủ yếu sau:
Một là, văn hóa chính trị là một trong những động lực có ý nghĩa soi đường cho quốc dân đi, lãnh đạo quốc dân để thực hiện độc lập, tự cường, tự chủ Tư duy biện chứng, độc lập, tự chủ, sáng tạo của cán bộ, đảng viên là một động lực lớn dẫn đến tư tưởng và hành động cách mạng có chất lượng khoa học và cách mạng
Văn hóa văn nghệ đóng vai trò thiết yếu trong việc nâng cao lòng yêu nước, nuôi dưỡng lý tưởng và tình cảm cách mạng Thông qua các tác phẩm nghệ thuật và hoạt động văn hóa, nó thắp sáng sự lạc quan, tăng cường ý chí và quyết tâm, đồng thời củng cố niềm tin vào thắng lợi cuối cùng của cách mạng.
Văn hóa giáo dục diệt giặt dốt và xóa mù chữ giúp mỗi người nắm bắt quy luật phát triển của xã hội và nâng cao nhận thức về quá trình đổi mới Với sứ mệnh “trồng người”, văn hóa giáo dục đào tạo nên những con người mới, những cán bộ mới và nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự nghiệp cách mạng.
Văn hóa đạo đức và lối sống lành mạnh nâng cao phẩm giá con người, hướng họ tới các giá trị chân – thiện – mỹ Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, đạo đức là gốc của người cách mạng, và mọi thành công hay thất bại đều phụ thuộc cán bộ có thấm nhuần đạo đức cách mạng hay không Nhận thức này cho thấy văn hóa đạo đức không chỉ là chuẩn mực mà còn là động lực lớn thúc đẩy cách mạng phát triển.
Văn hóa là một mặt trận
Văn hóa là một trong bốn nội dung chính của đời sống kinh tế - xã hội, có vai trò quan trọng tương đương với các lĩnh vực kinh tế, chính trị và xã hội; mặt trận văn hóa là một lĩnh vực độc lập nhưng có mối quan hệ mật thiết với các lĩnh vực khác và phản ánh tính chất cam go của hoạt động văn hóa Đây là cuộc đấu tranh cách mạng trên lĩnh vực văn hóa - tư tưởng, với nội dung phong phú và sự đấu tranh trên các lĩnh vực tư tưởng, đạo đức và lối sống của các hoạt động văn nghệ, báo chí và công tác lý luận, đặc biệt là định hướng các giá trị chân - thiện - mỹ của văn hóa nghệ thuật Mặt trận văn hóa là cuộc chiến trên lĩnh vực văn hóa; nghệ sĩ được xem như chiến sĩ trên mặt trận ấy, cùng với các chiến sĩ khác có nhiệm vụ phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân Để thực hiện nhiệm vụ, chiến sĩ nghệ thuật cần có lập trường tư tưởng vững vàng; ngòi bút là vũ khí sắc bén trong sự nghiệp phò chính trừ tà và phải bám sát cuộc sống.
Văn nghệ được hình thành trên 9 thực tiễn, đi sâu vào quần chúng để phê bình nghiêm khắc những thói xấu như tham ô, lười biếng, lãng phí và quan liêu, đồng thời ca tụng những người tốt việc tốt nhằm làm gương cho ngày nay và giáo dục con cháu đời sau Đó chính là chất thép của văn nghệ, thể hiện theo tinh thần “kháng chiến hóa văn hóa, văn hóa hóa kháng chiến”.
Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh rằng dân tộc ta là một dân tộc anh hùng và thời đại ta là một thời đại vẻ vang; vì vậy chiến sĩ văn nghệ cần sáng tác những tác phẩm xứng đáng với tinh thần anh hùng của dân tộc và với thời đại vẻ vang đang có.
Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân
Tư tưởng Hồ Chí Minh phản ánh khát vọng hạnh phúc của nhân dân và coi văn hóa là công cụ phục vụ nhân dân Theo Người, mọi hoạt động văn hóa phải trở về với cuộc sống thực tại của quần chúng, phản ánh đúng tư tưởng và khát vọng của họ để văn hóa thực sự gắn với đời sống xã hội.
Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân đòi hỏi miêu tả sống động, thật và hùng hồn để trả lời các câu hỏi căn bản: viết cho ai, mục đích viết là gì, lấy tài liệu ở đâu và viết theo hướng nào Cách viết phải thiết thực, tránh lối văn rau muống, hạn chế dùng chữ hoa mỹ vô nghĩa; nói ít nhưng thấm và chắc chắn để quần chúng dễ hiểu và đồng thuận Từ trong quần chúng ra, về sâu trong quần chúng, trên cơ sở ấy định hướng giá trị cho quần chúng.
Chiến sĩ văn hóa phải hiểu sâu và đánh giá đúng quần chúng, bởi quần chúng là nguồn lực sáng tác rất hay, cung cấp cho các nhà hoạt động văn hóa những tư liệu quý giá Quần chúng là những người thẩm định khách quan, trung thực và chính xác các sản phẩm văn nghệ Nhân dân phải là những người được hưởng thụ các giá trị văn hóa.
Quan điểm Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới
Giai đoạn trước cách mạng Tháng Tám năm 1945
Ngay từ những ngày đầu hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh đã lên tiếng tố cáo nền giáo dục thực dân và chính sách ngu dân của Pháp ở Việt Nam, đồng thời thể hiện mối quan tâm sâu sắc đến việc xây dựng một xã hội mới tốt đẹp Trong Chánh cương vắn tắt (1930), Người nêu rõ phương hướng và các bước để thực hiện mục tiêu đổi đời ấy.
10 diện xã hội lên hàng đầu, trong đó đề cập “nam nữ bình quyền”, “phổ thông giáo dục theo công nông hoá”
Tháng 8/1943, Hồ Chí Minh gắn ý nghĩa của văn hóa với việc xây dựng nền văn hóa dân tộc qua năm nội dung chủ đạo: xây dựng tâm lý độc lập tự cường; xây dựng quản lý đạo đức (biết hy sinh bản thân, làm lợi cho quần chúng); xây dựng xã hội (mọi sự nghiệp đều hướng tới phúc lợi của nhân dân); xây dựng chính trị (dân quyền); và xây dựng kinh tế.
Trong kháng chiến chống thực dân Pháp
Khi cả dân tộc bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ, gian khổ, năm 1943, đồng chí Trường Chinh, Tổng Bí thư của Đảng vận dụng các quan điểm của chủ nghĩa Mác, của Đảng ta và lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã soạn thảo Đề cương Văn hóa Việt Nam (còn gọi Đề cương Văn hóa 1943) Lần đầu tiên Đảng Cộng sản Việt Nam đưa ra một cương lĩnh văn hóa, mà ở đó nội dung, tính chất, tổ chức, định hướng phát triển của một cuộc cách mạng văn hóa chỉ có thể gắn với cuộc cách mạng giải phóng dân tộc và tương lai của nền văn hóa ấy sau khi cách mạng đã thành công Đề cương Văn hóa Việt Nam (1943) xác định xây dựng nền văn hóa Việt Nam (bao gồm cả tư tưởng, học thuật, nghệ thuật), “sẽ do cách mạng dân chủ giải phóng thắng lợi mà được cởi mở xiềng xích và sẽ đuổi kịp văn hóa tân dân chủ thế giới”; khẳng định ba nguyên tắc: “Dân tộc hóa”; “Đại chúng hóa”; “Khoa học hóa”; sự nghiệp văn hóa là của toàn dân, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng; khẳng định rõ tính chất nền văn hóa mới Việt Nam là “dân tộc về hình thức, tân dân chủ về nội dung” Đề cương văn hoá đã vạch ra phương hướng đấu tranh đúng đắn chống thực dân, phát xít, xây dựng đường lối văn hoá mới của Đảng, tập hợp các nhà văn hoá, trí thức để tham gia sự nghiệp giải phóng dân tộc Đề cương văn hoá Việt Nam là văn kiện chính thức đầu tiên của Đảng về công tác văn hoá, văn nghệ, phân tích đúng đắn tình hình đời sống văn hoá dưới ách Pháp - Nhật, vạch ra đường lối văn hóa cách mạng và những nhiệm vụ trước mắt, tiến tới xây dựng nền văn hoá dân tộc, nhân dân Năm 1943, Hội Văn hoá Cứu quốc ra đời, cơ quan ngôn luận của Hội là Tạp chí Tiên phong số 1 ra tháng 7-1944 Thời gian này, Đảng ta đề ra nhiệm vụ vận động tầng lớp trí thức, học sinh, sinh viên vào hàng ngũ cách mạng Năm 1944, Đảng ta giúp một số trí thức yêu
11 nước, tiến bộ thành lập Đảng Dân chủ Việt Nam Cơ quan ngôn luận của Đảng Dân chủ là tờ Độc lập 1
Trong thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội
Trong thời kỳ nhân dân miền Bắc quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội, Hồ Chí Minh chủ trương xây dựng dựng nền văn hóa có nội dung xã hội chủ nghĩa và tính chất dân tộc
Quan điểm Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới Việt Nam là một nền văn hóa toàn diện, vừa giữ gìn cốt cách văn hóa dân tộc, vừa bảo đảm tính khoa học, tiến bộ và nhân văn Thực chất tư tưởng của Người về nền văn hóa Việt Nam thể hiện sự thống nhất ở ba mặt: thứ nhất là củng cố, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc; thứ hai là khắc phục những thiếu hụt của văn hóa truyền thống; và thứ ba nhấn mạnh sự phối hợp giữa truyền thống và hiện đại để nền văn hóa Việt Nam phát triển một cách toàn diện.
Cuối cùng, là tạo ra những giá trị của nền văn hoá tương lai, hoàn thiện nhân cách, hướng con người tới chân, thiện, mỹ
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đánh giá cao vai trò của văn hóa trong sự nghiệp cách mạng, mở đường cho xây dựng nền văn hóa mới Việt Nam và chăm lo phát triển đạo đức, xây dựng con người; Người là biểu tượng tiêu biểu của sự kết hợp bền vững giữa kế thừa truyền thống văn hóa của dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, nơi tính dân tộc được kết hợp hài hòa với tính nhân loại trong văn hóa Nhờ đó, Người đã đưa văn hóa dân tộc Việt Nam tiến tới văn hóa nhân loại và thời đại, một hiện tượng chưa từng có trong lịch sử Việt Nam.
Liên hệ đến việc phát huy vai trò của sinh viên trong xây dựng nền văn hóa
Thực trạng về việc phát huy vai trò của sinh viên trong xây dựng nền văn hóa mới tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc ở Việt Nam hiện nay
2.1.1 Ưu điểm về việc phát huy vai trò của sinh viên trong xây dựng nền văn hóa mới tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc ở việt nam hiện nay
Thứ nhất, sinh viên là nguồn nhân lực quan trọng của tương lai Trong mọi giai đoạn lịch sử, thanh niên và sinh viên luôn là lực lượng xã hội chủ chốt, đóng vai trò then chốt trong sự phát triển kinh tế, khoa học và văn hóa Đầu tư cho giáo dục đại học và nâng cao chất lượng đào tạo giúp sinh viên trở thành nguồn nhân lực chất lượng cao, có kỹ năng thích ứng với thị trường lao động biến đổi nhanh và chuẩn bị cho cuộc cách mạng công nghệ 4.0 Việc xây dựng môi trường học tập hiện đại, kết nối giữa lý thuyết và thực tiễn, cũng như tạo điều kiện trải nghiệm thực tế sẽ phát huy tiềm năng của sinh viên, khơi dậy sáng tạo và tinh thần trách nhiệm xã hội, từ đó góp phần nâng cao năng suất và đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
1 Ban tuyên giáo trung ương (2010), Lịch sử 80 năm ngành Tuyên giáo của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, trang 35
2 Bộ giáo dục và đào tạo (2021), Giáo trình tư tưởng hồ chí minh, Nhà xuất bản chính trị quốc gia sự thật, tr218.
Có 12 yếu tố quyết định tương lai của đất nước, trở thành nền tảng cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Kế thừa và phát huy những giá trị của Chủ nghĩa Mác – Lênin được xem như kim chỉ nam cho quá trình tìm đường cứu nước và lãnh đạo cách mạng, đồng thời gắn lý luận với thực tiễn để định hướng phát triển bền vững Những yếu tố này nhấn mạnh sự liên tục giữa truyền thống cách mạng và khát vọng đổi mới, tạo sự đồng thuận xã hội, tăng cường sức mạnh quốc gia và khả năng tự lực tự cường của dân tộc trước mọi thử thách.
Hồ Chí Minh luôn đặt thanh niên ở vị trí then chốt trong sự nghiệp cách mạng của Đảng và của dân tộc, xem đây là lực lượng xung kích, động lực dẫn đường cho mọi phong trào và chiến lược phát triển đất nước Người gửi gắm niềm tin vững chắc vào thế hệ trẻ, khẳng định thanh niên là lớp người mạnh mẽ, nhiệt huyết và có ý thức trách nhiệm cao với đất nước Với tầm nhìn của Người, thanh niên không chỉ là tương lai mà còn là nhân tố hiện tại, sẵn sàng rèn luyện, thích ứng và tiên phong trong mọi khó khăn để thực hiện mục tiêu độc lập, tự do và hạnh phúc cho dân tộc.
Tuổi trẻ Việt Nam xung phong trong công cuộc phát triển kinh tế và văn hóa, đồng thời tích cực tham gia sự nghiệp xây dựng Chủ nghĩa Xã hội Trong đó, thanh niên, bao gồm sinh viên, được khẳng định là lực lượng cách mạng hùng hậu, là bộ phận quan trọng của dân tộc và là lớp người kế tục sự nghiệp cách mạng của cha anh.
Trong quá trình xây dựng Chủ nghĩa Xã hội ở Việt Nam hiện nay, thanh niên, đặc biệt là sinh viên, được đặt ở vị trí hàng đầu Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Bình Minh cho biết thế hệ trẻ Việt Nam đang có nhiều vận hội, lựa chọn và thuận lợi chưa từng có Theo ông, thế giới có khoảng 1,8 tỷ thanh niên, còn khu vực Đông Nam Á có tới 65% dân số dưới 35 tuổi; Việt Nam là một trong những nước có dân số trẻ nhất thế giới và đang bước vào thời kỳ dân số vàng Chưa bao giờ Việt Nam có lực lượng thanh niên đông đảo như hiện nay, với khoảng 24 triệu thanh niên trong nước và ngoài nước Theo nhiều nghiên cứu của các tổ chức quốc tế, tầng lớp thanh niên đang và sẽ được hưởng lợi từ các xu thế mới và các dịch chuyển lớn trên toàn cầu khi chúng diễn ra.
Sinh viên trẻ với sự năng động và sáng tạo là nguồn lực then chốt cho mọi đổi mới trong kinh tế và giáo dục Họ không chỉ là những người tiên phong mà còn biến những ý tưởng độc đáo thành hiện thực bằng tinh thần chủ động tìm kiếm cơ hội thay vì chờ đợi Với nền đào tạo vừa toàn diện vừa chuyên sâu, sinh viên tham gia ở nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội đất nước, đóng góp vào sự phát triển bền vững Trong học tập, họ liên tục đổi mới phương pháp tiếp cận kiến thức để tối ưu hóa lượng kiến thức tiếp thu, tự đọc sách, tự nghiên cứu và khai thác thông tin từ mọi nguồn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thầy cô Nhờ sự ham học hỏi và khả năng tự lực, thế hệ trẻ có thể định hình tương lai và tạo ra nhiều cơ hội thịnh vượng cho cộng đồng.
1 Việt Dũng (2020), Sinh viên phải là người định hình tương lai của đất nước, https://bit.ly/3VCwsJO, truy cập ngày 19/10/2022
Sự năng động của sinh viên thể hiện qua việc tham gia các hoạt động xã hội và từ thiện, và qua tinh thần học hỏi cũng như sự chủ động cập nhật thông tin Với nguồn năng lượng dồi dào của tuổi trẻ, sinh viên luôn nắm bắt những kiến thức bổ ích và cập nhật những thay đổi, xu hướng phát triển mới nhất của xã hội Những đặc tính này là nền tảng để hình thành một thế hệ trẻ đầy tiềm năng và hy vọng cho nước nhà.
Thứ ba, thúc đẩy tinh thần yêu nước tại giới trẻ Lòng yêu nước được dân tộc Việt
Nam nuôi dưỡng từ đời này qua đời khác, dù có biến đổi nhưng không bao giờ mất đi Những thanh niên đó, đứng trước tiếng gọi của non sông và thời đại, sớm muộn cũng sẽ nhận thức được về vai trò và nghĩa vụ của mình Lúc ấy, chính lòng yêu nước sẽ nâng đỡ họ, đưa họ vượt qua những xấu xa, cám dỗ và làm được nhiều việc có ích cho bản thân – xã hội Trong tương lai, khi trưởng thành, chắc chắn lực lượng sinh viên sẽ còn cống hiến được nhiều hơn nữa Lòng yêu nước truyền thống của cha ông sẽ được phát huy để dù là ở đâu hay bất cứ lúc nào, khi đó, nó cũng sẽ trở thành nguồn động lực mạnh mẽ thúc đẩy thanh niên Việt Nam đạt được những thành tích diệu kỳ, thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đem lại vinh quang cho Tổ quốc 1
2.1.2 Khuyết điểm về việc phát huy vai trò của sinh viên trong xây dựng nền văn hóa mới tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc hiện nay
Văn hóa tiên tiến là nền văn hóa dựa trên các giá trị cao đẹp của dân tộc và thời đại, thể hiện tinh thần dân chủ và tiến bộ, đồng thời tôn trọng quyền sống, quyền làm người và quyền mưu cầu hạnh phúc Thứ nhất, thấm nhuần chủ nghĩa nhân văn cách mạng với lõi là lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội theo Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, vì hạnh phúc và sự phát triển phong phú, tự do, toàn diện của con người trong mối quan hệ hài hòa giữa cá nhân và cộng đồng, giữa xã hội và tự nhiên, lấy giải phóng con người làm mục tiêu cao nhất Thứ hai, dựa trên nền giáo dục phổ cập có trình độ cao và nền khoa học – kỹ thuật tiến bộ đủ sức giải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện tại, hướng tới sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước Thứ ba, phải tiến kịp và hòa nhập với trình độ phát triển của văn minh nhân loại Thứ tư, phải xây dựng được một nền văn hóa tiên tiến có tính tự chủ, sáng tạo và bền vững, đóng góp vào sự phát triển toàn diện của con người và củng cố vị thế của đất nước trên trường quốc tế.
1 Phạm Linh (2019), Thế hệ trẻ ngày nay cần thể hiện tinh thần yêu nước như thế nào, https://bit.ly/3EeZZmE, truy cập ngày 19/10/2022
14 cơ sở kết cấu hạ tầng văn hóa, xã hội đang được từng bước hiện đại hóa, phục vụ hiệu quả cho sự phát triển bền vững và tăng cường khả năng tiếp cận của cộng đồng Nền văn hóa tiên tiến không chỉ thể hiện ở nội dung mà còn ở hình thức biểu hiện và phương tiện truyền tải nội dung, giúp lan tỏa giá trị văn hóa tới mọi tầng lớp xã hội.
Nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc là nền văn hóa chứa đựng những yếu tố tạo ra sức sống, bản lĩnh dân tộc, bao gồm những giá trị bền vững, những tinh hoa của dân tộc Việt Nam được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường của dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân – gia đình – xã hội – Tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lí, đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động, tinh tế trong ứng xử, giản dị trong lối sống
Thông qua Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ 5 (Khóa VIII) và Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ 9 (Khóa XI), và tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng, nhấn mạnh xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và phát triển con người Việt Nam Kế thừa các giá trị truyền thống, mục tiêu là kết hợp văn hóa với tiến bộ khoa học và công nghệ để hình thành nền văn hóa có sức sống mạnh mẽ, bản sắc riêng và đóng vai trò then chốt trong quá trình hội nhập và phát triển đất nước Việc chăm lo cho con người Việt Nam được xem là động lực chủ yếu nhằm nâng cao dân trí, đạo đức và tinh thần tự lực Các nghị quyết này nhấn mạnh sự đồng bộ giữa xây dựng nền văn hóa và xây dựng con người, nhằm thúc đẩy đổi mới, phát triển bền vững và bảo vệ Tổ quốc.
Nam phát triển toàn diện đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước và bảo vệ vững chắc Tổ quốc xã hội chủ nghĩa” 1 Văn hóa là linh hồn của một dân tộc, là ý chí của ông cha ta được truyền qua từ đời này sang đời khác Là thanh niên trong thời đại mọi thứ đều có thể kết nối với nhau, sự giao thoa văn hóa diễn ra mạnh mẽ, chúng ta cần phải biết tiếp thu một cách chọn lọc, chọn ra những điều tốt đẹp, mới mẻ để học hỏi thay đổi những cái lạc hậu Đưa con người Việt Nam tiến dần đến “chân - thiện - mỹ”, sẵn sàng cho việc bước sang giai đoạn Chủ nghĩa Cộng Sản Và trong quá trình đón nhận những điều mới mẻ từ khắp thế giới, chúng ta cần phải gạt bỏ đi những văn hóa trái với thuần phong mỹ tục của dân tộc, đi ngược lại tư tưởng của Bác Hồ, cũng như sai lệch với chủ nghĩa Mác-Lênin Việc lấy tư tưởng của Bác Hồ về văn hóa, con người và các vấn đề khác chính là kim chỉ nam giúp cho thế hệ trẻ không bị dụ dỗ bởi các thế lực ngoại lai
Nguyễn Phú Trọng cho rằng văn hóa là bản sắc của dân tộc; văn hóa còn thì dân tộc còn, văn hóa mất thì dân tộc mất Theo quan điểm của Tổng Bí thư, văn hóa không chỉ là kho tàng giá trị tinh thần mà còn là yếu tố quyết định sự tồn vong của dân tộc, ảnh hưởng tới sự phát triển và ổn định của đất nước Vì vậy việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy văn hóa được xem là chìa khóa để duy trì bản sắc dân tộc và đảm bảo tương lai bền vững cho quốc gia.
Giải pháp để phát huy vai trò của sinh viên trong xây dựng nền văn hóa mới tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc ở Việt Nam hiện nay
2.2.1 Giải pháp để phát huy vai trò của sinh viên trong xây dựng nền văn hóa mới tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc ở Việt Nam hiện nay
Một là, giúp sinh viên nhận thức rõ về tầm quan trọng của việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc
Thế giới đang bước vào cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đặt nước ta trước thách thức mới về văn hóa: vừa phát triển toàn diện để bắt kịp sự tiến bộ của các nước tiên tiến, vừa giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Trước khó khăn ấy, các cấp, ngành cần nhận thức đầy đủ và triển khai hiệu quả mục tiêu xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng tới chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học Văn hóa thực sự trở thành nền tảng cho sự phát triển bền vững của đất nước và con người Việt Nam.
1 Nguyễn Hải Sinh (2021), Xây dựng lối sống văn hóa cho sinh viên trong bối cảnh hiện nay, https://bit.ly/3Ts8AXi, truy cập ngày 19/10/2022
21 tảng tinh thần là xương sống cho sự vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh bảo đảm phát triển bền vững và bảo vệ Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Chính vì vậy, sinh viên cần tự đặt cho mình câu hỏi: với vai trò là trí thức tương lai của đất nước, mình đã và sẽ làm gì để góp phần phát triển đất nước, gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc? Để trả lời câu hỏi ấy, mỗi sinh viên phải tự phấn đấu, rèn luyện, tự trau dồi các kỹ năng thiết yếu, không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn và nghiệp vụ, nỗ lực vì lợi ích chung của cộng đồng và sự phát triển của bản thân Quan trọng hơn, các bạn trẻ cần xây dựng bản lĩnh văn hóa, tìm hiểu và tiếp thu các phong tục, truyền thống quý báu của dân tộc, sẵn sàng đấu tranh với những hoạt động và sản phẩm văn hóa không lành mạnh.
Hai là, phải xây dựng các chương trình, kế hoạch cụ thể để phát huy vai trò của sinh viên
Các đơn vị, các cấp, ngành cần thiết phải đề ra một chương trình, chiến lược cụ thể, thống nhất mới phát huy tối đa được vai trò của sinh viên trong quá trình xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Bên cạnh đó, cần xây dựng các chuẩn mực về văn hóa, củng cố và tiếp tục xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phong phú, đa dạng Tiếp tục đẩy mạnh việc giáo dục, bồi dưỡng đạo đức, lối sống có văn hóa cho sinh viên góp phần giữ gìn và phát triển những giá trị truyền thống của văn hóa, con người Việt Nam: Đó là truyền thống yêu nước chống giặc ngoại xâm, sáng tạo trong hoạt động lao động sản xuất, “uống nước nhớ nguồn”, “tôn sư trọng đạo”, “lá lành đùm lá rách”…Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh cho sinh viên phát triển nhân cách và tài năng: môi trường gia đình đầm ấm, hạnh phúc, yêu thương giúp đỡ nhau; môi trường nhà trường đoàn kết, an toàn, nhiều cơ hội phát triển tri thức; môi trường xã hội ổn định, an toàn, tạo niềm tin Một số hoạt động tiêu biểu có thể kể tên như chiến dịch Mùa Hè Xanh, chiến dịch Hành Trình Tuổi Trẻ, Vui hội trăng rằm, Mang Tết đến cho người nghèo,…Thầy cô tại trường học có thể dạy dỗ cho sinh viên những bài học về tri thức nhưng chỉ tại các hoạt động xã hội, sinh viên mới học được cách làm người Tại đây, sau khi trải nghiệm những hoạt động “đổ mồ hôi, sôi nước mắt”, lớp trẻ mới có thể thấu hiểu được thế nào là tình yêu thương, sự đồng cảm, không chỉ với bố mẹ mà còn là đối với tất cả mọi người xung quanh
Tiếp tục hoàn thiện và phát huy hệ thống thiết chế văn hóa như các câu lạc bộ, nhà văn hóa và các cơ sở liên quan—nơi tổ chức tuyên truyền, phổ biến các nhiệm vụ chính trị, xã hội của các tỉnh, thành phố trên cả nước nhằm giáo dục, nâng cao ý thức cảnh giác và đấu tranh với những luận điệu sai trái, chống phá cách mạng, Đảng, Nhà nước và âm mưu diễn biến hòa bình của các thế lực thù địch Những thiết chế văn hóa này tạo điều kiện cho sinh viên đóng góp ý kiến với cấp ủy, chính quyền về các vấn đề chính trị, văn hóa, xã hội đang diễn ra, từ đó giúp các bạn nắm rõ pháp luật, giảm thiểu tệ nạn xã hội và phát huy, gìn giữ bản sắc văn hóa của các dân tộc.
Ba là, tổ chức các cuộc hội thảo, giao lưu về văn hóa cho sinh viên
Hội thảo là buổi gặp gỡ của một nhóm người có chung mối quan tâm về một vấn đề nhất định, được tổ chức tại một địa điểm và thời gian cụ thể Các hội thảo thường tập trung vào các vấn đề nóng được công chúng và dư luận quan tâm, như kinh tế - xã hội, môi trường, nghề nghiệp và dân số Đây đồng thời là nơi gặp gỡ, trao đổi thông tin và thiết lập các mối quan hệ giữa những người có học vấn cao trong nhiều lĩnh vực Khi các trường đại học, cao đẳng hoặc các nhà tài trợ hảo tâm tổ chức các chương trình giao lưu về văn hóa nghệ thuật cho sinh viên trong nước và quốc tế, đó là nguồn động lực tuyệt vời, góp phần thúc đẩy tinh thần yêu nước và truyền thống cách mạng của dân tộc Bên cạnh đó, các cuộc gặp gỡ này là sân chơi bổ ích giúp sinh viên học hỏi, trao đổi kiến thức và hoàn thiện kỹ năng Những bài học quý giá và các mối quan hệ mới có thể trở thành hành trang quý giá cho sự phát triển của mỗi sinh viên trong hành trình phía trước.
Bốn là, phát huy tính tích cực và chủ động của sinh viên
Tích cực trong giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa trong quá trình hội nhập Cần tiếp tục đẩy mạnh việc giáo dục tư tưởng, đạo đức, tác phong sống trong sinh viên và coi đây là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách, cần thường xuyên thực hiện tốt Đẩy mạnh tổ chức các cuộc thi tìm hiểu liên quan lịch sử hào hùng, truyền thống văn hóa của đất nước, của quê hương Từ đó, giúp sinh nhận thấy trách nhiệm của công dân đối với dân tộc, với Tổ quốc là phải tiếp thu những truyền thống quý báu của dân tộc, quảng bá vẻ đẹp về đất nước, con người Việt Nam với thế giới
Tích cực trong quá trình tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại Không những giúp sinh viên hiểu được trách nhiệm giữ gìn và phát huy truyền thống dân tộc Bên cạnh đó, giúp sinh viên có trách nhiệm xây dựng và phát triển đất nước trong quá trình CNH, HĐH đất nước, để đất nước Việt Nam sánh vai kịp với các cường quốc trên thế giới Để có được điều đó, sinh viên cần trang bị cho mình những tri thức mới của thời đại, phải chủ động, tích cực trong quá trình giao lưu, hội nhập tiếp thu tinh hoa, văn hóa của thế giới
Năm là, xây dựng tinh thần cảnh giác, tích cực đấu tranh chống lại âm mưu chống phá của các thế lực thù địch trên mặt trận tư tưởng và văn hóa
Góp phần nâng cao sức đề kháng cho toàn xã hội, trước hết cho thanh niên và sinh viên, trước âm mưu diễn biến hòa bình của các thế lực thù địch Sự nghiệp xây dựng đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa đang chịu sự phá hoại từ các thế lực thù địch thông qua nhiều hoạt động nhằm tha hóa thế hệ trẻ Chúng mong biến thanh niên, sinh viên thành những người ích kỷ, thực dụng, chỉ chạy theo lợi ích vật chất và làm phai nhạt lý tưởng cách mạng Họ cổ súy mất gốc, lai căng và quay lưng với truyền thống Vì vậy, ngoài phát triển kinh tế, chúng ta phải chú trọng công tác tư tưởng, văn hóa và tạo dựng môi trường xã hội lành mạnh, trong đó xây dựng lối sống mới và con người mới cho thế hệ sinh viên mang ý nghĩa đặc biệt đối với tương lai đất nước.
Sáu là, đào tạo thanh niên thành lực lượng lao động chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu thời kỳ mới
Hội nhập quốc tế và toàn cầu hóa tiếp tục là xu thế lớn, mở ra thị trường lao động toàn cầu và hình thành công dân toàn cầu Để tận dụng cơ hội này, cần tổ chức các phong trào thi đua cổ vũ, động viên và hỗ trợ sinh viên học tập; nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn, giáo dục nghề nghiệp và kỹ năng nghề nghiệp; đồng thời nâng cao năng lực hội nhập cho người lao động Mỗi thanh niên cần tích cực tự học và học tập suốt đời để nâng cao trình độ văn hóa, khoa học và kỹ thuật, thích ứng với thị trường lao động trong nước và quốc tế Theo PGS.TS Nguyễn Ngọc Vũ, với lợi thế đóng chân tại Đà Nẵng – thành phố năng động – nên tận dụng tối đa tiềm năng địa phương để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và sức cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập.
Theo Th.S Trịnh Thị Thoa (2020), phát huy vai trò của sinh viên trong việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững của đất nước Bài viết nhấn mạnh sinh viên là lực lượng chủ động tham gia vào các hoạt động giáo dục, nghiên cứu và văn hóa, góp phần hình thành các chuẩn mực văn hóa tiến bộ đồng thời bảo tồn và lan tỏa bản sắc dân tộc trong cộng đồng Tham khảo nguồn tin tại https://bit.ly/3C1oqkM, truy cập ngày 19/10/2022 để có cái nhìn tổng quát về sự giao thoa giữa tri thức hiện đại và giá trị truyền thống ở thế hệ trẻ.
Đại học Đà Nẵng, với tiềm năng 24 và đà phát triển mạnh mẽ, xác định nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ sự phát triển vùng và đất nước, trước hết đáp ứng nhu cầu lực lượng theo tinh thần Nghị quyết số 43-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Đà Nẵng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 Về mục tiêu đào tạo, Đại học Đà Nẵng đã chuyển hướng từ đào tạo để có việc làm sẵn sang hun đúc tinh thần khởi nghiệp, sáng tạo, nhằm hình thành thế hệ sinh viên có phẩm chất, tư duy sáng tạo, năng lực làm việc tự chủ, khả năng dẫn dắt và lãnh đạo để không chỉ tự tạo việc làm cho mình mà còn mang lại nhiều cơ hội khởi nghiệp cho cộng đồng; đồng thời nâng cao chất lượng đào tạo sao cho SV tốt nghiệp chủ động thích nghi, hội nhập và cạnh tranh cao trên thị trường lao động trong nước và quốc tế Về ngành nghề, ĐH Đà Nẵng định hướng dựa trên nền tảng giáo dục STEM, kết hợp giữa khoa học công nghệ - kỹ thuật và toán học, tập trung vào các ngành mũi nhọn, công nghệ cao, công nghệ nguồn và các dịch vụ có nhu cầu nhân lực lớn, phù hợp với xu thế toàn cầu hóa và bám sát các lĩnh vực, ngành nghề được Nghị quyết 43-NQ/TW chỉ rõ.
2.2.2 Giải pháp để khắc phục khuyết điểm về việc phát huy vai trò của sinh viên trong xây dựng nền văn hóa mới tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc hiện nay
- Nâng cao việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc đối với học sinh, sinh viên
Trong điều kiện hiện nay, để bồi dưỡng các giá trị văn hóa trong học sinh, sinh viên, đặc biệt là lý tưởng sống, năng lực trí tuệ, đạo đức và bản lĩnh văn hóa con người Việt Nam và hình thành mẫu hình người thanh niên của thời kỳ mới: vừa biết giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, vừa biết làm giàu văn hóa dân tộc bằng những giá trị, những tinh hoa văn hóa nhân loại, là hiện thân tiêu biểu của các giá trị văn hóa Việt Nam…, tham gia tích cực và có hiệu quả việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, cần tập trung vào các giải pháp cơ bản sau:
Để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, nhà trường chú trọng giáo dục chính trị, tư tưởng cùng với truyền thống và bản sắc văn hóa dân tộc, nhằm bồi dưỡng phẩm chất và năng lực cho học sinh, sinh viên Mục tiêu cốt lõi là giáo dục cho học sinh, sinh viên sự tôn trọng và ý thức gìn giữ di sản văn hóa của dân tộc Việc tích hợp sâu sắc giữa giáo dục đạo đức, kiến thức và hoạt động văn hóa giúp hình thành nhân cách, kỹ năng và tư duy chủ động, sẵn sàng đối mặt với thách thức thời đại, đồng thời bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.
1 Ngô Thị Kim Yên(2022) ,Vai trò của sinh viên trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở việt nam hiện nay, https://bit.ly/3fJYMJG, truy cập ngày 19/10/2022