Học tập theo nhóm trong dạy học hóa học vô cơ lớp 10 THPT

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI Đơn vị THPT Thống Nhất A Mã số (Do HĐKH Sở GD ĐT ghi) SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM HỌC TẬP THEO NHÓM TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC VÔ CƠ LỚP 10 THPT (Ghi đầy đủ tên gọi giải pháp SK.

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

Đơn vị THPT Thống Nhất A

Mã số: ………

(Do HĐKH Sở GD & ĐT ghi)

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

HỌC TẬP THEO NHÓM TRONG DẠY HỌC

HÓA HỌC VÔ CƠ LỚP 10 THPT

(Ghi đầy đủ tên gọi giải pháp SKKN)

Người thực hiện: Nguyễn Thị Mỹ Hạnh

Lĩnh vực nghiên cứu:

- Quản lý giáo dục 

- Phương pháp dạy học bộ môn: Hóa học 

(Ghi rõ tên bộ môn)

- Lĩnh vực khác: ……… 

(Ghi rõ tên lĩnh vực)

Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN

 Mô hình  Đĩa CD  Phim ảnh  Hiện vật khác

(Các phim ảnh, sản phẩm, phần mềm)

Năm học: 2017 – 2018

BM 01-Bia SKKN

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Cử nhân.

- Năm nhận bằng: 2014

- Chuyên ngành đào tạo: Sư phạm Hóa học

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Hóa học

Số năm có kinh nghiệm: ba năm

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:

BM02-LLKHSKKN

M C L C Ụ Ụ

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 4

II CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 5

III TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP 6

1 Mô tả cách thức tổ chức thực hiện 6

2 Phạm vi, đối tượng 25

IV HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI 25

V ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG 26

VI DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 26

Tên SKKN: HỌC TẬP THEO NHÓM TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC VÔ

CƠ LỚP 10 THPT

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Chiến lược phát triển về giáo dục đào tạo trong thời kì công nghiệp hóa –hiện đại hóa đất nước đã được ghi rõ trong báo cáo chính trị Đại hội đại biểu toànquốc lần thứ XI của Đảng: “Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục theo hướngchuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa; đổi mới chương trình, nội dung, phương phápdạy học; đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộquản lý giáo dục, đào tạo Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, coitrọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành”

Đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học là vấn

đề trọng tâm, then chốt hiện nay của ngành giáo dục Với phương châm “Dạy họclấy học sinh làm trung tâm”, người thầy là người tổ chức điều khiển nhằm giúp chohọc sinh tiếp thu tri thức một cách tích cực, chủ động và sáng tạo Kiến thức họcsinh lĩnh hội được phải do chính học sinh đó tự vận động, tư duy, sáng tạo trongquá trình học tập chứ không phải do thuộc lòng từ kiến thức mà người thầy truyềnđạt Để làm được điều đó, giáo viên phải là người nghiên cứu, lựa chọn phươngpháp tổ chức, hướng dẫn có hiệu quả phù hợp với đối tượng học sinh cũng như nộidung giảng dạy

Với đặc thù là một môn khoa học tự nhiên, trong đó có sự kết hợp giữa thựcnghiệm và lý thuyết, hoá học đòi hỏi người học phải có khả năng tự khám phá, tìmtòi, phát hiện và lĩnh hội tri thức Trong quá trình giảng dạy, nếu người giáo viên

sử dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ kích thích, phát huy được khả năng

tự lĩnh hội kiến thức của học sinh Vì vậy, việc nghiên cứu và sử dụng hiệu quả cácphương pháp dạy học tích cực đang là vấn đề hết sức cần thiết Trong đó, phươngpháp dạy học bằng hoạt động nhóm là một trong những phương pháp chủ đạotrong dạy học hiện đại, hướng đến sự phát triển toàn diện của người học

Trong thực tế dạy học Hóa học phổ thông hiện nay, việc tổ chức hoạt độngtheo nhóm đang rất được các nhà giáo quan tâm và sử dụng phổ biến hơn cả, tuynhiên vẫn còn nhiều mặt hạn chế và mang tính ngẫu hứng, chưa có một mô hìnhhoạt động nhóm cụ thể

Ngoài ra, phần hóa vô cơ lớp 10 có thể được xem là cánh cửa đầu tiên đưahọc sinh THPT bước vào thế giới hoá học vô cơ Dù học sinh đã làm quen với kiếnthức vô cơ từ năm lớp 8, lớp 9 nhưng với những định nghĩa trừu tượng, đa dạng,phức tạp, chắc chắn học sinh không tránh khỏi những bỡ ngỡ và khó khăn, đặc biệt

là với những học sinh yếu kém Do đó, việc vận dụng phương pháp dạy học bằnghoạt động nhóm vào dạy học sẽ giúp học sinh dễ dàng lĩnh hội kiến thức, rèn luyệnnăng lực học tập là một vấn đề có ý nghĩa thực tiễn

Vì những lý do trên, tôi đã chọn đề tài: “Học tập theo nhóm trong dạy học hóa

học vô cơ lớp 10 THPT”.

BM03-TMSKKN

II CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

 Tạp chí Khoa học “Dạy học hợp tác theo nhóm trong dạy học hóa học ở

trường trung học phổ thông” của Đặng Thị Thanh Bình(2011), Đại học Sư

phạm TP.HCM [1]

Luận văn đã nghiên cứu về dạy học hợp tác theo nhóm là một trong nhữngphương pháp dạy học tích cực cần được phát triển Trên cơ sở đó, tác giả đã đề ra :

- Một số cấu trúc xây dựng hoạt động nhóm

- Thực trạng sử dụng phương pháp dạy học theo nhóm trong dạy học hóahọc ở trường trung học phổ thông

- Giới thiệu một số bài học sử dụng phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm

Nhận xét:

Tác giả thấy được tầm quan trọng và ý nghĩa giáo dục dạy học hợp tác theonhóm trong dạy học Hóa học Đề tài nghiên cứu trên đã góp phần đổi mới PPDH.Những hoạt động dạy học theo nhóm thiết kế có tính thực tiễn cao, gần gũi vớicuộc sống

Tuy nhiên, luận văn chỉ nêu được một số ví dụ sử dụng phương pháp dạyhọc hợp tác theo nhóm và chưa nêu bật được tính ứng dụng của phương pháp này.Mặt khác, nội dung để làm việc nhóm chưa thực sự linh hoạt và mở rộng, vẫn còngói gọn quá nhiều trong việc xử lí bài tập chứ chưa làm tới truyền đạt kiến thứcmới

 Khóa luận tốt nghiệp thạc sĩ “Sử dụng PPDH hợp tác nhóm nhỏ trong DH

hóa học lớp 11 chương trình nâng cao ở trường THPT” của Trần Thị Thanh

Huyền (2009), Đại học Sư phạm TP.HCM [2]

Đề tài đã tổng quan về PPDH theo nhóm, tìm hiểu thực trạng việc sử dụngPPDH hợp tác nhóm nhỏ trong dạy học hóa học ở trường THPT Tác giả đã thiết

kế được 10 giáo án có sử dụng PPDH hợp tác

Mỗi giáo án được đầu tư khá chu đáo theo một cấu trúc tương đối hợp lý vàđược xem xét phân tích kỹ sau từng tiết dạy Tác giả chưa xác định nguyên tắc lựachọn các nội dung phù hợp và quy trình dạy học hợp tác nhóm nhỏ theo các cấutrúc hoạt động nhóm nhất định

 Khóa luận tốt nghiệp thạc sĩ “Vận dụng dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ

trong dạy học hóa học lớp 10 THPT nâng cao” của Nguyễn Thị Ngọc Quí

(2009), Đại học Vinh [3]

Đề tài đã tổng quan khá hệ thống về PPDH theo nhóm nhỏ, tìm hiểu thựctrạng tổ chức việc học hợp tác theo nhóm trong dạy học hóa học ở một số trườngTHPT tỉnh Đồng Tháp, phân tích nội dung, xác định quy trình thiết kế bài dạy và

đề xuất các phương án tổ chức hoạt động hợp tác theo cấu trúc nhóm, thiết kế 4giáo án cho 4 bài dạy trong chương trình Hóa 10 nâng cao

Nhìn chung, các tác giả thiết kế các phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm

nhỏ là bằng chứng thiết thực cho sự quan tâm của giáo dục đối với việc vận dụng

PP hoạt động nhóm vào dạy học Các đề tài đã xây dựng hệ thống nội dung hoạtđộng khá chi tiết phát huy được tính tích cực trong tư duy của HS.

Tuy nhiên, tác giả vẫn chưa đa dạng trong cách thiết kế phương pháp dạyhọc Những phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ còn chưa linh hoạt, vàchưa ứng dụng được cho nhiều loại bài dạy Việc đưa những phương pháp dạy họctheo nhóm nhỏ vào giáo án còn quá rập khuôn, chỉ đơn giản là giáo viên đưa ratình huống và yêu cầu học sinh chia nhóm, chưa thể hiện được sự linh hoạt củagiáo viên và tạo hứng thú cho học sinh Nếu việc phân chia nhóm nhỏ được thôngqua bằng nhiều hình thức tổ chức khác nhau, lồng ghép nhiều hoạt động: nhữngđoạn phim, thí nghiệm hóa học vui, sử dụng giáo án điện tử hoặc dụng cụ trựcquan, ngoài ra còn cung cấp thêm nhiều kiến thức không có trong sách giáo khoa

sẽ hấp dẫn và lôi cuốn học sinh hơn

III TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP

Tính chất hóa học, trạng thái tự nhiên (2)

39, 40 clohidric và muối clorua23 Hidro clorua Axit

Hidro clorua (3)Axit clohidric (tính chất vật lí và tính

chất hóa học) (4)Axit clohidric (điều chế), muối clorua và

nhận biết ion clorua (5)

41 24 Sơ lược về hợp chấtcó oxi của clo Nước gia-ven (6)

Quy trình tổ chức mô hình hoạt động nhóm được thực hiện như sau:

a Giáo viên nêu vấn đề cần nghiên cứu gồm các bài học với các nội dung hoạtđộng nhóm đã đưa ra như trên, đồng thời gửi bài ghi tóm tắt cho các cá nhân

Dưới đây là nội dung bài ghi tóm tắt:

Chương V: NHÓM HALOGEN Bài 21: KHÁI QUÁT VỀ NHÓM HALOGEN I/ VỊ TRÍ

II/ CẤU HÌNH ELECTRON NGUYÊN TỬ – CẤU TẠO PHÂN TỬ

1 Cấu hình electron nguyên tử

- Cấu hình e lớp ngoài cùng: ………

Nhận xét:

+ Có ……… electron lớp ngoài cùng, nằm ở hai phân lớp …………

+ Ở trạng thái cơ bản, ngtử F không có phân lớp d; còn Cl, Br và I có phân lớp dtrống

+ Khuynh hướng đặc trưng: …………

- Liên kết đơn: không bền lắm

III/ KHÁI QUÁT VỀ MỘT SỐ TÍNH CHẤT VẬT LÝ VÀ CÁC ĐẠI LƯỢNG VẬT LÝ CỦA CÁC NGTỐ NHÓM HALOGEN

1 Tính chất vật lý

- Trạng thái tập hợp :………

- Màu sắc : ………

- to nóng chảy, to sôi : ………

2 Các đại lượng vật lý: - Bán kính nguyên tử : ………

- Độ âm điện : ………

III/ TÍNH CHẤT HÓA HỌC CỦA CÁC ĐƠN CHẤT - Khuynh hướng đặc trưng : ………

 thê hiện ……… (là phi kim điển hình) X + 1e X Tính oxi hóa: ……… từ F  I - Số oxi hoá trong hợp chất:  F : ………

 Cl, Br, I : ………

(số lẻ từ -1 đến +7) - Một số hợp chất của Halogen: 1.Hợp chất với hidro: Khí Dung dịch axit Hợp chất với Ag Độ tan Màu sắc HF HCl HBr HI Hidroflorua Hidroclorua Hidrobromua Hidroiotua Axit flohidric Axit clohidric Axit bromhidric Axit iothidric Từ HFHI tính axit tăng dần Nội dung mở rộng:

Bài 22: CLO I/ TÍNH CHẤT VẬT LÝ

3 Tác dụng với nước:

Một phần clo tác dụng với nước:

Cl2 + H2O 

HClO: ……… (< H2CO3) nhưng có tính ……….

Lưu ý: Nhận biết khí Clo dùng

Hiện tượng

III/ TRẠNG THÁI THIÊN NHIÊN - Tồn tại chủ yếu:

- Ngoài ra:

IV/ ỨNG DỤNG - Chủ yếu:

- Ngoài ra:

IV/ ĐIỀU CHẾ 1 Trong phòng thí nghiệm - Nguyên tắc: Cho axit clohiđric đặc tác dụng với ……….

(……… )  ……… + Cl2 + H2O - PTHH: MnO2 + 4HCl   t o 2KMnO4 + 16HCl  2 Trong công nghiệp: - Điện phân dung dịch bão hòa muối ăn trong nước 2NaCl + 2H2O dpddcmn  (catot) (anot) Nội dung mở rộng:

Bài 23: HIĐRO CLORUA – AXIT CLOHIĐRIC – MUỐI CLORUA I/ HIĐRO CLORUA 1 Cấu tạo phân tử hay - Là hợp chất ………

2 Tính chất: - Trạng thái: ………

- Tan ……….trong nước  dung ………

- Hoá lỏng ………, hoá rắn ………

- Rất độc * Không thể hiện tính chất thường thấy ở dung dịch axit Nội dung mở rộng:

II/ AXIT CLOHIĐRIC 1 Tính chất vật lý - Dung dịch HCl đặc: ………

- Nguyên nhân HCl đặc bốc khói trong không khí ẩm:

2 Tính chất hóa học A TÍNH AXIT: …………

- Làm quỳ tím ………

- Tác dụng với oxit bazơ  ………

Vd: CuO + 2HCl  - Tác dụng với bazơ  ………

Vd: Mg(OH)2 + 2HCl  - Tác dụng với muối: Vd: CaCO3 + 2HCl  - Tác dụng với kim loại: (……… )  ………

Vd: Fe + 2HCl 

Nhận xét: HCl (H+) có tính oxh

B TÍNH KHỬ:

- Khi tác dụng với chất oxh mạnh (KMnO4; K2Cr2O7; PbO2)

Vd: K2

6

2



Cr O7 + 14HCl1 

3 Điều chế: Điều chế khí HCl, rồi hoà tan vào nước thu được dd HCl

Muối clorua (rắn) + ddH2SO4 đ, toHCl (pp sunfat) NaCl + H2SO4 to 250  o C

2 NaCl + H2SO4 to 400  o C

b/ Trong công nghiệp:

* Phương pháp tổng hợp:

H2(k) + Cl2(k) 

* Phương pháp sunfat:

* Quá trình clo hóa các hợp chất hữu cơ (chủ yếu là hiđrocacbon)

III/ MUỐI CLORUA – NHẬN BIẾT ION CLORUA

1 Muối clorua

* Tính tan

Đa số dễ tan trong nước, trừ:

- : không tan

- : chỉ tan nhiều trong nước nóng

* Ứng dụng:

2 Nhận biết ion clorua (HCl, muối clorua): - Thuốc thử: - Hiện tượng: Ptpứ: HCl + AgNO3  NaCl + AgNO3  Nội dung mở rộng:

Bài 24: SƠ LƯỢC VỀ HỢP CHẤT CÓ OXI CỦA CLO I/ NƯỚC GIAVEN (dd hỗn hợp muối và ) 1 Tính chất - +1 Na ClO có tính ………

 nước Giaven có tính ……… và ………

- +1 Na ClOlà muối của axit……… (HClO < H2CO3) tác dụng dần với CO2 trong không khí: NaClO + CO2 + H2O   nước Giaven ……… trong không khí 2 Ứng dụng .

3 Điều chế

- Trong PTN: Cl2 + dd NaOH loãng, to thường

2NaOH + Cl2

- Trong CN: Điện phân dd muối ăn ( nồng độ - %) trong thùng đp

màng ngăn

2NaCl + 2H2O dpddkcmn  

Anot catot

Sau đó: 2NaOH + Cl2 

II/ CLORUA VÔI (CaOCl2) :

CTCT:

1 Tính chất

-

2 Ứng dụng

3 Điều chế Đk: Ca(OH)2: dạng bột hoặc sữa; to > 30oC Pứ: Cl2 + Ca(OH)2  Clorua vôi Nội dung mở rộng:

Bài 25: FLO – BROM – IOT I/ FLO:

1 Tính chất vật lý và trạng thái tự nhiên

2 Tính chất hóa học * Nhận xét chung: flo có ĐÂĐ ……… nên là phi kim có ………

a/ Tác dụng với tất cả các kim loại  muối florua b/ Tác dụng với hầu hết phi kim H2 + F2  Đặc điểm: ………

- Phản ứng nổ mạnh  HF (k): tan nhiều trong nước, tạo thành dung dịch axit flohiđric  Axit HF:- axit yếu - T/c đặc biệt: ăn mòn thủy tinh: SiO2 + 4HF  c/ Với nước - Đk: ………

- Đặc điểm: ………

2F2 + 2H2O  3 Ứng dụng và sản xuất a/ Ứng dụng

b/ Sản xuất

II/ BROM: 1 Tính chất vật lý và trạng thái tự nhiên

2 Tính chất hóa học * Brom là chất oxi hóa ………… , nhưng ……… hơn flo và clo a/ Tác dụng với nhiều kim loại 3Br2 + 2Al  b/ Với hiđro: Đk: nhiệt độ cao. Br2 + H2    t cao o k) (hiđro bromua) * HBr(k) ………

* Axit HBr: Axit mạnh, mạnh hơn axit HCl. - Dễ bị khử hơn axit HCl c/ Với nước: ………

Br2 + H2O  Br2: tính oxi hóa + tính khử 3 Ứng dụng và điều chế: a/ Ứng dụng

b/ Điều chếdùng khí clo oxi hóa NaBr Cl2 + 2NaBr  III/ IOT: 1 Tính chất vật lý và trạng thái tự nhiên -

Tính chất hóa học

* Iot có tính oxi hóa ………… hơn flo, clo và brom.

a/ Tác dụng với nhiều kim loại

Đk: ……….

Al + 3I2    xt H O 2 b/ Với hiđro: Đk: ……….

H2 + I2  (k) hiđro iotua Đặc điểm: ………

 HI (k) : ………

 Axit HI : - axit mạnh (HI> HBr> HCl > HF) - dễ bị oxi hóa (tính khử HI>HBr>HCl>HF) c/ Với nước: ………

d/ Tính chất đặc biệt

Ứng dụng và điều chế: a/ Ứng dụng

b/ Điều chế

Nội dung mở rộng:

b Tổ chức các nhóm và nêu yêu cầu hoạt động nhóm

+ Nội dung chuẩn bị xuyên suốt nguyên chương và xen kẽ với các tiết thực hành

và luyện tập

- Lưu ý, các nhóm khi trình bày nội dung, cần nhấn mạnh được nội dung trọng tâm, khai thác triệt để lí thuyết trong chủ đề được giao đồng thời mở rộng kiến thức trong đó

+ Với sĩ số lớp từ 32-38 HS, lớp sẽ chia thành 6 nhóm với số HS trong 1 nhóm từ 5-7 người

Có nhiều cách chia nhóm [4], GV có thể linh hoạt sử dụng một trong các cách sau:

- Chia theo vị trí ngồi có sẵn (thường lấy theo tổ hoặc theo bàn)

- Chia theo danh sách lớp có sẵn: lấy theo số thứ tự từ nhỏ đến lớn hoặc chia theo

số thứ tự chẵn lẻ

- Chia theo sở thích: HS được tự chọn nhóm theo hướng dẫn của GV

- Chia theo địa bàn nơi cư trú

- Chia theo năng lực: Nhóm có HS giỏi, khá, trung bình và yếu Với cách chia nhóm này sẽ làm giảm được sự chênh lệch về năng lực giữa các nhóm, tạo điều kiện để các HS giúp đỡ lẫn nhau trong khi làm việc

- Chia ngẫu nhiên: Đếm số thứ tự 1,2,3…n rồi lặp lại cho đến HS cuối cùng (n là

số nhóm cần chia) Các học sinh có cùng số thứ tự về cùng 1 nhóm Cách chia này

sẽ giúp các em HS có khả năng làm quen, hợp tác

Ở đây tôi lựa chọn kết hợp hai cách chia, ban đầu tôi lựa chọn những HS có học lực giỏi hoặc khá ở lớp, chọn ra 6 em, đồng thời chọn ra 6 em có học lực kém nhất lớp, cũng đưa vào 6 nhóm 1 cách ngẫu nhiên Sau đó tôi cho 6 em giỏi của mỗi nhóm lựa chọn đồng đội của nhóm mình Với cách chia này, tôi thấy các nhóm được phân công ra đều có HS giỏi, khá, trung bình và yếu và ngoài ra các em còn được làm việc chung với người hợp với mình

c Các nhóm cử đại diện lên bốc thăm nội dung cũng như chọn lựa hình thức báo cáo

Với mô hình hoạt động nhóm nhỏ này, các em HS sẽ có thời gian chuẩn bị để báo cáo, vì thế thường được tổ chức chọn lựa hoạt động nhóm sau khi thi học kì I Hình thức báo cáo: bài thuyết trình và bài soạn của nhóm