Kit qua_-^vd tien tdi ehd khdng cdn thuc hien ehiie nang nay phdn dnh su bien ddi vlea edu nghe nghiep kinh t l cua nd vdi tu each Id mdt dan vl sdn 6 ndng thdn, hd gia fflnh tii mdt dan
Trang 1X U H I / O N G BIEN DOI CHDC NANG
KINHTEHOGIADINH NONG THON VIET NAM
n Viet Nam dang trong qua trinli ddi moTi, diy manh CNH, HDH va hdi iililp
qudc tl! Gia dinh vori ti< each la mot thiet ch4 then chdt va cd ban cua xa hgi
cung chiu nhitag tac dpng sau sSc tv( nhfing bien ddi vi kinh ti, xa hdi, trong do
chiic nang ldnh t£ cua gia dinh dang cd nhiing bien ddi Un
• TS D A N G A N H T U Y E T
Viin Xa hoi hoc
Hoc vi?n Chinh tri quoc gia Ho ChiMinh
1 Sv biSn ddi chue nang kinh t£ hd gia ffinh
Cho den nay, cac nghien cilu deu cho rdng,
bien ddi chue nang kinh te ho gia dinh la qua
tiinh chuyen ddi tii dan vi san xuSt sang don vi
tieu dimg Cae hg gia dinh onong thon hien nay
duong nhu khong con la don vi kinh te ttr san
xuat, til tieu thu ma da bat dau cung ung ra thi
truOTig Hien nay, gia dinh vin tdn tai vol tu each
la mot don vi kinh te, song cac thanh vien trong
gia dinh theo dudi eac muc dich khac nhau cimg
vol cac hoat dpng kinh t^ khac nhau; trong dd,
moi thanh vien co mpt "tai khoan" rieng ma
khong ciing san xuat va chung mot "ngudn
ngan sach" nhu trong gia dinh truyen thdng Vol
each hieu nay, bien ddi chiic nang Mnh te hp gia
dinh da khiSn chp su thay ddi muc dich va hoat
dpng san xuat cua cac thanh vientronggia dinh
Voi tu each la don vi tieu dimg, chiic nang kinh
te hp gia dinh trai qua hai buoc chuyen ddi:
chuyen til san xuat tu cap tvr tuc thanh sin xuS hang hda va chuyen kinh td gia dinh hang hoa thanh kinh te gia cDnh thi trudng hidn d?ii Voi tu
cich la don vi tidu dimg, gia Sirih kh6ng su dving
nhimg sin pham ciia minh lim ra ma su dyiig hang hda va dich vu xa hpi
Su bien ddi chile ning kinh td hp gia dinh Viet Nam the hien kha ro net trong nhiing nSm gan day Theo di6u tra nong nghiep, lim nghiep
vi thuy san eho thay, sd hp d ndng thon hoat
dpng a linh virc nong, lam vi thiiy sin cd xu
huong giam va sd hp hpat dpng dlinh vuc cdng nghiep va dich vti tang len Nam 2006, co 71,06% sdhp onong thon boat ddngdllnhvijc nong, lam va thuy sin thi den nim 2011, t^l^ niyli 62,15% Trong khi do, tyldhd nong thdn hoat dflng cflng nghiep tang tii 10,18% nim
2006 len 15,03% nam 2011; tyleohp nong thdn boat dpng dich vu ting ttr 14,92% nam 2006 len 18,41% nam 2011
6 ddng bing sflng Hdng, tinh d-ang chuyfe ddi niy cting diSn ra kha nhanh Ket qui thdng
ke cho thay, ndu nim 2006 co 60,50% hd gia dinh boat dpng trpng nginh nghe nnng, lamva
Trang 2M
thuy san thi din ndm 2011 chi cdn 47,44%; hiln cde hoat ddng sdn xuat cua gia dinh thi gia trong khi dd, t^ le hd edng nghiep va xdy dung dinh dd khdng edn cd chiie nang ldnh tl Dilu
d ndng thdn tang tii 16,09% ndm 2006 len nay ed thi hieu rdng, qud trinh biln ddi chiic 23,48% nam 2011, ty le hp dich vu tdng ttr ndng kmh te hp gia dinh Id qua trinh giam ddn 16,94% ndm 2006 Iln 21,37% nam 2011 Kit qua_-^vd tien tdi ehd khdng cdn thuc hien ehiie nang nay phdn dnh su bien ddi vlea edu nghe nghiep kinh t l cua nd vdi tu each Id mdt dan vl sdn
6 ndng thdn, hd gia fflnh tii mdt dan vi sdn xudt
ti; cdp, tu tile da chuyen sang dan vi tieu diing
Xu hudng thay ddi d ddng bdng sdng Hdng diln
ra khd nhanh so vdi ed nude
Nhu vay, ca ve ly luan vd thue tiln da cho
thdy su biln ddi ehiie ndng kinh t l hd gia dinh
da vd dang hiln hiiu a nude ta ndi chung, ddng
bdng sdng Hdng ndi rieng Chiic nang kinh t l
ciia mdt gia dinh bien ddi khi cd mdt hay nhilu
thanh vien lao ddng khdng tham gia vdo cdc
boat dpng san xudt eua gia dinh hoac tat ca
thdnh viln lao ddng cua gia dmh deu cd boat
ddng sdn xudt d ben ngoai gia dinh vdi tu each
ed nhdn Mpt gia dinh cdn duy tri ehiie ndng
kinh te khi cdn it nhdt hai lao ddng tham gia vao
qud trinh sdn xudt ciia gia ^nh Khi gia dinh chi
edn mdt lao dpng hodc khdng cd lao ddng thuc
xudt Trong xa hdi ndng nghilp truyln thdng d ndng thdn ddng bdng Bdc Bd, tren 95% cdc gia
^nh diu ed chiic nang kinh te nhu la mot dan
vi sdn xudt trong ndng nghiep, bode tilu thii cdng nghiep
2 Biln ddi ca cdu n ^ l nghl$p eiia hd gia^nh
Qua kit qud dilu tra do Hgc vien Chinh tri qudc gia Hd Chi Mir± thuc hien nam 2012 {cac tinh) d dong bdng sdng Hdng cho thay, ca cau nghe nghiep ciia hd gia oKiih hien nay
Ve CO cau nghi cua hg gia dinh theo dia ban
nghien edu Cae sd Ueu dieu tra eho thdy, sd hd
ldm nghe ndng nghilp la 34,3%; tilu thii cdng nghiep Id 8,9%; budn ban, dich vu la 8,5% vd ldm cdc nghl khdc Id 48,3% Co cdu nghl ciia cdc hd cd nhiing khdc bidt nhat dinh d 4 tinh:
Tinh
BScNInh
Vinh Phiit
NamOjnh
Thiii Binh
Citig
Ngh£ nghiep kinh t l hd (%)
Sin xuSt nong nghiep
17,2 38,0 30,3 S2,4 34,3
Tieu th^ cong ngtiiep 32,8
0,5 0,5 1,0 8,9
Buon ban, d|cti vu
8,1 7,8
16,4
1,6 8,5
Ngheiihac 41,9 53,6 52,8 45,0 48,3
Co ciu nganh nghi cua hg gia dinh theo gidi tinh chu hg
ClAltlnh
MhS
Nam
ND
C6ng
Nghe nghiep %
Sin xuSt ndng nghiep
36,0 24,6 34,3
Tieu thU cong nghiep
9,5 5,3 8,9
Buon ban, dich vu
8,0
11,4
8,5
Nghelchk 46,5 58,7 48,3
Trang 3Phan tich sd lieu ca cau nghe eiia hd gia
dinh theo gidi tinh ehii hd cho thdy, ede ho gia
ffinh do nam gidi lam ehii hp cd xu hudng lam
ndng nghiep va tieu thu cdng nghiep nhilu
ban, cae hd gia dinh do phu nii lam ehii hd ed
xu hudng lam budn bdn, dich vu nhieu hon
[Xem bdng trin)
Cociu nghi nghiep hg gia dinh theo do tudi
ciia chu hg
Nhiing hd gia dinh ed chii hp trong nhdm
tudi tii 20 - 39 it ed xu hudng lam ndng nghiep
(dudi 10%) so vai nhung hd gia dinh cd ehii ho
trong nhdm tudi tii 40 trd Iln Hd gia dinh ed
chu hp tudi 40 - 49 cd ty le lam ndng nghiep gap
hon 3 Idn so vdi hai nhdm tudi tre hon; va hp gia
dinh cd chu hd tudi 50 - 59 vd trin 60 cd ty le
ldm ndng nghiep gan gap ddi so vdi nhdm tudi
tre hon Nhu vay, cd thi thdy su biln ddi cd tinh
budc ngodt trong ehuyin dleh ca cdu nghe
nghidp cua cdc hd gia dinh ndng thdn ddng bdng Bdc Bd
Cacau nghi n^ephg gia dinh theotrinhd^ hgc van cua tdiu hg
Trinh dp hpc van cua chii hd va nghS nghiep cua cac hO gia dinh cd mdi quan h^ khd rd net Hpe vdn cua chu hd gia dinh cang thap thi xac sudt lam nghl ndng nghilp edng Idn hon Cdc chii hp gia dinh ed hpc van Iflp
I - 5 cd tyleldmndngnghiepla49,l%.CdchO gia ffinh ed ehii hO vdl hpc van ldp 6 - 9 cd tf
II ldm ndng nghiep la 35,1% va cae hd gia dinh, chu hp hpc van ldp 10 -12 cd ty le lam ndng nghiep la 27,1%
Cae sd Ueu eiing cho thay mdi quan hi giiia
hpe vdn ciia chii hd vdi xac suat lam cdc nghj
budn ban, dleh vu eua cdc hd gia ^nh Cac hO
gia dinh cd chii hd vdi hoc vin ldp 1 - 5 cd t^l§
sd hp lam budn bdn, dich vu Id 5,3% Cdc hO gia
Trang 4m
dinh cd ehu hd vdi hpc vdn ldp 6 - 9 cd t^ 11 sd
hp ldm budn bdn, dich vu la 7,7% vd ede hO gia
dinh cd chii hp hpe van ldp 10 -12 ed ty le ldm
budn ban, dich vu la 11,9%
Quan he cociu nghi cua hdgia dinh vi quy
mo di$n tich dit sin xuit
Phdn tieh mdi quan he giua binh qudn diln
tich ddt san xudt /ddu ngudi va nganh nghe eua
hp gia dinh cho thdy kit qua nhu sau: cdc hd
ndng nghilp ed binh qudn diln tieh ddt sdn
xudt cao nhdt vdi 630 m^; cdc hd budn bdn, dich
vu la 551 m^l cdc hd lam tieu thii cdng nghiep la
417 m^ vd cac hp lam nghl khde Id 513m^ So
vdi cde sd lieu vl binh qudn dien tich ddt sdn
xudt ndng nghiep, cdc hd budn ban, dich vu cd
tdng them dang kl dien tich ddt san xuat phi
ndng nghiep so vdi cde loai hd khde Trong boat
dOng thuang mai, dieh vu, mdt bdng sdn xudt Id
ddt dai cflng Id mdt ylu td rdt quan trpng dl md
rOng quy md hogt ddng budn bdn, kinh doanh
Cdc hp thuong mai, dich vu thudng cd dien tich
ddt sdn xudt phi ndng nghiep nhilu hon cac loai
hinh hO sdn xudt khdc
Cd hai ylu td dnh hudng manh tdi qua trinh
chuyin ddi nghl nghi$p ciia cac cd nhdn dd Id
ylu td thi he vd tiinh dp hpe vdn Nhung ngudi
lao d0ng d do tudi edng tre thi xdc suat ldm
ndng ddn cang thdp vd nhiing ngudi lao ddng
cd trinh dp hpe vdn cang cao thi xdc suat ldm
ndng dan cang thdp hon Nhung lao ddng d
ndng thdn thudc cdc thi he tre (dudi 40 tudi) vd
cd Irinh dp hpe vdn ldp 10 trd len cd xu hudng
thodt ly hp gia dinh ndng nghiep vd ldm ede
nghe phi ndng nghilp ngay cdng tang Qud
trinh ndy ldm giam t^ trpng cdc hp ndng nghiep,
vd ttr dd lam gidm ty trpng cac hd cdn duy tri
chiic ndng kinh tl eiia hd gia dinh ndi chung
Qud trinh chuyin ddi nghl nghiep cua cdc
ho ndng dan sang cdc loai hinh hp kinh te khac
nhu tilu thu edng nghiep hay budn bdn, dich
vu la mdt qua trinh tat ylu khdch quan d ndng thdn hien nay Trong nhung dilu kien ddt dai canh tdc ngay edng han che, thu nhdp lao ddng ndng nghiep thap so vdi tat ca cdc ngdnh nghe khac trong xa hdi vd khdng the dap iing dupe nhu edu ddi sdng ngdy cdng eao, viec thodt ly sdn xuat ndng nghiep Id khdng the trdnh khdi ddi vdi mdt bp phan Idn lao ddng ndng thdn Tuy nhiin, dl ed thi ehuyin doi nghl eua mdt
hd gia dinh sang ede linh vuc kinh tl khdc nhu tieu thil cdng nghiep hay budn bdn, dich vu diu can mpt luong vdn nhat dinh Do dd, chi cd mdt
bO phan sd hd ndng nghiep cd khd nang chuyen ddi nghl sang ede hnh vuc khae vdi tu each la mdt don vi hd kinh tl Sd hd ndng nghilp cdn lai se khdng cd khd nang tilp tuc thuc hiln cdc chiic nang kinh te hp khi cdc thanh viln lao ddng thoat ly vd Iam cac nghl khdc Sd lieu khdo sdt cho thay, trong cdc hp ndng nghiep, ty 11 hd thudn ndng nghiep chiem 35% Do dd, so hd kinh t l ndng nghiep se ngay cdng gidm Vdi quy md ddt canh tac gidm vd thu nhdp ciia lao dpng ndng nghiep thdp hien nay, udc tinh de duy tri boat dpng cua cdc hd ndng nghiep nhu Id mdt don vi kinh te va bao ddm thu nhap cho lao dpng ndng nghiep d miic trung binh cuaxa hdi, quy md ddt canh tdc eua hd can tang 3 - 4 lan Nhu vdy, tiie Id so hd ndng nghiep
se gidm 3 - 4 lan Ty trpng ede hd san xudt ndng nghiep se giam tu hon 30% nhu hien nay xudng cdn khodng 10% tirong vdng 10 nam tdi Trong ba loai hinh kinh te hd, cdc hd kinh tl tieu thu cdng nghiep vd budn ban dich vu cd thi duy tri vd tang sd luong, nhung se khd tang nhanh do nhiing khd khan vl ngudn vdn vd chdt lupng lao dpng, dae biet trong boi cdnh kinh tl suy thodi hien nay Do dd, trong giai doan 10 - 20 nam tdi, vdi dd giam sd lupng cac
hd ndng nghiep, ty trpng cdc hd gia dinh cd
chiic nang kinh te se tilp tuc giam 3