SKKN Giáo dục cách ứng phó với dịch bệnh cho học sinh THPT SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA TRƯỜNG THPT TĨNH GIA 3 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GIÁO DỤC CÁCH ỨNG PHÓ VỚI DỊCH BỆNH CHO HỌC SINH THPT Người[.]
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT TĨNH GIA 3
-
-SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
GIÁO DỤC CÁCH ỨNG PHÓ VỚI DỊCH BỆNH CHO
HỌC SINH THPT
Người thực hiện: Lê Thị Hà
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực môn: Sinh học
THANH HÓA NĂM 2019
Trang 2MỤC LỤC
Trang
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3
2.3.1 Kiến thức về virut và bệnh truyền nhiễm
2.3.1.1: Tìm hiểu kiến thức về virut
2.3.1.1.1 Đặc điểm của vi rút.
2.3.1.1.2 Bệnh truyền nhiễm
3 3 3
2.3.2 Thiết kế nội dung giáo dục ứng phó với dịch bệnh
Chủ đề 1: Khảo sát khả năng ứng phó với dịch bệnh của học sinh THPT
Chủ đề 2: Tìm hiểu một số dịch bệnh do vi rút gây ra.
2.3.3 Thực hiện kê hoạch giáo dục ứng phó với dịch bệnh
2.3.4 Tiến trình thực hiện kế hoạch
2.3.5 Làm sổ tay phòng chống dịch bệnh
4 4 4 5 5 8
13
3 Kết luận và đề xuất
3.1 Kết luận
3.2 Kiến nghị
Tài liệu tham khảo
13 13 15
Trang 31 Mở đầu
1.1 Lý do chọn đề tài:
Sinh học là bộ môn khoa học có tính ứng dụng quan trọng trong nhà trường phổ thông Môn sinh học cung cấp cho học sinh một hệ thống kiến thức khoa học và những kiến thức thực tế vô cùng phong phú, giáo viên bộ môn Sinh học cần hình thành ở các em một kỹ năng cơ bản, phổ thông và thói quen học tập và làm việc khoa học làm nền tảng cho việc giáo dục xã hội chủ nghĩa, phát triển năng lực nhận thức, năng lực hành động Có những phẩm chất cần thiết như cẩn thận, kiên trì, trung thực, tỉ mỉ, chính xác, yêu khoa học, yêu thiên nhiên
và bảo vệ môi trường sống
Trong quá trình giảng dạy môn Sinh học tại trường THPT tôi nhận thấy có nhiều bài học nói về các dịch bệnh, các bệnh truyền nhiễm Các loại dịch bệnh ngày càng tăng như sốt xuất huyết, tay chân miệng, HIV/AIDS… đe dọa sức khỏe con người Do đó phòng bệnh hơn chữa bệnh và học sinh THPT là đối tượng cần được trang bị các kiến thức và kĩ năng này vì các em chính là những công dân của đất nước trong tương lai Việc giáo dục các kiến thức bổ ích về nâng cao sức khỏe học đường, cách phòng chống một số bệnh, giúp đảm bảo sức khỏe cho học sinh và gia đình Đồng thời, góp một phần nhỏ vào công tác phòng chống dịch bệnh của cả nước
Từ thực tế giảng dạy môn Sinh học tại trường THPT tôi đã tiến hành khảo sát khả năng ứng phó với dịch bệnh của học sinh lồng ghép vào nội dung bài dạy
và thấy có hiệu quả nên tôi viết sáng kiến kinh nghiệm này với đề tài: “Giáo dục
cách ứng phó với dịch bệnh cho học sinh THPT”.
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Với mong muốn học sinh khi tiếp cận kiến thức về các bệnh truyền nhiễm
sẽ hình thành các kĩ năng sau:
- Có ý thức rèn luyện sức khỏe, nâng cao sức đề kháng của cơ thể
- Có trách nhiệm trong việc chung tay phòng chống dịch bệnh của cả nước
- Quan tâm, tìm hiểu, cập nhật thường xuyên tình hình dịch bệnh trong và ngoài nước, từ đó chủ động và bình tĩnh trong mọi tình huống khi có dịch bệnh xảy ra
- Quan tâm đến vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm, có thói quen rửa tay với xà phòng thường xuyên, ăn chín uống sôi, giữ vệ sinh môi trường sống sạch sẽ
- Phát huy tinh thần đoàn kết, giúp đỡ nhau trong học tập
- Hình thành niềm yêu thích môn Sinh học, có ước mơ trở thành Bác sĩ trong tương lai
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Học sinh lớp thực nghiệm 10C1, 10C9,10C11 và 3 lớp học sinh đối chứng
10C2, 10C3, 10C4, Trường THPT Tĩnh Gia 3 Năm học 2018 - 2019
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Để tiến hành nghiên cứu đề tài tôi đã sử dụng các phương pháp:
Trang 4- Nghiên cứu lý thuyết.
- Thực nghiệm sư phạm
- Đúc rút kinh nghiệm từ bản thân
- Trao đổi chuyên môn để học hỏi các đồng nghiệp
- Sau đó tiến hành:
+ Lập kế hoạch tiến hành sáng kiến
+ Thiết kế giáo án, các phiếu khảo sát
+ Thực hiện kế hoạch và đánh giá kết quả của học sinh ở các lớp đối chứng và lớp thực nghiệm
Trang 52 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Trong chương trình Sinh học 10 kiến thức về Virut và các bệnh truyền nhiễm được giới thiệu rất chi tiết và khoa học, có tính áp dụng thực tế rất cao, sẽ giúp học sinh có các kiến thức về các bệnh truyền nhiễm do virut, do vi khuẩn gây ra, các biện pháp phòng tránh các bệnh truyền nhiễm, có trách nhiệm tuyên truyền phòng chống dịch bệnh, quan tâm đến vấn đề an toàn thực phẩm, trang bị cho bản thân kĩ năng xử lý tình huống khi có dịch bệnh xảy ra trong cộng đồng
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Qua thực tế giảng dạy tại trường tôi nhận thấy:
- Học sinh vẫn còn lúng túng và hoang mang tìm ra cách giải quyết tình huống thực tế như việc bản thân học sinh hay người thân bị bệnh dịch
- Học sinh chưa quan tâm lắm đến hậu quả khi dịch bệnh lây lan trong cộng đồng Đặc biệt là vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm, thói quen rửa tay với
xà phòng, để phòng chống dịch bệnh Thói quen ăn uống đảm bảo vệ sinh…
- Rất nhiều học sinh quan tâm đến tình hình dịch bệnh đã và đang diễn ra
và mong muốn được trang bị thêm các kiến thức về lĩnh vực này
2.3 Nội dung thực hiện
2.3.1 Kiến thức về virut và bệnh truyền nhiễm
2.3.1.1 Tìm hiểu kiến thức về virut
2.3.1.1.1 Đặc điểm của vi rút:
- Khái niệm: Là thực thể chưa có cấu tạo tế bào, có kích thước siêu nhỏ
(nm) và có cấu tạo rất đơn giản
- Cấu tạo: hệ gen chỉ chứa 1 loại axit nuclêic: ADN hoặc ARN
- Kí sinh nội bào bắt buộc
a Cấu tạo
- Gồm 2 thành phần cơ bản: lõi là axit nuclêic (ADN/ARN) và vỏ là prôtêin
b Hình thái
Gồm 3 loại cấu trúc: xoắn, khối, hỗn hợp
c Chu trình nhân lên của virut
Gồm 5 giai đoạn:
a Sự hấp thụ
b Xâm nhập
c Sinh tổng hợp
d Lắp ráp
e Phóng thích
2.3.1.1.2 Bệnh truyền nhiễm
a Bệnh truyền nhiễm
- Là bệnh lây lan từ cá thể này sang cá thể khác
- Muốn gây bệnh phải có đủ 3 điều kiện: độc lực đủ mạnh, số lượng nhiễm đủ lớn, con đường xâm nhập thích hợp
b Phương thức lây truyền
Trang 6* Truyền ngang
- Qua sol khí
- Qua đường tiêu hóa
-Qua tiếp xúc trực tiếp
- Qua động vật cắn hay côn trùng đốt
* Truyền dọc
- Mẹ truyền sang con
c Các bệnh truyền nhiễm thường gặp do virut
- Bệnh đường hô hấp: viêm phổi, viêm phế quản, cảm lạnh
- Bệnh đường tiêu hóa: viêm gan, quai bị, tiêu chảy
- Bệnh hệ thần kinh: viêm não, bại liệt
- Bệnh lây qua đường tình dục: HIV, viêm gan B, hecpet
- Bệnh da: đậu mùa, mụn cơm, sởi
2.3.2 Thiết kế nội dung giáo dục cách ứng phó với dịch bệnh
Nội dung gồm:
Chủ đề 1: Khảo sát khả năng ứng phó với dịch bệnh của học sinh THPT
+ Thiết kế bộ câu hỏi khảo sát để đánh giá sự hiểu biết, khả năng ứng phó với dịch bệnh của học sinh, tiến hành khảo sát và tổng hợp số liệu sau khảo sát
Bộ câu hỏi khảo sát đánh giá sự hiểu biết, khả năng ứng phó với dịch
bệnh của học sinh.
Câu 1: Bệnh truyền nhiễm là gì? Cho ví dụ?
Câu 2: Các thói quen sinh hoạt hàng ngày có liên quan đến việc lây lan dịch
bênh như thế nào? Lấy ví dụ minh họa
Câu 3: Khi có một bệnh truyền nhiễm lây lan thành dịch ở địa phương em đang
sống, em sẽ ứng phó như thế nào?
Câu 4: Tại thời điểm này dịch bệnh nào đang xảy ra ở nước ta? Bản thân em có
thường xuyên cập nhật thông tin về dịch bệnh này hay không?
Chủ đề 2: Tìm hiểu một số dịch bệnh do vi rút gây ra.
+Tìm hiểu kiến thức về một số dịch bệnh như Sởi, Tay chân miệng, SARS, H5N1, HIV/AIDS, Ebola, viêm gan B… về các tiêu chí: Tên vi rút gây bênh, năm bùng phát dịch, cơ chế lây lan, cách phòng chống, và hậu quả mà dịch bệnh gây ra
Bộ câu hỏi của chủ đề 2
Câu 1: Kể tên 10 dịch bệnh (gần nhất) do vi rút gây ra ở Việt Nam và trên thế
giới?
Câu 2: Tên khoa học của vi rút gây các bệnh trên? Ca bệnh đầu tiên ở nước
nào?
Câu 3: Cơ chế gây bệnh truyền nhiễm?
Câu 4: Các con đường lây lan bệnh truyền nhiễm?
Câu 5: Dịch bệnh gây ra những thiệt hại gì về Người và vật chất?
Câu 6: Cách ứng phó với dịch bệnh ở các giai đoạn (vừa được phát hiện, giai
đoạn bùng phát, và xử lý để dập tắt dịch bệnh)?
Trang 7- Làm sổ tay ghi chép cách phòng tránh dịch bệnh: Học sinh ghi chép
các nội dung, hình ảnh minh họa, sơ đồ dạng ngắn gọn dễ hiểu, dễ nhớ
2.3.3 Thực hiện kế hoạch.
a Giáo viên:
- Giáo viên phân chia nhóm học sinh
- Giáo viên giao trước nhiệm vụ và câu hỏi khảo sát để học sinh thực tìm
hiểu và thu thập thông tin từ các nguồn tham khảo như sách giáo khoa, mạng Internet (thời gian thực hiện: 1 tuần)
- Theo dõi, đánh giá học sinh trong suốt quá trình thực hiện đề tài
- Giáo viên hướng dẫn, gợi ý cho học sinh tìm tài liệu, nguồn tài liệu đáng tin cậy, cách trình bày powerpoint…
- Giáo viên chỉnh sửa nội dung chuẩn bị của học sinh, kịp thời góp ý các thiếu sót và nội dung chưa chính xác
b Học sinh:
Nhóm 1:
- Học sinh tham khảo các tài liệu trả lời các câu hỏi thuộc chủ đề 1
- Tổng hợp nội dung và thiết kế trình bày trên giấy A0 hoặc Powerpoint
- Cử đại diện nhóm trình bày trước lớp
Nhóm 2:
- Học sinh tham khảo bài 29,30,31,32 sách giáo khoa Sinh học 10 và các tài liệu khác để trả lời câu hỏi chủ đề 2
- Các thành viên trong nhóm tổng hợp thống nhất ý kiến và thiết kế trình bày trên giấy A0 hoặc Powerpoint
- Cử đại diện nhóm trình bày trước lớp
2.3.4 Tiến trình thực hiện kê hoạch.
(Được thực hiện tương ứng với thời gian 1 tiết trên lớp)
Nhóm 1:
- Giáo viên theo dõi và
đánh giá bài báo cáo của
nhóm 1
- Giáo viên có thể đặt
câu hỏi cho nhóm trình
bày
- Giáo viên giúp trả lời
những câu hỏi khó
- Giáo viên nhận xét nội
dung và cách trình bày
- Nhóm 1 giới thiệu chủ
đề 1
- Nhóm 1 trình bày báo cáo đã chuẩn bị
- Các học sinh khác lắng nghe và đặt các câu hỏi liên quan đến chủ đề hoặc những vấn đề chưa rõ
- Các nhóm trả lời, nếu
có vấn đề chưa sáng tỏ, giáo viên sẽ hướng dẫn
Kết quả nhóm 1:
- Đa số học sinh có kiến thức về dịch bệnh, biết cách ứng phó với dịch bệnh để bảo vệ bản thân
và những người xung quanh Tuy nhiên còn chưa đầy đủ và chính xác, vẫn còn học sinh lo lắng chưa biết xử lý khi dịch bệnh xảy ra
- Học sinh chưa quan tâm nhiều đến các biện pháp nâng cao sức đề
Trang 8của nhóm 1 kháng, tăng cường sức
khỏe để phòng chống dịch bệnh
- Đa số học sinh biết rằng: Tiêm vắc xin là biện pháp hữu hiệu để phòng các bệnh truyền nhiễm
- Nhiều học sinh sau khi được tìm hiểu về các bệnh truyền nhiễm trở nên thích thú với môn học và muốn được trang
bị thêm kiến thức về vấn
đề này
- Tích hợp giáo dục kĩ
năng làm việc nhóm, giải quyết mâu thuẫn, hợp tác và sáng tạo
Nhóm 2:
Giáo viên theo dõi và
đánh giá bài báo cáo của
nhóm 2
- Giáo viên có thể đặt
câu hỏi cho nhóm trình
bày
- Giáo viên giúp trả lời
những câu hỏi khó
- Giáo viên nhận xét nội
dung và cách trình bày
của nhóm 2
- Tích hợp giáo dục kĩ
năng:
+ Kĩ năng phòng chống
dịch bệnh: Thế giới và
Việt Nam đang có nguy
- Nhóm 2 giới thiệu chủ
đề 2
- Nhóm 2 trình bày báo cáo đã chuẩn bị
- Các học sinh khác lắng nghe và đặt các câu hỏi liên quan đến chủ đề hoặc những vấn đề chưa rõ
- Các nhóm trả lời, nếu
có vấn đề chưa sáng tỏ, giáo viên sẽ hướng dẫn
Kết quả của nhóm 2:
- Tất cả học sinh đều kể tên được 10 loại dịch bệnh xảy ra gần đây nhất ở Việt Nam và trên thế giới Kể tên các loại virut gây bệnh tương ứng, cơ chế gây bệnh và các con đường lây lan của bệnh
+ Dịch bệnh Ebola + Dịch bệnh cúm gà H5N1
+ Dịch bệnh Sởi + Dịch bệnh Tay chân miệng
+ Dịch bệnh Sốt xuất huyết
+ Dịch bệnh Sars + Dịch bệnh cúm mùa + Dịch bệnh viêm não nhật bản
+ Dịch thủy đậu
Trang 9cơ xuất hiện và bùng
phát các dịch bệnh nguy
hiểm Các kiến thức học
sinh tìm hiểu được giúp
các em có kĩ năng phòng
tranh các bệnh truyền
nhiễm
+ Kĩ năng rèn luyện sức
khỏe phòng chống bệnh
tật: Thông qua ăn uống
đảm bảo vệ sinh, hợp lý
về khẩu phần, luyện tập
thể thao
+ Kĩ năng sống vì cộng
đồng: Hình thành tinh
thần trách nhiệm bản
thân với lợi ích cộng
đồng trong công tác
phòng chống dịch bệnh
+ Dịch bệnh HIV/AIDS
- Cách ứng phó với các loại dịch bệnh:
+ Khuyến khích tiêm Vắc xin phòng bệnh trước khi có dịch
+ Kịp thời phát hiện sớm các ổ dịch, hạn chế tối đa sự lây lan ra cộng đồng
+ Tuyên truyền tới mọi người trong cộng đồng các biện pháp phòng bệnh, cách xử lý khi bản thân và gia đình bị bệnh theo chỉ dẫn của bác sĩ + Tránh tiếp xúc trực tiếp với người bệnh nếu
là các bệnh lây lan qua đường hô hấp
+ Dùng khăn giấy che miệng khi ho, hắt hơi + Đeo khẩu trang y tế ở nơi công cộng
+ Rửa tay thường xuyên với xà phòng để tránh khỏi mầm bệnh
+ Thực hiện các thói quen tốt cho sức khỏe:
Ăn đủ dinh dưỡng tăng sức đề kháng, hoạt động thể dục thể thao Uống nhiều nước
2.3.5 Làm sổ tay phòng chống dịch bệnh.
- Giáo viên hướng dẫn học sinh cách dàn trang, chọn lọc nội dung, hình
thành sơ đồ tư duy
- Giáo viên góp ý chỉnh sửa nội dung, cách trình bày
- Học sinh thực hiện và hoàn thành sổ tay phòng chống dịch bệnh theo cấu trúc sau:
Trang 10T
Loại
dịch
bệnh
Tác nhân gây bệnh
Con đường lây lan
Vắc xin phòn
g bệnh
Cách phòng tránh
Hậu quả của
1 Ebola Virut
ebola Zaire
Qua tiếp xúc trực tiếp với máu hay chất tiết của người hay động vật nhiễm bệnh
Có - Hiểu rõ đặc
điểm của bệnh, đường lây truyền có biện pháp phòng chống dịch bệnh.
- Cần tránh tiếp xúc với Người
và các động vật
có nguy cơ cao nhiễm virus Eb ola.
- Sốt cao, đau đầu (ngày 7-9)
- Chảy máu, tổn thương não (ngày 10 -11)
- Mất tri giác, chảy máu trong và tử vong
2 H5N1 Virut
H5N1
Qua đường
hô hấp
Có - Tiêm vắcxin
- Vệ sinh cá nhân
- Tránh tiếp xúc với người, dộng vật bị nhiễm cúm
- Gây cảm cúm, nếu biến chứng gây suy
hô hấp và tử vong
Trang 113 Sởi Dovirut
paramyx oviridae gây ra
Lây qua không khí qua tiếp xúc
Có -Tiêm vắcxin
đầy đủ
- Khi mắc bệnh cần được cách
ly, đeo khẩu trang y tế, vệ sinh y tế, vệ sinh môi trường
-Sốt, viêm hô hấp, viêm phổi biến chứng có thể
tử vong
4 Tay
chân
miệng
Do virut Coxsack ieA
EV -71
Qua tiếp xúc
Chưa
có Khi mắc bệnh cần được cách
ly, đeo khẩu trang y tế, vệ sinh y tế, vệ sinh môi trường
- Uống nhiều nước, ăn uống đầy dudur dinh dưỡng, dùng riêng đồ dùng các nhân của người bị bệnh
- Sốt, đau họng, xuất hiện các vết loét ở miệng, tay, chân…
5 Sốt
xuất
huyết
Vi rut Dengue qua vật trung gian truyền bệnh là muỗi vằn
Qua muỗi đốt truyền virut sang người lành
Có - Nằm ngủ mắc
màn tránh bị muỗi đốt
- Vệ sinh cá nhân, nơi ở
Sốt cao, Nhức đầu, đau mắt, nôn, phát ban, xuất huyếtcó thể dẫn tới tử vong
6 SARS Do virut
Coronav irut
Qua tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp qua không khí
Chưa
có Cách ly người bệnh, Vệ sinh
y tế, Hạn chế tiếp xúc
Sốt, đau cơ, hôn mê, hoại
tử, và dẫn đến
tử vong