Trong các nghiên cứu đối với các công ty thì văn hóa tổ chức và việc thay đổi trong cách lãnh đạo có ảnh hưởng nhất định đến chất lượng hệ thống DN quốc phòng tại Việt Nam hay không, cũn
Trang 1Nghiên cihi trao aổi
ciSLrs Nguyễn Thị Thu
CN Lê Cúc Phương*
tại doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng Việt Nam
Nhận: 10/06/2022 Biên tập: 11/06/2022 Duyệt đăng: 18/06/2022
Tóm tắt
Công cuộc kết hợp xây dựng đất nước với bảo vệ Tổ quốc, cùng với việc phát triển kinh tế được giao cho các doanh nghiệp (DN) quốc phòng, mang một tầm quan trọng, quyết định vận mệnh và tương lai của quốc gia Điều này chỉ được triển khai tốt khi các DN có đầy đủ thông tin từ nhiều nguồn đem lại, trong đó bộ phận kế toán giữ một vị trí đặc biệt trọng yếu Chất lượng của thông tin do kế toán mang lại, sẽ chịu tác động của nhiều yếu tố Trong các nghiên cứu đối với các công ty thì văn hóa tổ chức và việc thay đổi trong cách lãnh đạo có ảnh hưởng nhất định đến chất lượng hệ thống DN quốc phòng tại Việt Nam hay không, cũng cần một nghiên cứu Bằng phương pháp tổng hợp tài liệu, bài viết đã khái quát hệ thống lỷ luận, thực trạng về hai yếu tố này trong bối cảnh
DN thuộc lĩnh vực cụ thể này Kết quả cho thấy, hai yếu tố trên có quan hệ với chất lượng hệ thống thông tin kế toán (HTTTKT).
Từ khóa: văn hóa tổ chức, lãnh đạo chuyển đổi, doanh nghiệp quốc phòng, hệ thống thông tin kế toán.
Abstract
The work of combining national construction with national defense and economic development is assigned to de fense enterprises This plays an important role in determining the destiny and future of the country as well as it could only be done well when businesses have enough information from many sources, in which the accounting department holds a particularly significant position The quality of information provided by accounting department would be affected by many factors In the studies, to the companies, the organizational culture and the changes in leadership have a certain influence on the system quality; however, the Vietnamese defense enterprises also need
a research By the method of document synthesis, the article has generalized the theoretical system and the real ity of these two factors in the business context of this particular field The results indicate that the above two fac tors are related to the quality of the accounting information system.
Keywords: organizational culture, transformational leadership, defense enterprises, accounting information system JEL: H83, M41, M14.
Giới thiệu
Vừa đáp ứng nhiệm vụ chính
trị được giao và vừa phải phát
triển kinh tế chính là hai công
việcgiữ vị tríquan trọng,đốivới
các DN thuộc Bộ Quốc phòng tại
ViệtNam hiện nay Theo đó, kết
hợpquốc phòng với kinh tếđược
xem là một sự biểu hiện cụ thể
của kết hợp kinh tế với quốc
phòng, xem là tính quy luật của
công cuộc giữ nước Sự khác
nhau giữa biểuhiện cụ thể củakết
hợp quốc phòng với kinh tế và kết
hợpkinh tế với quốc phòng, chỉ là
các nội dung cụ thể Mục đích hướng tới và phương thức tiến hànhtrongmồi thời kỳnhất định,
do điều kiện xã hội - lịch sửcủa mồi quốc gia quy định
Đốivớinước ta, kế thừa truyền thống và kinh nghiệm lịch sử, kết hợpkinh tế với quốc phòng, bao gồmtrong đó kết hợp quốc phòng với kinh tế đã được Đảng ta xác định, làmộttrongnhữngnộidung của đường lối chungvàđườnglối pháttriển kinhtếđất nướcqua các
*Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hô Chí Minh
kỳđại hội; đặc biệt, từsaukhi đất nước thống nhất, cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội Đồng thời, được Nhà nướcxác định thành một nội dung của các chiến lược pháttriển kinh tế -xã hội gắn với các kỳđại hộicủa Đảng từ sau 1975,đặc biệt
là từ khi đất nước thựchiệnđường lối đổi mới Thực tiễn cho thấy, trong điều kiện thời bình, thực hiện kết hợp quốc phòngvới kinh
tế thông qua việc sử dụng các nguồn lực dôi dưcủa các DN quốc
Trang 2Nghiên cihi trao đổi
phòng phục vụ cho các mục tiêu,
nhiệm vụ kinh tế vẫn hết sức cần
thiết Để thực thi thì một trong
nhữngbộ phận cóyếu tố tác động
trọng yếu đến quá trình triển khai
kinhtế chính là phòng kế toáncùa
đonvị Đã có nhiều DN thuộc Bộ
Quốc phòng đạtđược kết quả kinh
doanh tốt trong thực hiện chủ
trương kết hợp quốc phòng với
kinh tế nhờ biết đổi mới tổ chức
quản lý, nhạy bén trước những
biến động của kinh tế thịtrường,
điều hành công tác kế toán hiệu
quả với những phương thức tiến
hành phù họp Đặc biệt, trong quá
trình tiếp cận cái mới trong điều
kiệnhiện nay thì việc điều chỉnh
lại văn hóacủa chính đơnvị cũng
như dànhnhững sự thay đổi nhất
định trongphong cách lãnh đạo,
là một việc được coi làcần thiết
Tuy nhiên, trên thực tế thì các DN
trong Bộ Quốc phòng được trú
đóng tại nhiềuđịabànkhácnhau,
trình độ tổchức quản lý sản xuất
kinh doanhkhácnhau, chấtlượng
của công tác kế hoạchnên việc tổ
chức thực hiện nhiệm vụ kết hợp
quốcphòng với kinhtế chưa khai
thác hết tiềm năng của công ty
Việcchuẩn bị cácyếu tố, cácđiều
kiện chophát triển trong dài hạn
của công ty vẫn còn những hạn
chế, nên kết quả đạt được trong
kếthọp quốc phòng với kinh tếtại
côngty chưa được hiệu quả cao
Đi vào kế toán thì chất lượng
thông tin manglại vẫnchưađược
đồng bộ, nêncâu hỏiđặt ra là liệu
vấn đềvề vănhóađơn vị và cách
điều hành củanhà quảnlýcó ảnh
hưởng hay không sẽ được làm rõ
trong bài viết này, khi xem xét
về khía cạnh lý luận củahai nhân
tố đó
Văn hóa tổ chức trong DN quốc phòng
Cơ sở lý thuyết
Theo tác giả Coles-Kemp, (1972), nói rằng,việc thựchiện HTTTKTphụ thuộc nhiều vào văn hóa tổ chức Điều
đócónghĩa là, nguồn nhânlực và văn hóatổ chức sẽ giúp cho mộtHTTTKT hoạt động đúng chức năng của nó
Theo Martin, (2001),vănhóacóthể đượcđặctrưng bởisự tin tưởngvào cấpdưới,giao tiếp cởi mở,ân cần giải quyết vấn đềnhóm, nhân viêntự chủ, chia sẻ thông tin và mụctiêu đạt được cao hơn.Văn hóa tổ chức là một yếu
tố quan trọng tronghệ thống thôngtin, Leidner và Kayworth, (2006) Bên cạnh đó, nghiên cứu của Daft, (2010), cho rằng văn hóa tổ chứclà một tập họp các giá trị được chia sẻ, chuẩn mực và niềm tin suy nghĩ, cảm nhận
và hành xử của các cá nhân trong tổ chức Bên cạnhđó, vănhóa tổchức đóng vai trò quantrọng trong tổ chức
vìnó ảnh hưởng đến hành vi củacác
cá nhân trong tổ chức, từ đógópphần vào sựhình thànhmôi trường tốchức,
cóthể giúp đạt được các mụctiêu của
nó, Al Hassan, (2012) Hơn nữa, kết quả nghiêncứucủaIndeje,(2010),đề cập đến tầm quan trọng của văn hóa
tổ chứclà một ttongnhữngnền tảng hướng dẫnhành vi của các cá nhân,để đạt được các mục tiêu của tổ chức
Các giátrị văn hóa tổ chức, nguyên tắc, truyền thống và mọi thứ, ảnh hưởng đến các thànhviêncủa tố chức làm việc, Robbins, (2011) Văn hóa
tổ chức đề cập đến một thỏa thuận chung, trên một hệ thống được tin tưởng bởi một tổ chức vàcóthể là sự khác biệt giữatổ chứcnàyvới tổ chức khác, Robbins và cộng sự,(2013)
Tómlại, văn hóa tổchức là một yếu tố quantrọng trongsự pháttriển
hệ thống thông tincủa DN và là một trong những nền tảng hướngdẫnhành
vi của các cánhân đểđạt được mục tiêucủa tổ chức
Thực trạng tại các DN quắc phòng
Các DN quốc phòng trong nhiều năm qua đã hoạt động khá hiệu quả, tích cực,đã khai thácđược các tiềm năng, lợithế của đơnvị, trongthực hiệnchủ trương cùa Bộ Quốc phòng
về kết họp quốcphòng vớikinh tế, thu được nhữngkết quả quan trọng, góp phần thực hiện có hiệu quả nhiệm
vụ quốc phòng vàhoạt động sản xuất kinhtế được giao Mộttrong những điềuthànhcông chính là,đãcó những điều chỉnh trong vănhóacủa đơn vị Theo đó, trong các DN thuộc quốc phòng cũng cho thấy văn hóa làmột trụcộtquan trọng, đốivới các công
ty Uongquá trình hoạt động hiệnnay Theo địnhhướng của cơ quan các cấp thìhọkhẳngđịnhrằng, văn hóa bền vững sẽ giúp định hình những giátrị
vô hình, từ đó toàn công ty sẽvận hành theo đúng địnhhướng, kéo theo việc góp phần quantrọngcủngcố nền quốc phòng toàn dân, xây dựng được thếưận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận về an ninh nhân dân, xây dựngđược khuvựcphòng thủ, đảm bảo giữvững ưật tự xãhội, an toàn,
an ninhchínhtrị, bảo vệ vừng chắc nền độc lập,chủ quyền,thông nhât, toàn vẹn lãnhthổ củaTổ quốc, tạo môi trường thuận lợi để phát triển toàn diện, toàn vẹn cho đấtnước
Lãnh đạo chuyển đổi trong DN quốc phòng
Cơ sở lý thuyết: Theo Bernard Bass, (1985), cho rằng lãnh đạo chuyểnđổi là một nhà lãnhđạo làm việc với các nhóm để xác định sự thay đổi cần thiết, tạo ra tầm nhìn, cảm hứng thayđổi vàcùng các thành viên thựchiệnthay đổi Theo nghiêncứu của Schemerhon, (2002), lãnh đạo
Trang 3Nghiên cihi trao dổi
chuyển đổi là lãnh đạo truyền cảm
hứng để các thành viêncóđộng lực
làm việc,để đạtđượcmục tiêu của tổ
chức Điều này cũng tưmig tự như
Alban-Metcalfe và cộng sự, (2000),
lãnh đạo là ngườisẽ tạođộnglựcthúc
đẩy chocác cánhânhoànthànhmục
tiêu của tổ chức Không những vậy,
theo Robbins, (2011), cho rằng lãnh
đạo là khả năng một nhómhướngtới
việcđạt đượctầm nhìnhoặcmục tiêu
của tổ chức.Ngoàira,theo McSchane
và Glinow, (2010), chorằnglãnh đạo
có sự ảnh hưởng, động lực và thúc
đẩy người khác tham gia đóng góp
vào hiệu quả củatổ chức Bêncạnh
đó, kết quả nghiên cứu của Wisna,
(2016), cũng cho rằng lãnh đạo
chuyển đổi là lãnh đạo truyền cảm
hứng giúp mọingười làm việc tích
cực hơn, nhằm đạt hiệu suất cao hơn
trong tổ chức Không những thế,
nghiên cứu từ chương trình nghiên
cứuGlobal Leadership and Organiza
tional Behavior Effectiveness
(GLOBE) quan niệm trước đây rằng,
các yếu tốcủa lãnhđạo chuyển đổi là
phẩmchất lãnh đạo cógiá trị trongtất
cả các quốc giavà nền văn hóa và tất
nhiên Việt Nam cũng hoàn toàn
không thể đi khác xu hướng chung
này Tóm lại, lãnh đạo chuyển đổi tạo
ra động lực, cảm hứng thay đổi và
cùng các thành viên trong tổ chức
phốihợp thực hiện, điều này dẫn đến
việc cung cấp thông tinchất lượng và
kịp thời cho ngườisử dụng ra quyết
định.Trong thời gian gầnđây, Faisai,
(2020), đãkhẳngđịnh thêm lãnh đạo
chuyển đổi sẽgiúpđạt được các mục
tiêu dài hạn cũng như truyền cảm
hứng vàđóng góp bằng cách hướng
cấpdướinồlực cải thiệnnhiệm vụ và
trách nhiệm củahọ, khi thựcthi các
công việc ở mọi phòngban Do đó,
phong cách lãnh đạo chuyển đổi có
thể thúc đẩy cấp dưới nỗ lực trong việc cảithiện kết quả vàchấtlượng công việc Vậy yếu tố nàycó thể coi như là đãcó nghiên cứu với mức ảnh hưởng gián tiếp, đến phòng kế toánvà các kết quảviệc làm củakế toán viên
Thực trạng tại các DN quốc phòng
Trong giai đoạn hiện tại, các tổ chức này đã xem một trong những phấm chấttruyền thống quýbáucủa quân đội ta trong chức năngcủa một
“đội quân sản xuất” là hoàn thành các nhiệm vụ tham gia xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội,do Chính phủ và
Bộ Quốc phòng giao.Điều này được cácDN luôn quan tâm đen công tác điều hành, màđặc biệt chính làvai trò của ban lãnh đạo DN Họ phảithay đổi cách điều hành,cách quảntrị đơn
vịđểtăngtính hiệu quả, đây chínhlà tất yếu của quátrình lãnh đạo chuyển đổi Như vậy, đối với cácDN thuộc lĩnhvực quốc phòng bởi do lãnh đạo giữ một vaitrò trọngyểu trong việc điều hành toàn bộ tổ chức Từ đó, nhằm triển khai một cách đồng bộ hàng loạt các giải pháp về phương diện quảnlý Nhànước về công tác quốc phòng.Góp phần củngcố,tăng cường tiềm lực an ninh,sứcmạnh về mặt quốc phòng, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ quốc gia trong tình hình, điềukiệnmới
Các lý thuyết nền có ảnh hưởng đến việc xác định quan hệ giữa văn hóa tổ chức
và lãnh đạo chuyển đổi với HTTTKT
Lý thuyết thông tin hữu ích
Nội dung cốt lõi của lý thuyết thông tin hữu íchlà định hướng vào việc sử dụng thông tin kế toán hữu ích, để phục vụ cho việc ra quyết định Lý thuyết này được xem là lý thuyết nền tảng, để xây dựng các chuẩn mực kế toán quốc tế Thông
qua địnhhướngraquyết định, quan điểm về kế toánđã dịch chuyển từ cácnguyên tắc kếtoán sang kết quả của quá trình kếtoánmà ở đó thông tinđượccungcấp.Trong nghiên cứu này vậndụnglý thuyết thông tin hữu ích này có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc đánh giá chất lượng HTTTKTcủaDN Chất lượngthông tin từ hệ thống kếtoánDNxuất phát
từ nhu cầu của người sử dụng thông tin Từ đó, nhà quản lý cần xem xét, điều chinh cách thức sử dụng vận hành HTTTKT đạthiệu quả,đểcung cấpthôngtin thật sự hữuích đối với người sử dụng
Lý thuyết tâm lý
Trong khi trườngpháicổ điển bỏ qua yếu tố conngười trong quá trinh làm việc của tổ chức thì lý thuyết tâm lý học đềcao vaitrò con người trong tổ chức, quan điểm của lý thuyếtnày cho rằng ngoài tác động củayếu tố vật chất thìnăng suất lao động còn chịu ảnh hưởng của nhu cầu tâm lý xã hội của con người Theo Mary p Pollet, (1868 - 1933), tác giả củalý thuyết quan hệcủa con người trong tổ chức, người laođộng
có cácmối quanhệ với nhau và với các nhà quản trị Đồng thời, tác giả cũng nhấn mạnh việc giải quyết các mốiquan hệnày sẽ tạonênhiệu quả của quản trị trong tổ chức Cáctác giảvề hành vi con người cho rằng, các yếu tố tâm lý xã hội có ảnh hưởng lớn đến hoạt động của con người, các yếu tốtâmlý tích cực sẽ tạo nênmối quan hệ hợptác tốt và nâng cao được năng suấttrong quá trình làm việc Trong nghiên cứu này, lý thuyết chỉ ra rằng,việc thiết lậpvàvận hành HTTTKT trong DN phảixemxét tác động đến mối quan
hệ con người trong DN hay còngọi
là vănhóa của conngười Văn hóa
Trang 4Nghiên CIÌÌI trao dổi
được biểu hiện qua việc lựa chọn
nhânsự kế toán,quan điểm đối với
chấtlượng bằng việc thiết lậpchi phí
vận hành ở mức độ cụ thể theo ý
định, quyết tâmchuyển đổi để nâng
cao hiệu suất và giải quyết hài hòa
lợi íchgiữa các bộ phận trong DN,
có thể sẽ không huy động được mọi
người trong DN nỗ lực phấn đấu
giảmchi phí và giatăng lợi nhuận
Lý thuyết quan hệ lợi ích -
chi phí
Lýthuyếtquan hệlợiích - chi phí
chira rằng,lợiích có được từ việc các
thông tinkế toán đượccung cấp phải
được xemxét trong mốiquanhệ với
chi phí dùng để tạo ra và cung cấp
thôngtinđó, điều nàylại xuấtphát từ
văn hóa Xétmột cách tổngthể thìlợi
ích từ thông tin kếtoán cóthểphục
vụ chongười sử dụng: là các bên có
liên quan, lànhà đầu tư và ngay cả
chínhbản thân DN; còn chi phí thìdo
người lậpbáo cáo thông tin kế toán
gánh chịu nhưng xétrộngra thì chi
phínày do xã hội gánh chịu Vìvậy,
luônluôn phảixem xétvàcân bằng
mối quan hệ này, nhằm đảm bảo chi
phí tạo rakhông được vượtquálợi ích
manglại, Vũ Hữu Đức,(2010).Trong
nghiên cứu này,mỗi DN khácnhau sẽ
có yêu cầu khác nhauđối với
HTT-TKT và nó tùy thuộc vào nhu cầu
thông tin quảntrị mà DN đócần cung
Cấp Nghiên cứu đến chất lượng
HTTTKTthông qua lý thuyếtquan hệ
lợiích - chiphí,sẽ xem xét hai yếu tố
chínhlà: văn hóatoàn bộ nhânviên
cho rằng, lợi íchcủahệ thống có nên
đầu tư hay không và cùng với quyết
định chuyển đổi của ban lãnhđạo, để
thông tin từ kế toán manglại cho DN,
đại diện cho yếu tố lợi ích Với một
DN trong lĩnhvực quốcphòng, liệu
rằng có cần thiếtđể đầu tưcho một
HTTTKT hay nếu đầutư thi chi phí
đầu tư ở mức độ nào là chấp nhận được? Neu phảichuyển đổi trong vai trò quản lý thì yêu cầuvề công cụhỗ trợra quyết định và quản trị DN là tất yếu Tuy nhiên, việc đầu tư một khoản chi phí tưong thíchcho HTT- TKT, cũngcần đượcxem xétso với lợi ích mà nó mang lại Do đó, lý thuyết quan hệ lợiích-chiphí,sẽgóp phần giải thích cho sựảnh hưởng của haibiếntrên
Kết luận
Quốc phòng là một lĩnh vực giữ
vị trí trọngyếutrong quốc giaViệt Nam, cũng như bất kỳ nước nào khác Kết hợp quốc phòngvới kinh
tế, một nội dung cấu thành chủ trưong kết hợp kinh tế với quốc phòng ở nước ta hiện nay là một trong số những vấn đề lớn trong đường lối phát triển kinh tế của Đảng, chủ trương của Nhà nước
Trong thời đại côngnghệ thông tin phát triển như vũ bão, điều này đãlàm chothông tintrởthành một nguồn lực không thể thiếu tại các tổ chức đang hoạtđộng vàcủa cả nền kinh tếvà xã hội Việc sử dụng thông tin kế toán đượctạo lậptừ một hệthốngkếtoán hoàn chỉnhđượcxemlà giải pháp rất quan trọng trong các hoạt động quản
lý của mộtcông ty, do thông tin kế toán này mang tính hữu ích trongviệc
ra các quyếtđịnhkinh tế Vi thế, chất lượngHTTTKTlà rất quantrọng với nhiều nhóm người sử dụng khác nhau.Theo kết quả nghiên cứu về mặt
lýluận này cóthểthấy, trong các đon
vị DN quốcphòng, văn hóatổ chức
vàsự chuyển đổi tronglãnhđạo có thểcónhững tác độngđến chấtlượng của HTTTKTvà đây chính làkhoảng trống, để các nghiên cứu tiếp có cơ sở triển khai thực hiện trong bối cảnh củanước ViệtNam.n
Tài liệu tham khảo
1 Azhar Susanto and Meiryanỉ, (2018), The Influence of Organizational Culture on
Quality of Accounting Information Systems Management Journal of Engineering and Applied Sciences, 13, pp 6639-6644.
2 Bodnar, G H, & Hopwood, w s,
(2010), Accounting Information Systems
(9th ed.) Hoboken, NJ: Pearson Educa tion Inc.
3 Fey, c E, & Denison, D R, (2003), Organizational culture and effectiveness: can American theory be applied in Russia? Orga nizational Science, 14(6), 686-706 https: I I dot org/10.1 287ỉorsc.14.6.686.24868
4 Ha, VD, (2020), Impact of Organiza tional Culture on the Accounting Informa
tion System and Operational Performance of Small and Medium Sized Enterprises in Ho
Chi Minh City The Journal of Asian Fi nance, Economics and Business, 7(2), pp 301-308.
5 Indeje, w G., & Zheng, Q, (2010), Or
ganizational culture and information systems implementation: a structuration theory per
spective, sprouts Working Papers on Infor
mation Systems, 10(27) Retrieved from
http: I I sprouts, aisnet org/1 0-27
6 J A Basel, Basel J A AH & Wan A, (2016), Accounting information system (ais) and organizational performance: moderating effect of organizational culture International
Journal of Economics, Commerce and Man agement, 3(4), pp 12-26.
7 Romney, B M., & Steinhart, J p, (2006), Accounting Information Systems
(10th ed.) Hoboken, NJ: Pearson Educa tion.
8 Schein, E H, (2004), Organizational
Culture and Leadership (Jossey-Bass Busi
ness & Management Series) San Francisco:
Jossey Bass Incorporated.
9 Zulkamain, M s, (2009), Accounting
information systems (AIS) and knowledge management, A Case Study American Jour nal of Scientific Research, 4, 36-44.