THÔNG TINTHÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN OANH KIỀU * Vàn hóa tiêu dùng cùa thanh niên TP.HCM, dirói góc độ tiếp cận của ngành nghiên cúu vãn hóa, không chi giup chúng ta thây điroc việc họ
Trang 1THÔNG TIN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
NGUYỄN OANH KIỀU *
Vàn hóa tiêu dùng cùa thanh niên TP.HCM, dirói góc độ tiếp cận của ngành nghiên cúu vãn hóa, không chi giup chúng ta thây điroc việc họ diền giãi các thạc hành tiêu dùng, mà còn có thể thấy đuọc tác động cùa vãn hóa tiêu dùng đối vói quá trinh phát triền kinh tế, xã hội cùa thánh phổ trong bối cánh toàn cầu hoa Bai viết nêu lên nhũng tác động tú văn hóa tiêu dùng cùa thanh niên váo quá trình phát triển kinh tế,
xã hói TP.HCM.
TP.HCM là địabiểuvànăng động phương trong tiêuquá
trình xây dựng kinh tế thị trường,
côngnghiệp hóavà hội nhập quốc
tế Đây là trung tâm kinh tế -vănhóa
vàkhoa học quan trọng, là trung tâm
giaothương buôn bán không chỉ của
vùng Đông Nam Bộ mà còn của cả
nước Các hoạt động kinh tế, văn
hóa,xã hội diễn ra với tốc độnhanh
và phong phú Đâycũng là địađiểm
màngười laođộng,đặc biệt là thanh
niên cả nước mong muốn đến đây
học tập, tìmkiếm việc làm,định cư
Ngược lại,với tuổi trẻ năng động và
nhu cầu tiêu dùng cao, đối tượng
thanh niên đang góp phần kích thích tiêu dùng, thúc
đẩykinh tế tăng trưởng nhanh, góp phần vào quá
trình phát triển chung của TP.HCM
1 Văn hóa tiêu dùng của thanh niên TP.HCM
Hiệnnay, thuật ngừvăn hóa tiêu dùng đã không
cònquá xa lạtrongđờisống học thuật ở Việt Nam
Mặc dù có nhiều cáchtiếp cận, nhưng văn hóa tiêu
dùng thường được đặt trong mối quan hệ với xã
hội tiêu dùng, với bối cảnh xã hội đương đại, mà
tiến trình phát triển kinh tế, xã hội của quốc gialà
một khíacạnh quan trọng Ngành nghiên cứu văn
hóa, xem văn hóa tiêu dùng bao hàm nhiều nét
nghĩa, trong đó có đề cập đến “một hệ thống kết
nối và mở rộng toàn cầu, được đan cài chặt chẽ,
được thâm nhập sâu sắc bởi dòng vốnxuyênquốc
gia và bối cảnh toàn cầu hóa” (1) Điều này có
nghĩa, thực hành tiêudùng của các cá nhân trong
mộtquốc gia có mối liên hệ mật thiết với tiến trình
kinh tế, xã hội của quốc giađó, bao gồm cả quá
trình hợptác kinh tế xuyên quốc gia trong bối cảnh
toàn cầu hóa
Theo Luật Thanh niên số 57/2020/QH14, thanh niên làngười
có độ tuổi từ 16 đến 30 tuổi (2) Thanh niên TP.HCM hiện nay chiếm khoảng 30% dân số thành phố, là mộtlực lượngđông đảo và đang góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế, xã hội của thành phố, nhất là qua thực hành tiêu dùng
Từ góc nhìn của nghiên cứu văn hóa, văn hóa tiêu dùng của thanh niên đượcxem xét không chỉở khía cạnh thực hành tiêu dùng nhằm thỏa mãn nhu cầu thiết yếu, mà quan trọng hơn, thông quathực hành tiêu dùng, họ muốn khám phá, địnhvị bảnthân, tạo dựng bản sắc cá nhân trong quá trình hoàn thiệnnhân cách Quá trìnhnày diễn ra rất phong phú,
đa dạng,nhất là trongbối cành tiêu dùng của một đô thị phát triểnnhanh như TP.HCM
Thông quaviệc muagì,sử dụng nhưthế nào của thanh niên TP.HCM cho thấy họ có cách biếu đạt riêng, mà chủ yếuqua đóđể khẳng địnhcãntínhcá nhân Thời trang, giải trí lànhững phương diện mà thanh niênquan tâm nhiều nhất, bởi ngoài học tập, đâylà nhữngthực hành thú vịgắn với quá trình sống, tìm hiểu thế giới và khám phábảnthân.Có người lựa chọn cách ăn mặc, giảitrí theoxu hướng(trend)để trở thành người sànhđiệu,hợp thời.Có người lại học cáchphối trang phụcđể thể hiện mình làngười hiểu biết, có guăn mặc Ăn mặc theoxu hướng, theo trào lưu nhưng có thanh niên lựa chọn cho minhnhững trangphục ngoại nhập để chứng tỏ mình đẳng cấp,
có thanh niên lại tìm đến với những nhãn hàng nội địa để the hiện cá tính riêng của bản thân, hay đơn giản là chấp nhận sừ dụng hàngchợ, hàng nhập khẩu
tiểu ngạch, hàngsecond handmiễn là phù hợp và thể
Ths, Học viện Chính trị khu vực 2
Số 506
Tháng 8-2022
108
Trang 2cách đi du lịchkết hợp với các
ng họđêu muôntạo căn tínhcá
IỊ quatiêudùngđểtạodựngcăn bảnthân,thanh niênTP.HCM
ệc hình thành xã hội tiêu dùng, hộicủa thành phố
dô thị đặc biệt, một trungtâm
hiện được sự khác bii ít Để thể hiện mình đẳng cấp,
một số thanh niên chi nhiều tiền sở hữu những món
hàng được sản xuất gi ớihạnsốlượng,đến nhiều nhà
hàng sang trọng, mang thương hiệu nước ngoài,
những quánbar đắt t ền Một số khác lại muốn trải
nghiệm những quán in, quán café bình dân, vỉa hè
để có thể hòa nhập vio nhómnhững người cùnglứa
tuổi, haythích thú vớ
hoạt động thiện nguyện, vì môi trường Tuy có
nhiều cách biểu hiện, diễn giải về thực hành tiêu
dùng, nhưng nhìnchi1
nhân vàđịnhvị bản hântrongxã hội với vaitrò là
người trẻ tuổi đang hlànthiệnnhâncách
2 Tác động của văn hóa tiêu dùng thanh niên
vào quá trình phát 1 riển kinh tế, xã hội TP.HCM
Tiêu dùngvà thôn
tính cá nhân, địnhvị
đanggóp phần vào V I
phát triển kinh tế, xã:
TP.HCM hiện là
lớn về kinhtế, vãn hóa,giáo dụcđào tạo, khoa học
công nghệ, đầu mốigiaolưu và hội nhập quốc tế; là
đầu tàu, động lực, cí
■ i ếm phía Nam, cóvịtríchính trị ước Hiện nay, TP.HCM có hệ
i học, cao đẳng và dạynghềlớn
có lượng sinhviênđông, nhu
à một nhân tố kích thích tiêu Không những thế, với tư cách dây còn là nơi nhiều sinh viên chọn ở lại để xinviệc và định
sức hút và sức lan tỏa lớn của vùng kinh tế trọng đi
quan trọng củacản
thống cáctrường đại
nhất phía Nam,nên
cầu tiêu dùng cao,
dùng củathành phố
làđô thị phát triển,
sau khiratrường đã
cư, bởi thành phốco mức lương cao nhất cả nước
Thanh niên chính là
tiêu dùng,tạosựtăn
Báo cáo lương to in quốc năm 2017 chobiết, dựa
trên mức lươngtrurj
dụng đềxuấttrảcho1
nhân tô quan trọng kích thích
lị trưởng về kinh tế
g bình tối thiểu củanhà tuyển người lao động,trung tâm kinh
tế của cả nước là TP.HCM vẫn giữ vị trí cao nhất về
mứclương trung bình trêntoàn quốc Theo đó, mức
bìnhmồi tháng của một người
I, tứckhoảng 10,3triệuđồngvà
ih tốithiểu này cao hơn khoảng
lươngtốithiểu trunị
lao động là 456USE
tương đương 124triệu đồng/người lao động/năm
Mứclươngtrung bìi ih tối thiểu này cao hơn khoảng
38% sovới mức lươig trungbình của lao động toàn
quốc (theo Tổng CỊI
bình của lao động A
đồng/ người/ tháng
trung tâm giao lưu k 1
vực, nhưngchi phí snh hoạt của TP.HCM rẻ hơn các
đô thị lớn trong khu
hoạtđộngtiêu dùng
c Thống kê, mức lương trung lệtNam năm2017 là6,5 triệu (3) Có thu nhập cao, sống ở inhtế,văn hóa sôi động của khu vực Điều này cũng kích thích mạnh mẽ của thanh niên ởđây
_lTLf LIẸU
Việctiêu dùng của thanh niêncũng sôiđộng, nhộn nhịp hơn khi chi nhiều hơn cho các nhu cầu không
thiết yếu. Trong khảo sát của Asia Plus vềlối sống của thanh niên (Vietnam youth lifestyle - 2020), thanh niên TP.HCM có mức chi tiêubình quâncho nhà cửa là960.000 đồng, cho thực ẩm - đồ uống là 1.000.000 đồng, chothờitrang, quần áo là597.000 đồng,cho du lịch là 654.000đồng,cho chăm sóc sức khỏe là433.000 đồng,chogiáodụclà654.000 đồng, cho giao thông đi lại là 458.000 đồng và choviệc sử dụng côngnghệlà 386.000đồng (4)
Những năm gần đây, với kết quả tăng trưởng ổn định và môi trườngkinh doanh thuận lợi (tổng sản phẩm trên địabàn(GRDP)giaiđoạn2016-2019tăng bình quân 7,72%), TP.HCMlà nơi đón nhậncác dòng đầu tư của nhiềuquốc gia, cũng nhưcác tậpđoàn kinh
tế lớn Cụ thể,tronglĩnhvựcthời trang, đứngTop 10 các thương hiệu thời trang được giới trẻ TP.HCM lựa chọn thì có 6 thươnghiệu nước ngoài.Đó là Adidas, Gucci, Nike, H&M, Zara, Channel sau đó mới là các thương hiệu Việt Nam: Việt Tien,Canifa,Ivy Moda, Gumac Trong các sản phẩmlàm đẹp, mỹ phẩm của Hàn Quốc là các sản phẩm được họ ưa thích nhất Việc lựachọn các thương hiệu thời trang củanước ngoài theo đánh giá củahọ là dotrướchết,chất liệu tạo cảm giác thoải mái, sau đó là sự thanh lịch,trẻ trung mà các sản phẩm này manglạimặc dù giá cả
có hơi đắt hơncác thương hiệu Việt Nam Sự đón nhận nhiệt tình các thương hiệu thời trang của thanh niên thành phố cho thấy đây chính là một thịtrường tiềm năng cho các nhàđầu tư trong và ngoài nước Khi các nhà đầu tư lớntrên thế giới chọnTP HCM
là “điểmđến”, họ đã mang theocảvăn hóacủa quốc giahọ Với sựnhanh nhạy của thị trườngmột đô thị hội nhập toàn cầu, TP.HCMxuất hiện ngày càng nhiều quán ăn,nhàhàng,dịch vụ nhằm phụcvụ một số lượng không nhỏ kháchhàngnước ngoài.Thanh niênvới đặc trưng thíchưải nghiệm, thích khám phá, theo trào lưu nên cũng đón nhận hàng hóa, sản phẩm, dịch vụ mang đặc trưng văn hóacủa các quốc gia đến từ các nền văn hóa khác như Hàn Quốc, Nhật Bản và các nước phươngTây Họ thườngđến tiệm ăn, quáncà phê (giảikhát)có các thươnghiệuđếntừ nước ngoàihoặc mang phong cách, hương vịnước ngoài như: Highlands coffee, các thương hiệu tràsữa như Tocotoco,Phúc Longtea, Babobop (Đài Loan) ;các chuỗi cửahàng thức ăn nhanh KFC (Mỹ), Lotteria (tậpđoàn Lotte -Hàn Quốc) để “check in”và trải nghiệm Họ cũng thường đến các chuỗi nhà hàng ăn uống caocấp hơn mang phong cách, hương vị hoặc thuộc sở hữucủaHàn Quốc, Nhật Bản, phương Tây bởi sự đa dạng lựa chọn
Số 506 Tháng 8-2022109
Trang 3W^THONG TIN
đồ ăn, thức uống với mức giátheo họ là ở mức trung
bình Nhữnghoạt động tiêu dùng như thếcũng thể hiện
khả năng thích nghi và dễ dàng hội nhập với quốctế
của thanh niênTP.HCM
Một yếu tố nữachothấy tiêu dùng của thanhniên
TP.HCM đang gópphần tạo nên sự tăng trưởng của
TP.HCM, đó là xuhướng tiêu dùng “hiện đại”, mang
phong cách của các đô thị lớn trênthế giới Thanh
niên TP.HCM thường chọn nơi đến yêu thích của
mìnhđểgặp gỡ bạn bè, thưgiãn, mua sắm hànghóa
yêu thích là những trung tâm thương mại như
AEON Mall, Lotte, VinMart hay các rạp chiếu
phim, các quáncà phê với phong cáchtrẻtrung, hiện
đại, các trung tâm tậpthểhình, các nhàhàngquánăn
theophongcáchmớinhư Hot-pot,Kichi-Kichi Họ
cũng có thói quen tiêudùng thực phẩm và đồ uống
tại cửa hàng (out ofhome) Theo nghiên cứu của
K-ForeThoughts, giới trẻ TP.HCM chiếm 47% số
người được phỏng vấnlựa chọn việc tiêudùngcác
thức uống pha sằn (trà sữa)so vớicon số trungbình
người tiêu dùng của TP.HCM nói chung là 38% (5)
Xu hướngtiêu dùng qua các kênh trực tuyến của
thanh niên cũng làyếu tố tác động tới bối cảnh tiêu
dùngvàquá trình pháttriển thương mại điện tử của
TP.HCM Hoạt động mua sắm trực tuyến của họrất đa
dạng với các chủng loại mặthàng, từ những hànghóa
thiếtyếu nhưđồ ăn thứcuống, đến những hànghóa
giátrịcao như thiết bị công nghệ,điện thoại.Việcmua
sắm qua“kênh” trực tuyến củathanh niên TP.HCM
chủ yếulà các sảnphẩmchăm sóc bản thân, xâydựng
hình ảnh bên ngoài như các món đồ thời trang(54%),
mỹ phẩm/làmđẹp(42%).Mứcchitiêu trungbình cho
hoạt động mua bán trựctuyến là430.000đồng, mức
phổ biến nhấtlàtừ 100.000đến 300.000 đồng(6)
Thanhniên TP.HCMcũng lànhững người tiêu dùng,
sửdụng côngnghệnhiều Cáchoạt độngcủa họ đối với
các nềntảng trực tuyến rất đa dạng, phụcvụ hầu hết các
nhu cầutiêudùngcủa họ,nhiềunhất là nghe nhìn các
sảnphẩmtruyềnthông xã hội, nhắntin, gọi điện, đặt
hàng, đọc sách, học tập Khi bệnhdịch COVID-19
diễn biến phức tạp,TP.HCMphải thực hiện giãn cách
xã hội, hầuhết cáctrường họctrênđịa bàn, kể cả các
trung tâm ngoại ngữ - trừcấp mần non đều chuyển sang
hình thức học online Do diễn biếncủa bệnh dịch,nên
hình thức muahàng qua kênh trực tuyếnởTP.HCM rất
phố biến,nhấtlàtrong thanh niên Việctiêudùngtrên
kênh trực tuyến là nhu cầuthể hiện bảnthâncủathanh
niên với thông điệp“Tôi chất” (đẳng cấp, sành điệu,
phong cách), “Tôi năng động” (I’m on the move) số
liệu điều tra của AsiaPlus và Nghiên cứu về thế hệ trẻ
Việt Nam (7) cũng chỉra rằng “thế hệ trẻ Việt Nam đặc
biệtchuộng internet” Kếtquả khảo sát của Asia Plus cho thấy, có tới 93% người đượcphỏng vấn cho rằng
họ có sở hữuđiện thoại thôngminhvà thường cài đặt các ứngdụng thôngminh, như Ví điệntửMomo, ứng dụngmua sắm Shopee, Tiki, ứngdụng gọi xe, vận chuyên,mua săm Grab Hoạtđộng tiêu dùng này góp phần thúc đẩy lĩnh vực kinh doanh côngnghệ, phát triển nhanh phương diện công nghệ số và các nềntảngtrực tuyến ở thành phố
Văn hóa tiêu dùng của thanhniênTP.HCM được xem là phương thức, cách thức diễn giải các thực hành tiêu dùng nhằm tạo bản sắc riêng, định vị xã hội trongquátrìnhhoàn thiện nhân cách.Hoạt động tiêu dùngphong phú, đa dạng cùa họ đã và đang góp phần tácđộng vào sựtăng trưởngkinhtế một cách
đa dạng, từ việc chitiêu nhiều cho hànghóa không thiết yếu, tiêu dùng hàng hóa nhập khẩu, mở rộng địabàn, không gian tiêu dùng cho đến các hìnhthức tiêudùng hiện đại Quá trìnhnày đang góp phần quan trọng tạo nên sự tăng trưởng kinhtếnói riêng
và pháttriển kinh tế, xã hội trong bốicảnh toàn cầu hóa và hội nhập sâurộng của TP.HCM ■
N.O.K
1 Phạm Quỳnh Phương, Các hướng tiếp cận lý thuyết về
tiêu dùng và văn hóa tiêu dùng, Tạp chí Văn hóa dãn gian, số
4, 2018, tr.3-13
2 Luật Thanh niên số 57/2020/QH14 ngày 16-6-2020
3 Thu Hằng, TP.HCM có mức lương trung bình cao nhất
toàn quốc, thanhnien.vn, 5-3-2018
4, 6 Phong cách sống của giói trẻ Việt Nam, qandme.net , 2020
5 Vietnam Insight handbook 2020 (Cam nang Insight Vietnam), kantarworldpanel.com, 13-2-2020
7 Một nghiên cứu do Love Frankie (to chức nghiên cứu và thay đổi xã hội vùng) và Công ty nghiên cứu IRL (Indochina Research Ltd) thực hiện dưới sự tài trợ của Hội đồng Anh (Bristish Council), năm 2020
Tài liệu tham kháo
1 Dương Phú Hiệp (Chủ biên), Tác động của toàn cầu
hóa đối vói sự phát triển văn hóa và con người Việt Nam,
Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2010
2 Đỗ Nam Liên, Văn hóa nghe nhìn vã giới trẻ, Nxb
Khoa học xã hội, Hà Nội, 2005
3 Phạm Quỳnh Phương, Hoàng cầm, Một so khuynh
hướng lý thuyết nghiên cứu văn hóa và các hướng tiếp cận nghiên cứu văn hóa Việt Nam, Đe tài cấp bộ, Viện Nghiên cứu
văn hóa, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Hà Nội, 2013
4 Mai Thị Quế, Xu hướng thời trang cùa giới trẻ thành phố Hồ Chí Minh hiện nay, Trung tâm Phát triền Khoa học và Công nghệ trẻ, TP.HCM, 2013
SỐ 506
Tháng 8-2022