Phù nam một góc nhìn mới

có sự và sau Trong thời trước năm 1975, nhà nghiên về Phù có nhiều công bố nhất là Lê Hương với trinh tiêu là liệu Phù xuất tại Sài Gòn năm Ket quà các cuộc khai quật khảo cổ học vòng 20

Tạp chí Khoa học Xã hội và Nhân văn, Tập 7, (2021) 254-273

Vũ Minh

Đại học Quốc Nội;

email: giangvuminh@gmail.com

ẩn.

sài

1975

-Eo.

DOI: https://doi.org/10.33100/tckhxhnv7.3.VuMinhGiang

Phù

1.1.

khi

di chỉ cổ học Óc 1944

cổ

cổ

lợi cổ

là nhất,

1936: 9) Có

có Bắc

hệ

tài

254

255 Xã

để chỉ

số học

tại có

1903: 248-327)

cổ

Sơn,

lộ lên

độ cho thị

độ

thị này Sự

mại

lý

sự mê

có 30 năm

vào

Óc Eo

có sự và sau

Trong thời trước năm 1975, nhà nghiên về Phù

có nhiều công bố nhất là Lê Hương với trinh tiêu là liệu Phù xuất tại Sài Gòn năm Ket quà các cuộc khai quật khảo cổ học vòng 20 năm (1975-1995) đã được Lê Xuân Diệm cộng công

bố trong sách Văn Óc khám vào năm 1995tại xuất bàn học hội, Hà Nội.

cuộc

hiện, lịch

lập

có học

chí hội 256

mới

cô hệ

về

kỳ:

quốc

đế chế thế III

cổ,

hệ

2006 cho ấn

Việt

về

chỉ

vị

2006)

Bộ

có

Bộ (ừ

2017)

-giới

về

cổ

lõi sử

cổ

chỉ Óc

tới

sự Có

dân

đó cùng

và mà

257 Xã

có

cổ

bi

được tổ chức

2017: 175)

mại có liên

qua Hoa

hẹp

tại

km)

khi đó,

Bộ tới

ngày

qua

động

đó Các nhân

là

giai

quốc

các

các

chỉ sự

di vật

hai

đó,

Tác sử dụng “ chế thay cho “đế quốc” tương ứng tiếng Anh “empire, emperial” với đồ giảm nhẹ nghĩa hiện có thể gây lẫn khi so sánh Phù với các quốc Tư, La Mã, Hán đương thời Trong bài viết này, đồng sử dụng “đế ” cho Phù kể khi các vua Phù mờ rộng lãnh thổ soát bằng các hoạt động quân

Xã 258

chế

lịch sử thành hai thời kỳ: vì các

tước hiệu thành dòng họ Hỗn (Hun) và

Phạm (PanỸPong) được coi thời trước sừ (prehistory)

và thời kỳ sừ (historic) các tước Ấn như

Chandra (Chiên Đàn), Kaundinya (Kiều Như) các

- varman Ma) Manguin (2009), cũng khảo

cổ học Phù hai giai đoạn: đầu Kiểm

soát đồng bằng ngập nước quá tụ thị

(Control flood plains and urban development) giai

đoạn sau quá trình Ân Độ (Indianization).

Tập hợp các công cùa Georges (1906); Lê

Hướng (1974) Lương (2006).

cho

có lại

cổ

hệ

là

Phù Nam

Thế

thứ Phiên Gốc chữ Hán

Thòi gian trị

Hỗn Điền Liễu Diệp Thế kỷ Trong giai đoạn ba thế kỷ đầu công nguyên,

thế thứ, hoạt động và thời gian trị vì của những người đứng đầu vương quốc Phù Nam chưa được xác định thật đầy đủ.

có

sự

lại cho (?)

có

về

là

hệ (họ

116)

cổ

quốc

chức

ý luận

quốc này

Phù

259 Giang/ chí Xã

Độ

có Ccedès, cổ

(Coedès

sao

quốc lệ

đi sâu

1985, cố

sức

Á

lịch

(<Husrt) có

tâm

đạo

trụ Có

Mandala được phiên âm sang tiếng Hán là Mạn đà la

được dịch là Luân viên túc

nghĩa là vòng tròn hoàn chỉnh.

Arikamendu là một biển Đông Độ nhìn ra vịnh Bengal Khảo cổ học xác nhận vị quan trọng của cảng trong trình mại Địa Trung Hải, qua Độ Dương, vịnh Bengal Đông

thời

vực

cóý

lực

hệ

lực chính trị Sức

có

chẽ

có

lõi”

nay

chi Xã 260

Sơn

cư lũy Gò

đi lại

cổ

giai

Óc Eo,

các là

đi chi Gò có

Óc Eo

đã

Eo

là Đảo

di

cho

sọ

đây

cho sọ

-đây, di chỉ

sọ cổ đặc

gọi

Lai

Ấp

Á hiện khai quật được các càng

Đông Á thời Phù Óc Eo ghi nhận dấu hiệu

trao đồ gốm Arikamendu rõ nét.

chí Xã

sách nói

Tì

ở

có Phù

Phù với

cậy

có

có

1982)

đề cho

2.4.

dân

phận:

có

lớp

cho

Tầng lớp nhản:

các với là

thôn, ven biên: là bậc

Phù

có lồ để

là

để

Khang Thái, Chu Nam truyện, Trung Quốc

cổ tịch mạng thư Baidu.

khác rõ

di

gặp

3.1 Tổ

vị

cổ,

chỉ Xã 262

chi

quanh

Sư với

cho

trị

sang

đi

sụp

thế đầu

liệu, có đây:

Tư Liêm: thư.

Tập hợp các cùa Georges (1906); Lê

Hương (1974); Lương (2006).

Thế

Thời gian trị vì

Kiều Trần Như Xà Gia Bạt Ma 484-514 Kaundinya Jayavarman

có

vị quốc có

vậy,

Lưu

đế

263 chí Xã

lực

vị quốc lập

III

mô

sức có

đế

-*

Họ Phạm thường thấy trong danh tính các quốc

vương hoặc hoàng thân, quốc thích các quốc gia Đông

ảnh văn minh Ấn Độ Thực ra đây

không phải là họ theo nghĩa huyết là phiên âm

của Varman trong tiếng Sancrit với nghĩa gốc là

che chắn, bảo hộ Sau đó được gắn nghĩa thiêng

liêng là người được linh che và dùng một

cấu tạo nên của các bậc quân vương một số

hoàng được nhắm làm vị Trong nhiều hợp

Varman còn được phiên âm bằng hai Hán là Bạt Ma

Lương Ninh trong nhiều bài viết, tập trung nhất là

Nước Phù cho nhà nước Phù Nam, nhất là thời

kỳ mở rộng thế lực (đế chế) không phải là Mandala Tuy

nhiên, luận điểm phản bác chủ yếu xuất phát quan niệm

cùa tác già cho là một dạng nhà nước sơ

khai, tổ chức lỏng lèo.

Trong tiếng Sancrit có nghĩa là thần và

Raja/Rajan là cai trị, thủ lĩnh, vua, hoàng

tử là hình thức hợp chẽ vương quyền với thần quyền vào một người.

Trước đây, dựa vào phỏng của một số học già Pháp, có quan cho thủ đô Phù sau thế

kỷ III nằm đâu đó Prei Veng, nhưng với những phát hiện khảo mới số cho rằng, thủ đô Phù sau thời kỳ Óc Eo là Vyadrapura phải nằm Ankor Borei, tinh Takeo (Campuchia).

đế

vị

(vùng

2003: 1111-1121) di

với

cụ đó,

cưỡi voi có che

có

có dồi dào,

Xã 264

cực

Tề thì

Phù

sôi

sợi đi

có

là bị

tôn

vậy

có vai cực chế

ở đúc

Diêu Liêm:

Lý Diên Thọ: Nam sử, quyển 78, truyện thứ 68 Phù quốc) Thiên nhai tri thức khố http://book.sbkk8.com/

Cát Miệt (ÍĨỈS): Phiên mer, chi quốc sau này thành vương quốc Tchenla (Chân Lạp), thân cùa nước Campụhia.

3.2 Các

lưới

lực

quốc, có

v.v

5,6

Thổ,

hồ Sap

về

500m)

đảo

”

có Sư

có

Đại có

chi Xã

có

di Phù

ảnh

dễ

có

cổ

chết,

2006: 188-211) là

này

là do có một dễ

nhiên

là thời kỳ,

gỗ, hệ

đế lực

tế lại

các

tế, Óc Eo

Bộ

quốc

sản,

cảng

lữ

lực

Mạn, chế

ven

lực

cũng La

chi Xã 266

3.3.

Độ

đối là

mới

Chu

gọi

có

Ô sáu

chép do

ấn

có

Á lục

cho các

eo Kra,

quốc

đặc giao

các này

30 III,

vị quốc

240 243

“ giai

còn

ở chế

lại có

v.v

thời trị vì

thịnh Vị

2

đô

267 chí Xã

“ quốc

Liêm: thư

Hồ (Í!JA, danh người Hán chỉ

các tộc người khác ở Tây Bắc Một số tộc

khi dùng (Sankrit

Khang Thái, Chu Phù truyện, Trung Quốc

cổ tịch mạng khoa thư Baidu.

thị này

các cổ

3.4.

có ở

đen,

cổ lỗ

lối cổ, gieo

lúa,

khố

Ở

súc vật

lược Họ

làm

Họ

lao, cung,

thời

người

giáo, và

cạo

theo

chí Xã 268

táng

đất

cải

để

cổ

Tạng

Liêm:

ấy

nơi

là

nay,

bộ

dâng

cho

đế

Bộ sau gạo là loại cổ,

lao các

dựng,

đôthị đội

có

cho

cao, tại trí nay

khi

nước

quốc

III

là

269 chí Xã 3

mộ

khí các di chỉ

cổ

dao, rìu

cho

sông v.v

Bắc

chúa

eo

ít sử ở

các đảo đảo

các có

thị

lên

được

Srivijaya là một tâm hút các tiểu quốc quanh

vùng sau đó thành một đế chế hùng mạnh khu

tế sôi

đã

Phù

đô đối cao, khô

Lạp

là chỗ

các bị thì

dần thế Đó

li

về sự

vị

các quốc

550, là

tổ chức

vực Á hải đào cho cuối thế XIII.

còn vijaya là vinh quang Trong các tịch

cổ Trung Hoa, danh xưng được chép là (That Lợi Thệ) hoặc (Tam Tề) Srivijaya là một trung tâm các quốc quanh vùng sau đó thành một đế chế hùng vực Đông Á hải đào cho cuối thế kỷ XIII.

Giang/Tạp chí Xã 270

lớn,

Na

dời

là Eo

nữa

550

lập, toàn

bị

cho 627

Sự

tại,

này, chí

Đặc Mục Kinh của Phù kỷ thứ

III chép trong các tịch cổ Trung Hoa Giới

nghiên cho rằng đó chính tên dịch

sang gọi kinh đô Vyadhapura trên các

cổ có

thân

eo

Óc lụi tàn

lực

Phù Nam

dù,

sự 627

được tỏ

80 tại Có

tộc

triều

có sức

có sức lớn

ấn

chi Xã

thuộc thị

công

2011 Các hợp

học số

2009

chỉ mạn,

số bi

số di

1944 Óc

di

cổ địa

gốc

hồ

dài

cư dân

sau thế VII

quan

lập

loại Á,

tâm

đảo eo

giới Độ

cổ

cổ hậu

dâng cao

chi Xã 272

lụi

là

Eo

bị

các di chỉ

Eo

cái Hoa

Coedès George 1906 “La Stele de

Bulletin francaise d'Extreme-Orient

VI.

Coedès George 1944.Histoire ancienne des Etats

hindouisés d'Extreme-Orient.

Hall R 1982. Indianization

Funan: An Economic History Southeast

Asia's First State.London:

Hall R 1985. Maritime and Strate

Development early Southeast

Press.

Charles 2002.Early Cutures Mainland

Southeast Bangkok:

Excavations Noen and Non

Muang Bangkok.

2008.

giới.

Lê Hương 1974. Sử Phù Sài Gòn:

Nhiều.

hoá những khám phá Nội:

học hội.

Liêu Sanh 1983 "Hải thoái

Đổng bằng sông cửu Xuyên Lương Ninh 2006.Nước Phù phố

phố Chí Minh.

Yves 2009 "The

Delta: Ocs

Arts Ancient Nam From River Plain London: Press.

J.

Voeun 2006 “

Snay: Late in

Asian Perspectives

188-211.

Paul 1903 "Le Fou-nan". BEFEO3: 248-327.

Sanderson, et al 2003.

delta,

Quatenary Science Reviews 22: 1111-1121.

biên) 1987. Địa chí phố Chi tập Thành phố Hồ

Minh.

Michael 2003 “ reviewed:

franẹaise d'Extreme-Orient Tome 90/91:101-143.

Giang biên) (2006).Lược vùng

giới.

Minh Giang, Việt 2017. đất

273 chi Xã

Region Southeast Asian Perspectives.

Studies:

Edition.

Liêm:Lương

Phù Nam

Quốc

Baidu.

(Lý Thọ:Nam sử, 78,

khố.

2016.

Thọ:

60. Ngô thư 50.

Baidu Bắc Kinh).