Lục vân tiên trong văn hóa đại chúng nam bộ đầu thế kỷ XX nhìn từ lý thuyết liên văn bản

Vân Tiên trong văn hóa đại chúng Nam Bộ đầu thế kỷTạ Thị Thanh Đại học học hội Nhân văn, ĐHQG Hà Nội; email: tathanhhuyen@ussh.edu.vn Tóm tắt:Lục Truyện Kiều, Lục Tiên Lục “ Bộ.. khái “đ

Vân Tiên trong văn hóa đại chúng Nam Bộ đầu thế kỷ

Tạ Thị Thanh

Đại học học hội Nhân văn, ĐHQG

Hà Nội; email: tathanhhuyen@ussh.edu.vn

Tóm tắt:Lục

Truyện Kiều, Lục Tiên

Lục

“

Bộ.

Từ khóa:

DOI: https://doi.org/10.33100/tckhxhnv7.3.TaThiThanhHuyen

vấn đề

Vân Tiên

Bộ Ke cho nay,

Vãn Tiêncó lại

“ Vân Tiên'"

Vân

đối

sát, lý

bản

Cơ sở lý luận về thuyết liên

đại

Văn Tiên

ra bài

289

( ” đều

để

Tây,

lý

“ dẫn;

luận cho

có ổn

lý

“

để

1986:

tác

ở

Thuật intertextuality” (intertextualité) xuất hiện lần

đầu luận Bakhtine, le mot, le dualogue et

le roman của Kristeva, đăng trên tạp chí Critique

(1967) Tham luận được với mục đích chính

là nhằm giới thiệu của M Bakhtin với

phương Tây.

auteur), đăng trên tạp chí (5) năm

1968, in lại trong la languenăm 1984.

Xin xem chi các công cùa Umberto Eco

The the reader: Explorations in the Semiotics Texts 1979. Bloomington: Press;

Tên hồng 2013 Lê Chu dịch, xuất bản Văn học, Hà Nội.

khái “đối thoại liên ” (intertextual dialogism): các lý thuyết liên có quan điểm cho rằng không có văn là văn tiên đều phái sinh hồi đáp văn có trước

đó Trong quá trình sáng tạo một bản mới, tác già, theo Bakhtin, chi đóng vai “người hòa âm (orchestrator) những diễn ngôn trước” (dẫn theo Robert Stam and Raengo 2005: 9), còn Eco thi biểu:

“Nói đến tính đối thoại liên là tôi muốn đến

trước ” (dẫn theo Văn Thuấn 2018:

Xin xem chi trong công Palimpsests: Literature in của Genette Umberto Eco cũng có cùng quan với Genette khi ông biếu:

sự đạo văn, sự dẫn, sự chế nhạo, sự dùng lại giễu cợt, sự đùa giỡn liên bản là hình cùa toàn bộ truyền thống học nghệ ” (Eco 2004:

cho

tác độc

có và độc

đọc, đối

ra)

ở

thức:

Vân Tiên sẽ

đây

3. Lục Tiên trong văn học đại chúng

Nam đầu thế XX qua lăng của lý

thuyết liên văn

3.1 Truyện Vân Tiên

địa

cuối ăn

văn

vào

hai mối hệ này, Genette khái quát thành

thức với 6 kiểu viết lại:

Thức

Quan hệ

Hài hước (playful)

Trào phúng (satirical)

Nghiêm trang (serious)

Cải biến

(transformation)

Giễu nhại (parody)

Chế nhạo (travesty)

Chuyển (ữansposition) Bắt chước

(imitation)

Phỏng nhại (pastiche)

Biếm họa (caricature)

Già mạo (forgery)

thuộc các phương pháp “ ” (rewrite) (theo

Thuấn 2018: 300).

có học học ít, độ

dịch sóc văn

dễ dãi

chi

đi

lại có Vãn Tiên, Viên Tôn Các,

25)

Vân Tiên

in

Số lần in

số

tái

tái là

sát dân

Vân Tiên quê

2001: 329)

3.2 văn đầu

văn

bản Vân Tiên

3.2.1 Vân Tiên: Các

Vân Tiên

lý

để

thế

Vân Tiên.

Viên, Nhái,

Công, Tam

Vân Tiên

Tiền, Vân

Tiên Vân Tiên (1925,

1928) mỗi ấn có

dài 26

in 1932, 1933) mỗi 0$50

19.000VN

Sơn lần in 1933, 193?, 1937,

1939), 0$60, dài 25 28

lần

Chúng tôi cập đến số lượng in của mỗi tác

phẩm là mục đích làm rõ tính “hàng hóa” đặc

trưng cho học đại chúng của những tác phẩm bắt

chước, nhại, tiếp, viết lại Vãn Tiên.

Tàu được

2015)

cuộc

gốc,

gi

có

Vân Tiên để đáp

độc giai giao khi

vào

mẻ Và,

di

có

” vậy,

Vân Tiên sự “ vị

là

3.2.2 Vân Tiên: Các

Miêng,

về

có

lý,

thi như:

có

chí v.v

tác có

Vân Tiên

bản, là

Lục sự

số

Bộ

vậy, có

là

nhân,

lý cả)

vậy, dẫu

một

thời đại

Bộ

đó

3.2.3.

tạo tác Vân Tiên:

Tiểu

Mưu

in 19/6/1915,

vào tới khác

giới vì táo

vì lý

10.000 bản

cũng

Chiểu

Ó có

lý

Trời

anh

”

được

Vãn Tiên bị thúc

Đồ dỗ, cô

“

ải

Ó,

bà

Kiệm,

Vãn Tiên,

ít lý

số

Vân Tiên

biến: dụ,

Ó

lời

về vào

ác

cọp tha), và

-Ba,

-đẹp

Nga)

về

sự sáng

lý nhận

Vân Tiên tỏ lâu

3.2.4 mô

Vân Tiên: Tiếu

là

giai

so

các

Biên, Tri Tàu quê

có con, hậu,

học

giỏi

1920:

chi cụ

xác lập: “ khởi Lại

Lục nhân:

Cô gái lành,

Hồ)

gái

sự Bùi Kiệm) lại,

loại

in ấn dân

sắc

cho sức

dựng

Bộ

3.2.5 tái tạo theo

Văn Tròn

in: 1913, 1914, 1915, 1919) lại

lại

này,

diện

áo

chỉ độc ghét: [ ] lật đật

sắt cái kẹt,

1919: 3) cuối, sau

để

cho

gốc tác

sau cải tái tạo, thể

ta có

do

chi

là -cầu:

Tiên"

cho sẽ

đây

3.2.6 Vân Tiên Vân

Tiên bạc, Vân Tiên

Vân Tiên

Vân Tiên,

Bộ

Vân

Tiên

tệ

Bộ để

144) Sài Gòn, Lớn, các

Vân Tiên,

”

thì

Mục

là để báo, đe

Vân Tiên lại

hai tiêu: lợi

phụ)

do

tẩy: Bùi

lý cho

lập luận:

Loan

Bùi Kiệm ghẹo Gọi là dê Cũng trong bon

Phi Loan ghẹo Đón đàng trao duyên, Trao niềm tình Gái vậy phải?

Gái vậy dê chăng?

1965: 158)

v.v

mới vậy

sau hai sáng

cũng

Lấy lý luận Cho họ Cám ơn dưỡng Lòng không quấy Chọc gái như

Gái chà biết phiền.

Mượn lời thánh

Phân trần

1982: 160)

Vân

hảo

để bị

Vân Tiên học dân

là

Bộ đầu

văn bản

Vân

Tiên

khán

1913), 6

Vân Tiên 2082

ví một năm:

Băng khuâng thấy cảnh thương

Giã bạn lành là chàng Hớn

Hẹn sao sau cũng sum

Đương lúc nay về tỉnh Giã dời

Phút tới noi gia đường.

Nay Lục

Thoạt thấy con vùng rơi Nào có ai

đặng sống thấy

Ke hết gần

Sắm tế huyên

Ke qua miền Xuyên, Đáp ơn xưa đền nghĩa Rủi mất con còn thấy Kiều Công chạng Noi Nguyệt Nga công

1965: 141-142)

vị

gọn số hạ

loại ca

thi

tác

1914-1915 Tác

sân

có

Văn Tiên

Chiểu,

mới

lớp

chỉnh

” là vậy

sẽ

này:

Theo Nguyễn Tấn Nhì (1999), trong thống bán Đờn ca tài Bàn Đại là một bài ngôn Đường luật: Các lớp I, II, Xang Dài II, Xang I, Xang II, Thủ, Xang với các Phá, Thừa, cặp Trạng, cặp Luận, Chuyên, câu của cú Đại Oán được cho là nguồn bàn nhạc Huế tương truyền

do vua Đức sáng tác là Đại (Xuân Hạ Thu - Đông) để ngợi đẹp nhưng ngụ tôn vinh bôn cảnh đời của bốn đời vua nhà Nguyễn Gia Long qua Minh Mạng, Thiệu Trị tới Đức Các dạy nhạc

tạo Oán” (bên cạnh ba làn điệu có trước là Bắc, Hạ, Nam, nằm frong số 20 Bàn Tổ của nhạc tử).

Công ơn mẹ cha, con chưa đáp đền, đó cha Tuổi con còn xuân xanh,

Bùi trở

kế

Bùi Ông (hỏi): Sao, việc thi thế nào con?

Kiệm từ khi thi rớt trở về,

Bùi Ông mắng nhiếc nhún ưề:

Bùi Kiệm (ca): Dạ thưa cha, con nay thi rớt về.

Bùi Ông (ca tiếp): Kiệm à, nghe qua tao tức tối trăm bề.

“Cũng tại mầy ham bề vui chơi

Kiệm thưa: “ Tài bất thắng thời

Con dễ nào không lo bề công danh,

Tuổi con còn xuân xanh,

Cũng tại bởi mầy, sao ham bề vui chơi.

Bùi Kiệm:

Thưa cha, tài bất thắng thời, Con dễ nào không lo bề công danh.

ôi! ”

Bùi Ông nghe,

Tiếng nỉ non vuốt ve khuyên Kiệm:

Công ơn mẹ cha, con chưa đáp đền, đó cha Bùi Ông:

Già đây nghe tiếng ni non (Xây qua nói với Kiệm)

“Thôi con lại nhà,

Đặng hôm sớm với cha

Thôi thôi, con Kiệm, con hãy lại nhà,

Đặng hôm sớm với cha.

1970: 84-85)

1912 tại Tho, lan

1970: 85)

Vân Tiên

Tự, (Sa

1917là cho

tạo

Vân Tiên có

ví dụ như:

v.v

Nguyệt Nga (dáng

Bình xa thiên lý nhất thân

Dũng ngộ Phong Lai bán lộ

liệu nguy nan vô tự

Hạnh giải cứu đắc tồn sinh.

An tình lưỡng tự tâm hà giải,

Báo đáp thiên ban vị

Dục thỉnh ân nhân quy cố

Hồi trình mẫu đắc tường

tế:

Hỡi ôi

Một giấc xa

Trăm năm vắng

Đoái thấy linh sàng khói

Chín chiều ruột thắt đòi

tạt ngọn đèn vội

Ngựa qua cửa mau

lẻ

cải

Vân Tiên có

in

Lễ

theo

-ơn) Lục lại)

(họa lại) trưởng bộ khinh Phong đảng cường gian cản thượng Giải tam quân lao bán

Trừ an chủ tướng kiến song

Lâm nguy bât cứu quân Thiếu nghĩa hà ưu bất Nhứt ngữ tri âm hưu tiếp Hậu lai nguyên thất đắc tường

Lễ 1923: 7-8)

Nghĩa hoài thai ơn trọng cao Niềm oanh dục Nam sơn Bắc hải

Lễ 1923: 51)

lớp

lại

với

Nhứt thinh tấn oai cường,

Minh hội ngộ nhứt trường đề

Quan sơn ngàn dặm đăng

Quyết đem binh hố đến thành

Làm trai trong cõi người

Hết ngay giúp loạn mới là hùng

1923: 53)

lối

Tiên nói: hiền ơn kia ghi

nghĩa kim bằng sanh tử đồng, ta ví dầu gập

hội mây rồng, xin tiếng nhứt tràng vinh

Hát Nam: hiển nhứt tràng ngư

50)

thể

Vân Tiên

XX

Vân Tiên

Tiên

Vãn Tiên

1922),

Vân Tiên Sang vào

được thăng chức Thái Khanh, bỗ nhiệm về làm phù

cùa quận Đông Thành, mời Lục Ổng đến phủ đường để

đền ơn báo oán cũng bị lược bớt.

do

tại Sài

55

Chiểu

Vân Tiên

một

Bộ

mới

4 Kết luận

cho phép

Bộ

Vân

lõi

Tài liệu trích

Giang 1992. quốc ngữ Nam Kỳ

Son 1933. Hậu Sài Gòn: Nay.

Barthes 1984 “ Le

bruissement de la

Paris: Seuil, pp 61-67.

Kỳ: sưu tầm,

Chí (11): 60-70.

soạn lại) In lần Sài Gòn: J Viết.

Press.

2004. Đi thật biết cười

Tây.

2013. cùa đóa Lê Chu

Gérard 1997. Palimpsests: Literature

Second Degree, E.

Press.

Julia 1986. Kristeva Reader,

Moi York:

Press.

Lê Mưu. Hà Hương phong

thuyết ngữ Nam Bộ

bị thuộc địa tịch Võ

-Trung 2010 “Đọc lại Lục

).

Lê Hỷ. Lịch sử Nguyễn

Nội:

Nội.

Bá Thời 1932. Hậu Sài Gòn:

Nay.

1920. Nghĩa kỳ

(Chăng Sài Gòn:

Đường.

Thiện 2001. Nguyễn Đình

về gia phẩm. Hà Nội: bàn dục.

(https://sites.google.com/site/cavongco/tai-khao/hethongbaibandhoncataitu) tháng

khấu cải lương ở phố Chi

Hồ Chí Minh:

Sài Gòn.

Bách Khoa416: 27-34.

Maiden:

Tròn 1919. Bùi Kiệm In làn

tư Sài Gòn: J Viết.

giả 1965. Một số tư về cuộc đời

hội.

giả 1973.

nghệ thuật Hà hội.

Hùng 2016 “

” Xưa Nay471: 55-59.

1982. Nguyễn trong cuộc tin Tre bản.

1925. Hậu Sài Gòn: Nay.

Khải 1970. Nghệ thuật sân khấu

Sài Gòn: Khai Tri.

Nội: Văn.

Ngữ Hai Lim tại Nam kỳ

thế kỷ Hồ Chí Minh: xuất

soạn) 1998. thầy