De ehe gidu hoat ddng hen quan Pem b i t dau t r i i n khai nhflng boat ddng tuydn truyin cu the nham thUe hipn muc tieu ldi kdo ngUdi dan tham gia "Po KhIp Brau" do minh thdnh lap, nhU:
Trang 1/ Mot so van de ve dao Pd Khap Brau
d ngudi Gia-rai huyen Phu Thien, tinh Gia Lai hien nay*
Lfi MINH ANH**
T R A N T H U HIEU***
Trong so t r e n 20 hidn tiiOng ton gido
mdi (HTTGM) d Tdy Nguyen hien
nay, "Pcf K h I p Brdu" (Bo K h I p Brau) Id 1/7
HTTGM ed nguon glc Tm Ldnh, x u l t hi§n
vd phdt t r i i n d vung ngudi Gia-rai cua
huydn Phu Thi?n, tinh Gia Lai tfl ndm
2010, do Siu Pem, i ^ b i lang Sd Ma Hang
A, xd l a Peng, huyen Phu Thien, tinh Gia
Lai cam dau Day la HTTGM chua dUOc de
cdp chinh thdc trdn cdc sach bdo khoa hpc
md chi cd mdt so thdng tin duoc n h I c d i n
trong nhiing tdi hdu t h d cap cua dia
phuong, bao cdo chuydn ngdnh ciia cdc t l
chdc h e n quan Bai v i i t nay Id ket qua
nghidn edu thUe te tai dia phuong cua
nhdm tde gia vdo t h i n g 5 ndm 2015, cde
ndi dung chinh tap trung trinh bdy mdt so
van de eo b i n n h l i v l "Po K h I p Brau"
dudi goc nhin Dan tpc hpc/Nhdn hpc
1 N ^ 6 n g
p h a t t r i e n
l i c h sit v a q u a t r i n h
Siu Pem c6 ten gpi khdc Id Ama Nho,
sinh ndm 1970, dan tdc Gia-rai TrUdc nfim
2000 Id tin d l Hdi Thdnh Thi Ldnh "Wet Nam Miln Nam (HTTLVNMN) do c l Mue
sU Ksor Brao truyin day, sau do dUpc Muc
sU Rah Lan Hial, bien la quIn nhiem Chi hpi thanh Tin Lanh budn Sd Ma Hang A,
xa la Peng, huydn Phu Thidn, tinh Gia Lai day K n b thdnh Ndm 2001, Siu Pem hi to ehdc PTJLRO tuydn tn^ren, ldi keo tham gia "Tin ldnh D l ga" vd t r l n r a rCftig boat ddng Ndm 2004, Siu Pem bi bat khi dang tren dubng t r l n sang Campuchia vd bi tam gifl tai Cdng an buypn Ayunpa 7 ngdy, sau
dd dupc tra v l dia phuong
Thang 2 ndm 2010, Siu Pem nhdn dUpe
sU chi dao cua Nay Nic, mdt p h l n td
FULRO luu v o i ^ tai Hoa Kp ve viec phuc hIi tS ehdc "Tm ldnh D l ga" tai xd la
Peng, hi^en Phu Thidn Sau dd, Siu Pem
da van ddng mdt sd' ngudi quyen gdp t i l n mua ddn vd dung cu phuc vu dam cUdi, sinh nhat, le miftig nhd mdi cho nhiftig ngUbi theo T i n Idnh De ga" Trong thbi gian nay, chinh quyln dia phuong day manh cong tac daii tranh ehong viec Ipi
* Nghien cUu ndy dUOc tdi trd bdi Quy phdt triin khoa hpc vd c6ng nghe quoc gia (NAFOSTED) trong de tai md so IVl.3-2012.16
Trang 274
dung tdn gido, tin ngUSng boat ddng ehd'ng
pha dIt nude cua T i n lanh De ga" D l ehe
giaii hoat ddng cua ndnh, Siu Pem cam k i t
tfl bo T i n Idnh D l ga" Tuy nhien, dd'n
thdng 6 nam 2010, Ipi dung hi$n tupng
mdt s i ngubi theo T i n lanh D l ga", nhat
Id nfl gidi trdn dia bdn bi m I e ehflng bpnh
v l tdm t h i n khdng rd nguydn nhdn nen
Siu Pem dd tuydn truyin Id vi nhung ngUbi
ndy trudc day tin Chua nhUng nay khdng
chiu cau nguydn Chua ndn bi triihg phat
lam eho "ma nhdp" vd mIe b$nh t h i n
kinh Nhiing ngUdi nay neu mud'n khdi
bdnh va nhflng ngUM khdc khdng bi "ma
nhap" tM phai cd ngUbi dUpc Chua giao
phd t l chdc clu nguyen de xin dUpc giai
thodt, vd ngubi dd ehinh Id Siu Pem D l
ciing cd' vi thd' cua minh, Siu Pem da s i p
xd'p, bd' tri cho mpt s i d i i tUpng than can
gia bi "ma nhdp" va hi "dien" d l nhb Siu
Pem din to chdc cau nguydn chfla khdi
bdnh va giai thodt khoi "ma nhap", qua do
ldi keo t|lp hpp nhflng ngudi trUde day theo
T i n Idnh D l ga" hoat ddng trd lai theo sU
chi dao ciia Siu Pem
Thang 8 ndm 2010, Siu Pem cung mdt
s i dd'i tUtfng la Rmah Hdi va R'u Em nhdm
hpp tai nha Siu Pem d l bdn vide thdnh Idp
mdt to chdc ridng lay tdn la "Po Khap
Brau" (theo ti^ng Gia-rai nghia Id tinh yeu
mdi, y%u cdi mdi, dao mdi, niim tin mdi) do
Siu Pem cam dau va tU phong cho minh Id
Ama Net (cha nhd) Muc dich cua t l chde
nay Id tiep nhdn tat ca nhflng ngUdi trUde
day theo "Tin ldnh De ga" de tdp trung
nhdm hpp, duy tri sinh boat cdc Id ngbi tdn
gido trong cflng mpt t l chde trdn todn Tdy
Nguyen De ehe gidu hoat ddng hen quan
Pem b i t dau t r i i n khai nhflng boat ddng tuydn truyin cu the nham thUe hipn muc tieu ldi kdo ngUdi dan tham gia "Po KhIp Brau" do minh thdnh lap, nhU: khdng nghe theo Ibi ciia t l chdc FULRO luu vong, khdng tham gia bieu tinh, bao loan, khdng thuc hidn edc nghi Id va sinh boat Tm lanh D l ga" de di theo "Po KhIp Brdu" se dupe tu do clu nguydn md khdng bi chinh quyln cain dodn De tang them uy tin cho minh vd cho to chde, Siu Pem cbn tuyen truyen ve sdc manh huyen bi nhU: se bao ve nhflng ngubi theo "Po Khap Brau" khdng hi
"ma nhdp", ddy Id cbn dUbng ngan nhlt de khi chit dupc Chua edu rdi Idn thien dang sd'ng cudc sd'ng sung sUdng mai mdi Din
t h i n g 4 ndm 2011, Siu Pem chmh thiic tuyen bo thdnh lap "Po KhIp Brau", dong thbi phdn cdng 9 doi t u p i ^ elt cdn tai huyen Phu Thidn cd trach nhiem di tuyen truyen, ldi keo vd Idp danh sach nhflng ngudi tham gia to ehdc ndy
Ban than Siu Pem la mpt ngUbi co tham vpng cd nhan, m u l n ed vai trb, vi tri trong
xa bdi Trudc day Id tin d l HTTLVNMN nhung bi to chde FULRO tac ddng, Idi kdo tham gia cdc hoat dpng ehing p h i chinh quyln Sau khi t h a m gia "Tin lanh Dl ga"
do Rmah Thuk cam diu khu vUc sd la Peng, dupe phdn cdng phu trach nhdm thanh nien vd giao quan ly thay cho Rmah Thuk trong thbi gian di cai tao Khi Rmah Thuk mdn b a n eai tao trd v l thi Siu Pem khdng dUOc tin nhidm nfla nen bat man vd
dd t u phong cho nunh Id chl^p sU trUSng dilm nhom Tin Lanh chia dUpe cdng nh$n tai ddy, sau dd t i l p tuc thdnh lap t l chdc
"Po KhIp Brdu" de dupc true tidp quan IJ
Trang 375
ban che eua ngubi dan vd su theo ddi, quan
ly ciia chinh quyen dia phuong c6 phan
huong long ddi vdi nhijing gi khdng thupe
T i n ldnh De ga", d i n g thM d l cd dupc vai
trb, vi tri xa hpi n h I m tbda man tham
vpng ca nhdn ndn Siu Pem da dutag ra
thdnh lap mpt nhdm rieng d l boat d p i ^
trdn danh nghia thi ngudng, tdn gido, tap
hop kdu gpi nhiftig ngUbi tflhg theo T i n
Idnh D l ga" b i | n khdng dupc thUc hien cde
sinh boat ton giao vi da tfl bo
HTTLVNMN de den vdi Siu Pem se dupe
tu do sinh boat, Ididng bi ehinh quyln
quan ly
^^dc t h a n h l$.p "Po K h I p Brdu" cbn do
mdu t h u I n b i t d i n g c l n h a n gifla Siu Pem
vdi Ksor Thih (Ama Oan) Id Muc su qudn
nhiem Chi hpi t h a n h Tin Ldnh d budn Sd
Ma Hang A, xd l a Peng, huydn Phu Thidn
vd Siu Pem cd tdm ly bat mdn do khdng
trdng cd vdo Ban chap sU cua Chi hdi nay
Ban than Siu Pem cflng tin r i n g tat ca mpi
ngubi bS ai tin vdo Chua, theo Chua diu
dupc Chua edu rdi linh b i n Do dd, y dinh
thdnh 14P " P O K h I p Brdu" Id de tiep nhdn
tat c l nhflng ngudi tflng theo "Thi ldnh D l
ga" d Tdy Nguyen hien chUd sinh boat
trong tdn giao ndo tdp trung lai trong mot
to chdc thong nhat do Siu Pem Idnh dao
Den t h i n g 5 ndm 2012, sau khi thu
thdp d l y du tdi Udu, ehflng cd v l nhiftig
hdnh vi vi pham phdp luat, lUc lupng chdc
nfing dia phuong dd lap h i so dua Siu Pem
di cai tao ve hdnh vi liia gat dupc the hidn
ro qua viec chinh ban than d i i tUpng thfla
nh?ui khdng h i b i l t thidn ddng Id gl vd d
dau, ma nhflng luan dieu tuyen truyen chi
n h I m loi keo nbiilr^ ngUbi nhe da, ca tin,
tao tai CO sd gido due A l , tinh Phd Yen, hoat ddng eua "Po Khap Brdu" tam l i n g xuIng, nhung den thdng 5 ndm 2014, khi dupc trd ve vdi gia ^ n h vi chap bdnh cai tao tot thi tfl diu nam 2015 lai tiep tuc ngdin ngam ldi kdo, eau k i t vdi nhflng dii tupng cfl de t i i phuc b l i "Po K h I p Brdu" Vdi muc tidu dem lai cudc sing binh yen cho ngubi dan, cic co quan chflc ndng cua huypn Phu Thidn tid'p tue tdp trung day manh cdng tdc tuyen truyen, v l n d d i ^ nhdn ddn canh gilc cao dp vdi cdc thu doan Ifla bip vd dill tranh vdi nhOng dd'i tupng cam diu, cot cln De'n dau nam 2015, do sU vdn ddng, giai thich ciia chmh qi^^n va cac dodn the, nhieu ngUbi tin theo Siu Pem dd nh§n r a ban c h i t eua to chdc ndy vd tu gidc tfl bd de trd v l sinh boat binh thUbng vdi cpng d l i ^ , trong dd cd 25 hd vd 100 ngUbi
tu nguyen trd v l sinh boat tdn gido trong cde Chi h^i Tm Ldnh thupc HTTLVNMN tai dia phuong Vdi sif gidp dd ciia cdc elp ehinh quyln vd t l chdc dodn the, nhflng i^Ubi ndy da ehi thu lam an I n dinh cudc song, tham gia vdo sinh boat chung ciia cdng dong vd d e he phai Tin Ldnh dUpc Nha nUdc cdng nh$n
Den thdng 5 ndm 2015, trong buli Id
c d i ^ bo xoa bd "Po Khap Brdu" do huyen Phu Thidn t l ehdc d ldng So Ma Hang A, .xd la Peng, trUde bd eon dan ldng vd chinh quyln dia phUong, Siu Pem da noi: T d i la ngubi ddng dau "Po KhIp Brdu" nay da nhan ra nhflng vide Idm sai trdi ciia minh
vd xin tuydn bo xda bd "Po KhIp Brau" K l tfl hdm nay, "Po KhIp Brdu" khdng cbn
t i n tai trdn manh dat Phu Thipn ciing nhU mpi noi tren d i i nUde Vidt Nam Tdi ciing
Trang 476
HTTLVNMN tai Chi bdi budn 86 Ma
Hang de dUpc phung thd Cbda theo diing
nguyen vpng ve tin ngUSng vd tuan thu
phdp ludt Toi d l r ^ b i nhflng ngudi trude
ddy theo "Po Khap Brau" hdy tfl bo vd quay
v l smh boat tdn gido dUpc Nhd nUdc c 6 i ^
nb^n" T V vg.y, v l ban chit, Siu Pem va
m^t s i dii tupng cam diu, c i t can cflng
mpt so ngUdi t m theo v l n n d i ^ tdm ly mdc
elm, ehua muln tfl bd "Po KhIp Brdu" vd
cung khdng tham gia sinh hoat tdn gilo
trd lai trong HTTLVNMN D i n g thbi, s i
ngubi tin theo "Po KhIp Brdu" cbn lai d cdc
xa la Peng, la Piar, l a Hiao va Chrob
Ponan van chua thUc su tfl bo to chdc ndy
Nhu v|iy, vide thdnh l i p t l didc "Po
KhIp Brdu" vd edng khai tiryen b l khdng
quay lai hoat ddng theo "Tin Idnh De ga"
thUc chat Id binh phong n h I m t r i n h sU
quIn ly cua ehinh quyln dia phuong de t^p
hpp lUe lupng n h I m khdi phuc lai t l chdc
FULRO trdn dia bdn huydn Phu Thidn
Ddy ciing Id mdt trong nhflng thu doan
boat d^ng mdi cua cdc d l i tUpng cam diu
cic diem nhdm "Tin lanh D l ga" d Tdy
Nguyen thbi gian qua, Id mpt trong nhflng
ngiQren nhdn d i n den vide binh thdnh m§t
s i HTTGM c6 nguIn goc Tm Ldnh mang
t u tudr^ cue doan d Tay Nguydn hen quan den to chdc FULRO lUU vong Vide bu^c phdi cdng khai tfl bd "Po KhIp Brdu" c6
t h i cflng chi la mdt trong nhflng thu doan
n h I m ddnh lac hudng ehinh quyln, chb deli thbi CO de tdi boat d^ng trd lai ciia nhQng dli tupng e l m d i a
2 Ccf c a u tS c h i i c v a n ^ d l i tin theo
Sau khi cung mdt sd doi tUOng tuyen b^ thdnh Idp "Po K h I p Brdu' vd tu phong cho minh la ngUbi d d r ^ d i u va Id Ama Net vdo
t h i n g 4 ndm 2011, Siu Pem tien hanh l$p danh sach nhOng ngUbi di theo, phdn cdng nhi^m vu cu t h i eho cdc thdnh vidn, b l tri cdc dd'i tupng cot cdn phu trdch tiftig khu vUc boat ddng cua t l chdc theo md hinh chip sU ciia Tin Ldnh d cac dilm nhom c6 ngubi tin theo
Ve s^ ngUdi tin theo, ban dau chi co 3 ho ciia Siu Pem, Rmah Hpi va R'u Em tham gia, nhom hpp clu i^uyen tfl 8h - lOh sing Chii Nb$t hdng tuan Sau dd, nhdn diWc sir ung hp eua so doi tuong theo T m ldnh Be
B&ng 1: Sd' ngtfcfi t h e o "Pd Ehfip Brftu" t^i h u y ^ n P h i i T h i $ n (10/2011) STT
1
2
3
4
5
T e n x a
la Peng
la Yeng
Chr6hPa Nan
la Hiao
la Piar
S6 ngtfM tin
theo
172
99
64
6
5
D o i ixltfng c S m d a u
Siu Pem, Rmah HOi, Ksor Am, Ksor Hyah
Ksor Tim, Ama Rdt Nay Tim, Ksor ThSm Ama Phiar Ama Ly
Trang 5ga" trUdc day n e n da cd 20 ho d xa l a P e i ^ ,
huy|n Phu Tbi^n ^ n g y tham gia nhUng
chua nhdm hpp clu i^uyen cung Siu Pem
Sau mpt thdi gian vdn dpng vd ldi kdo, d i n
t h i n g 6 ndm 2011 da phat trien dUpc 95 hO
dan vdi 348 khau ngUbi Gia-rai tai 8 Idng
thuOc 5 xa la Peng, l a Pia, la Yei^, Chroh
Ponan, la Yeng eiia huydn Phu Thidn vd 1
h$ d budn Hoang, xa la Sao, thi xd Ayunpa
tham gia (Xem b a i ^ 1)
Nhflng ngubi theo "Po K h I p Brau" chu
ylu Id cdc d l i tupng trUde day da theo "Tin
Idnh D l ga" boat trong bp phdi
HTTLVNMN trUdc kia hay cac tdn gido
khIc d l sinh boat tin ngudng Do d6, khi
Siu Pem tuydn tniyen ldi kdo di theo t l
chdc mdi ddnh cho nhiftig ngU£d theo "Tin
Idnh D l ga" trUde day thi hp san s d i ^ tin
theo Do trinh dp n h a n thflc bi b a n ehl,
m?>t so ngubi lai m l c nhflng ehflng benh
t i m thdn md nguyen n h a n khdng rd rdng
ndn d l nghe vd tin theo nhiftig luin di^u vd
hdnh vi chfla bdnh mang tinh ma thu^t
Hlu bdi nhflng r ^ b i theo "Po KhIp Brdu"
diu cd m l i quan be gia (£nh, hp hdng, cdng
ding vd da tflng theo T i n Idnh D l ga" ndn
de dong cam, Ian truyen theo hinh thde
tam ly nhdm Do dieu kidn kinh t l eua
ding bdo cbn khd khdn, nen khi tdeh ra Idp
T o Khap Brdu", doi tupng e l m dau cflng
vdi mOt so nhdn vdt d t can txong qud trinh
v l n d0ng da ldi keo nguM dan bang cdeh
dua ra nhiing Ibi hda, neu di theo, se dupc
hudng lpi ve kinh t l tfl ben ngodi tdi trp,
khdng bi om dau bdnh t^t, khi e h i i dUpc
Chda ddn len thidn dang song c u ^ sing
sung sUdng Ddy cung Id mdt trong nhflng
hinh thdc r I t p h i bien trong qui trinh Idi
kdo tin do cua cac HTTGM d Tdy Nguydn
3 NOi d u n g h o a t d p n g
Vl CO b i n , giao ly, giao ludt eua "Po Khdp Brdu" dupc Siu Pem sijf dung Kmh
t h i n h c l Tan Ude vd CUU \Sdc cua Tin Ldnh
d l hudng d i n nhflng ngubi tin theo sinh hoat, nhung khdng t h b anh Chua, md chi tdn simg vd sd dung thdnh gid Npi quy hoat dpng cua "Po Khap Brau" do Siu Pem
tu ddt r a n h I m qudn I^ ehdt ehe nhflng ngubi theo to chdc ndy, ydu elu hp phdi tbubng xuydn d i n thdm vd giup dd vi$e nhd, ciing nhu h5 tro ede boat ddng kinh
t l cua gia dinh Siu Pem; s i n g tdeh biet vdi e^ng dong, k h d i ^ dupc quan hd hay k i t bdn vdi ngubi khac tdn giao, md chi dUpc quan hd vd sinh boat rieng trong nhiftig
ngubi theo t l chdc imy, khdng dUpc tham
gia cdc ngdy le, ky nidm vd boat ddng chung eua cdng dong, n l u b i t budc phdi tham du thi eung tach thdnh nhdm ridng
vd khdng CO y kien tham gia; cic thdnh vien tin theo phai dong gdp kinh phi hay
di ldm thud lay tiln nop cho Siu Pem hay nhiftig ngUbi e l m dau d cdc dilm nhdm d l
to chdc ede sinh boat t m nguang chung, cung d p kinh phi cho nhiing ngubi di tuyen truyin loi keo ngUdi ddn tham gia t l chdc, thdm hoi nhau Idii I m dau hoan nan; khdng tham gia cdc chmh sich phdt t r i i n kinh td' - xa hdi, khdng dUpc phep nhdn sU
ho trp, giup dd tfl Nha nUdc vd cac t l chdc
xa hOi thuc hidn d dia phUong,.v.v Lpi dung sU dau Im, bdnh t$t, chit chde
vd tdm ly so ta ma ciia ngUbi ddn tdc thilu
s i d l tuydn truyin, d i n t h i i ly do bi "ma nhdp" ldm cho mpt sd' ngubi bi bdnh t h i n kinh Id vi khdng hoan toan tin tUdng vdo
Trang 6trung thdnh se khdng bi nhU vay D i n g
thbi t h i n bi hda vd thieng hda binh tUOng
Siu Pem bIng cdeh tuydn truyin r i n g mdt
khi da hi benh tat thi ehi c6 Siu Pem mdi
du kha ndng chfla tri, gid'ng nUdc nhd Siu
Pem Id ciia Chua ban cho ai uing nude do
se khdi benh va khdng bi om dau Siu Pem
yeu eau nhiing gia dinh theo "Po KhIp
Brau" khdng dupe eho tre em vd bd me
mang thai tiem chung; nhiing ngUbi hi d'm
dau khdng dUpc ud'ng thule vd de'n cdc cO
sd y t l khdm chfla benh md phai d i n nha
Siu Pem d l to chdc clu nguyen chfla tri
Sau ndy, s i ngUbi tin theo tdng len vd cU
tru d nhilu xd khdc nhau, cic dd'i tUpng
cam dau yeu cau sd' ngUbi ndy t£tp tnmg
cau nguydn d l "duoi ma" theo tiftig nhdm
hd gia dinh trong budn Khi chmh quyln
din tim hilu sU vide thi m^t so' doi tUpng
gia vd bi "ma nhdp" nham gdy khd khdn
cho cdng tac qudn ly cua edc eO quan chdc
nang dia phUOng
NhCftig gia dinh theo "Po Khap Brdu"
phai ddng edy thg.p gia xung quanh nhd
nham t r i n h hi "ma nhdp" Khi clu nguy$n
chfla benh, hp dat ngUbi I m ndm xuong vd
thap n i n xung quanh, nhflng ngUbi tin
theo "Po KhIp Brdu" trong viing cung
tham gia n I m lay tay nhau thanh vbng
trbn quanh ngubi b$nh va ding thanh clu
nguydn xin cho ngUbi d'm khoi bdnh; 4
ngijbi t h i n can ciia Siu Pem gifl chdt tay
chan, cbn Siu Pem lay edy thdnh g i l quo
xung quanh ngUbi benh vd ciing clu
nguyen vdi nhung ngUM tham gia Mdc du
vay, r l t nhilu lan Siu Pem khdng the chfla
khdi benh cho nhflng ngUbi t m theo, ndn
gia dinh phdi dUa hp d i n cdc cO sd y te dia
phuong d l nhdn dUpc su ciiU chfla t i n tinh
ciia ddi ngu y bde si mdi thoat khdi con nguy kieh Tuy nhien, ndm 2010 van xay
ra trUbng hpp nam thanh nien 17 tuli bi che't do khong dUOc edU chfla kip thbi Sau khi hi cdc co quan chflc ndng dUa di gilo due mdt thbi gian trd v l , de dim bao
bi m§t, Siu Pem ydu cau nhiing ngubi theo
T o Khdp Brau" khdng dupc tap trung hoat ddng ddng ngUbi, md chi sinh hoat theo tflng gia ^ n h hodc n b l m nhd c$n k l nhau Hdng tuan, Siu Pem trUc tilp viit mpt so cdu goc trong Kinh thdnh Tan Ude vd Cifu Ude ciia Tin Ldnh r a nhilu manh gily nho, sau d6 giao cho R' 6 Em d budn Sd Ma Hang A, xa l a Peng phan p h I t cho nhiing ngubi theo Po Kh^p B r l u dd'n nhd R' 0 Em
d l nhan vao thd 7 hdng t u i n vd tien hanh cau nguyen theo npi dung ndy vdo sang Chu Nhat Hdng thdng, ede doi tuong duoc Siu Pem phong cho lam trudng nhdm phii trich cdc khu vUc phai den nha Siu Pem de bdo d o tinh binh boat dpng T o Khap Brdu" va nhan sU chi dao, hudr^ din tnfc tilp cua Siu Pem, neu chinh quyln din hoi thi nbong ngubi ndy se thd'ng n h l t tra led
Id di thdm hoi nhau, di lay tien mua ban ndng lam san, di nhb d l i cdng,v.v
4 Chii trt^cfng v a b i ^ n p h a p d a u tranh
c u a ctt q u a n chii^c n&ns d i a phtfdng
Su hinh thdnh va phdt trien ciia "Pcf KhIp Brdu" duoc d c co quan dide ndng nhan dinh Id do mdt s i dli tUpng ham mud'n quyln lUc, hinh thdnh dpi ngu cit can
di tuydn truyin vdn dpng nhflng nffM
trUSc ddy tflng theo "Tm I d n h D l ga", trong
s i dd phan Idn Id nbOng thanh nidn mffi Idn Bdn canh do Id sU b i t dong cua d^i tupng cam dau Siu Pem vdi muc sU quan
Trang 7nhid.m Chi hdi HTTLVNMN tai nOi smh
sing, ndn vide hinh thdnh m | t t l ehdc mdi
nhIm tdp hop nhihig ngUbi tin vao Chua,
theo Chua tin Iinh b i n se dupc cdu r l i , da
danh trung vdo tdm ly cua bd phdn dong
bdo trudc day da tflng theo "Tm ldnh De
ga", nay cbn tam I;^ chUd muon sinh boat
tin n^idng trong to ehdc tdn gido ndo
TrUdc tinh binh tren, d c co quan chde
ndng eiia tinh Gia Lai vd huydn Phu Thien
dd xay dung k l hoach dlli tranh xda bo
T o Khap Brdu" Ban Ddn v ^ tinh iiy vd
Ban Dan van huypn uy da xay diftig d e ke
hoach phdt ddng quIn chung nhdn ddn
dau tranh khong de t l chdc ndy phat trien,
kien quyet khdng d l dd'i tUOng bdn ngodi
Ipi dung, vd hieu hda doi tUpng d m d i u d
dia phuong, tren co sd giai quylt thoa dang
nhu d u tin ngUdng eua d i n g bao g i n vdi
xda bo triet d l T i n Idnh De ga" Mpi vide
giai quylt tren eO sd tdn gido, lay tdn giao
giai quyet van de tdn gido, khdng tao dp
lUc cua chinh quyen gdy edng thang vdi
quan chiing khdng c6 loi v l mdt chinh tri
va dubng Hi chinh sIch cua Dang v l van
d l dan tpc, tdn gido
Cdng tac tuydn truyin van dpng vd
phIt huy vai trb cua d^i ngu c i t edn tdn
gido dupe d c eo quan doan t h i , chinh
quyen dia phUOng coi Id mdt trong nhflng
bidn phdp then chot d l dd'u tranh xoa bo
T o Khap Brdu" Vdi phuong chdm van
ddng, tuyen truyin, tranh thu d c chdc
sle, chflc vide tdn gido, gid ldng, ngUbi cd
uy tin de gido due, cam hda, tdc ddng de
Siu Pem cung d c dd'i tUpng khde quay lai
sinh boat trong cde to chflc tdn gido dupc
Cdc CO quan chflc nang dam bdo nhu clu chinh d i n g eua d c Chi hpi ve d I t dai, xdy dung CO sd thb tu, hpi dong thubng nidn, phong pham, xem xet d p dang ky sinh boat eho d e dilm nhdm Tin Ldnh thupe
d e he phdi da dUpc Nhd nude edng nhdn Dong thbi, day manh edng tac tuyen truyin, van dpng n h a n ddn, vi p h l n ddng
s i tin d l theo Tin Ldnh Id ngubi ddn tde thilu s i d trinh dp dan tri cbn thap, dbi
s i n g ebn gdp nhieu kho khan, chUa hieu rd gido 1;^ vd gido luat ciia Tin Ldnh ndi ehung
vd sU khdc biet gifla d c hd phii; thflbng xuydn thay dli h$ phai Tin Ldnh do mau thuIn hay tinh d m d a d nhdn ciing nhU quan be gia dinh, dbng bp va cdng ding; chUa b i l t he phai ndo da dupe Nhd nUdc cdng nhan tU d e b phdp n h a n nen dan de'n viec tin theo cde he p h i i chUa dUpc cdng nhdn hay tin theo d c HTTGM Ddc bidt, qua k i t qua dieu tra ciia d c co quan chde ndng cho thliy, s i dd'i tUpng tin theo "Po Khap Brdu" do Siu Pem d m diu hau hdi Id nhflng dli taipng da tflng theo
"Tin Idnh Dl ga" Do vay, d c co quan chflc ndng dd phd'i hpp to chdc rd soat, theo ddi, Idn danh sdeh de dau tranh vdi s i doi tUpng
d m diu, cot cdn trong to chflc T o KhIp Brdu"; t r i i n khai nhflng bien phdp diu tranh vd xd ly nghiem minh dli vdi nhflng dd'i tupng vi pham Din thdng 5 nam 2012, khi hdi du d c chCftig cfl ve nhflng hdnh vi
vi pham, luc lUpng chdc ndng da I4p b l so dua Siu Pem di d i tao ve bdnh vi Ifla gat dupe t b i hien rd qua nhiftig ludn didu tuyen truyin n h I m Idi keo nhiing ngUbi nhe da Khi Siu Pem di cai tao tai eo sd gido due
Al, tinh Phu Ydn, boat ddng d a t l dao T o KhIp Brau" tam l i n g xuong, nhUng trudng
Trang 8nhdm phu trdch d d c Idng vdn n ^ u n ngam
hdn he vdi nhau va dm tham d u ngio'^n
tai nhd Tfl dau ndm 2015, Siu Pem lai tiep
tue Idi keo, d u ket vdi nhiftig ddi tupng elm
diu, cit d n cfl trong to chflc n h I m tdi boat
dOng trd lai Thdng qua d e ddi tupng nay,
Siu Pem truyin dat d c "chip sU" d nhong
khu vUc duoc p h l n cdng trUdc kia tdi phue
b l i T o KhIp Brdu"
Cimg vdi dd, d c co quan chdc nang cua
dia phuong da diftig cac bien phap nghiep
vu, k i t hop vdi cdng tdc van ddng, tuyen
truyen d a d c t l chde xa hdi tai dia
phuong, dd ldm cho Siu Pem va mdt so
ngUM tin theo nh|ui thdy nhflng viec lam
sai trdi d a ban thdn vd da t u nguyen quay
v l sinh boat tai d c Chi bdi Tin Ldnh
thupc HTTLVNMN d l dupc phung thb
Chiia theo diing nguyen vpng v l tin
ngudng vd tuan thu phdp luat Diu thdng
5 ndm 2015, Chi hdi Tm lanh budn Sd Ma
Hang A dd t l chdc buli II tilp nhdn Siu
Pem vd 24 ngUbi trot lam Id theo T o Khap
Brlu" tai budn nay quay v l sinh boat tdn
gido tai chi b^i Trong buoi l i , trudc sU
ehflng kid'n ciia dai didn cac d p chmh
quyln vd n h i n dan, Siu Pem cdng khai
thfla nhsin hdnh vi sai trai trUde dd vd
tuydn b l xda b l T o Khap Brdu"
***
Nhu vdy, T o Khap Brlu" hinh thdnh
trong cpng ding ngubi Gia-rai d huyen Phu
Thidn d a tinh Gia Lai mdt thbi gian ngan
nhung da Idi keo dupe trdn 300 ngUbi tham
gia Vide hinh thdnh t l chflc nay da gay ra
su chia re trong cdng ding, anh hudng de'n
khoi dai dodn k i t dan tde, nhat Id tam ly
dan ldng eua nhflng ngubi tin theo Tct Khdp Brlu Do khong tiem chung cho tre nho vd phu nfl mang thai, ngubi Im dau khdng dupc khdm chfla benh, ma tiai bdnh d c hoat dpng t i m linh manh tinh
"ma thudt" dd gay I n h hudng tieu cue den sde khde vd tinh mang eon ngubi Do khdng tham gia d c sinh boat chung cua cdng ding vd chinh quyln t l chdc nen trinh dd ddn tri, dilu kidn hpc tdp, su hieu bilt v l chu truong, chinh sIch, phap lu^t
d a Nhd nUdc cua nhflng gia dmh theo t6 chde ndy r l i b a n cb^ Hon nfld, vi khong tham gia d c chinh sdch phat trien kinh te
- xd hdi, khdng nhdn sU bd trp ciia Nh^ nude vd d e t l ehdc xd hdi, trong khi lai
p h i i bd d n g sde lao ddng Hy tien q u j ^ gdp cho boat dpng eiia T o Khdp Brlu" nen dbi s i n g eiia nhiftig ngubi theo to d d c ndy
dd ngbdo lai edng khd khdn hon; /
T A I U$V T H A M K H A O
1 Nguyin V&a Minh (2014), "M&t s i VEOI dl ve hi$n tupng tdn gido mdi tren the gidi" Tap chi NghiSn cdu Bdng Nam A, s i 9, Hd N^L
2 Nguyin Vdn Minh (2014), "Mot so vlii ^
vl h i | n tupng tdn gido d Viet Nam", Tgp chi Khoa hoc xd hdi Vi&t Nam, s i 11, Hi
N9i
3 Nguyin V'&n Minh (2014), "Anh hu&i^ cia
tdn gido din quan h | t^c ngubi trong ph^t
triin bin vOng viing Tdy Nguyen", Tap chi Phdt triin bin vUng vOng, s i 3, Hd Noi
4 Bdo cdo d a cdc co quan tinh Gia Lai vJi huy^n Phii Thi^n trong nhflng bu6i l&ni vide chinh thflc vdi dodn cdn bd Vidn DSn tdc hpc tiln hdnh nghidn cdu tai dia