Di động nghề nghiệp liên thế hệ ở nam bộ một số một số vấn đề phương pháp luận

Trong nghifn ciru ndy, vife kit hgp ba bp so lieu dya trfn mpt sfi tieu ehi chinh nhu sau: Nhirng thfing tin nhdn khau hpc v l todn bp nhdn khiu gidi tinh, ndm sinh, dfn tpc, tinh trgng

CHUYEN MUC

KINH T t HOC - XA HOl HOC

Dl DONG NGHE NGHIEP LIEN TH^ HE Cf NAM BO:

MOT s 6 V A N D ^ PHU'QNG P H A P L U A N

NGUYEN NGQC TOAI"

Cac nghiin cuu vi phan ting xa hgi d Viit Nam cho den nay thudng it quan tim den khia canh di dgng xa hdi, die bigt li di ddng xa hdi lien thi hi, mgt phin la do thiiu cic ngudn du lieu can thiet vi ddng bg Bii viet niy cung cip mgt sd phuong phip luin di giii quyet cic vin di thwc tien dit ra khi nghiin cuu didgng nghe nghiep lien thi hi - mgt do ludng trung tam cda di dgng xi hdi, bao gdm viic kit ndi cic bg sd Hdu, Iwa chgn khung phan logi nghi nghldp, xic anh eic the hi, vi do ludng a ddng nghi nghigp trong bdi canh eg thi tgi vung Nam Bd Cic vin di phuong phip luin trin gdp phan md ra nhOng hudng nghiin cOu thwc nghigm vi di dgng xa hgi tO cic co sd dO liiu khic nhau hiin nay

TO khda: Nghf nghiep, di dfng nghi nghifp, di dfng nghi nghifp lien fhl hf, di

dpng xd hfi

Ngiy nhin bii: 29/6/2016; dua vio bien tgp: 10/7/2016; phan bign- 28/7/2016-duyit ding: 6/12/2016

I.GlOl THIEU khdng thi bo qua khi tim hieu tinh Tren the gidi, nghifn eii'u v l phan hinh nghien ciru v l ehii de ndy Id tang xd hdi vd di ddng xd hpi cd ljch Ngdn hdng Thi Gidi vd Ting cyc

su Idu ddi vd da cd nhilu cdng trinh Thing kf; cym ede ca quan nghifn nghien euu de cfp tdi cde khia cgnh cuu cua Oang ma ndng elt Id Hpc IJdc nhau ve ehu de nay 0 Vift Nam, vifn Chinh tri QuIe gia H i Chi Minh;

d t n h T t o n ' ' ' '"" "' ^ ' ^ " ^''^ '^-^ Khoa hpe Xd hfi Vift

i 20 2 T m r- ? ^ ° ^ ' " " ^^'^- "^'-9 •^' N - - Bf, Vife nghifn

• 2012 10) Cac dja chi chinh euu v l phan ting xd hfi d Vifn Khoa

hoc xa hfi vimg Nam Bp da bit diu Khoa hpc xd hOi viing Nam BO dugc quan tam tir cuoi thfp nifn 1970

ii

NGUYEN NGOC TOAI - DIOQNG NGHE NflHIPP LIEN THE HE

15

Qua trinh nghien ciru nay cfi t h i

d u g c chia lam 3 giai dogn ehinh: cuoi

t h f p nien 1970 d i n giOa thgp nien

1990, nii'a c u l l thgp nien 1990 den

giO'a thap nien 2000 vd nua c u l l thgp

n i f n 2000 d i n nay Tuang irng vdi

cac giai dogn ndy thi so lugng i n

pham ve chii d f nay cung khfing

ngirng tang I f n (Biii T h i Cudng

2015a: 42-57).Tuy nhien, tir dd d f n

nay, ehua ed mpt efing trinh ndo v l

ehu d l nay d Viet Nam duge thye

hifn ed d i y dii t i t ea ndi dung ciia nd

nhu cdc nhd xa hpi hpe tren t h i gidi

thydng lam (Do Thien Kinh 2012: 10)

Cy t h i , cdc nghien ciru thudng chf

tap trung vdo khia cgnh phan t i n g xd

h f i , ed r i t it cac nghien ciru ve di

ddng xd hpi, ddc bift Id di dpng xa hdi

lien t h i he

Di dgng xa hdi (social mobility) Id s y

djch chuyin - thudng Id ciia cd nhdn

nhung ddi khi Id ciia nhdm - giua cac

vj tri khdc nhau frong h f thong phan

t i n g xd hpi Trong khi dd, di ddng

nghi nghiip (occupational mobility) de

c f p d i n s y v f n dpng eiia mdt nhdm

n g h i nghifp, hofc eiia ed nhdn thdnh

vifn m f t n g h i nghifp, hofc eua mdt

eho tring nghe nghiep, dien ra trong

h f thong phdn t i n g eua khdng gian xd

hpi Di ddng liin thi hg de egp d i n di

dfng giua mpt vj tri vi f h l hay vj tri

giai c i p ciia ban than mdt ngudi so

vdi vj tri cua gia dinh g l e eiia ngudi

dd {TO ain x§ hgi hgc Oxfonj 2010:

140-141) Nhu vgy, v l ea ban cdc

khdi n i f m ndy cimg d l c f p tdi s y djeh

ehuyen ciia mpt ed nhan hay mpt

nhdm xd h f i giOa cdc thang b f c phdn

t i n g xa hpi Khai niem di dpng xa hpi

CO npi ham rpng han so vdi di dpng nghf nghiep, ben cgnh s y dich ehuyen v l mat n g h i nghiep (di len hoac di xuing), di dpng xa hpi cdn bao ham trong no nhirng s u dieh ehuyen v l mat gido dye, van hda, quyen lyc Tuy nhien, trong khufin kho cua eac chifu kich giai c i p , vi t h i

vd (^uyln lyc cua phan t i n g xd hpi,

n g h i nghiep eung c i p mpt chf bdo dan tfit n h i t hoac it n h i t la kha thi nhat, v l vj tri tuang d l i eua eac giai

c i p , t i n g Idp trong mdt xd hdi (Le Thanh Sang 2010: 40)

Trong khufin kho nghien eii'u Di dgng nghi nghiep Hen the hi d Nam Bg^^\

bdi v i i t phdn tieh nhirng uu d i l m vd han c h l v l mat phuang phap lufn trong vife s u dung nguon so lifu, khung phan loai n g h i nghifp, phuang phdp xdc djnh ede the he vd phuang phdp do ludng di dpng n g h i nghifp dugc s u dyng trong nghien eii'u ndy, tir dd cd t h i m d ra nhung hudng nghien ciru thuc nghiem v l di dfng

n g h i nghifp tren cdc ea s d d u lieu khdc nhau hifn nay

2 PHU-ONG P H A P L U A N NGHIEN cau

2.1 K i t noi nguon d u lifu Nguin s l lieu chinh ciia nghifn ciru

ndy dugc xir ly tir k i t qua eiia 3 cufe khao sat Co cau xi hdi, van hda vi phuc /g» xa hgi do V i f n Khoa hpe xa

hdi vimg Nam Bp t i l n hdnh nam 2008 tgi Tdy Nam Bp, ndm 2010 tgi TPHCM

vd Dfing Nam Bp (xem them T r i n Oan Tdm 2010)'^'

16 TAP CHl KHOA HQC XA HQl sd 9(217) 2016

Cde nghien ciru nay deu sir dyng

phuang phdp chpn miu xac suit dgi

difn cho todn Tay Nam Bp (2008),

TPHCM va Dfing Nam Bp (2010) Tuy

nhifn, vi quy md dan sfi eiia tirng tilu

vimg khac nhau, nfn de ed thi mang

tinh dgi difn eho toan Nam Bd, viee

kit noi 3 bp so lifu nay thdnh mpt bp

so lifu thong nhit cin tinh tdi vifc sii'

dyng mpt biln gia trpng d l dilu chfnh

quy md dan so tuang ung cho tirng

tilu vimg

Thdi dilm khao sdt cung la van de

ddng luu y, vi cufe khao sdt tgi Tdy

Nam Bf (2008) Igi sdm han 2 ndm so

vdi cde khao sdt tgi TPHCM vd Dfing

Nam Bp (2010) Tuy nhifn, theo kit

qua khao sdt mue sing dan eu Vift

Nam 2012 (xem Bang 1), ty If dan s l

tir 15 tuoi trd len chia theo ngdnh kinh

t l tgi Tdy Nam Bp giai dogn

2008-Bang 1 Ddn sd tir 15 tuoi trd Idn Idm cdng vifc chifm

nhifu fhdi gian nhdt trong 12 thdng qua chia theo ngdnh

kinh t l t9i Tdy Nam Bf ndm 2008 vd 2010 (%)

NOng, ldm nghifp thuy sdn

COng nghiOp khai thdc md

COng nghiep ch6 bi4n

Sdn xudt, phdn phdi dipn nudc, xdy dg'ng

Thuang nghiOp

Vfn tdi, kho bdi vd thOng tin lidn Igc

Tdi chlnh, tin dgng

Cdc dich vg khdc

Qgan ly nhd nudc an ninh, qgdc phdng

Gido dgc, y tf, vdn hda, thi dye the thao

Khdc

Ngudn: Kft qga khao sdt muc song ddn cu Vift Nam

2012: 118

2010 khfing cd sy thay doi ddng k l

Do dd, ve ca ban, chiing toi cho ring nhii'ng thay doi tren la eo the chip nhan dugc va bp so lieu kit hgp tir 3 cupc khao sat ndi tren ed the dgi difn cho todn Nam Bp nam 2010

Trong nghifn ciru ndy, vife kit hgp

ba bp so lieu dya trfn mpt sfi tieu ehi chinh nhu sau:

Nhirng thfing tin nhdn khau hpc v l todn bp nhdn khiu (gidi tinh, ndm sinh, dfn tpc, tinh trgng hfin nhan, tfin giao, hpe vin.,.);

Nhirng thfing tin ve dja bdn nghifn ciru (chia theo vimg, nfing thdn-dd thj );

Nhyng thdng tin v l dilu kifn kinh t l

-xd hdi ciia hp (logi nhd d, difn tich dit, mire song gia dinh );

Nhirng thdng tin ve vife Idm, thu

nhfp vd ehi tifu eiia tit

ea nhan khau trong hf

Tir bp so lieu dd dugc kit hgp ndy, cdc thdng tin ve dilu kifn kinh t l

xd hpi eiia hp, thfng tin vifc lam vd thu nhfp, thfing tin v l dja bdn nghifn ciru se dugc sir dyng Idm ca sd cho cdc phdn tieh mfi ta ve birc tranh phdn ting xd hpi eung nhu birc tranh

di dfng nghi nghifp giua ede thi hf trong gia dinh Bfn cgnh dd, ede thfing tin ndy sf dugc md hfia thdnh cdc

2008 55,0 0,2 11,8

4,6

12,3 3,0 0,3

4,9

2,2 1,1 4,7

2010 49,2

0,1 11,9

5,9

14,9

3,0 0,4 5,5 2,5 4,1 2,5

I

^ _

NGUYEN NGQC TOAI - Dl QQNG NGHE NGHIEP LIEN THE HE-

17

b i l n dpc I f p sir dyng trong mfi hinh

hoi quy logistic nhdm tim ra cac yeu to

anh hudng tdi qud trinh di dpng nay

2.2 Lya chpn khung phan logi n g h i

nghiep

Trong nghien ctru ve phan t i n g xd hpi

ndi Chung va di dpng xa hdi ndi rieng,

thach thuc Idn n h i t d l i vdi cde nhd

nghien ciru chinh Id viec thao tac hda

ede khdi niem mang tinh ly thuyit

thdnh cac ehf bdo cd t h i do ludng

duge trong thye t l (Le Thanh Sang

2010: 31) Hien nay, da s l cdc nhd xd

p , hpi hpe tren t h i gidi da lya chpn tieu

P c h u i n tong hgp Id n g h i nghifp d l

phan logi/phan nhdm vd x l p hgng cde

t i n g Idp trong xa hpi (Do Thien Kinh

2013: 11) vi n g h i nghifp the hifn t f p

trung n h i t cde ehilu kich kinh tl-xd

h f i (thu nhdp, hpc v i n ) va vj the (uy

tin) eiia cdc giai c i p , t i n g Idp trong xd

hpi (Le Thanh Sang 2010: 31)

Tuy nhifn, vife xac djnh logi nghe

nghifp, tap hgp theo nhdm, eung nhu

de x l p hgng ehiing mpt cdch hifu qua

n h i t ve mdt ly thuyit n h i m su' dyng

eho ede mye dieh nghifn ciru v i n

dang cdn nhilu thdch thu-c Cd mdt

d i l m Chung la ede nghifn ciru d i l n

hinh v l chu d l nay tgi mpt s l nudc

phdt triln nhu Hoa Ky, Anh, Canada

(Thang do SES'^' cua Tong dieu tra

dan so Hoa Ky, h f thong do ludng

ciia Duncan, h f thong x l p hgng cua

Siegel, eac c i p bdc nghe nghifp cua

Hollingshead ) d i u dya trfn eac djnh

nghia eiia cde ehinh phii v l dan vi

phdn tich ca ban vd cac mire dp phf n

tang lifn quan d l xay dyng cac h f

thong thir bac nghf nghiep (Le Thanh Sang 2010: 40)

Trong qua trinh hpi nhap vdi xa hpi hpe t h i gidi, eac nghien eii'u g i n day tgi Viet Nam ve ehu d l phan t i n g vd

ca cau xa hpi tren quy mfi ca nude (Do Thien Kinh 2007, 2009, 2011,

2012, 2015) cap vimg (Bill T h i Cudng va Le Thanh Sang 2010; Bill

T h i Cudng va Phgm Thi Dung 2016; Bill T h i Cudng 2015b, 2016; L f Thanh Sang va Nguyen Thj Minh Chau 2013; Le Thanh Sang 2009, 2011; Le T h i Vung 2010) hay tgi ede dia phuang/cfing d i n g (Biii T h i Cudng 2011, 2013; Hodng Thj Quyfn 2013) deu d y a tren danh myc n g h i nghiep do Tong eye T h i n g ke ban hdnh de phan loai/phdn nhdm xd hpi Ben cgnh dd, h i u h i t cde nghien ciru ndy cung k i t hgp vdi cac chf so ve

d i l u kien kinh tl-xa h f i ciia ed nhdn

vd hd gia dinh (nhd d , thu nhgp, ehi tieu, hpc van, tham gia cdc to chu-e chinh trj-xa hdi ) d l t i l n hanh s i p

x l p thir bgc giO'a eac nhdm vd phan tang xd hpi Mpt so nghien ciru hgn

c h l han (Do Thien Kinh 2007, 2009,

2011, 2012, 2015; Biii The Cudng vd Phgm Thj Dung 2016) edn su- dung them d i l m so uy tin n g h i nghiep theo ddnh g i f eua ngudi dan'"', k i t hgp vdi cde ehf bdo kinh tl-xd hpi de tien hanh xep b f c n g h i nghifp

Cimg each t i l p c f n dd, trong nghien eiru^ndy, vifc phdn logi/phan nhdm

n g h i cung dugc dya vao danh myc

vd ma so nghe nghifp Vift Nam (Ban hdnh kem theo Quyft djnh s l 114/

18 TAP CHf KHOA HQC XA HQI sd 9(217) 2016

1998/QO-TCTK ngay 29/3/1998 ciia giira cac nhdm va phdn tang xd h f i Tong eye Thong ke) Oja vj kinh te-xa

hfii m d rpng (ea v l mat "khach quan"

va 'chu quan")**' la tieu c h u i n de

chimg tfii t i l n hdnh sap x l p thir bac

Ket qua chia thanh 9 nhdm n g h i nghiep n h u trong Bang 2 So vdi cde nghien ciru ndi tren, viec phan chia vd

s i p x l p thir bgc giua cac nhdm nghe

Bang 2 Khung phdn logi nhdm va bfc nghe de tdi "Di dgng xd hpi lien the hf a Nam

Bd"

STT/

b f c

1

2

3

4

5

6

7

8

9

TOn nhdm

nghe

Ldnh dgo

ChuySn

vign ky

thuft

Ndng ddn

ldp trOn

Nhdn viOn

Budn

bdn-dich vg

COng

nhdn-thpthg

cOnq

NOng ddn

Idp giua

Nflng ddn

Idp dudi

Lao dOng

gidn dan

Mo ta nhdm n g h i Ldnh dgo Dang, Chlnh quyen, Dodn t h i , ca quan s y nghifp tir cdc cdp ca s d trd lOn Quan ly cdc cOng ty vdi chirc danh fCf trudng, phd phdng trd lOn Chii t u nhdn (chu y4g Id cdc c a s d san x u i t tieu thu cOng nghifp, thuang mgi, dich vg)

ChgyOn mOn ky thgdf b f c trgng-cao

Nflng ddn cO nhilg rgOng d i t , Id lao dOng cd k j thgft trang nOng-ldm-ngu nghifp vd cO mice ruOng ddt/mft

nudc (sd h&g vd/hofc thuO) binh qudn nhdn k h i u hO

tir 5000m^ trd ldn

Nhdn vi6n thuang mgi-djch vg: k f todn, t h u ky, thu

quy, buu diOn, thu vifn, ngdn hdng cd trinh dO tir

trgng cdp trd lOn hodc tuanq duanq

Hogt dOng chg y | g trong ITnh vyc thuang nghifp, bgOn

bdn, dich vg: bdn tgp hda, cdt tdc, budn bdn nhd (chO,

tgi cha, cO qudy), bdo v f , phgc vu khdch sgn

COng nhdn, thpr thu cOng Idnh ngh^ cd kj? thuft, thg k j

thudt ldp rdp vd v f n hdnh mdy, thilt bi (bao gdm cd

nhung ngudi sua xe, sii'a diOn thogi )

NOng ddn cd muc ruOng ddt trung binh, Id lao d f n g cd

ky thgdt trcng ndng Idm ngu nghifp vd cd mirc rgfng

ddtfmdf nudc (sd htrg vd/hofc thgO) binh qudn nhdn

khdu hO t u 1000-dudi 5000m^

NOng ddn It hofc khflng cd ddt Id lao dOng cd ky thuft

trong ndng Idm ngu nghifp vd cd mirc rufng ddt/mft

nudc (sd hiru vd/hodc thud) binh qudn nhdn k h i u h f

dudi 1000m'

Lao ddng gidn dan gdm nflng ddn Idm thud d nOng

thOn vd lao dfng Idm thgg , bdn dgo via hd tgp

vu-qudtdpn '^ ^

Md nghf TCTK*

C a p l

1

2 v d 3

6

4

5

7 v d 8

6

6

9

Cdp 2

TCr 11 tdi 19

TCr 21

d i n 34

TCf 41

d i n 42 TCr 51

d i n 52 TCr 71 tdi 83

Tif 91 tdi 93

Ngudn: Nguyen Ngpc Togi, 2016

NGUYEN NGQC TOAI - Dl DQNG NGHE NGHIEP LIEN THE HE 19

Bang 3: Bang tdng hgp vd so sdnh khung phdn logi nhdm va bac nghi fir mdt s6 nghien cuu gan ddy

Bfc

CJuan ly Nhd

nudc

LO Thanh Sang

vd Nguyen Thj

Minh Chdu

Qudn ly cdng ty

3 Chu tu nhdn

Bill Thi Cudng vd Pham Thj Dung Quan ly Nha nudc bdc trdn

Chu sd huu bdc tren

Chuydn viOn ky

thuft ChuyOn mdn bdc trdn

6/ Cflng nhdn-tha thu cflng

Nhdn vidn

NOng ddn Idp

trdn

Nflng ddn bdc tren

Do Thien Kinh

Ldnh dao Doanh nhdn

Hodng Thj QuyOn Cdc nhd Idnh dgo, qudn ly i/a cac nhd chuyen mOn ky thudt bdc trung vd cao Djch vg-buOn bdn Chuyen mOn

cao Nhdn vidn Quan ly Nhd nudc bdc

dudi

Chu sd h&g bfc dudi Cdng nhdn

Chuydn mOn bdc dudi

Cflng nhdn Nflng ddn Bgfln

bdn-djch vg

Nflng ddn Idp

giO'a Nflng ddn bfc giO-a

Nong ddn Idp

dudi

10

11

COng nhdn, tha fhO cflng Lao dflng gian

3an

Tilu thu cflng nghifp

Tilu thii cOng vd lao dpng tudo

Lao dflng gian dan

NOng ddn bdc dudi Lao dOng phi nflng nghlQp bfc dudi

NOng ddn

Ngudn: Tdng hgp tu Ld Thanh Sang vd Nguyin Thj Minh Chdu 2013; Biii T h i Cudno

vd Phgm Thi Dung 2016; D5 Thien Kinh 2012, 2015; vd Hodng Thj Quyen 2013

trong bai viit ndy ed mft s l dilm

tuang dong va khde bift nhu sau

(xem them Bang 3)

Nhin Chung, each sip xlp thir bac cac

nhdm nghi la kha tuang dong giua

cde nghifn ciru Tuy nhifn, do gidi

hgn ciia nguin so lifu va tiiy vdo myc

dich cy t h i eua tirng nghien ctru ma

s l lugng nhdm nghi cOng nhu mue

df chi tilt trong cdch phan loai nhdm

nghi se ed sy khac nhau gi&a eac

nghifn ciru nay Ching hgn, trong

cdch phfn logi eua Do Thifn Kinh

(2007, 2009, 2011, 2012, 2015), eac nhd Lanh dao duge tach ra mft nhdm rifng va dugc x l p bfc cao nhit trong thang bgc phfn ting xa hdi Trong nghien ciru cua Hoang Thj Quyen (2013) thi cac nhd lanh dgo, quan ly

va cac nha chuyen mdn ky thugt bfc tmng - eao duge gdp thdnh mpt nhdm

va duge dat d vj tri eao nhit Nguge lgi vdi hai tac gia trfn xu hudng Chung trong cdc nghifn eii'u cua Biii Thi Cudng va Le Thanh Sang (2010), Bui Thi Cudng va Phgm Thi Dung

20 TAP CHl KHOA HQC XA HQl sd 9(217) 2016 (2016), Le Thanh Sang va Nguyen Thi

Minh Chau (2013), Lf Thanh Sang

(2009 2011) la e l ging phan tach

nhom nghi d cafc mirc dp ehi tilt han

(vi du, nhdm Lanh dao se dugc chia

thanh: quan ly Nha nudc, quan ly

cdng ty va chii tu nhan; nhdm chuyfn

vifn ky thuft se dugc tach ra thdnh

chuyfn mfin bfc tren va ehuyen mfin

bfc dudi ) Trong nghien ciru nay,

giai dogn diu ehiing tfii eung tiln

hdnh phan logi nhdm nghi d mire chi

tilt nhit cd t h i (phfn logi tdi ma nghi

cap II trong danh mye nghi eiia Tong

cyc Thing kf); sau dd, tiiy vdo ty If

trong tirng nhdm nghe ey the la eao

hay thip, ehiing tfli se tiln hdnh gpp

ede nhdm nghi ndy Igi vdi nhau thdnh

It nhdm nghi han nhung van bao dam

duge nhung dfc dilm ca ban trong

tirng thang bfc phfn ting va phii hgp

vdi cde phfn tieh thong ke trong

nghien euu

Ben cgnh dd, khdc bift Idn nhat gi&a

nghien ciru ndy cQng nhu ede nghifn

ciru khde ciia Btii Thi Cudng vd Lf

Thanh Sang (2010), Biii Thi Cudng

vd Phgm Thj Dung (2016), Bui Thi

Cudng (2015b), Le Thanh Sang va

Nguyin Thj Minh Chau (2013), Le

Thanh Sang (2009, 2011) so vdi

nghien euu cua 05 Thifn Kinh (2007,

2009, 2011, 2012, 2015) vd Hodng Thi

Quy§n (2013) chinh Id each djnh

nghTa va sip xlp thir bfc dli vdi

nhdm nghi ndng nghifp Trong danh

mue cdc nhdm nghi cip I do Tong

eye Thing ke ban hdnh, tat ea lao

dfng cd ky thuft trong ndng nghifp,

lam nghifp va thiiy san duge gom vdo mpt nhdm vdi ma so cip I la 06 Cdn nhdm lao dfing gian dan trong nfing, lam nghiep, thuy san cfi ma so cip I Id

09, cap II la 92 Trong cac nghien ciru ciia minh, 06 Thien Kinh da gom 2 nhdm nay thanh ting Idp nfing dan ndi chung Theo ehiing tfii, tang Idp nfing dan theo each phan logi ciia tdc gia 06 Thien Kinh chua phan anh mpt each rd nhit cac dac trung cua nhdm nay trong dieu kien hien nay Trong thyc t l hifn nay, ting Idp ndng dan tgi Nam Bf ndi chung khfing cdn dong nhit theo nghTa nfing dan "truyin thong" ma da cd sy phan hda khd rfi

vd di kem vdi do la sy khdc bift Idn

v l cde dieu kifn kinh t l - xa hfi trong ndi bp nhdm nay; sy phan hda ndy cd

xu hudng ngdy cdng manh han ciing vdi qud trinh tieh ty rupng dit, qud trinh cdng nghifp hfia, hifn dgi hda trong san xuit nfing nghifp hifn nay

Theo L§ Thanh Sang (2009: 23), cd

sy phdn hda rit dang ke gi&a nhung nfing ddn ed difn tich canh tac ldn, trung binh, va it hogc thuf mudn rufng dit de canh tde Ody Id mpt trong nhung ehilu kich quan trpng nhit de Idm ea sd cho sy phfn ting

xa hpi Han n&a, vi nfing dan ehilm

da s l d Tay Nam Bp, sy phdn hda nay cin phai dugc tinh din khi nghifn cuu ede ting Idp xa hfi Mpt bf phfn nho nfing dfn cd quy mfi difn tich dit nfing nghifp ldn, cd the dp dyng cdc mfi hinh san xuit nfing nghifp hifn dgi Trong khi do, da s6 nfing dfn sd h&u difn tieh quy mfi trung binh Id

NGUYEN NGQC TOAI - Dl DQNG NGHE NGHIEP LIEN T H E HE

21

tang ldp dfing dao nhat d Tay Nam

Bfi Bp phan con Igi la nh&ng ngudi

CO it d i f , t h u f c tang Idp ngheo kho d

nfing thfin Can cir vao day phan phoi

rupng d i t binh quan nhan khau,

nhom nghe e i p I cfi ma sfi 06 (lao

apng ed ky thuft trong nfing nghifp,

lam nghiep va thuy san) dugc chia

thdnh ba nhdm: nhom thu nhat la

nh&ng nfing dan ed mue rupng d i t

binh quan nhan k h i u t u 5000m^ trd

Ifn V d i quy mfi nhan k h i u binh quan

khoang 4 ngudi/hfi, cac nfing hp nay

ed d i f n tieh d i t nfing nghifp t u 2

ha/hf t r d len, ed the dp dyng cac mfi

• ^ san x u i t tap trung, tham canh,

phil hgp vdi kha ndng d i u t u va quan

ly cua h f Nhdm thu hai ed mire

rufng d i t binh qudn nhfn k h i u t u

lOOOm^ d i n d u d i 5000m^ Vdi quy

md d i f n tieh ndy, san x u i t ndng

nghifp ed f h l la mdt nguon thu quan

trpng eua hp Nhdm thu ba ed muc

d i f n tich d i t ndng nghifp binh quan

nhdn k h i u d u d i 1 0 0 0 m l Vdi quy md

d i f n tich nho, nhdm h f nay ed nguon

thu t u san x u i t nfing nghifp t h i p vd

khfing thufn Igi d l phat t r i l n san x u i t

nfing nghifp Do v f y , day Id nhdm

ndng hp cd nhilu kha nang chuyin

d l i t u san x u i t ndng nghifp sang phi

nfing nghifp, vd de rai vdo tinh trgng

kho khdn ve sinh k l n l u thieu nh&ng

d i l u k i f n e i n t h i l t eho qud trinh

ehuyin doi ndy

Cdeh phan logi ndi tren eung duac dp

dyng r f n g rai trong eac nghien euu

t i l p theo tgi khu vyc Nam B f eua Biii

T h i Cudng va Le Thanh Sang (2010),

Bill T h i Cudng vd Phgm Thj Dung

(2016) Bill The Cudng (2015b, 2016)

Le Thanh Sang va Nguyin Thj Minh Chau (2013) Le Thanh Sang (2011)

Vi ed nhieu diem tuang d i n g v l nguon so lieu va dia ban nghifn cuu

so vdi cac nghien cuu ndi tren nen nghien ctru nay eung ap dung each phan b g i nay doi vdi nhdm n g h i nfing nghiep

Trong cac cupc khao sat ve Co ciu xa hdi van hda vi phdc Igi xa hdi t i l n

hanh tgi Tay Nam Bp tgi TPHCM vd Dfing Nam Bp n g h i nghifp cua eac

ca nhan duge xdc dinh dua tren tifu

c h u i n danh n h i l u thdi gian n h i t d l lam efing vife dd trong vdng mpt nam, nfi duge do ludng ey t h i b i n g cau hdi

"nghi nghifp ehinh hifn nay eua cde thanh vien trong gia dinh?" Trong nghien euu nay, n g h i nghifp cua ede

t h i h f trong gia dinh eung duge Chung tfii xac djnh dya vao cau hdi

t r f n Dan vj phan tich trong nghien euu ndy

la eac ea nhan t u 15 tuoi trd len vd hifn dang cfi vife lam (khflng tinh nh&ng ngudi trong lue lugng quan dpi, cflng an, vi day Id nh&ng ITnh vye ngodi dan s y vd ehilm ty If r i t it trong eac khao sat) Chung tfii khfing xdc djnh gidi hgn dp tuoi Idn n h i t (chang hgn tdi 60 tuoi) vi ly do sau: Vdi mpt

so linh vuc ngoai eac ca quan efing

q u y i n , s y nghifp nha nude, doanh nghiep nhu bufin bdn-dich vu, nfing nghifp , dp tuoi lam viec cua cdc cd nhan khdng chi dimg lai d 60 tuoi Do dfi, n l u ehf xdc djnh cde ca nhan trong

dp tuoi t u 15-60 thi chiing ta se bo sdt

mmmm&^M

:'-^rV

mpt lugng m i u dang ke dac bift trong

cac ITnh vuc nfing nghiep va bufin

ban-djeh vy, d i l u nay cd the dan tdi nh&ng

sai Ifch khfing dang ed trong cac phan

tich vd khdng phan anh dugc ro n h i t

thye trgng ea e i u n g h i nghiep tgi cac

dja ban nghifn cuu

Khi nghifn euu v l di dpng n g h i

nghifp gi&a cac t h i hf, mpt trong

nh&ng cau hdi quan trpng v l mat

phuang phdp lufn Id chpn thdi d i l m

so sdnh n g h i nghifp gi&a eac the h f

nhu t h i nao? Theo Yasuda (1964;

d i n theo 0 5 Thien Kinh 2009: 56),

vife xdc djnh dja vj xa hpi eiia mot

ngudi eon trai trong s u i t cupc ddi ciia

minh dugc chia Idm 2 giai dogn chinh

T& khi anh ta sinh ra d i n khi cd n g h i

nghifp d l sinh s i n g (tuc Id n g h i

nghifp d i u tifn) Id khoang thdi gian

ma dja vj xd h f i cua ngudi cha

thudng ed anh hudng tdi nghe nghifp

ciia ngudi eon n h i t (dja vj mugn

-borrowed status); trong giai dogn ndy,

di xic djnh dja vj xd hpi eua ngudi

eon thi phai dya vdo dja vj xd h f i ciia

ngudi cha Tgi thdi d i l m md ngudi

con CO n g h i nghifp de sinh song la

thdi d i l m danh d i u sy trudng thdnh

eiia anh ta vd tuang d l i ddc Ifp vdi

ngudi cha cua hp Khi dd, vife xdc

djnh dja vj cua ngudi eon trai phai dua

vdo n g h i nghifp cOa anh ta md khdng

dya vdo dja vj xa hpi cua ngudi cha

n&a Nhu vfy, thdi d i l m tot n h i t de

do ludng di dpng xa h f i gi&a ede t h i

h f Id khi ngudi con co vife Idm d i u

tien so vdi n g h i nghifp eOa cha hp tgi

eting thdi d i l m

Xet theo y f u e i u nay, cde bp s l lifu dugc su- dung trong nghien cuu ndy eon nhilu han che bdi khfing dii edn

c u de xac dinh nghe nghiep d i u tien cua the he con cai va n g h i nghifp cua

t h f h f cha/me cua hp cung thdi diem

N g h i nghiep cua t i t ca cde t h i hf trong nghien cuu nay ehf dugc xac djnh thfing qua cau hoi "nghi nghifp chinh hien nay cua eac thanh vien trong gia dinh?" Tuy nhien, theo 06 Thien Kinh (2009: 57) do d f c dilm ciia xa hpi Viet Nam Id mpt xa hpi nfing nghiep truyen thong chfm phdt trien, eho n§n nghe h i f n tai cua mft ngudi cung v i n thudng ehinh Id nghi thu nhat ciia hp Do dfi, cde bf so lieu duge SU" dung trong nghien ciru ndy

p h i n ndo dap ung dugc cde ti§u chuan khi nghifn cuu v l di dpng nghi nghiep lien t h i he Tuy nhifn, cQng chinh bdi nh&ng han c h l ndy nfn cdc

k i t qua nghifn cuu c i n dugc tham khao m f t each t h f n trpng

2.3 Xdc dinh cde the h f

B f n cgnh vifc xac djnh va phan logi ede nhdm n g h i nghifp sao eho hgp ly, trong nghien c&u ve di dpng nghe nghifp lien f h l hf, v i n d l chpn miu nghien euu Id eon trudng hay eon thir (ddc bift la d l i vdi con trai), xdc djnh the h f dugc bat dau t u bo/m? hay tif con cdi, Id nh&ng v i n d l h i t sue quan trpng vd ed anh hudng Idn tdi k i t qua nghien e&u

Theo Yasuda (1964; d i n theo 05 Thifn Kinh 2009: 57-58), trong mft gia dinh, nh&ng ngudi eon khde nhau

se ke tyc n g h i nghifp ciia cha khdc

NGUYEN NGOC TOAI - Dl DONG NGHE NGHIEP LIEN THE HE

23

nhau Trong dd, nh&ng ngudi con

trudng thudng cfi xu hudng k l tyc

n g h i nghifp eiia eha nhilu han so vdi

nh&ng ngudi con thu, dac bift la d

cac nude phuang Dfing - nai ed tmyln

thong q u y f n thua ke thudng danh eho

ngudi con trai trudng Vi vgy, quyet

tfjnh lua chpn nh&ng ngudi eon dua

vao nghien euu di dpng xa hpi lien t h i

h f Id eon trudng hay eon thu se dan

tdi^ nh&ng k i t qua khdc nhau N l u l i y

m i u nghien euu chf bao gdm nh&ng

ngudi con trai trudng thi nhilu kha

nang n g h i nghiep cua nh&ng ngudi

eon it ed s y khac bift so vdi n g h i

nghifp cua eha ho (hay ndi cdch khde,

ty If di d f n g n g h i nghifp giua eac t h i

hf se t h i p va xa hpi mang tinh khfp

kin) Nguge Igj, n l u l i y m i u nghien

cdu chf bao gom nh&ng ngudi con trai

thu trong gia dinh thi, nhilu kha nang

ty If di dpng n g h i nghifp lien f h l hf

vd dp m d xa h f i eung se eao han so

vdi trudng hgp thu nhit Ca hai

trudng hgp tren d i u phan anh sai

lech v l di dpng xd hpi gi&a cde the he

B^ tranh d i l u nay, cdc nhd nghien

euu thudng chpn m i u nhung ngudi

con trai mpt cdch n g i u nhifn, ed t h i

bao gom ca nh&ng ngudi eon trai

trudng vd con trai thu

Trong thye t l , eac nguon so lifu noi

Chung tgi Vift Nam thudng khfing ehu

djnh chpn mau rai vdo mot trong hai

trydng hgp ndi tren Cdc b f s l lifu s u

dyng trong nghien euu nay cung

khdng du ca s d d l xac djnh nh&ng

ngudi con frong gia dinh Id eon

trudng hay con thu Do dd, vifc lya

chpn nhung ngudi eon frong nghifin

cuu nay ve ea ban phan anh tinh ehit

n g i u nhien va co the bao gom ca nhung ngudi con trudng cung nhu nh&ng ngudi eon t h u trong gia dinh Dae biet, trong boi canh tai Nam Bp, quyen thua k l thudng thupe v l ngudi eon trai iit thay vi con trai trudng Do dd, phuang phap lya chpn n g i u nhien nh&ng ngudi con trong nghien cuu nay se phan dnh t i t han nh&ng dac trung tgi dia ban nghien euu

V i n d l tiep theo la e i n xdc djnh f h l

h f b i t d i u t u bo/me hay t u con cai? Cung theo Yasuda (1964; d i n theo Do Thien Kinh 2009: 58-60), trong thyc t l

xa h f i , moi ngudi cha thudng cd nhieu han mpt ngudi eon trai Do dd, vife xac djnh t h i h f b i t d i u t u con trai hay t u ngudi bo se cho ta hai buc tranh khac h i n v l di dpng n g h i nghifp Cu the nhu sau:

Trudng hgp thu nhat, n l u b i t d i u t u nh&ng ngudi eon trai thi r i t ed t h i

d i n d i n triing lap vao ciing mpt ngudi eha cua hp Do dd, s l lugt ngudi eha dugc " g i n " vao eon trai se bj "thoi

p h i n g len" va nhieu han so ngudi cha trong thye t l

Trudng hgp thu hai, n l u b i t d i u t u ngudi eha Idm dan vi chpn m i u d l tim thfing tin v l con hp thi chung ta se trdnh duge nh&ng hgn c h l nhu trudng hgp thu n h i t da n§u Tuy nhien, each tiep can ndy cung se gay

ra nh&ng khfi khan nhat djnh trong vifc q u y i t djnh chpn bao nhieu ngudi eon trong gia dinh (tit ca hay chpn dai dien), chpn con trudng hay con thu