Dii khdng cd y nghTa ve mat thdng ke, song vdi tu each la nhiing mdu ehon dien hinh, chung vdn mang tinh dai dien cho nhihig nhdm ngudi hoac nhimg tap hgp ngudi trong cau tnic ehung cua
Trang 1Gia d i n h va G i 6 i
So 2 - 2 0 1 7
Ndi bat hanh cua nguai phu nil Viet Nam
qua ca dao, tuc ngii
Mai Van Hai Nha Nghign c Ju dflc lap
Tom tat: Nghien ciJtu bat ky mot van de hay hien tifdng xa hoi nao ngiidi ta deu khong quen mat doi lap ciia no Viec nghien
la ngoai le O bai viet nay, vfli nhan quan xa hoi hgc, tac gia da tien hanh khao sat va phan tich noi bat hanh cua ngUdi phu nfl Viet Nam qua mot vai the loai ciia van hoa dan gian la ca dao
va tuc ngO Ket qua nghien ctfu cho thay xuyen suot lich svt Viet Nam, CO the noi niem hanh phuc va noi bat hanh cua con ngUdi noi chung va ngiTOi phu nu! noi rieng thvTdng smh ra va ton tai trong moi gia dinhl')
Tif khoa: Phu nO; Hon nhan - Gia dinh; Noi bat hanh cua ngiidi phu nfl
1 Dat van de
Nhu chung la deu bie't, ndi ba't hanh cua con ngudi, trong do cd ngudi
phu nO", da duoc ghi nhan d nhieu Iinh vuc hoat dong nhan thiie va tham
my cua con ngudi: trong van hoa ddn gian (nhu ca dao, luc ngij); trong cong trinh nghien cuu eua eac nha khoa hoe, trong sang tac cua nha van
Trang 2nha tha ^^ nhiing nguM Ikm nghi thuat chuyfin nghiep Chira thi di sau
vao moi ngdc ngach c^a cdc ngudn tir lieu vira da dang vil^ phong phu do, trong nghien cihi nay chting t6i chi dihig lai tim hi^u ndi bat h^ih cua ngudi phu nif Viet Nam trong ca dao, tuc ngii 6 c h i d^ nay, ngucri vi6t cung chi tap, trung v5o 4 khfa canh quan trong trong dcri stfng cfla ho: trong
hdn nhan va feih y6u dOi lHa; khi l^y phai ngudi chdng khOng tfit; trong m<& quan tie b6 me chdng - nang dau vk bSt hanh do ch£f dd da the va canh
gda bua gay ra
Muc dfch cfia nghien clhi nSy la cung ctfp them mOt goc nhin tham chifiii
vi mat de& lap v6i hanh phuc cho d^ tM Nghiin cdu dixudt khdi niim hanh phuc cua ngudi ViSt Nam, bd chi sd ddnh gid hanh phiic cua ngudi Viet Nam do Vien Nghien cihi G a dinh va Gidi dang tri^n khai thuc hien
2 Nguon hrlieu va phuong phap nghien ci3u
Tuc ngii, ca dao la nhiing cau c6 van, cd nhip dieu, de nhd, phan anh nhilu mat khac nhau trong dcri sdng cHa ngu&i dan, duoc fruyin mieng til
din nky qua ddi khac Nhimg ben canh hinh thitc truyen mieng, ckc thi
loai van hda dan gian nay cung da duoc suu tSm va bien soan thanh sach Ndi cdch khde, tile dang la IM ndi, tuc ngii, ca dao cdn dugc truyin chuyin sang dang chii vi6t, td'c la bling vdn tu Theo cdc tM heu cdn luu gifi dugc,
• thi tOr gifla t h ^ k ^ X V i n hoc gia Trdn Danh An da soan ra hai cudn.dd la
Qudc phong gidi trdo va Nam phong nd ngan thi Vao ddu th6^ ky XX, Nguyln Van Ngoc tiep tuc cdng viec nay vdi cutfn Tuc ngU, Phong dao
b ^ g chii qu6c ngfl, do Nha xudt ban B6n phuong dh hanh Den cudi th^
k^ XX ddu the' ky XXI sd tdc phdm dugc cdng bd vi tuc ngfl, ca dao lai cdng nhilu Di^m qua nhu vay d^ th^y hien thdi cd khdng ft cdc &i phdm,
k l ca cdng trinh tu lieu va cdng trinh nghien cflu vl cdc thi loai nay Trong sd cdc dn phdm dd, chung tdi lua chon ra 3 cudn l^m co scf d l
khao sat va he thdng hda cdc tu lieu cho hai vi^t Dd la: Tuc ngii, ca dao, ddn ca Viet Nam cua Vu Nggc Rian (2013), Tddiin thdnh ngdvd tuc ngd Viet Nam cfia Nguyln Ldn (2010) va Thdnh ngQ, tuc ngS, ca dao, dan ca Viit Nam theo chii di cfia Phong Anh (2016) Nhflng cud'n sdch ndy dugc
chgn vi chfing cung cdp cho chfing ta ngudn tu Ueu dudi nhilu gdc nhin khac nhau, lai dugc sang lgc vd tuyin lua ky cang so vdi cdc van ban da cdng bd tCf trudc
Dgc cdc van ban tren, dudi nhan quan xa hdi hgc, cd mot cau hoi cdn dugc dat ra, dd la: nhflng cau tuc ngfl, ca dao ndy dugc ra ddi, tdn tai ttong nhiJng khoang thdi gian nao va chfing cd mang tinh dai dien hay khdng?
6 vl^ thfl nhdt cfia cau hdi, ndi theo Vu Nggc Phan, hien thdi chfing ta
Trang 3neu can cu' vao ndi dung dugc phan anh trong dd, ngudi ta co the biei dugc thdi dai ra ddi va tdn lai cua chung Vdi tinh than dd, Vu Nggc Phan da sap xe'p tuc ngu, ca dao theo trinh tu thdi gian ta: thdi cd dai (trade Phap thuoc) thdi Phap Nhat thudc, tir Cdch mang thang Tam ird lai day (Vu Ngoc Phan, 2013: 25) Theo dd thi nhung cau tue ngu, ca dao dugc lua chgn trong nghiSn cfiu nay da ra ddi va luu truyen uong khoang thdi gian tjj- nam 1945 Ird v^ trudc Bdi vi day la nhihig cau khdng chi the hien niem vui va ndi budn, hanh phue va bdt hanh cua ngUdi phu nfl Viet Nam trong lich su, ma qua dd con cho thdy nhihig dieu kien v6 kinh te chinh tri va
xa hdi da san sinh ra chiing
Vc thfi hai cua cau hoi lien quan de'n tinh dai dien cua ngudn tu lieu Noi cu the hem la nhihig cau ca dao va luc ngu cd dai dien eho tieng ndi eiia ngudi phu nu trong xa hdi Viet Nam trudc day hay khdng? Cau hoi nay ihuoe ve phucmg phap nghien cihi Chiing ta bie't, Xa hdi hoc dong thdi sir dung ea hai phucmg phap dinh luong va dinh tinh, ma phuong phap nao cung ddi hoi phai mang tinh dai dien Trong dd, tinh dai dien ciia nghien cihi dinh lugng la dai dien thdng ke - nghTa la tu: nhung mSu chgn
ngdu nhien, ngudi ta co [hi qui ra mdt tdng the nen rdng ldn hon Cdn tfnh
dai dien ciia nghien ciru dinh tinh la dai dien dien hinh Dien djch cho de hieu thi dai dien dien hinh la viec thdng qua thuc tifen ddi sd'ng cua nhung nhdm hay tap hgp ngudi bat ky, nha nghien ciiu edn riit ra duge cai tieu bilu, cai dien hinh eua nhung nhdm hay tap hgp ngudi dd
Tir lap luan tren, chiing ta de dang nhan thdy nhung cau ca dao, tuc ngU
CO gia Iri nhu nhiing mdu ehon Dii khdng cd y nghTa ve mat thdng ke, song vdi tu each la nhiing mdu ehon dien hinh, chung vdn mang tinh dai dien cho nhihig nhdm ngudi hoac nhimg tap hgp ngudi trong cau tnic ehung cua loan xa hdi Ngudi xua noi "mot gigt nude nhieu khi phan anh
ca dai duong", la nhu the Dieu nay cang duac khang djnh hon khi tuc ngii,
ea dao khdng phai chi ra ddi va Ion tai trong mot thdi khde nao dd, trai lai ehiing da dugc hinh thanh, chinh sua va due ket irong nhieu nam mdi cd duge Qua qua trinh luu truyen ttr noi nay tdi noi kia, ttr the he nay sang cac the he khae, ngudi ta da siing lgc, ehi giir lai nhirng gi cd y nghla phan iinh dugc ddi sdng cua nhung nhdm hay tAp hop ngudi khac nhau, do dd chiing thue su mang tinh dai dien cho nhirng nhdm hay tap hop ngudi dd
3 Bat hanh cua ngu'di phu niirtCr nhiing goc nhin khac nhau 3.1 Bat hanh trong hon nhan va tinh yen ddi lua
Hdn nhan va tinh yeu ddi lira la mdt hien lircmg xa hdi mang tinh phd bien toan nhan loai Dd la "moi dang lien ke'l khae gidi thudc loai dac biet
Trang 4dugc 6 ben nhau da Id mdt hanh phflc ldn Ca dao ndi: "Cao ly sdc vdi nguu hoang/Udng khdng mdt da bang thi^p vdi chdng gap nhau" Dugc gap nhau, dugc 6 bfin nhau, hg co thi bdt chtfp moi khd khdn, gian khd:
"Vi tinh nen phai di demA'dp ndm bay cdi, ddt v5n em hon giucoig" Vi vay, vdi nhung ngudi dang yeu, khi phai xa nhau thi dd Id mdt dilu bdt
hatih, nhdt la cr nguM phu nfl:
- Chim xa bay thucmg cay nhd cdi
Ngu^ xa ngUdi khd ldm ngudi tri
Chang thd khdng bidt thi thdi
- Sen xa ho, sen kho hd can
Liiu xa ddo, liiu ngd dao nghiing
Anh xa em nhu ben xa thuyin
Nhu Thdy Kiiu xa Kim Trgng, bidt mdy niin cho tdi hdi!
Ma dau chi c6 su xa cdch do mdi trudng dia 1^ hay dilu kien xa hdi mang lai, ndi bdt hanh nhilu khi cdn do chfnh nguM yeu cfia minh gay ra
Q i ^ g han, ddy la ndi bdt hanh ma ngudi con gdi phai chiu khi ngucri con trai phu tinh:
- Anh ndi vdi em
Nhu rua chim xudng dd
Nhu ra cdt xudng dat
Nhu mat rdt vdo tai
Bdy gid anh da nghe ai
Bd em giSa chdn thuyin chdi rua ri?
tham chi Id:
- Trdch ngudi qudn tdbgc tinh
Choi hoa rdi lai be cdnh bdn rao
Nhung hdn nhan va tinh yeu trong xa hdi Viet Nam xua kia dau chi Id chuyen rieng ddi Ifia Quan trgng hon, dd con la chuyen cua gia dinh vd
tdc hg Nguyen Van Huyen trong cdng trinh Vdn minh Viet Nam da vi^t:
"Tii xua, hdn nhan bao gid cung dugc coi la mdt cdng viec cua gia dinh chfi khdng phai Id hdnh vi cd nhdn chi Uen quan d^n cd ddu vd chfi rl Cha
me quye't dinh, con cdi chi cd nghe theo Tinh yeu gifla cd ddu vd chfi r l chSng quan trgng Nlu ngudi con khdng bang long ngudi chdng hay vg
ma b6 me tim cho, thi chi cd mdt each hdnh ddng, dd Id bo nhd di"
(Nguyen Van Huyen, 2005: 68) Chfnh do khudn mdu "cha me dat dau
Trang 5tinh, ngu5i con gdi da phdp phdng lo sg:
- Thdn em nhutdm lifa ddo
Phat pha giOa cha, bidt vdo tay ai
- Thdn em nhU gidng giOa ddng
NgUdi khdn rdsa mdt, ngUdi phdm rvta chdn
- Thdn em nhu hat mUa sa
Hat vdo gidng nggc, hat ra rudng cdy
Diep khfic "than em" dugc lap di lap lai nhilu ldn da cho thiy ngudi
con gdi lo lang nhu thi ndo tni6c tinh yfiu vd cudc hdn nhdn sdp tdi cfia
minh B6i vi, ngay ca khi gap dugc tinh yen c6 duoc hanh phiSc, song do
su can thiep cfia dia me, fliih yfiu vd hanh phfic dd cung khdng thdnh:
- Hai ta Id ban thong dong
Nhu ddi dda nggc ndm trong mdm vdng
Bdi chung thdy me not ngang
Cho nin dua nggc mdm vdng xa nhau
Khdng chi vific "ndi ngang" hay Id vific "chia uyfin re thfiy" k h i ^ nguM con gdi roi vdo bdt hanh, md ngay ca khi dugc cha me da ga bdn cho nguM, tM thdn phdn cfia hg vdn cdn trdm b l khd ^ :
- Dudng di nhiing Idch cdng lau
Cha me tham gidu, ep udng duyin con
Tai sao trudc hdn nhdn \k tinh yeu ddi Ida, nguM con gdi phSl gdnh chiu nhilu bdt hanh dffn nhu vdy? Trong Viit Nam phong tuc, Phan K€
B&ih gifip chfing ta tra Idi cdu hoi ndy nhu sau: "Tfic Au chdu trai gdi phdi bilt nhau trudc, cha me cho tu ^ kin chgn, cd thudn tinh thi cha me mdi
gd 6 ta chi cfi tfiy ^ cha me, tim ncri xlfalg dang thi ga ddu con khdng bdng
Idng ciing ndi 6p cho phai Ky, vd thudng nhilu khi cha me ga bdn ldn cho
nhau cQng n i n " (Phan K^B&ih, 2005: 59) Nhung sau hien tugng ga bdn, hinh thdi hdn nhdn nay cdn cd co sd xa hdi cfia nd Nhd nghifin cfiu D c ^
v a n Oific cho bilt: tii hdn nhdn "dugc ghip bcri hai danh tfi hdn vd nhdn
Hdn id b6 me cd ddu, nhdn Id b6 me chfi r l ( ) Vdy hdn nhdn cung Id
viec ddi ben cha me dung vo ga chdng cho con" (Doan Vdn Chfic, 1997: 177-178)
Tfi.y nhien, ben canh cdch 1^ gidi theo tfi nguyln hgc dd, ngudi ta vdn
cd thi xem xlt via d l theo nhiing gdc nhin khde nfla Q i ^ g han, tfi gdc
nhin xa hdi hgc, chfing ta bilt ca hdn nhdn vd gia dinh dIu tdn tai vdi tu cdch Id mdt cdu trfic, ddng thdi ciing Id mdt thilt ch^Txa hdi, trong dd gia dinh Id cdi tdng thi, cdn hdn nhan chi Id cdi bd phdn ndm trong he thdng
Trang 6triic bd phan dIu cd bdn phan duy tri su dn dinh cfia todn h i thdng Nhu vdy, hdn nhan vdi vai trd Id cdi bd phdn thi chfic ndng cfia nd ludn bi cdu thfic bdi su tdn tai va vdn hdnh cfia cdi he thdng cdi tdng till - Id gia dinh Tii hudng tilp cdn ndy, chfing ta hilu tai sao cac bdc cha me trong xa hdi xua kia lai ludn can ttufip vao viec hdn nhdn cfia con cdi Con con cai thi ddnh chdp nhan hi sinh tinh yeu, chfi khdng ddm ldm mdt di su dn dinh cfia gia dinh, va dd chuih Id ngudn gdc gay nSn vd van su bdt hanh cho hg 3.2 B^Tt hanh khi Id'y phai ngudi chdng khong mong mud'n Budc vao hdn nhdn, ngudi phu nfl nao cung mong mud'n sdng hanh phfic vdi chdng con cfia minh Trong kho tang tuc ngu, ca dao Viet Nam, chfing ta gap khdng ft nhflng cau nhu thi: "Vg chdng nhu ddi cu cu/Chdng thi di tnrdc, vg gat gfi theo sau", "Rdu tdm ndu v<M mdt bdu/C3i6ng chan
vg hfip, gdt ddu khen ngon", "Chdng di cho thilp di cfing/Ddi no thiep chiu, lanh Ifing tiiie'p cam", "Ddi ta la nghia tdo khang/Xudng khe bdt dc, len ngdn hdi rau", v.v Quan ruem hanh phfic d ddy chi don gian Id su thudn hda gifla chdng va vg, bdt chdp la gidu sang hay ngheo khd T h i nhung, Uong cudc sdng hifin thuc, khdng phai bao gid ngudi ta cung cd dugc thfi hanh phfic dy Vdi xa hdi Viet Nam trudc day, ngudi phu nu khi rdi nha cha me di Idy chdng, hg rdt d l lam vao bdt hanh, ndi bdt hanh ma hg vfia
la nan nhan, vfia la nhan chfing Day la canh Idy chdng ma chua h i bie't ngudi, bilt mdt ngudi chdng cua minh ra sao:
- Lay chdng chang bidt mat chdng
Dim ndm ta tudng nghi dng Idng gUng
Hoac trudng hgp bilt duge mat chong, nhung chdng dd vdn cdn la dfia tre ranh, "mieng cdn hcri sfla":
- Bdng bdng cdng chdng di chai
Di den chd loi ddnh rai mat chdng
Ai ai, cho toi mugn chiec gdu sdng
Detoi tdt nude, vdt chdng tdi len
Hoac nfla, ddy la canh Idy phai ngudi chdng dang tudi cha, tudi dng cua minh;
- Gd taxdo vdi mUdp gid
Vg hai muai mdt, chdng dd sdu muoi
Ra dudng, chi dieu em cUdi
Rdng hai ong chdu ket doi vg chdng
Dem nam nga cdi gdi bdng
Gidt minh gdi phdi rdu chdng ndm ben
Trang 7Nhung dau chi co chuyen khdng ''xung ddi vira Ifia", ndi khd dau, tui nhuc cdn do nhiJng thdi hu lat xau eua ngudi chdng gay ra Qua ca dao, tuc ngu chiing ta gap khdng it nhimg Idi than van cua ngudi phu nu khi lay phai ngudi chdng qua ham ed bae, rugu che:
- Dem mim nghi lai md coi
Lay clidng ddnh bae nhu voi phd nhd
- Biet ai than thd sU tinh
Chang qua minh Igi thuang minh md thdi
Lay chong gap plidi ke tdi
Cho nen long nhung bdi hdi ddng cay
Suds ngdy hi li rugu say
Vica budng thudc phien vd ngay tdi bdn
Nhirng oan trai, bdi hanh eiia phu nu trong quan he vdi chinh ngudi chdng eua minh nhieu khdng kc xie't Hay bd qua canh la'y phai chdng ngheo, chdng ngu d^n, hay nhimg anh chdng vQ phu, chi quen ting xu vdi vgtheo kieu "thucmg cang chan, ha cSng tay" O day ehi neu ihem trudng hgp gap phai ngudi chdng "phu tinh bae nghTa":
- Kfii xua anh bung anh beo
Tay bung chen thudc, tay deo mui chanh
Bdy gid anh manh anh Idnh
Anh du duyen mdi anh linh phu tdi
Bie't bao ndi bat hanh nhu vira neu deu cd mdi mSu sd ehung: do la khdng may Idy phai ngudi chdng, ma khdu ngu dan gian ggi la thir "no ddi", do dd cudc hdn nhan ciia ho coi nhu da thd't bai Su thdt bai nay da dugc khai quat hda va hinh tucmg hda thanh nhung ciiu thai ai oan:
- Tide ihay hat ggo Irdng ngdu
Dd vo nude due, lai vdn Ida ram
- Long vdng che ndi chudi xanh
Tide ccm chim phuong ddu cdnh lan chi
- Nuc'fc duimg md dUng clidu ihau
Chiec mdm ehu trien dioig rau thdi Idi.,,
Tinh canh "duge vg hong chdng" va nhung hau qua keo theo cua no da
dugc cac nha nghien cixu tien bd'i ghi nhan Phan Ke Binh trong Vu-i j\Jam phong tue cd nhan xet: "I.am khi vg chdng la'y nhau rdi, sinh ra che bai
nhau, chan ghet nhau, khdng dugc hda ihuan, de'n ndi lij:a nhau, ma dau cd
e so danh tieng, guong d vdi nhau, thi cung ,sau nao trong long, chane nhung la cdng vi^c trong nha Iting cung chang ra gi, ma dirdng sinh due
Trang 8cung khdng dugc tdt" (Phan K l Binh, 2005: 59) Nhung mdt cau hoi vdn rdt cdn ducc dat ra d day: Vdy cdi logic xa hdi sdu xa ndo dd ddn dIh tinh
canh dy? Trong cudn Ldi mdi den vdi ]0 hdi hgc, Peter L Berger vilt:
"Ngay khi khdo sdt xem ai thdt su k€t hdn vdi ai, ngudi ta se thdy rdng cd
ve nhu mui ten cfia thdn C^upid bi chi dao rdt manh me d l bay dgc theo va ben trong nhflng kenh tuyIn xac dinh vl thdnh phdn xudt thdn giai cdp, thu nhdp, gido due, chung tdc va tdn gido (Peter L Berger, 2016:69) Nhu vdy
cd thi ndi ndi bdt hanh cfia nhiing ngudi phu nti Idy phai ngudi chdng khdng ra gi, xlt dudi nhan quan xa hdi hgc, chinh Id hg dang phai tra mdn
"ng dtn" vl "giai cdp, thu nhdp, gido due, chfing tdc va tdn gido" md cha
me da vay trudc cudc hdn nhan cfia hg
3 J Bat hanh trong quan he bd me chdng - nang dau
Trudc day khi di Idy chdng ngucri con gdi khdng chi sdng vdi chdng ma cdn sdng vdi ca gia dinh gdc cfia chdng Ma gia dinh Viet Nam, da tfi rdt Idu rdi, tdn tai dudi hinh thdi la gia dinh nhd, trong dd "mdi gia dinh nhd
la mdt bip rieng, vdi quyln sd hflu rieng, va nin kinh t l rieng cfia minh" (Nguyln Tfi Chi, 1996: 193) Ddy Id don vi tu cu nho nhdt vd chat nhdt, vdi hoat ddng kinh t l chfi ylu la tu cdp tu tdc CJ hinh thai gia dinh dd, khi ngudi con gdi vl ldm dau, duong nhien, hg trd thdnh thanh vien chinh thfic, khi sinh ha dugc con trai d l "ndi ddi tdng dudng" thi dia vi cfia hg cang them vflng chde Ddt trong khung canh dy thi dudng nhu ngudi con ddu khdng gap bi kich hay bdt hanh gi Nhung thuc t l khdng phai vdy, O dao xua ghi lai vd %^ nhiing khd dau, cay cue cua ngudi phu nfl trong m ^ quan he bd me chdng - nang ddu Khi mdi vl nha chdng, hg da gap phai canh:
- Bd chdng la Idng con phugng
Me chdng Id tugng mdi td
Ndng ddu mdi vi Id bd chiu chdi
Tdh hi kich dd cdng trd nen sau sdc hon khi cap vg chdng tre lai "dep duyen ddi Ida" va sdn sang chdp nhan ldn nhau:
- Doi ta nhu cdi ddng dong
Dep duyen nhUng chdng dep long me cha
- Chdng ddnh, phu mdu khdng ddnh
Lay cdy che khudt ngon ngdnh, trdi ai!
Su cay nghiet trong mdi quan he bd me chdng - nang dau da phan anh
su iDdt cdng, bdt binh ding trong gia dinh xua, bdt chdp ngudi con ddu Id tdt hay xdu:
Trang 9Cdm cdn chdng biet Id vdng hay thau
That vdng, chang phdi thau ddu
Dicng dem thd Ida md dau long vdng!
Trong mdi quan he bd me chdng - nang ddu thi quan he gifla me chdng
va nang dau lai cang nghiet nga, du ho cfing gidi nu vdi nhau Dieu dy khdng phai ddi tre ngu ngo khdng bilt Nhu mdt qui luat mang tinh phd bie'n, ddi tre y thfic sdu sdc dugc nhung gi rdi se xay ra va hg da chuan bj
cho nhau vi mat tam ly Nay ddy la ldi ngudi con U-ai ndi vdi ngudi con gai:
- Tic khi em vi ldm ddu
Thi anh da ddn trudc sau mgi ldi
Me gid da ldm em ai
Nhin dn, nhin mdc, nhin ldi me cha
Nhin cho yen cda yen nhd
Cdn day la ldi cfia ngudi eon gai ndi vdi ngudi con trai:
- Me anh nghiet ldm anh ai
Biet rdng cd dugc a ddi vdi nhau
Hay Id vdo irudc ra sau
Cho cue Idng thiep, cho dau long chdng
Quan he me chdng - nang dau gay cdn de'n mfic nhilu khi ngudi con
dau khdng chiu ndi, dii ytn chdng de'n dau, hg cung danh dirt ao trd vl vdi
gia dinh bd me de cua minh:
- Co kia dgi ndn di ddu
Tdi Id phdn gdi ldm ddu mdi ve
Me chdng de nghiet da ghe
Toi d chdng dugc loi ve nhd ldi
Cd chi trong ddi sd'ng gia dinh irude day, quan he bd me chdng - nang dau lai nSng ne nhu the? O day, ngoai nhung ba't ddng nay sinh trong su ket hgp cLia nhung ngudi vd'n xud't than tfi nhirng hoan canh khac nhau, tinh each, sd thich, thi hie'u khae nhau, ehung la cung edn xem xel md'i quan hd nay ca tren hai binh dien: van hda va cau inie xa hdi cua chinh nd Ching hiin, iren binh dien van hda, ngudi xua quan niem: "Dang cay cung the rudt ra/Ngot ngao cho lam cung la ngudi dung", "Man loang cdn hon nude la" Viee dl cao huyci thd'ng la eo sd eho viec hinh thanh nen cac khudn mau ijng xu eua mdi thanh vien Ngudi ta cho rang nhung ngudi ben ngoai huye'l thdng deu la ngUdi xa la: "Chdng cd, vg cau, chdng di/Trong ba ngudi dy che'l ihi khdng tang", "(I!hdng cd vdi lai chdng
Trang 10thtfng chi phfS, ngudi ta cdn sdn sdng "Sm con chdng hon bdng chdu
ngoai" va khdng dinh dfit khodt rdng: "Anh em nhu thi chdn tay/Vg chdng nhu do ccri ngay hie thi" Vdi dac tnmg van hda dd thi ngudi con dau trong
xa hdi xua phai chiu nhilu bdt hanh la dilu de hilu
Cdn v l mat cdu trfic xa hdi, chMi tuc ngtt, ca dao da ghi nhan: "Cian gai
Id con ngudi ta/Con ddu m<^ thuc me cha mua vl" Chi bang hai ti^ng "mua vl"chfing ta cd thi hilu ban chdt m ^ quan he cr ddy: bd me chdng Id ngudi
sd hflu, cdn ndng dau Id vat sd hflu, bdi vi d l ddn dugc cd ddu v l nhd, phia
nM trai da phai chi tra khoan tiln cheo, tiln cudi theo phong tuc Mdt khi
da Id vat sd hfiu thi ngudi chfi sd hflu hodn todn cd quyen flng xfi theo ^
thfch rieng cfia hg Dilu ndy lai dugc Idng ghep \^o v ^ quan niem dl cao huylt thdng, cho nen khdng chi Id ngudi xa la, rdt tu nhien, ngucri con ddu cdn trd thanh mdt thfi hang hda tttldc con mIt cfia me chdng: "Mdt tiln mua mdm bd phai ddm cho thfing" Qua la trong trudng hgp ndy chmh cdu trfic chfi sd hflu va vdt sd hiiu da chi phdi hdnh vi khdng chi cua ngudi me chdng, ma cdn ca d su chiu dung cfia ngudi con ddu trong xa hdi cu 3.4 Bat hanh do chi* dd da the va canh goa bua
Di Idy chdng, theo quan niem ciia ngudi xua Id tim noi "nuong thdn",
"gfii phdn" Till" nhung khdng phai ai cung thuc hien dugc su mong udc
dd Mdt trong nhiing rao can cfia hg chiiih Id c h i dd da the: "Ldm trai ndm the bay thilp" Qua Ei chidd the thilp da mang lai cho ngudi phu nfl nhilu ndi bdt hanh Tlii ddy, chfing ta hay ciing lang nghe ndi tfii hdn cua ngudi
vg le trong quan he tay ba vdi chdng va ngudi vg ca:
- Tdi tm chi giSmdt budng
Chi cho manh chidu ndm sudng chuong bd
Mong chdng, chdng chang xud'ng cho
Ddn khi chong xudng, gddd o o gdy don
Cha me con gd kia, sao mdy vdi gdy ddn?
Mdy ldm tao mdt via, kinh hdn vi ndi chdng con!
Thiet thdi v l mat tinh cam, ngudi phu nfi lam le mgn, u-ong quan he vdi ngudi vg ca, cdn bi dga day vl thi xac:
- Cdi cd trang bach nhU voi
Cd ai lay lechu tdi thi vi
Chu tdi chang ddnh chdng che
Thim tdi mdc rugt, ldi mi, dn gan
Khdng dfing lai d dd, nhung ngudi le mgn cdn hi khai thdc triet d l v l sfic lao ddng V l thuc chdt, hg chfnh la con d khdng cdng va hgp phap cho