Giá trị gia đình từ tiếp cận lý thuyết và một số vấn đề đặt ra với việt nam trong bối cảnh xã hội đang chuyển đổi

Rokeach 1973 cung dua ra mfit dinh nghia kllie v^ gii tri, it dupe trich dSn hon nhimg c6 quan he ehit che vfii qui trinh hinh thinh gii tri ciia con ngufii; "Gii ui Ii sir dai dien vi

Gia d i n h v ^ G i 6 i

S6 1 - 2 0 1 7

Gid tri gla dinh tir tlep cdn ly ttauyet

vd mot s6^h fle flat ra vdil Viet Nam

trong bfi'l canh xa I16I dang chuyin flol

Tr^n Thj Minh Thi

Vien Nghi6n CLTU Gia d n h vd Gidi

Tdm t i t : Gia dinh Id mpt thil't ch^ xa hoi quan trpng Trong

nhutng th^p ni§n vtia qua, b nhiiu qudc gia tr€n tfa€' gidi, thi^t ndng, trong d6 cdn ki dcfn s\l thay d^i ddng k^ vi khia canh gia

tri gia dinh Bdi vift t$p trung phdn tfch gia tri gia ^ n h tii cdc cdeh tifp cdn 1^ thuy^t, cung nhU xem x6t each tifip cdn ly thuyg't ve gid tri gi^ < ^ ^ ^ Vi^^ Nam trong boi canh xa hpi dang chuyen d^i nhanh ch6ng K^t qua nghien cihi cho Ihd^y gid tri

gia dinh c6 thi dU0c nhin nhdn til nhi^u chiSu canh nhU: truyin

thShg vd hi^n d^i, tinh ca nhdn vd tfnh tdp th^, binh ding gidi

vd ch^ dp gia tnldng d^c bi^t b khia canh hon nhan vd moi

quan h^ gia dinh Cdc gia tri gia dinh ciing chiu tdc d^ng cua

nhieu nhfin t6 mang tfnh cd'u tnic nhu cac dfic diem nhan kh^u

xa h$i cua cd nhan vd cac ddc diim du tnic cua gia dinh, ddt

txong bdi canh cua nhiing thay d^i vl chfnh sdch, vdn hda vd h$i nhdp q«6c

t^*"-Tvf kh6a: Gia dinh; Gid tri gia dinh; Tiep cdn ly thuyet; Gia dinh Vi$t Nam

1 Khai niem

Gia dinh Ii m6t thiS chi xa hfti quan trong, anh hudng iin cic quS tiinh chinh tri, kinh ti xa h6i noi chung Trong nhihig thap nien vtra qua,

gia dmh 6 nhiSu qutfc gia trtn th(J gidi da ci5 nhOng thay dSi nhu sif tham

gia nhiSu hon cua phu nO trong kinh ti, chinh tri; giam sinh, tang ly 16 ly hfln va sfing chung khflng kit hfln vi die biit li nhiSu giS tri gia dmh dang c6 nhiing bifti d6i nhanh ch6ng ThiSt chS xi hsi niy mang i ngMa die

biit quan tiong viSi cic qufic gia chiu A ViSi anh hucng cia Khfing giio, thM k^ chi&i tranh, vi vai tr6 lanh dao cua nhi nude xa hfii chii nghia, gia duih Viet Nam mang ca nhimg die di^m tuong dfing vdi cic qufic gia c6 nin tang vin hfia niong dfing vi ca nhOng die tnmg rieng cfi

Gii tii Ii chu di tiung tim trong nghien ciiu xa hfii hoc Cfi nhiiu dinh

nghia khic nhau vi khii niem niy, vfii mlic dO triJu tuong cao, duoc tiip cin til nhiiu chuyen nginh khic nhau, nhu triSt hc?c, dao dtlc hoc, tim ly hoc, kinh ti hpc, xa hfii hoc, nhin hoc vi nhiiu linh vtic khic Gii tri duoc

sir dung di mfi ti die di^m xa hfii vi ci nhin, do su bitfn dfii xa hfii theo thdi gian vi khdng gian, vi giai thich nhihig dfing luc ciia thii dfi vi hinh

vi ci nhin (Hechter, 1993; Inglehart & Baker, 2000; hlglehart, 1997; Schwartz, 2005, 2006, 2012)

Ching han, Rokeach (1973) cho rSng, gii tri "li mdt niim tin bin vOng

vi mdt phuong thiic liinh ddng hay thuc tai dugc chap nhan vi mil xd hdi

vi cd nhdn cd khd ndng thdng nhdit nhiing lai ich da dang khic nhau cua cic khoa hgc cd lien quan den hinh vi con ngudi" Khi gii tri duoc dinh

nghia Ii niim tin, chiing dupe nhin nhin nhu ciu uiic nhin thiic, nhu lupc

dfi vi nhOng di^u quan trong hay ding mong dpi tiong cufic sfing Nhu viy,

gii tri dupe cho Ii cfi th^ giiip loai trxl nhiing xung dfit Ipi ich ei nhin vi tip th^ vi nfi dfing vai trfi quan trong cho ph^p ci nllin lim viec ciing nhau

di nhan thiic nhiing muc tieu chung ding mong dpi Gii tri dupe hpc hoi thfing qua qui trinh nhin thiic Vj thuyfft nhan thiic cho rang khi mOt gii

tri dupe th^ hien trong qui trinh giao titfp ciia ntfn vin hfia nio dfi, con

ngudi se phan ehitfu ni^m tin ciia minh vio tim \f thfing qua qui trinh hpc

hoi vi lam theo Nhitfu gii tri quan trpng dupe trao mjytfn tir thtf he niy sang thtf he khic theo cich niy (Homer, 1993; Rohan & Zanna, 1996) Rokeach (1973) cung dua ra mfit dinh nghia kllie v^ gii tri, it dupe

trich dSn hon nhimg c6 quan he ehit che vfii qui trinh hinh thinh gii tri

ciia con ngufii; "Gii ui Ii sir dai dien vi truyin tai nhin thiic cua nhiing nhu ciu" (Rokeach, 1973:20) Cfi nghia Ii, nhimg gi quan trpng vfii con ngudi trong cufic sfing phu thufic vio viec hp cSn ditfu gi Gii tri khfing don thuin Ii ciu UTjc nhin thiic mi cfin bat ngufin til nhu ciu

tri c6 m6i taaag quan didt che vdi mdt be tbfbg pbik tap cac n i ^ tin va thai do VI tb€, h£ &i6Dg n i ^ tin c6 tb^ URHig dSi bin vihtg, nhung su b i ^ d6i mdt gid tri oS th^ ddn d ^ su thay ddi cua nbSng gii tri khac vd trcmg

ca xa bOi noi cbimg Cd nhdn thudng c6 xu hudng duy tri mdt quan di^m

nh& qudn, phan dnh chu& muc dao dife vd quy^n han ciia ho Khi hdnh

d t a g hay niSm tin cua bo mdu thudn vdi tu nhdn Ihiic ndy, ca nhdn cam

thdy ibSi vong vd c6 t h i thay d6i n h ^ diSu chinh hdnfa vi hay niim tin theo dung nhdn thi^c da cd NOi dung, cdu titic, \ ^ t6 chiic h£ gid tri con

n g u ^ c6 su dn dinh tuimg dOi vi vdn hda ^ i i a cdc qudc gia (Schwartz,

1992, 1996), cd nghia Id gid tri cd thi thdng nhdt vk mdu thudn theo cdc

xa hdi vd nin vdn hda

Mdt trong nhimg tac gid cd anb hudng \6a d£n cdc xu hudng nghifin

cihl vl gid tri tren t h i gidi gdn ddy Id Schwartz Theo Sdiwartz, viec [^idn biet gid tri ndy vdi gid tri kia p^u thudc vdo muc tieu vd ddng luc ma nd

thi bien L$ thuylt gid tri (Schwartz, 1992,2006) dua ra khdi niem gid tri

vdi 6 ddc tnmg chmh duoc thi hien nhu sau:

(1) Gid tri Id niim tin duoc kit ndi chdt che vdi mite dd anh bucng Khi gid tri dupe hinh thdnh, cbilng trd thdnh nhihig cam nhdn, tinh cam Nhihig ngudi cho ddc Idp Gi mdt gid tri quan trpng se t]3c gidn khi ddc Idp cda ho

bi de boa, anh hudng kbi bo khdng tbI b ^ ve gid tri dd, vd se hanh ^Hc

k h i c d n d

(2) Gid tri Id nhOng muc tieu mong udc 1dm ddng luc cho hdnb ddng Nhung ngudi coi trdt tu xa hdi, c ^ g bdng, vd (^ fch la nhiing gid tri quan trrnig tbl se cd ddng tuc d l dat nbftig muc tieu ndy

(3) Gid tri vupi len tren cdc bdnh vi cu tbl bay bdi cdnh cu tbl Su vdng

Idi, l&ng tnmg thuc, vi du, cd tbl duoc mong dm b n d 1dm viec, d trudng

hoc, trong kinh doanh cimg nhu chmh tri, vdi ban b& cung nhu ngudi la

Ddc trung ndy [^dn biet gid tri vdi nhOng tdp qudn vd thdi dd md thudng

chi nhiing hdnb ddng muc tieu hay bodn canh cu tbl

(4) Gid tri ddng vai trd chuin muc hay tieu cbuja Gid tri hudQg ddn

viec lua dion vd ddnh gid hdnb vi, chmh sdch, con ngudi va su kien Con

ngudi quy^t dinh cdi gi Id tdt vd cdi gi la xdu, chmh ddng va khdng chinh ddng, ddng Idm vd nen ti3r bd, dua tren nhiing he qua cd tbl xay ra<cua nhihig gid tn Nbibig anh hudng cua gid tri trcmg cdc quyit dinh hdng ngdy

Id khd ro net Gid tri dua vko nhdn thi^c khi cdc hdnb ddng bay ddnh gid

dupe cho Id cd nhihig tdc ddng mdu thudn vdi nhiing gia tri ma ngudi dd

y e u m l h

(S)Gidtricdtrdttutbeomticddquantrpng Gia t r i c u a c o n n g u d hinh

ta thil bac nay eua gii tri cQng gfip phin phin biet gii tri vdi phong tuc

hay thii dfi

(6) Tim quan ffpng tuong dfii ciia nhttfu gii tri khic nhau dinh hudng

hinh dfing Mfii thai dfi hay hinh vi vS co ban cfi anh hudng dtfn nhiia hon mfit gii tri VI du, di \i chiia cfi th^ Ii su thi hien vi thilc diy cic g i i tri

truytfn thfiiig vi su tuin thu, nhung dfii lai hp cfi thtf nhin dupe cie gii tri vtf mit tinh thin Trong sd nhimg su dinh dfii niy, nhitag gii tri miu thuSn

se dinh hufing thii dfi vi hinh vi (Schwartz, 1992 1996) Gii tri inh hudng dtfn hinh dfing ichi chiing cd mfit litfn quan trong bfii canh v i quan ttpng vdi c h i thtf hinh vi (Schwartz, 2012)

2 Ly thuyet hien dai hoa va bien doi gia dinh

Trong thip nien vita qua, I^ thuytft hien dai hfia thu hut su quan tim ciia nhitfu hpc gia Trong dfi, quan ditfm ciia Inglehart coi hitfn dai hda Ii qui trinh bitfn dfii xa hdi gin Utfn vdi cfing nghiep hfia (Inglehart & Welzel, 2009) l i cfi anh hudng Idn nhit hien nay Quan ditfm chinh ciia Iji thuytft niy li viec phit tritfn kinh ttf vi cfing nghe gin litfn vdi nhihig bitfn dfii til cic gii tri vi phong tue eu sang mfit xu hudng hpp 1^, khoan dung, tin cay

vi cd su tham gia hon, tao ntfn su thay dfii vtf chinh tri - xa hdi (Inglehart

& Baker, 2000)

Mfit khii niem uung tam vi quan U-png c i a ly thuytft hitfn dai hfia l i efing ngiiiep hda tao ra nhOng he qua xa hpi v i van hfia, inh hudng dtfn moi linh vuc xa hfii Vi du, cfing nghiep hfia tao ra nhimg thinh tuu van

hda xa hdi nhu ling trhih dfi hpc vSn, thay dfii vai ai> gidi Cfing nghiep

hfia dupe xem nhu mfit thinh tfi ehhih cua qui trinh hien dai hfia, inh hudng dtfn cie thinh tfi ciia ddi sfing xa hfii MOt cich ngin gpn, cie nhi nghien ciiu tin ring phit tritfn kinh ttf gin litfn sau nfi nhiing htf qui van hfia, chinh tri dupe du bio uilde vi mang tinh he thfing (Inglehart & Baker 2000) Phit tritfn kinh ttf dua cic xa hai vio mfit dinh hufing k h i ro ring, theo dd, cfing nghiep hfia din dtfn ehuytfn mfin hfia nghtf nghiep, ting trinh dfi hpc vin, thu nhip, vi cufii ciing Ii mang lai nhimg thay dfii xa hdi, ch4ng han nhu nhiing thay dfii vtf vai trd, thii dfi vtf quytfn luc vi tinh due, giam miie suih, su tham gia chinh tri rfing rai,v.v (Inglehart, 1997; 2008; hlglehart & Baker, 2000)

Nhiing khia canh chinh ytfu nhit ciia qui trinh hitfn dai hfia bao gfim mfit sfi die trung co ban nhu su hinh tiiinh c i a nhiing gii Ui d i e tnmg c i a hien dai nhu c h i nghia c i nhan, chi nghia duy ly v i chu nghia thuc dung Nhflng thay dfii nhin khiu hpc lim thay dfii tin gfic nhiing lOi sfing tfl thtf

he trudc v i su tip trung c i a din cu dfi thi vdi su phin efing theo chdc nang

s6ng gia dinh, each biet nd khdi nhiing kiim soat xa bdi cua cdng ddng,

tdch biet mdi tnifmg Idm viec va gia dinh, vd [Au nu da dupe tu do hem khdi ch^dd gia tnidng Ndi each l^dc, tmh ca nhdn da th^ig tri midc tmh cdng d ^ g \ ^ tdp tbl

Su cbuy&i ddi kinh tl, xa bdi vd chinh tri vita anh hucng vd chiu anh hucmg cua mdi tru£mg vdn hda Cdc gia dinh co ban cua I^ thuylt bien dai bod Id cd mdt xa bdi truyin thdng trai qua su phat triin d i n mdt giai doan mdi ciia nhd nude [4idt uiln, vdi nhiiu chi bdo cua gid tri phuong Tdy va chu nghia vdt chdL

Ly thuylt hien dai hda tim biiu su thay ddi v l cdc ddc diim ciia cd ohdn vdi nhihig thay ddi ciia gia dinh vd xa hdi ben ngodi nhung dudng nhu khdng du dodn dupe cdc ddc diim cua cdc gia dmh ducmg dai (Barfaieri & Belanger, 2009) Cdc gia dinh bien dai, vdi nhihig ddc tnmg Id tuah cd nhdn cao, vi t h i (rfiu nS tdng ifin, hdn nhdn tu do tu nguyen, su ddc idp cua t b l he tre cao, quy md gia dinh nhd mdt sinh thdp; vd xa hdi hien dai, vdi nhung ddc diim Id cdng nghiep hda, dd thi hda, trinh dd hpc vdn cao, cdng nghe cao (Thornton, ^X)l); khdng chi dupe 1^ giai don Ihudn

bdi \S thuylt hien dai hda NhOng thay ddi xa hdi tao nen biin ddi gia

dinh, vd biin ddi gia dinh tao nen nhOng bi^n ddi cua xa hdi

Nhihig thay ddi vl hdn nhdn, gia dinh vd ly hdn dupe cho Id cd quan

he chdt che vdi qud trinh hien dai hda Vt du, cdc nghien cihi trudc ddy chi

ra rdng, hien dai hda d u ^ g nhu cd hai tdc ddng trdi ngupc nhau din ly hdn Su phdt triin kinh tl, ciing vdi hien dai hda vd dd thi hda, uong mdt giai doan ban ddu cd thi Idm giam ly hdn trudc khi gdp phdn 1dm tdng ly hdn d nhihig giai doan hien dai hda sau Nhihig thay ddi xa hdi di ciing

v6i hien dai hda Idm giam ly hdn bao gdm bdn nhdn tu nguyen, tinh yeu,

tdng tudi kit bdn, md rdng co hdi gido due (Goode 1963, 1971, 1993; Hirschman & TeerawicMtchainan 2003; John, 2003, 1997; Lee, 1982)

Tuy nhien cdc nhd ly thuylt chi ro, xit vi Idu ddi, xu hut^g [ ^ t triin

d < ^ diu trong qud trinh hien dai hda vd su suy giam cua ch£^ dd gia irudng se mang tdc ddng ngupc lai Goode (1963, 1993) khdng dinh rdng hien dai hda Id nguyen nhdn sdu xa ciia ty le ly hdn tdng Vi the* f^u nii', trao quyin cho i^u nQ tdng len tao ra nhihig mdi trudng vdn hda xa hdi

\km dio ly hdn trd nin d l ddng vd dupe chdp nhdn hon Su ddc Idp v l klnb

t l dia lAu nO, quy md gia dmh nho han, nhihig tu tudng v l su chu ddng trong cudc sdng cd tbl Idm cho cdc m6i quan he trd nCn k6m bin vihig

ban Cdng nghiep hda ed tbl 1dm giam quy md gja dmh vl tbl, Idm tdng kba ndng ly bdn, vl nd giiSp tdng vi tri ddc Idp xa hdi ciia phu nir Nhiing cudc b t o nhdn hien dai dua irtn finh yeu vd cam xiic cd tbl it bin vung hon nhiing cudc hdn nhdn dua tren m<fi quan be kinh t l x a bdi Nhung dinh kitfn hay k j thi v l ly hdn giam ddn vd dtfn lupt nd 1dm tdng miic dd ly hdn

d xa hfii

Ngoii nhflng tic dfing c i a hien dai hda, c i c g i i tri truytfn thfing vi phong tuc vtf hfln nhin v i gia dmh cung gdp phSn quan trpng hinh thinh ntfn nhitag khufin miu chuSn mue mdi Nhitag ytfu tfi niy cfi thtf ditfu chinh nhitag tic dfing c i a hien dai hda dtfn hfin nhin v i gia dtoh d nhitfu

xa hfii Vitfc bao lim nhitag gii tri truytfn thfing trong q u i trinh hitfn dai hfia Ii ytfu tfi quan trong b i o ve he thfing gia dtoh khdi nhitag i p luc eua hitfn dai hfia (Cho & Yada 1994)

Tuy nhien, vdi trinh dfi giio due ngiy cing tang, c i c co hfii viec lim

nhitfu hon vdi phu ntt, quan ditfm vi ktft hfin muOn hay phu nfl lim vitfc trd

ntfn bao dung hon, vai trd gidi theo truytfn thfing trong hfin nhin dudng nhu da u-d nen Ifii thdi LJ tudng gidi tic dfing dtfn quan he quytfn luc vp chfing trong hfin nhin tifin nhitfu phuong dien kliic nluiu Nhitfu phu nfl ngiy nay thich su dfic lap vtf xa hfii v i kmh ttf m i hp dat dupe til efing bing gidi trong giio due vi thi tnidng lao ddng

3 Ly thuy^ bieih doi vSn hda va duy tri g i i trj tniyen thong

Hien dai hda cd mfii quan he chit che vdi bitfn dfii vin hfia Mfii quan

he niy dupe giii thich titfn nhitfu titfp cin khie nhau Mfit trudng phii nhin manh su hfii tu c i a cic gii tri nhu Ii ktft qua e i a hien dai hfia, hay nhung ngufin lue kliih ttf chinh tri din dtfn thay dfii vin hda.Theodd,trong qui trinh hien dai hda, nhflng gii tri truytfn thfing bi suy giim vi dupe thay bing nhimg gii tri hitfn dai

Nhitag xa hfii chiu anh hudng manh cua cic g i i tri truytfn thfing thudng cho thiy mlic dfi chip nhan thip vdi mfit sfi hitfn tupng nhu nao h i t thai,

ly hfin, tinh due dfing gidi, khfing eham sfic cha me, khfing quan tim dtfn eon cii Vai trd truytfn thfing khuytfn khich mpi ngudi ktft hfin Cic cap vp ehfing cfi quan ditfm truytfn thdng ludn mong mufin cd con sdm sau khi ktft hfin, v.v Trong truytfn thfing, tinh tap thtf, tinh cfing dfing Ii khi ro ntfL Muc tieu chfnh c i a xa hfii truytfn thfing Ii lim cha me tu h i o vtf bin thin

- c i nhin phai lufln ytfu thuong, tfin trpng cha me, bit ktf hp cu x i nhu thtf nio Ngupc lai, cha me phii cfi u i c h nhiem lim htft sflc vl con cii dii cfi phai vit va thtf nio Cim ngudi uong cie xa hfii truytfn thfing thfch gia dtah quy md Idn (Inglehart & Baker, 2000; Thrkhnishvili & Tevzadze, 2013) Nhin chung efi thtf nfii ling, xa hfii niy cfi xu hudng ua chuong cic hinh thfle quan tri mang tfnh quytfn luc, thfl bic vi rit chu trpng v i quan tim tdi ddi sfing tam Unh, tfin giio (TirkhnishvUi & Tevzadze, 2013) Trong xa hfii hitfn dai, su bitfn dfii gii tri ditfn ra d nhitfu Hnh vuc khic nhau Vf du, vai trd cia ngudi cao mfii da giam siit, ngay e i d nhitag qufic

Ben canh dd, cd t r u ^ g phdi kbdc nhin manh su b i n vimg cua cac gid

tri Uuyin thdng dudi tdc ddng cua thay ddi kinh ttf, cbinb tri Trudng phdi i^y cho rdng cdc gid tri {rfiu thudc mdt cdeh toong d(fi vdo cdc diiu kien kinh ttf (Inglehart, 1997; Haller, 2002; Tdrkhnishvili & Tevzadze, 2013)

I b e o dd khd cd thi cd su thdng tri hodn toan cua be gid tri hitfn dai, md

cdc gid tri truyin thdng se t i ^ mc anh hudng d&a hiin ddi vdn hda dudi tdc ddng cua pii&t triin kinh ttf Nhihig di san vdn hda Idn ciia xa hdi nhu

Khdng gido, Thitfn chua giao, v.v d l lai nhung ddu dn gia tri khd vthig bin ngay ca trong hitfn dai hda Mdc dii chiu anh hudng ctia nhiiu ytfu td nhung Nho gido chi fdidi khd rd ntft cdc mdi quan btf gia dinh, cdng ddng

vd nhd nude, vi du nbu quan diim coi trpng nam giiM trong kbi phu nil d

vi thtf thffp kem Hon nua, nhihig khde bitft vl gid tri ciia cac cd nhdn thudc cdc nhdm nhd trong xa bdi thudng nhd hon cdc khde bitft gid tri litfn qudc gia Mdt kbi da dupe hinh thdnh nhihig khde bitft litfn vdn hda trd thdnh nin vdn hda ciia ddn tdc dupe nin gido due vd truyin thdng truyin tai (Inglehart & Baker, 2000)

Cdc nhd nghitfn clhi vihia manh su thay ddi vdn hda khdng ditfn ra theo

dudng thdng Theo Inglehart vd Baker (20(X)), khi qud trinh cdng nghiep hda dupe gdn liln v<M tdng trudng kinh ttf b ^ g mpi gid, cdc xa hdi se ddn quan tdm din chdt lupng cudc sdng, bdo ve mdi trudng, vd nhihig gid tri

tu thi hien ban nga Ndi cdeh khde se xudt hien nhihig he qud an sinh xa hdi ciia phdt triin kinh ttf

4 Ly thtiyeii ve gid t i gia dinh

Gid tri gia dinh vd cdc m^i quan he gia dinh Id thitft chtf quan trpng Cdc quytft duih kinh ttf, vdn ddu tu con ngufri, thi trudng lao ddng, tbi trudng tui dung, c h ^ g han nhu loai hinh cdng vitfc tiin luong vd co hdi nghi nghitfp, s6 hihi nhd d vd tdi sdn tdi chinh - d i ^ ditfn ra trong gia dlnb vd phu thudc rdt nhiiu v^o gid tri gia dinh

Mdc di) trong vdi thdp ky qua, d nhllu xa bdi da chiing kiln nhiiu thay ddi v l quy md, chiic ndng, cdc mCTi quan htf trong gia dhih, vd cdc gid tri gia dinh; thi gia dinh vdn Id mdt thitft chtf Id cdt loi cua hdu htft cdc boat ddng kinh ttf vd xa hdi d nhiiu xa hdi nhdt Id nhihig xa hdi dang trong thdi ky chuyin ddi tft truyin thdng dtfn hien dai, tfir ndng nghiep sang cdng

nghiep, gia dinh Id mdt thitft chtf dupe tin Id chiu anh hudng Ida tii thay ddi

xa hdi Ndi cdeh kbdc, gia dlnb dang thay ddi manh me trtfn mpi phuong ditfn

Diim ddc trung trcmg su bitfn ddi gid tri vl cdc quan htf gia dinh chmh

Id nhihig thay ddi cdn fc^ vl vai trd gidi trong irfidn cdng lao ddng trcmg

chia se lim viec nhi dang ting len Nhflng thay dfii vtf cich flng xii c i a nam gidi v i phu nfl d n h i \ ^ noi lim viec da cfi tic ddng dtfn ddi sfing gia dtoh ndi chung vi he gii tri quan htf vp chfing nfii ritfng Khi d?c lip vtf kinh ttf, ngudi phu ntt cfi nhitfu lua chpn cho cufic sfing c i nhan ratah hon: ktft hfin, ktft hfin vi lim me, sfing mfit minh, lim me don thin, hoic theo dufii su nghiep c i nhan Mfii quan he vp chfing cOng thay dfii khi ngudi

phu ntt phai cfi ging dtf cin bing gifla ddi sfing gia dtah vi cfing viec Ditfu

niy cfi ngMa Ii hp phai dfii mit vdi nhOng vai trd mdi trong hfin nhin, hoin toin khic xa vdi mfi hinh hfin nhin truytfn thfing Ditfu dfi ddi hfii nhitag ngudi phu ntt niy cd nhflng chitfn lupc phii hpp dtf giii quytft xung dfit trong hfin nlian nhim duy tri chit lupng vi sir btfn vflng c i a cufic hfin nhin (Rhoden, 2003)

Oiing han, mfit khao sit d Australia nim 1989 cho thiy da cd su thay dfii vtf quan niem dfii vdi v i ^ di lim btfn ngoii c i a phu ntt Theo quan ditfm ttude diy tlii gia dinh v i cic con nhd se chiu nhSng thiet thdi ntfu ngudi me di lim kitfm titfn btfn ngoii Tiiy nhien, ktft q u i ditfu tra chi la ling, mic d i vin cdn mdt bfi phin ding ktf ngudi AustraUa cho rSng khfi

m i nufii con nhd tfit ntfu c i cha v i me dtfu di lim c i ngiy, nhung phin Idn ngudi tii Idi khing dinh mfii lien h^ ttoh cim, ttoh ytfu thuong vdi eon eii

se khfing hi inh hudng ntfu ngudi me di lim (Vandenheuvel, 1991) Nhitag thay dfii vtf nitfm tm dfii vdi cich flng x i c i a nam gidi v i phu nfl d nhi vi noi lim viec da cd tic ddng dtfn ddi sfing gia dtoh Hfin nhin

Ii mfit thitft chtf truytfn thfing ntfn ngudi ta cho ring thii dd dfii vdi vai tid gidi se inh hudng dtfn khi ning ktft hfln Beckei (1991) cho ring vai trd truytfn thfing khuytfn khIch moi ngudi ktft hfin Phu ntt v i nam gidi theo quan ditfm truytfn thfing cung mufin cfi con Cic eip vp chfing theo quan ditfm truytfn thfing lufin cfi ktf hoach dtf sinh eon sdm sau khi ktft hdn Ngupc lai nhitag ngudi cfi quan ditfm gidi cdi md hon thudng ft cd i p lue

smh eon hon so vdi nhitag ngudi c6 quan ditfm truytfn thfing (Kaufman,

2000)

Cie ly thuytft vtf gidi dtf cip dtfn quan he xa hfii c i a ntt gidi vi nam gidi trong mpi Hnh vuc c i a ddi sfing xa hpi Mfii quan he dd thtf hidn d vai ud vdi nhttng chtte ning v i nhiem vu nhit dinh c i a nam v i ntt trong ddi sfing gia dtoh vi xa hfii Sir phin cfing vai trd xuit phit tfl su thuin lpi vtf mit sinh hpc vi su phin efing c i a xa hfii Ngoii ra phan cfing lao ddng theo gidi cdn gin Utfn vdi cic gii tri v i chuin muc xa hfii, die tnmg vtf vin hda

vi thich nghi vdi nhitag thay dfii c i a ditfu kien gia dinh Vi viy, viec dim bio cho hai gidi cd nhitag co hfii vi ditfu kitfn thuc hitfn c i c chflc ning ciia

5 Hi^n dai "nit ngSn" d Viet Nam

Xa hdi Viet Nam truyin t h ^ g thufmg dil vl giai doan pbtmg kitfn thudc dia trudc ndm 1945 vd xa hdi Vitft Nam bitfn dai thudng chi vl qud tiinh qua

dd len chu nghia xd hdi bd qua chtf dd tu ban c ^ r^hia Ddy Id mdt nin bien dai "rut ngdn", vl khdng chi mang ddc d i ^ la da bo qua mdt giai doan

I*dt triin trong ]icii ai, la chu ngMa tu ban, ma COT chi nhihig ddc diim co

ban cua hien dai hda vd t^ng nghitfp hda d Viet Nam, dd Id chitfn lupc "di tdt, ddn ddu" rut ngdn then gian, mdt qua trinh chuyin ddi nbanb tU nin kinh ttf ndng nghitfp sang n&i kinh ttf e ^ n g h i ^ va tdn dung Ipi t b l cua "ngucri

di sau" d l ^\ii triin n ^ kinh ttf xa hdi Trcmg mdt thdi gian khd ddi, tdc dd hitfn dai hda %% c ^ g nghiep hda cita Viet Nam bi chdm lai do chitfn tranh

\ ^ khung boang kinh ttf xa hdi ddu nhihig ndm 1980, vd qud trinh ndy da

du«: d^y nhanh vd manh hem tit sau ddi mft ndm 1986 Cum t& cCng nghiep bda vk bitfn dai hda trd thdnh mdt khdi nitfm phd tntfn va quen thudc trong

cdc c h i ^ lupc vd ktf hoach i ^ triin khib ttf xa bdi cung nhu tren cdc I^uong titfn truyin thf^g dai chiing (Trdn Tbi Minh Thi, 2014)

Nhd nude ddng vai trd quan trpng trong binh thanh vd diiu chinh nhiing

khudn mdu hdn nhdn vd gia dlnb bdng ^dtfc ban hanh nhurng vdn ban phip

ludt vd nhung chinh sdch phdt triin kinh t l x a hdi Ludt i ^ p , quy dinh, cdc

phong trdo xa bdi cdc chitfn dich tuytfn truyin vl bdn nhdn da true titfp tdc

ddng d ^ hdnb vi bdn nhdn cua cd nhdn, trcmg kbi cdc chmh sdch kinh ttf

xa hdi cd nhihig tdc ddng gidn t i ^ Cdc ytfu td bitfn dai bda dnh hudng din khudn mdu hdn nhdn vd ly hdn chu ytfu thdng qua su i ^ t t r i ^ kinh ttf, f ^ t

triin he thdng gido due vk vitfc 1dm giao luu vdn hda dud^ tdc ddng ciia

todn cdu hda vd hdi nhdp qudc tKTrSn Thi Minh Tbi, 2014)

Qui trinh hitfn dai hda b Viet Nam dang chihig kitfn su duy tri ciia

nhihig gid tri truyin thdng va su xuit bitfn ciia nhOng gid tri hitfn dai mdi

(Trinh Duy Ludn vd cdng su, 2011) Ttlr cudc khiing hoang kinh ttf xa hdi ddu ndm 1980 dtfh Ddi m(M sang nin kinh ttf thi t r u ^ g vd chfnh sdch md

c ^ nhihig ndm ai6i 1980, nhimg chinh sdch ciia nhd nude v l gia dinh da

thich nghi vdi nhihig qud trinh t ^ tai vd thda hitfp Trong bdi c^anh dd, gia dinh da tiai qua nbOng chuyin bitfn quan trpng 1dm thay ddi cdc mdi quan

be vd hdnb vi cCia gia dinh, trong dd gia dlnb v i ^ thay ddi, viia bao luu cdc gid tri cu Trong finh vuc hdn nhdn gia dmh, ddng hp, qud trinh bitfn

dai hda bao gdm ca viec duy tri nhtrng gid tri truyin thdng vk su xudt Men

eua nhihig gid tri mdi Ndi cdeh khde, gia dinh, nhu mdt don vi xa hdi co ban ciia xa bdi Viet Nam, dang trong giai doan chuyin ddi, cd nghia Id gia

dinh phai diiu chinh, thfch ngM, turaig tMch, vd 1dm quen vdi nhung h6i

cdnh vd ddc diim mA cua cudc s&ig (Barbieri & Belanger 2009) Chdng ban, gia cTmh hat nhdn dang tdng len trcmg kM gia dinh md rdng cutng khteig m& di bodn todn

6 Tiep can U thuye) ve gia tri gia dinh d Viet Nam

Cdc ngMtfn ciiu vl gid tri gia dinh Vitft Nam da dupe di cdp tuong d6i sdm va ndm rai rdc trong cdc ngMtfn ciiu, khao sdt vi hdn nhdn, gia dinh

Vitft Nam theo tihig thdi k j khde nhau Hdn nhdn vd gia dhib Vitft Nam dang trai qua su chuyin ddi quan trong, til md hinh truyin thdng dtfn nhihig ddc diim WSn dai vd cdi md hon

Gia dinh Vitft Nam thudng dupe cMa Idm hai dang co ban: gia dinh truyin thdng vd gia dinh Men dai Gia dinh truyin thdng Id mdt cum^ tCr khd quen thudc, cM nhihig kilu gia dinh trong thdi ky phong kitfn, khoang trudc 1950 Hdn nhdn gia dlnb Mtfn dai bdt ddu xudt Men ttr ndm 1959 vdi

su ra ddi ciia bd ludt ddu titfn vl hdn nhdn gia dinh, vdi nhihig ddc trung nhu binh ddng gidi vd hdn nhdn tu nguyftn

6 Viet Nam Men dai hda Id mdt qud trinh bitfn ddi xa hdi tfir xa hdi truyin thdng sang xa hdi Mtfn dai, d l dat dupe nhiing Idng trudng vd phdt triin kinh ttf, d l cdi cdeh thi chtf vd cdu tnic xa hdi hudng tdi mdt nin kinh ttf xa hdi phdt triin, da Idm tdng tu do ed nhdn Hiiu khdi mtfm v l tMh tdp tbl, thih cdng ddng (collectivism) vd tfnh ed nhdn (individualism) trong tucmg quan vdi gia dinh vd hien dai hda Id htft siic cdn tMtft trong vitfc 1^

gidi nhiing hdnh vi hdn nhdn, gia dinh vd ly hdn b Vitft Nam Gia dinh Id

mdt don vi CO bdn cua xa hdi Vitft Nam \ ^ Id trung tdm cua cdc mdi quan

he giira cdc cd nhdn vdi cdng ddng vd nhd nude Vdn hda tap tbl ciia Viet Nam cd ngudn gdc ttt he tu tudng Nho gido, vdn coi trpng gia dinh vd cdng

ddng Khdi Mem tdp thi trong hdu htft cdc kM'a canh din sdng dupe d^y Itfn

cao hon trong nMlu thtf htf do nhu cdu cdn cd siic manh vd ^ cM tdp thi trong cudc khdng cMtfn gian khd gidnh ddc Idp vd tu do ddn tdc trong nMlu

thdp ky Theo D6 Long vd Phan TM Mai Huong (2002), mdc dD cd nhitag

tucmg tdc vdn hda vdi nhitag ddn tdc khde, tfnh tdp t h i vdn trdi bon tftib cd

nhdn d ngufri Vitft Nam so vdi nMlu ddn tQc khde, tfnh tdp thi c&a phu nS cao hem nam gi(M, cho dti htf thdng gid tri vd hdnb vi eua ngudi Vitft kbdc

nhau trong tCmg hodn canh vd trong ttmg nin vdn hda ciia mdi ddn tdc Tfnh cd nhdn Id mdt cMlu canh so sdnh vdn bda vdi chu nghia gia dinh Nin tang co bdn cua tfnh cd nhdn ndm d ehd quyin tu do muu cdu hanh phdc eua mdi cd nhdn Muu cdu ndy cdn cd su tu do, chu ddng, vd tu chiu trdeh nMem VI mdt chfnh tq, tiiih cd nhdn thuc su Id nhdn ra mdi nguiri

cd quyin cd cudc sdng vd hanh phdc rieng Nhung diiu dd cQng cd ngMa ktft b ^ vdi nhitag cd nhdn khde d l ddu tranh vd bdo vtf cdc thi chtf cho phtfp quyin dd Tfnh ed nhdn ddnh gid cao su ddc idp, ritfng tu vd tdn trpng

n g i ^ k ^ c Tfnh ed nhdn coi mdi ngain nbu mdt cd tbl ddc Idp, mdt thuc

titSi cao c M ^ hita quyin khdng thi chuyin nhumig v(W chfnh cudc sdng