Lời giới thiệu Luật Giáo dục Điều 24.2 yêu cầu: “ Phương pháp giáo dục phổ thông phải pháthuy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS, phù hợp với đặc điểm của từnglớp, môn họ
Lời giới thiệu
Điều 24.2 của Luật Giáo dục khẳng định rằng phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp và môn học, đồng thời bồi dưỡng phương pháp tự học và rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm và mang lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh Như vậy, đổi mới phương pháp dạy học là một trong những yêu cầu trọng tâm của đổi mới giáo dục Trung học phổ thông và nhất thiết phải đổi mới theo hướng tăng cường tính tự chủ, sáng tạo và gắn kết giữa lý thuyết với thực tiễn để nâng cao hiệu quả giáo dục.
“Đặt HS vào hoạt động trung tâm của quá trình dạy học”, giáo viên đóng vai trò tổ chức, định hướng cho HS đọc hiểu, lĩnh hội văn bản văn học Vì thế, vấn đề đặt ra là phải xác định các phương pháp, để tìm ra hệ thống các hoạt động chiếm lĩnh tác phẩm văn chương trong nhà trường. Đổi mới phương pháp dạy học Văn được thực hiện qua nhiều khâu, nhiều thao tác Dạy học phát huy tính tích cực, chủ động của HS phải được thực hiện qua nhiều bước khác nhau trong quy trình dạy học, trong đó, vai trò của người học vừa là đối tượng vừa là chủ thể của hoạt động học tập Đặc biệt, với môn Văn, phát huy vai trò chủ thể của HS trong giờ học phải được xem như là một nguyên tắc cơ bản, phải đưa nguyên tắc ấy vào một khâu trong quá trình dạy học, trong giáo án của giáo viên qua từng tiết dạy
Không khí, chất lượng học Văn của HS trước hết phải bắt đầu từ những tiết Đọc văn Muốn phát huy vai trò chủ thể - năng lực cảm thụ văn chương của HS thì GV phải biết khơi gợi, tổ chức, dẫn dắt HS tham gia tích cực, chủ động vào bài học.
Việc vận dụng kiến thức liên môn vào bài học giúp gây hứng thú cho học sinh và nâng cao hiệu quả giảng dạy Sự kết hợp khéo léo giữa kiến thức Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân và các môn khác cho phép học sinh nhận thức sự phát triển xã hội một cách liên tục và thống nhất, khắc phục tình trạng nắm kiến thức Ngữ văn một cách rời rạc Nhờ tích hợp liên môn, học sinh có thể liên hệ, vận dụng kiến thức vào thực tiễn và phát triển tư duy phản biện, từ đó hình thành nền tảng kiến thức vững chắc cho bậc học tiếp theo.
Dạy học tích hợp liên môn ở Việt Nam hiện đang được chú trọng và ngày càng có nhiều tài liệu nghiên cứu đề cập đến đề tài giáo dục này Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu vẫn nặng về lý luận và chưa đi sâu vào cách vận dụng nội dung dạy học liên môn một cách cụ thể trong từng môn học, từng bài học Do đó, việc vận dụng kiến thức liên môn vào giảng dạy các bộ môn còn gặp nhiều khó khăn và sự lúng túng trong thực tiễn giảng dạy.
Là giáo viên môn Văn, tôi mong được đóng góp vào việc hệ thống hóa và tìm tòi các nội dung giao thoa giữa các môn học, giữa kiến thức khoa học xã hội và tự nhiên để bổ sung cho nhau và làm sáng tỏ hơn những gì học sinh được tiếp nhận trong từng bài học cụ thể, từ đó nâng cao chất lượng học tập môn Ngữ Văn và tăng hiệu quả giáo dục trong nhà trường Dựa trên chính kinh nghiệm giảng dạy và rút ra từ thực tế, tôi mạnh dạn đề xuất đề tài tích hợp kiến thức liên môn khi giảng bài Phú sông Bạch Đằng (Trương Hán Siêu), nhằm phát huy tư duy liên ngành và tăng tính liên hệ giữa lịch sử, địa lý, ngôn ngữ và văn hóa để học sinh có cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về bài văn nghị luận cổ đại này.
Tên sáng kiến
Tích hợp kiến thức liên môn khi dạy bài : “Phú sông Bạch Đằng” (Trương Hán Siêu)
Tác giả sáng kiến
- Họ và tên: Hoàng Thị Hằng
- Địa chỉ: Trường THPT Nguyễn Viết Xuân- Vĩnh Tường- Vĩnh Phúc.
- E_mail: hoangthihang.gvnguyenvietxuan@vinhphuc.edu.vn
Lĩnh vực áp dụng sáng kiến
Trong bài học Ngữ văn lớp 10 về Phú sông Bạch Đằng, tôi thực hiện tích hợp liên môn bằng cách kết nối Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân, Mỹ thuật và Tin học vào một khung bài giảng duy nhất Việc liên môn cho phép học sinh nắm bối cảnh lịch sử và địa lý của sông Bạch Đằng, phân tích giá trị văn học và thẩm mỹ của bài ca ngợi chiến công, đồng thời vận dụng kỹ năng tư duy phản biện, thảo luận nhóm và trình bày kết quả qua các hoạt động Tin học và dự án Mỹ thuật Qua đó học sinh không chỉ nắm nội dung văn bản mà còn hiểu sâu hơn về vai trò của văn hóa và công dân trong bối cảnh lịch sử, phát triển kỹ năng nghiên cứu, liên hệ thực tiễn và hình thành nếp tư duy liên môn theo chuẩn kiến thức kỹ năng của chương trình Ngữ văn lớp 10.
Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu
Sáng kiến được dạy trên đối tượng là học sinh lớp 10A4 - Trường THPT Nguyễn Viết Xuân năm học 2018-2019.
Mô tả bản chất của sáng kiến
* Về nội dung của sáng kiến:
Bắt đầu từ năm học 2012-2013, bộ Giáo dục và Đào tạo đã thúc đẩy vận dụng kiến thức liên môn vào giảng dạy ở trường phổ thông nhằm tăng tính liên hệ và vận dụng cho học sinh; tuy nhiên, việc tích hợp kiến thức liên môn vào bài học Phú sông Bạch Đằng của Trương Hán Siêu vẫn chưa được soạn giảng cụ thể trong các tài liệu hiện có Để triển khai sáng kiến này, trước hết tôi sẽ mô tả các bước thực hiện bài học trong sáng kiến, từ xác định mục tiêu, lựa chọn nội dung liên môn, thiết kế hoạt động học tập đến phương pháp đánh giá Các bước này nhằm đảm bảo sự liên kết giữa các môn và nâng cao khả năng vận dụng kiến thức của học sinh thông qua bài học về Phú sông Bạch Đằng Việc làm này sẽ làm rõ cách thức tổ chức, thực hiện và đánh giá bài học để vận dụng hiệu quả kiến thức liên môn vào giáo dục phổ thông.
1 Khâu chuẩn bị Bước 1: Xây dựng ý tưởng dự án, quyết định chủ đề cho dự án
(Thực hiện vào phần củng cố- dặn dò của tiết học trước )
Tiết đọc văn: Phú sông Bạch Đằng
(Bạch Đằng giang phú - Trương Hán Siêu)
- Để bài học đạt kết quả cao, tôi hướng dẫn HS thực hiện tốt khâu chuẩn bị ở nhà.
Trả lời câu hỏi phần hướng dẫn học bài trong SGK Ngữ văn 10 tập 2- cơ bản/ trang 7.
Tìm kiếm, khai thác thêm những thông tin:
Tác giả Trương Hán Siêu, thời đại nhà Trần.
Vị trí địa lý của sông Bạch Đằng.
Dấu tích còn lại trên sông Bạch Đằng và tiềm năng du lịch trên sông Bạch Đằng ngày nay
Các trận thủy chiến trong lịch sử trên dòng sông Bạch Đằng.
Một số bài thơ viết về dòng sông Bạch Đằng.
Một số nhân vật lịch sử được nói tới trong bài học: Trần Minh Tông, Trần Thánh Tông, Trần Quốc Tuấn
Bước 2: Thực hiện dự án và xây dựng sản phẩm
(Thực hiện vào thời gian ngoài giờ lên lớp và các giờ sinh hoạt )
- Tiến hành thu thập tài liệu, tìm kiếm thông tin (hình ảnh ,văn bản…).
- Tổng hợp thông tin và hoàn thành sản phẩm của các nhóm.
Bước 3 Chuẩn bị báo cáo sản phẩm trước lớp
- Các nhóm hoàn thành sản phẩm, tập dượt chuẩn bị cho báo cáo sản phẩm trước lớp.
- GV thu thập, phân loại tài liệu, soạn bài giảng trên giáo án Word và giáo án powerpoint.
2 Cách thức tổ chức và phương pháp dạy học
Để dạy bài Phú sông Bạch Đằng, tôi áp dụng nguyên tắc dạy học tích hợp nhằm xây dựng hệ thống câu hỏi gợi mở và kết nối nội dung, kết hợp với các phương pháp dạy học tích cực để đạt các mục tiêu bài học Việc thực hiện chú trọng thảo luận nhóm, trình bày sản phẩm, đàm thoại và trao đổi giúp học sinh phát huy tinh thần hợp tác, tự học và khả năng trình bày ý kiến trước tập thể Tôi gắn kết các hoạt động với gợi mở, quan sát và cố vấn nhằm khuyến khích học sinh suy luận, phản biện và tự tin thể hiện quan điểm của mình Nhờ đó, bài học không chỉ củng cố kiến thức về văn bản và lịch sử mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện, giao tiếp và làm việc nhóm, đảm bảo hiệu quả học tập cho toàn lớp.
3 Phương pháp kiểm tra đánh giá
- Sản phẩm các nhóm thực hiện dự án.
- Khả năng giới thiệu sản phẩm của các nhóm và câu hỏi củng cố cuối bài học.
4 Hoạt động của học sinh
- HS lựa chọn các bạn có cùng sở thích vào nhóm; cử nhóm trưởng, thảo luận, xây dựng kế hoạch thực hiện nhiệm vụ của nhóm.
Học sinh lựa chọn chủ đề và trao đổi theo nhóm, ghi chép nội dung một cách có hệ thống để xây dựng nền tảng cho dự án Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, các em cùng nhau lọc bỏ những nội dung không thiết yếu và tập trung vào những thông tin thiết yếu, nhằm thực hiện dự án một cách hiệu quả và sâu sắc.
- Các nhóm trưởng lần lượt báo cáo kế hoạch của nhóm; các nhóm khác nhận xét bổ sung.
- Các nhóm cùng soạn bài trong sách giáo khoa.
- Nhiệm cụ thể của từng nhóm:
Nhiệm vụ 1- Nhóm 1: Tìm hiểu về vị trí địa lý của sông Bạch Đằng, về những chiến tích trên dòng sông Bạch Đằng
Nhiệm vụ 2- Nhóm 2: Tìm hiểu về dấu tích còn lại trên sông Bạch Đằng và tiềm năng du lịch bên sông Bạch Đằng ngày nay
Nhiệm vụ 3- Nhóm 3: Thông tin về một số nhân vật lịch sử, địa danh nổi tiếng được nhắc tới trong bài.
5 Hoạt động của giáo viên:
- Lập kế hoạch cho dự án Giới thiệu bài học, nêu mục tiêu cần đạt trong bài học.
GV giới thiệu cho học sinh thế nào là dạy tích hợp và cách dạy này kết nối nội dung của các môn học để học sinh thấy được sự liên hệ giữa lý thuyết và thực tiễn Mục tiêu của dạy học tích hợp là phát triển năng lực vận dụng kiến thức liên môn, tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề và làm việc nhóm trong các tình huống thực tế, đồng thời nâng cao khả năng tự học và hợp tác Dạy tích hợp có ưu điểm nổi bật so với dạy truyền thống ở chỗ nó khuyến khích sự tham gia tích cực của học sinh, tăng tính liên hệ giữa kiến thức với đời sống và ứng dụng thực tiễn, đồng thời thúc đẩy sáng tạo và phát triển các kỹ năng 21st-century như tư duy linh hoạt, hợp tác và học tập suốt đời.
- GV giới thiệu một số phương pháp dạy học tích cực, hướng dẫn các em thực hiện
- Cho học sinh lựa chọn nhiệm vụ theo sở thích, hình thành các nhóm HS có cùng sở thích.
- Phân công nhiệm vụ cho các nhóm (đã nêu ở mục 4).
- Hướng dẫn các nhóm ghi sổ theo dõi tiến độ thực hiện, phân công nhiệm vụ trong nhóm
- Theo dõi, nhận xét và bổ sung những công việc hay nội dung còn thiếu, giúp các em hoàn thành bản kế hoạch.
- Tư vấn, giúp đỡ các em trong quá trình tìm kiếm tư liệu (nếu các em gặp khó khăn).
- Hướng dẫn học sinh một số kỹ năng thực hiện:
Kỹ năng xử lý thông tin sau quá trình thu thập thông tin.
Kỹ năng làm bài thuyết trình trên powerpoint.
Kỹ năng giới thiệu, trình bày sản phẩm….
- Theo dõi, giúp đỡ xử lý thông tin, cách trình bày sản phẩm của các nhóm.
- Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả thảo luận và phản hồi.
- Hướng dẫn HS tìm hiểu bài học theo hệ thống câu hỏi trong SGK.
- Kết luận, cho điểm theo nhóm, tuyên dương các nhóm, cá nhân đã học tập tích cực trong quá trình thực hiện nội dung bài học.
6 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học trên lớp a Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ
GV kiểm tra trong quá trình học. b Hoạt động 2: Giới thiệu bài mới
- Mục tiêu: Tạo ấn tượng ban đầu cho học sinh về nội dung sẽ tìm hiểu trong bài học
- Phương pháp: GV đưa một số câu hỏi định hướng HS để dẫn đến bài học mới:
Câu 1: Em biết tên những dòng sông nào ở đất nước ta? Em đã được tới thăm dòng sông nào?
Câu 2: Trong những dòng sông em kể tên, dòng sông nào là nơi đã diễn ra rất nhiều trận thủy chiến trong lịch sử nước ta?
Câu 3: Em đã biết những tác phẩm nào viết về dòng sông Bạch Đằng ?
Hôm nay, bài học sẽ giúp các em tìm hiểu về dòng sông ấy qua tác phẩm Phú sông Bạch Đằng của Trương Hán Siêu, giới thiệu ngữ cảnh và ý nghĩa lịch sử của bài thơ Trong hoạt động 3, giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu tổng quan về tác giả và tác phẩm, làm nền tảng cho việc phân tích nội dung, hình ảnh và giá trị tư tưởng của Phú sông Bạch Đằng.
Mục tiêu của bài là giúp HS nắm vững những nét cơ bản về tác giả Trương Hán Siêu, về sông Bạch Đằng, hoàn cảnh sáng tác, thể loại, bố cục và chủ đề của tác phẩm Bạch Đằng giang phú Trương Hán Siêu là một danh sĩ và quan lại thời Trần, người đã viết Bạch Đằng giang phú nhằm ca ngợi chiến thắng trên sông Bạch Đằng của Ngô Quyền và của cả dân tộc ta trước giặc xâm lược Tác phẩm thuộc thể loại phú—một thể loại văn học cổ điển kết hợp tả cảnh, ngợi ca và suy ngẫm lịch sử—và được bố cục thành ba phần rõ rệt: mở đầu ngợi ca cảnh sắc sông nước và bối cảnh lịch sử, thân bài kể lại trận đánh cùng các hình tượng và biện pháp tu từ, kết bài nhấn mạnh ý nghĩa lịch sử và bài học cho thế hệ mai sau Chủ đề chính là ca ngợi sức mạnh đoàn kết, ý chí tự lực tự cường của dân tộc và niềm tin vào trí tuệ con người trước thử thách, qua đó gợi lên niềm tự hào về lịch sử và giá trị nhân văn của dân tộc Việt Nam.
Học sinh đọc sách giáo khoa kết hợp với kiến thức đã chuẩn bị ở nhà để trả lời đầy đủ các câu hỏi của giáo viên về tác phẩm, bao gồm tác giả, hoàn cảnh sáng tác, thể loại, bố cục và chủ đề Việc kết hợp nguồn thông tin giúp nắm bắt bối cảnh và ý nghĩa tác phẩm, từ đó nâng cao kỹ năng phân tích và trình bày bài học.
HS sẽ trình bày bài thuyết trình trên PowerPoint theo nhiệm vụ đã phân công cho ba nhóm, tập trung vào tìm hiểu sông Bạch Đằng và kết nối nội dung với môn Lịch sử và Địa lý như đã nêu ở mục 4 Bài thuyết trình thể hiện quá trình tích hợp kiến thức, làm nổi bật vai trò của sông Bạch Đằng trong lịch sử Việt Nam và đặc điểm địa lý của khu vực, từ đó giúp người xem hiểu rõ nguồn gốc và ý nghĩa của con sông này Mỗi nhóm trình bày phần được giao một cách mạch lạc, sử dụng hình ảnh, số liệu và ví dụ thực tế để tăng tính thuyết phục và phù hợp với mục tiêu của bài học Nội dung tổng thể liên kết giữa kiến thức lịch sử và địa lý, cho thấy ảnh hưởng của địa hình sông ngòi đến sự hình thành và phát triển của khu vực, đồng thời khẳng định vai trò của sông Bạch Đằng trong bối cảnh lịch sử Việt Nam.
HS lắng nghe bài thuyết trình của các nhóm, nhận xét, bổ sung
GV nhận xét, bổ sung, chốt ý cần nắm. d Hoạt động 4: GV hướng dẫn HS đọc - hiểu văn bản
GV định hướng cùng HS tìm hiểu về hình tượng nhân vật khách và cảm xúc của khách trước cảnh sắc sông Bạch Đằng.
Hình tượng các bô lão và những chiến tích trên sông Bạch Đằng qua lời kể các Bô Lão
Những suy ngẫm, bình luận về nguyên nhân ta chiến thắng trên sôngBạch Đằng.
Lời ca khẳng định vai trò, đức độ của con người trong lịch sử.
(Tích hợp kiến thức với môn Lịch sử, Địa lí)
- Phương pháp: Phát vấn đàm thoại, trao đổi gợi mở, diễn giảng, nhận xét, bổ sung. e Hoạt động 5: GV hướng dẫn HS tổng kết bài học
Bài phú chứa đựng giá trị nội dung sâu sắc và nghệ thuật ngôn từ đặc sắc, giúp người đọc nhận diện lịch sử, cảm nhận nhịp điệu và hình ảnh nghệ thuật của quá khứ; từ đó nuôi dưỡng ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với lịch sử dân tộc và vận mệnh của đất nước Phân tích các yếu tố như hình tượng, nhịp điệu, bố cục và ngôn ngữ sẽ làm rõ sức lan tỏa của tinh thần yêu nước và sự tham gia có trách nhiệm của công dân Việc kết nối bài phú với môn Giáo dục công dân và Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh biến nó thành công cụ giáo dục hiệu quả, khơi gợi tự giác, rèn luyện nhân cách và đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước.
- Phương pháp: Phát vấn đàm thoại, trao đổi gợi mở, diễn giảng, nhận xét, bổ sung. f Hoạt động 6: Luyện tập- củng cố.
- Mục tiêu: Củng cố kiến thức đã học bằng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm nhanh
(Tích hợp kiến thức với môn Lịch sử, Địa lí,Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh).
GV phát phiếu học tập theo nhóm, có in câu hỏi trắc nghiệm.
HS thảo luận nhanh, trả lời câu hỏi. g Hoạt động 7: Hướng dẫn về nhà
Mục tiêu bài học là định hướng cho học sinh nhận diện và nắm bắt các nội dung quan trọng để ôn tập tại nhà và chuẩn bị cho bài học hôm sau Nhiệm vụ tích hợp kiến thức giữa các môn học, đặc biệt là môn Mỹ thuật, bằng yêu cầu học sinh ở nhà vẽ bản đồ tư duy tổng kết các nội dung chủ yếu của bài học Bản đồ tư duy giúp học sinh liên kết các khái niệm, từ đó khắc sâu kiến thức và tăng khả năng nhận diện các mối quan hệ giữa các phần nội dung Việc thực hiện mục tiêu này hỗ trợ kỹ năng tự học, tư duy sáng tạo và chuẩn bị cho thảo luận, bài tập ở tiết học tiếp theo.
- Phương pháp: Thuyết trình, phát phiếu học tập phần câu hỏi định hướng cho bài học hôm sau
3 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập
- Đánh giá kết quả học tập của học sinh, tôi thực hiện theo những nội dung cụ thể của bảng sau:
*BẢNG 1: PHIẾU ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH HỌC THEO
DỰ ÁN Tên người/nhóm trình bày: Tổng điểm: / 100 Nội dung trình bày:
Tiêu chí (điểm) Trên mức đạt
2 Dữ liệu và nội dung
- Các câu hỏi trắc nghiệm, tự luận:
Nếu học sinh trả lời đúng 80-100% số câu hỏi trắc nghiệm và tự luận: hiểu bài mức độ tốt.
Nếu học sinh trả lời đúng 50-70% số câu hỏi trắc nghiệm và tự luận: hiểu bài mức độ khá.
Nếu học sinh trả lời dưới 50% số câu hỏi trắc nghiệm và tự luận: chưa hiểu bài.
*BẢNG 2: PHIẾU KHẢO SÁT MỨC ĐỘ
- Tổng số học sinh: 40 em.
Trước khi thực hiện dự án
Mức độ Nội dung yêu cầu
Khó khăn Bình thường Thích
Việc thu thập tài liệu về tác giả, tác phẩm 18 HS 13 HS 9 HS
Muốn trình bày Thích được trình bày
Việc trình bày một vấn đề trước tập thể lớp 25 HS 13 HS 2 HS Sau khi thực hiện dự án
Mức độ Nội dung yêu cầu
Khó khăn Bình thường Thích
Việc thu thập tài liệu về tác giả, tác phẩm.
- Không có máy tính, thời gian ít
- 20 HS -Có thể thực hiện được , không khó khăn.
- 15 HS -Muốn học văn theo hướng tích hợp liên môn , thích tìm tài liệu Tăng hiểu biết
Rèn luyện được nhiều kĩ năng bổ ích.
Mức độ Nội dung yêu cầu
Muốn trình bày Thích được trình bày
Việc trình bày một vấn đề trước tập thể lớp.
- Khả năng nói kém, nhút nhát, hay xấu hổ.
- 24HS -Muốn thể hiện khả năng nói, trình bày trước tập thể.
(Rèn luyện được nhiều kĩ năng, đặc biệt là kĩ năng giao tiếp Được điểm cao)
Mức độ Nội dung yêu cầu
Bình thường Rất hiệu quả
Học theo dự án như vậy có hiệu quả không?
- Phải làm việc nhiều trước khi đến lớp, cần có nhiều thời gian hơn.
+ Có được vốn kiến thức phong phú.
+ Rèn được nhiều kĩ năng hữu ích.
Việc dạy bài Phú sông Bạch Đằng của Trương Hán Siêu theo hướng dạy học liên môn và giáo dục tích hợp mang lại lợi ích thiết thực cho học sinh: ngoài nắm vững kiến thức văn học và lịch sử, các em còn được bổ sung kiến thức địa lý, tin học, giáo dục công dân và hiểu biết về đời sống xã hội Phương pháp dạy học tích hợp giúp học sinh tự chủ trong việc thu thập thông tin về tác giả và tác phẩm một cách có hệ thống, giảm bỡ ngỡ và tăng cường sự tự tin khi làm việc với nguồn tư liệu Nhờ liên kết nội dung với thực tiễn đời sống, các em trở nên hứng thú hơn với môn học và có cơ hội rèn luyện nhiều kỹ năng bổ ích như tư duy phản biện, hợp tác nhóm, khai thác nguồn tin và trình bày ý tưởng một cách mạch lạc Kết quả học tập của học sinh được cải thiện rõ rệt nhờ khả năng tiếp cận kiến thức tổng hợp, sự liên thông giữa các môn và khả năng vận dụng vào thực tiễn xã hội.
* Sản phẩm của học sinh
Sản phẩm của học sinh là bài thuyết trình trên powerpoint, trên bản word , những số liệu, hình ảnh học sinh thu thập được liên quan đến bài học.
Sau đây là phần giáo án tích hợp liên môn minh họa khi dạy bài:
“Phú sông Bạch Đằng” (Trương Hán Siêu)
Lớp Ngày dạy Sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra trong quá trình học.
3 Các hoạt động dạy học:
Vào bài mới: GV đưa một số câu hỏi định hướng HS:
Câu 1: Em biết tên những dòng sông nào ở đất nước ta? Em đã được tới thăm dòng sông nào?
Câu 2: Trong những dòng sông em kể tên, dòng sông nào là nơi đã diễn ra rất nhiều trận thủy chiến trong lịch sử nước ta?
Câu 3: Em đã biết những tác phẩm nào viết về dòng sông Bạch Đằng?
Bài học hôm nay, các em sẽ được tìm hiểu về dòng sông ấy qua tác phẩm “Phú sông Bạch Đằng” của tác giả Trương Hán Siêu.
Nội dung cần đạt Nội dung tích hợp
Hoạt động 1: GV hướng dẫn học sinh tìm hiểu phần chung.
Học sinh (HS) đọc tiểu dẫn trong SGK kết hợp với hiểu biết lịch sử, giới thiệu những nét chính về tác giả Trương Hán Siêu ?
(Tích hợp với môn lịch sử)
- GV nhận xét, bổ sung, chốt nội dung cần nắm.
Hán Siêu quê ở Ninh Bình
- Con người: có tài năng đức độ, bản lĩnh và phẩm hạnh hơn người Ông là người có tính tình cương trực học vấn uyên thâm.
+Là môn khách của Trần Hưng Đạo, từng làm quan dưới bốn triều nhà Trần, có công lớn trong hai lần đánh giặc
+Khi mất, ông được vua tặng tước Thái Bảo và
*Tích hợp kiến thức lịch sử:
Trương Hán Siêu từng giữ chức Hàn lâm học sĩ và là môn khách của Trần Hưng Đạo, trải qua nhiều năm tháng phục vụ dưới bốn triều Trần và có công lớn trong hai cuộc chiến chống Nguyên–Mông Ông đề xuất kế sách "thanh dã" - vườn không nhà trống, tức lấy không đánh có, lấy nhu thắng cương, lấy ít đánh nhiều, được Trần Hưng Đạo chấp thuận cho áp dụng Nhờ chiến lược ấy, khi đại quân Nguyên–Mông tràn vào với khí thế hung hãn, chúng chỉ gặp những vùng đất hoang vắng, không có người ở; không chém giết cướp bóc được nên nản lòng và tạo điều kiện cho quân đội nhà Trần củng cố lực lượng để phản công và giành thắng lợi cuối cùng.
- Vào thế kỉ XIII, trong vòng 30 năm, Đại Việt đã ba lần bị quân Mông - Nguyên xâm lược (1258,
Nhà Trần đã lãnh đạo nhân dân Đại Việt chiến đấu và giành chiến thắng oanh liệt trong cuộc kháng chiến chống quân Mông-Nguyên hung tàn, với các chiến thắng tiêu biểu ở Trận Chương Dương và Trận Hàm Tử năm 1285, và chiến thắng Bạch Đằng Giang năm 1288 trong cuộc kháng chiến 1287-1288, kết thúc cuộc xâm lược và bảo vệ độc lập dân tộc.
2 nhóm giới thiệu về sông Bạch Đằng.(HS đã chuẩn bị sẵn nội dung ở nhà)
Nhóm 1: Giới thiệu về vị trí địa lý của sông Bạch Đằng? Các chiến tích trên sông Bạch Đằng?
Nhóm 2: Giới thiệu về dấu tích còn lại trên sông Bạch Đằng và tiềm năng du lịch của sông Bạch Đằng ngày nay?
-Thời gian trình bày cho mỗi nhóm là 3-5 phút. Đại diện từng nhóm lên trình bày Các nhóm khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung.
- GV nhận xét, bổ sung, chốt nội dung cần nắm.
Nhóm 1: Giới thiệu về vị trí địa lý của sông Bạch Đằng Các chiến tích trên sông Bạch Đằng.
* Vị trí địa lý sông Bạch Đằng được thờ ở Văn Miếu (Hà Nội).
+ Tác phẩm còn 4 bài thơ và 3 bài văn.
-> Đánh giá: là một nho sĩ tiêu biểu nhất ở giai đoạn thời thịnh
Trần( nửa đầu thế kỉ XIV)
2 Khái quát về sông Bạch Đằng
Bạch Đằng (1288) Để làm nên những chiến công ấy, có sự góp sức rất lớn của Trương Hán Siêu.
Chính tác giả cùng tác phẩm của mình đã làm nên âm vang hào khí Đông A – Hào khí của thời đại nhà Trần.
*Tích hợp kiến thức địa lí:
-Sông Bạch Đằng, còn gọi là Bạch Đằng Giang (chữ Hán) , hiệu là sông Vân Cừ.
Trong Dư địa chí, Nguyễn Trãi mô tả Sông Vân Cừ (tức Sông Bạch Đằng) rộng 2 dặm linh 69 trượng, sâu 5 thước; núi non cao vót, nước suối giao lưu, sóng tung lên tận trời, cây cối lấp bờ — thật là một nơi hiểm yếu Tên Vân Cừ được giải thích dựa vào sự biến đổi của nước triều khi gặp gió Bắc, hoặc khi nước triều xuống có sự tác động của gió.
* Chiến tích trên sông Bạch Đằng:
Bản đồ vị trí sông Bạch Đằng
*Chiến tích trên sông Bạch Đằng:
-Sông Bạch Đằng nổi tiếng với 3 chiến công của dân tộc ta:
Thế kỉ X, năm 938, Ngô Quyền đã đánh tan quân Nam Hán và giết Lưu Hoằng Thao, mở ra trang sử tự chủ cho dân tộc Việt Nam Dòng sông Bạch Đằng, nơi gió nam thổi và dòng nước cuộn lên những con sóng lớn bạc đầu như mây trắng (Vân Cừ), chứng kiến chiến thắng và được biết đến với tên sông Rừng, nơi có bến Rừng và phà Rừng trên đường sang Hải Phòng Người Quảng Yên xưa truyền câu ca “Con ơi, nhớ lấy lời cha/ Gió nồm, nước rặc chớ qua sông Rừng”, nói lên sự hiểm nguy của sông Rừng và tính chất di sản của vùng đất này Bài viết tổng hợp sự kiện Ngô Quyền trên sông Bạch Đằng và ý nghĩa sông Rừng trong lịch sử, đồng thời gợi ý cho du khách về các địa danh như bến Rừng và phà Rừng khi tới Hải Phòng.
- Bạch Đằng là một con sông chảy giữa thị xã Quảng Yên (Quảng Ninh) và huyện Thủy Nguyên (Hải Phòng), cách vịnh
Hạ Long, cửa Lục khoảng
40 km Nó nằm trong hệ thống sông Thái Bình.